Skip to main content

Full text of "John H. Richter Collection 1904-1994"

^URINVAM '78 



■ ' m <. 






jp. jL/j i^* loi CoitjßL 




y«i<?*v_ 





JI)^ Co^Sierfc^ rr 

-^3i Joe du, ':^ire^V? Sks&i 








EU^^^i 




cle 8it»r^ 






i«i'i 



A' 



l<; 



r? 



/:* 








ik' ' 







hf 



u 






f.) 



- 204 



Äctijf«. 



^nx @c^ä)\ä)tt bcr Settunfen^eit. 

3m y."i^ n";^y lefeu mir (S. 50) folöente ffiorte: yt2rn x^i 
Ä^nnD THN nyD 2)^ niiDK^n o r.DN^ "ik^n^. — d« bürfte 
mancl)em !^cfer iuteref[ant fein ju erfal^rcn, la^ 6ir Il^oma« 
^rotvn in (einem berütjmten unb oft ßebrucften 23ud)e populär 
Errors (©uct) V Gap. 25), biefei ebenfaU« nod) unter t)olfet()üm* 
liefen aufjQ^lt, unb, n>ie gemöbnlic^, mit 0ro§er ©cle^rfamfeit be^ 
gleitet. X)er jübifc^c !Habbi be« 14. 3at)rhunbere in Spanien unb 
ber en^lifd^e 2^aron be« 17. 3abr!)unbert« , b^ben ftd) in ihren 
moralifa^eu *llnficl)ten über bie ^'i^ufloftöteit ber men(d)lic^en 33etrun» 
fcnl^eit bcgcönet. 



D^'^yDi? — 3um iPerjlanbni& biefer ©teüen ifi nolljmenbig gu be» 
mevfen, ba^ in bem befannten -Heilmittel lerjaf, ivelc^c« im iWit- 
telalter fo berühmt mar, unb meldje« au« einer groöen 9Wenge 3n* 
grcbienjen bcftanb, ba« Sleifcb ber Siper al« ba« mirffamfle baruntet 
betracbtct mürbe. T)ie tb'iper fclbp i|l giftig, nur in biefer Sompo* 
fition faun fie ibre ^eiifrafte bemeifen. 

T)a^ Xeriaf if! cl^ nufelo« verfAmunben im Öaufe ber 3^^^^". 
bif M anfbcitcu aber, mo^ür e^ aU Ijeilfam betrachtet murte, ftnb 
geblieben. *}tber aucb bad 'Äleid)nip i(l geblieben unb gehört wie 
ba^ lerjaf felbft le^t nur ber (Sefd}idite an. 6« ifl ein4 ber 
geiftreui)jlen ^Änfd^auungcn , meld)c bem allgemeinen ®a^ jur ^üüe 
bienen, bap au^ etma« €d^lediten ^umeilen etma* (?ute^ folgen fann. 
3u bicfem ^wtdi iü ed hier gegeben. 3e^uba l^aleDi, ber ben 
vSa^ mol)l i'ergefuuben bat, bat ii^n geiflreicf) benu^t. Z>er eng* 
lifd)e Xnd^tei 2iUller mar t>ieUei(^t ber le^te ber t»on biefem 
@leid)niffe C^cbraud) mad)te. Xerfelbe fogt in einem ©ebic^te an 
,^önig Äarl II.: Your vipers treacle yield (ßure Si|)ern %thtn 
lerjaf). Dr. Jrend) in feinem lebneic^en ®erfe: English pa»t 
and prcsent ®. 187 füf)rt biefe €teUe an unb erflärt jte, »orouf 
mir v>crmeifen. 9'iad)bem mir biefe ©teUe gelefen, \}<\ltn wir bem 
gelel)rten ^cr^affer eine ber Stellen be* S^Mba ^a!et>i gefanbt 
aU Seite« j)ü(f ju ber t»on ©aller. 

Sold)e @leid)ni(fc finb oft bie einzigen ^i^t bon ebemal« febr 
berül)mten Sadjen @anje 9L>olfer finb t>erf^munben, jte leben nur 
in irgenb einem ®leid)niffe ober Sprüd>morte fort 8. I). 



So>fl(//A/W 



Tbxt ^\xUn in Surinam *)♦ 

9?on Dr. 5W. Äaljfcrling. 

5tmerifa*^ Jubcn l)abcn ncd) feine ©efc^id^te! ^flrt man fo 
häufig un^ mit Unrecht fagen; i^re ®cfc^i(^te ifi ncc^> im SBcrbcn! 
93on biefem ®e|ld)t^punftc au^ mürben t?ot {e^t j^e^n 3^t)ten 
bie Subeu in 2tmerifa unb i^re ®cfd}id^te in ber 6rfc^ * ©ruber* 
fc^en ßnc^flopabie mit menigen 2Bcrten abgefertigt, unb an(^ 
noc^ ber J^crfaffer ber fogenannten ,,Wefd)id)te be« Jubent^um« 
unb feiner Sccten" begnügt fic^ himit, ben blo§en 9famen einige 
ÜRafe ju ermähnen unb feinen ßefern ju erjäblen, ba§ man in 
neuofrcr ^t\X ciw&f jenfeitd be« Cceanö ben allgemeinen 5Be» 
firebungen be« Ü}hitterlanbe« fid,) angefd^loffen l;abe. 

3lUerbing« ifi e« nid>t leicht, ftd) ältere 9iac^ri4^ten über 
bie ©efd^id^te unfcrer Srüber in Slmerifa ju rerfd^affen, ba bie 
Duellen über \\)xt frut^efte ßolonifation unb änftebelung un« 
nur fel;r fpcirli^ jufließen, befio angelegentlicher aber feilten bie 
jübifc^en 'J)iftorifer unferer ^t\t e« ji* fein lajfen, bie menigcn 
JRefle, meld)e barüber iH>rt)anbcn finb, ^u fammeln unb mitju* 
t^eilen. 

33on bem aufrid)tigen Streben befeelt, 9(Uc5 ma« bie ©e« 
fc^id)te ber 3"^^" betrifft ^u bea*ten unb bie gemcnnenen 
Wefultate, wenn aud; in einfadjem, fc^mucflofem ©eicanbe ber 
®egeumart rorjufül;ren, begrüßten wir bie in ber 9Jote angeführte 
Schrift bc« «^crrn Sijpenftein in banfbarer ?luerfennung unb 



1) Van Sijpensleiriy Beschrijving van Suriname, historisch -geo- 
graphisch-cn btatistisch Overzigt. Uit officiele Brunnen bijcengebragt. 
(Gravenhage, 1»54. 8.). — Koentn, Geschiedcuis der Joden in Neder- 
land. (Utrecht, 1843. 8.) pp. •28;i— äOV. 

Brantel, Ülionatefc^rift. VUi. 6. i^ 



k. 



»i 



-II 



^' .1 



•1«! 
^•-.' 



.'m ml 

■ 'I' 
üiiil 



U^,; 

.,^»' 

.*»' 









;i 



Si 



1 



1 

4 



I 



• i 



I 



• 


'1 




yjäi^ii:^»^ ^.«x^^,^ ..'4 





20« 



^ie 3ut»cn in Surinam. 



lie 3ut>en in Surinam. 



207 



i 






unb nic^t njciitjcr frcuDig, M nnfcre (^laubcn^brübcr in ber 
befd^riebcncn Stabt felbfl jle au* bcn 'fjanben ibrcö Vanböniannc^ 
entgegen nabmen *). 

9?äd)ft J^rafilicn, bem aUerfvubefrcn Si|^e ber ^xxUw in ber 
neuen Sßelt, u>ar bie t>on biefcm JHcid^e bei^rcnjtc, am 2ltlantifc^en 
Cceau gclei^cnc flcine ßclonie Surinam ber i^obeu, wctcber ju- 
näc^fl ton Sieben ju SBol^nvIa jjcu iiu^cru>äl;U ivorben irar. 
9fad^bem ndmlicf) ber (^raf 3^^^)^^"^^ ÜJioriß ron 9iafTau 1644 
Srajtlien i?er(affen unb biefc (0cne i^efi^ung bem Gröberer ab^ 
treten mugte, unirbeu bie bort anfafftcjen 3"ben fo febr bebrücft, 
baö fte ei> oor^OijoiT, bie ihnen tbeuer v\en?orbene »^eimat ju rer- 
laffen. Sie n^anbten it)ren ©lief auf ba* tlciue Surinam. X>at»ib 
9ta\i, ein üJiann portujicftf^er Jlbfunft, jog nüt einer fleinen 
Sd^aar J^rafilianifc^er 3uben babin ab, bcnen ftd) einige ^a\)xt 
fpäter (Slaubcnöbrüber au§ anberen ©egenben Slmerifa'« unb 
aud «^oUanb ^ugefeüten. 35a eö ber IjoUänbifd^en {Regierung 
barum \\i t\jm\ mar, bie burd> glei§, 2Bot)l|lanb unb iöetrieb^ 
famfeit fic^ audjeic^nenben neuen Äoloniflcn an ben no* roilb 
iruÄemben ©oben ju feffeln, (o geftanb fte ibnen nid)t allein freie 
ÖteligionÄübung, fonberu auc^ mele 5prioilegien unb SRed^te ju. 

ÜKit ben>unbernen>ürbigem gleise unb feltener 2luebaucr 
legten bie nur ju bäufig t>on toilben 3nbianer^^H>rben in iljrer 
9tu^e gejiörten 3ubew ^anb an'* 2öerf, [\i) ben morafiigen 
*Boben ergiebig ^u mad^en;, unb itjren Slnflrengungen gelaug e*, 
€urinam in einen u>o^lbe|lel(ten ©arten umjuwanbehu I^ie 
gtü(t)te itjrer ÜMüt^en unb Slcbeiten genießen ibre 9iac^fommen 
noi} ^eute. 

Der erfie ^oUänbifd^e (^ouoerneur Surinam* loar ber burc^ 
feine SJeifen unb Gntberfungen woblbetannte ßapitän 3ultu« 
Lichtenberg. iPei feiner 3lnfunft in ber Äolonie (1669) u?aubten 
^d) bif 9iotabeln ber bortigen 3uben, Damb 9iafi, 3faac 
^ereita, 3faac 2lriaö, ^eurique* be Safere*, »Jap^ael Slboab, 



- 2) Der 35erfaffer, l^ieutenant ber Olrtiaerie unb «bjutant bee bortigen 
©ouDerneur«, ^at ft*er fein 2öei! nid)t auf eubfcription brucfcn laffcn. 3n 
ber bem ffierfe oor^ebrucftcn „Naamlijst der 11. H. Inteekenaren'' bcpuben 
fld) bie 5^omen Abraband, Abciulanon, Anison, Anslijn, Aroiis, liacza, 
Barnett, Barriou, lioas, Belmonte, Curiel, Ezccliiels, Ellis, Fernandos, 
Fouseca, Gelder, Hijmanns, Mesquita, Mcza, Monsanto, Morpurgo 
u. a. m. öin %\ittii Xrittel ber 8ubfcribcnren fiiib 3uben: 



Samuel 9lafi, 3faa: bc 5Pra>o, ?lron bc S^loa, ?Uoi* be gon-- 
feca, 3faac aWe^i, Daniel SÖiefuib, 3acob 9eunej, 3faac ®aba^ 
6ib, 3faac ba (5o|la, 3faac T^rago unb 93ento ba 6o)1a mit ber 
i^itte an Um, bie ibncn fiiibcr eingeräumten ifrioilegien ju be« 
fiatigen, «id^rcnberg trug fein ibebenfen ihren ffiünfcben ju 
n^iUfabrcn. 

l^on unvcifenubarem ^iufluffe auf bie fernere innere u>ie 
auBcre (^cftaltung ber Äolonie, me auf bie i^erbaltniffe i^rer 
jübifd)eu 33cuH>bncr n>ar bie Ibatigfeic be* unter ben 9lotabetn 
genannten Samuel (go^cn) 9iafi. ö^r mrb al* ,,33ürger* 
ßapitän bc^eidMiet») unb trieb nid)t allein bie ftet* lieber neu 
einbredjcnben 3nbianer nüt ilarfem 2trm jutfirf, fonbern bewirfte 
au*, ta^ ber neu ernannte 65oui>erneur 3au (3obann) Mn 
Sd>arpl)uifcn oon feinem Soften abberufen lourbe. 

6^c nod) Sd)arvl)uiien auf Surinam lautete, ^atte Samuel 
dW bie Kolonie t^erlofTen. 9?aft fonnte e* ni*t ertragen, 
einen anbcru a\'ann in ber Stellung ju fe^eu, »eld^e er felbfl 
§u erlangen l^^ffre unb vcüä^t er, vermöge feinet bem ganbe er» 
iriefenen Dienfie unb gal^igfeiten, mit m(d)t beanfpruc^^en fonnte *)• 
(5r oerlie§ Surinam unb fct>iffte ^6) md) «mfierbara ein, 3« 
golge ber SDiitbetrerbung be* 3uben um bie ©onoerneunlelle 
batte Sd>arv>buifen bie jubifd)cn Äolonijlen mit n^eniger greunb* 
Uc^feit bebanbclt unb fic \){>\)cx befteuert al* bie fibrigen Öemobner 
ber ,?lotonie, fo ta^ jene bei bem (trafen be S^elmonte unb iljrem 
53ürger^(5avntäu Samuel ^tafi Älage fül^rtcn unb bie JRücfbf 
rufuug be* Wouoemeur* auf* bringenbfle oon ber [Regierung 
t>erlangtcn. ffiirflid; unirbe ein anberer ©ouoerneur in ber 
jperfon be* Paulus van der Veen befiellt. Sc^arp^uifen fcbiffte 
fic^ uad) '^ollanb ein; untera-^eg* oon ben granjofen jum ®e* 
fangenen gemad)t, gelangte er erfl mi) mel;reren SPJonatcn in bie 
^eimat. Äaum aber in Jlmfierbam angcfommen, lourbe er uon 
Siafi i)or ®ericbt geforbert unb geju^ungen, fic^ affentlic^) ju 
üert^eibigen. ^). 



3) €ijpenflcin 1. c 22; ©arrioi^ fa^t uon ifjm (Arhol de las Vidas, 90): 
Del Pueblo de Sarinam Samuel ^asi, Scftorea Kl coracon con los dones 
y et estudio con la ciencia. 

4) Äoenen 1. c. 2ai: Samuel N.isi, Die voor zijne Komst bijkan« 
alle ^QZ'di^ in zieh vorcdiigd had .... 

^) „Punten cn articulen" und Beriebt an antwoord van den Gou- 
verneur Jan van Schcrpenhuiseii. ^mf^erbam Ki'.^T. 

16* 



ff 

k 



!«ii 



■>*SV*\-> K 



■»*''*<«>*>««* I Wie— r»M 



• .rt5iT5; 



-^ , 



wfi i W » - i< rn wnmmumrm mummmmmti 



■•MM« 



riiiWia^iiwwi»'<ww 



.-V ^^.^ 






208 



^ie 3uNn in Surinam. 



3n bcn foljenben 3^^^^« ^^^W '^^^ Äobnie, \>on anderen 
geit1^en u^enig bcUifli^it, an 9?liite unfc fficMfianb ja. Vod) 
jä)on 1712 na{)tc ein franji^flfcbc^ Äricj^^jcf^UMbcr unter bcm 
atmiral gaffarb unb bebtcbtc ourinam, ^IDie 5^cu>ol;ucr, flvrnj 
befcnbcr^ bic Juben unter ^InffibruUi^ ibrci^ ßavntSn« 3f«^^c 
*4Jinto, Iciftetcn b»i^^»^^rf*il^'» Sßibcrftanb, fonntcn aber benupcb 
ni(bt terljinbern, ba§ bie Bta^t ^Paramaribo bombvubirt unb 
ii)xt (^mv[>\)mx in v^raufanicr fficife ijobranbfdM^t UMirbcn. Cfrft 
ber lUrecbtcv griebcu mad;tc beu gcinbfeliijfeitcn ber granjcfen 
ein C^nbe. 

9?icl)t fo fAucH borten bie (Einfälle ber J^ufd^manuer auf. 

^ereit^ im 3^->^^ ^^^^ Ijatten rid> bie 9iei]erfclai>en ber 
iJJlantage be^ reid^eu ÜRacbabc erhoben unb ibren «^errn er- 
[c^la^en, Sdnirpliuifen , ber iubenfeinblid)e (Gouverneur, loar 
pflitbttjergejfen genug, beu bobrörften "^Mtcw feiuerlei 25eiftanb 
ju (cijlen, fo ba9 biefe allein auf iljrc Sidjerbeit bcbad^t fein 
mußten. Sie vert^eibigten fic^^ mcl;r alö einmal mit gutem Gr= 
folge; nid^t^beflotreniger btangen bie 33ufd;männer immer tt?icber 
ror unb veranlagten bie Äolonijleu 1730, einen großen 3»g gegen 
jle JU unternehmen. 

3u i^ren Slnfübrern wablten fie ben ^ürger-Cffijier iJ?oet>e 
unb ben Sapitan iE)at>ib SRafi. 

Diefer, ein ©nfel be«^ früt^er genannten erflen 9lnjicbler* 
gldcfcen 5Ramenfi, ^atte fid; bereit« 1718 unter bem Öefeblc be« 
ifibifcben gapitänd 3*JCob be 2ti)ilar fo rüf^mlic^ au§gejeid)net, 
ba6 et fc^nell jum gieutenant unb ^uni gapitan ber Sürger^ 
Sompagnie at>ancirte. 2(uf bem mit i^oei;e gemeiufam unter* 
nommenen Streifjuge griff er, ein ÜRann t)olt lapferfeit unb 
Kraft, ben geinb In feinem SBerfiecf an, tabtete iUele unb machte 
eine Snjabl ju ©cfangenen. IroJ ober üielleiil;t wegen biefed 
enungenen Siege« trurbc I)a\)ib gtafl vom ©ürger--Cffi}ier 
93oet)e angcflagt, nid;t aber, wie ber neibifd)e 5(nflager erwartet 
^atte, murt^eilt; bie fpanifd^^jübifctie Did;terin öeuveniba 
©elmonte bat feine Äriegc^t^aten verl;errlid?t unb feinen %\^ 
men in jierlid^en SJerfen befungeu^*). 

ai« fid? 1738 bie Sieger ber qjlantage be«^ 3}?anuel fßereira 
erhoben unb i^ren ^errn erfd^lugen, fanbte 3faac 2lrtae, ein 



6> 5lüenen, 1. c. 297, fd^jeibt irrtbümli* : Spaansch-Joodbcbcn dichter 
Ben Venida Del Monte; pgl. €ep^ortim 251 



T>\t 3ut»cn in Surinam. 



209 






vormaliger Offizier ber jübifdjen ßompagnie, beffen Öefi^ung fic^ 
in ber 9?ad?barf(^aft be« ermorbeten i^ereira bcfanb, eine 3d)aar 
jübifc^er Ärieger unter ?lnfüljrung bei^ tapfern I^aoib 9fafi unb 
be« 5(brabam be 2?rito gegen bie mit ben unrubigru Siegern 
verbünbeten 5^uf*männer au«. 2ed>« 28od)en lang ftreifte bie 
@(^aar auf feinbUd>em 'öoben, obnc 9lad)rid>t von fid) ju geben 
unb 9?iemanb wu§te wa« au« i^r geworben: mit 47 Kriegsge- 
fangenen unb ben -^vinben fed)« ermorbeter 3?ufd^manner feierten 
fe ^eim unb würben von bem JRatb ber Äolonie reid)li^ belohnt. 

SBobl über breipig ^n^t batte 'Jiafi gegen bie wilben 
geinbe gewagt, ber le^te, weld>ii er 1743 uuternal;m, bereitete 
ibm ba« (Snbe. I^iefe« 2){al galt e« bie freolifd>en 9Jeger, bie 
eine febr brol^enbe Stellung einnal;men, ju befriegen. ?ln bem 
93erföbunng«tage rücften fle au«. 8äng« be« Surinam fielen fle 
in ba« 9?innenlanb ein, verfolgten ben fjeinb, jlecften feine «^ütten 
in Sranb, riffeu bie gelbfrüd^te au«, brauten eine 5inja^I um 
unb fc^Ieppten vierjig Sclaven al« ®efangene mit jl^ fort. 
"^oi) aud) bem alten S^afl bereitete biefer Sieg ben 2ob. üKan 
nia4)te i^n glauben, ba§ bie Sieger bie 3?runnen vergiftet tjatten, 
fo ba§ er, au« ÜJJanget an SWunbvorratb gej^wungen, beii JRiicfjug 
antrat, ol)ne juvor ben sJBefebl be« Siatt)^ abyuvarten. I)iefe 
©elegen^eit benu^ten feine SReiber unb SBiberfacber, ibn bei bem 
{Ratb in SWipcrebit ^u bringen; feine 53ertbeibigung würbe faum 
get)ort unb ba« Sd^ulbig über ibn au«gefprod>en. (iine folAe 
Unbanfbarfeit batte er nic^t erwartet. I^er Äummer nagte an 
feinem i>erjen, warf ben fieben^gjäbrigen <.^rei« auf ba« ftranten- 
lager, von bem ber Üob itjn balb erWfte. 

Sein 9iad)folger in ber 6apitan«würbe Wvir fein ®lauben«.- 
genoffe 3fö<^c ßarval^o, bem nac^ einigen 3^^^^" 9?aar 
folgte. 

3ni 3?erein mit bem Cberßen S)?ij«borp befriegte Slaarbie 
noc^ immer 33erbeerung anrid)teabeu Sieger. Gr verbrannte ein« 
ibrer größten Dörfer, nabm ibren «g^vhiptliug gefangen unb würbe 
wegen feiner an ben lag gelegten lapferfeit anfet^nlid) belohnt. 

rie biefem jübifd)en Hauptmann geworbene 2lu«;\eid^nung 
f!ad)elte ben nad) SRubm unb 3lu«;;eid)nung burflenben jungen 
3faac Siafi an, ebenfaU« einen ftrieg«;ug gegen ben Stamm 
üu wagen, gegen iveld)en feine 'Jlbnen fo fiegreid) gefampft b^itten. 
Sobalb ud? bie Äuube verbreitete, baß bie l^ufAneger im 2tn= 
juge feien, verfammelte er in 'g^afi ^wölf feiner ?^reunbe, bewaffnete 






I 






• *A 



•^♦! 



{:: 






i 



t 



■ iBwfia— flWi*«* 



mmm»mt»0»fm». m m u a 



2fO 



T>\t 3uben in Surinam. 



I)ic 3ubcn m Surinam. 



211 



il] 



feine ©Clären uu^ jog, nur fc^wacf) mit Lebensmitteln t>erfeben, 
il^nen entgec^en. I^ie feinMic^e l^fannfcbaft umv jcbod) c\röHcr 
als er termutbet l^atre. 9Jafi bcwälnte fui) M «&elb. SDurc^ 
einen gUntcnfd)n§ \>c\lf>x er ba« rcd)te ^cin; ebne auf feinen 
Ccbmerj ^u adUen, flürj^te er fid> mit JJi^wcnmutb in** Wefcd)t. 
©eine le^te SCnftrengunij war t^erc^cbenS; er würbe ergriffen unb 
auf grÄgliAe SBeife ermcrbet. 3^^^^">H1 feiner Seutc bebecften 
mit ibm baS ®d)lad)tfclb. 

©rfJ in beu fleben^c^er 3^^brcn beS vorigen JabrbunbertS 
borten bie ßinfaHe ber 9Jeger auf. 

I^icfeS bie v^^li^M'^cn l^erbaltnijfc bcr Äolonie. 

JBerfen n>ir je^t einen flnd^tiv^en a?lid' anf ibr religi^feS 
8eben, fo tritt unS baS nid)t unnt rcn *J3aramaribo lulcviene; 
groSe 3ubenbcrf, roelc^cS unter bem 'OUwhw „3»^^tt'SaiMnne'' 
allgemein befannt x% juerfi entgegen. 

Die 3^l^^n'^ö^^""<^ ivurbc im Jabre 1685 bnr* ben me^r- 
fa(b ern?äbnten Samuel 9iaft mit 3wfti"^niung ber {Regierung 
angelegt 3n biefem einft mad)tigen Dorfe erbob flc^ 1686 eilte 
fleinerne ®i)nagoge^); biefeS ©eboube unb bie noc^ erfjaltenen 
J>r4(btigen (ftrabfteine ftnb bie einzigen Ueberrefle ber frübcr fo 
Hfibenben, jefet terfatlencn Savanne^). Jbr bunbertjäbrige« 
3ubclfc|l feierte fle mit großer *^^rad;t in ©cgentDart beS Wouoer* 
neurS am 12» Cctcber 1785-*). 

(rine reid)e unb jablvcid)e ffieiucinbe bcfinbet ftd) in ^axa- 
maribo, bem .g)auptort unb JHegierungöfl^ ber Äolcnie. 1729 
erbauten bie bortigen Vi>ttugiefifd)en Juben eiae Synagoge, n?eld)e 
vor einigen Jahren (1851-52) neu reflaurirt uuirbe *). Die 
^o(^^eutf^en ober nieberlanbifd)en ^luben errichteten ben 14. 9lpril 
1775 i^r erflcö ®otteSbau6 '). 1835 riffen fe biefcß alte ®e- 



1) Jermin. iPefd)rfibunn ber Äolonie 3urinom (Berlin 1775). „iWcini 
SWcilen von lorrarifa (einem Torfe, n>eU1)ev^ vhmi lauter juben belohnt trirb) 
tjl noA ein jübifc^e« t)orf mit einer großen unb fehr fdiöncn 3t)nago{|e 
beflnMid^." 

8) ^ij^Jcnfiein, 1. c. 17, 85. 

9) Jubclfccst. Beschrijving van de plcgtighedcn, cnz. op hct ccrstc 
jubelfcest van de Portugocscho gcnuontc op do Savana in Suriname. 
12 October 1784(5). Amsterdam (Dronsberg) 1786. 8. 

1; €ijpenpein, 1. c. 81. 

2) €o Sijpenfletn; onber^ Jermin, 1. c 25: „t^ie Juben, tvtidbt hier 
(Paramariboj in groper «njatjl ^nb, fo)PDl)l ; ortugiefif*e al« bfutf(^e, \)abtii 



' 



bäubc nieber unb fübrten an beffen Stelle eine prächtige e^na= 
gogc auf, %\\ u>el*er !l.^rin^ *g)einrid? bev 9Jicberlanbe ben erften 
C^rnnbftcin legte unb wel^e am 5. 'Mai 1837 mit ineler *Vracbt 

eingeweibt nnnbe^). 

21U erfler Oiabbincr 5uriname anrb un^ 31'^^^^*^* 9leto*) 
genannt^). 3faac erljielt feine «u^bilbunft in ber »fabemie de 
io8 rintos in fftotterbam ^u gleict^er ;{eit mit 3ofijabn q?avbo, 
^ofepb gtauco, (vatcr in Surinam, Jacob ^Jlbenbana, 
bem Heberfefeer be^ dufari u. S».*^). %i^ bie n>ol?lt^atige ?ln|lalt 
,,3:emime Dered)" in 3lm[terbam 16f;5 in*^ geben gerufen würbe, 
e'rbielt %iac bie Stelle eine* 5Ho|d> ober geifllid)en Dberbaupte« ') 
unb unierridMete au* au ber Stnflalt „?Un Jetboi- im''«). Uebet 
bie >ieit feiner 2?erufung uad) Surinam, u)eld)e iebenfall* i>or 
1683 ^w fe^cu ift, fo tvie über feinen lob, unffeu u?ir uic^t« 

©enaue*. 

Seiner nnffenfd)aftUcl>en ßeijluugeu wegen t)erbient no<^ er= 

UHil)nung: 

Datjib 3. 6. 9iafi, ot)ue ^mi^t\ berfelbe, welcher Staat 

dUn genannt unb „ald jübifdjer Irfbler in ber Saraune, aU 



ebenfaU^ mo ^pnago^en. I>er erfleren ibre ip fel)r fd?ön, ber beutfc^eu i^ii 
buiöetjen muf; berfelben tt>eit nQd>|^e^en." 

3) €ijv^eni^ein, 1. c. 84. . -. ^ 

4) 5iUibl ^u uuterfd>cibcu von 3faac 9^eto, bem ^c\)\\t tti berühmten 
«onboner Cberrabbiner« Xauib iVeto. tBöL eev^arbim 307. 

5) dUA) ^oft, iiJefd). bei Jüaeliten, VIII, 206. urtl)ümlidj tauib a^rbo. 
er ftarb 17ir»"(') :JOir glauben, ba^ biefer 3rrt^um auf einer ©ernud^dung 

mit bem 2obne Tauibc, SoHJabn a^rbo beruht, melAer aflerbinö« aU 
(£^ad)am nacb (fura^ao, fpdter nad) ^amaka berufen n?urbe. feinceroeö^ aber 
in Surinam al^ iKabbiner fungivte. Xag Dat>ib ?Jarbo ber eobn be« 
erflen ^Jlmilcrbamer tHabbuiere Jofcpl) ^IP^rbo unb BeitflenofTe iWenaffe ben 
Suael« nidit 17U> uerfd)ieb. beboif feiner weiteren (£rh)dl)nunft. 

6) barrios, Ycsiba de los Pinto». (2). 

7) Barrios, Temim«' Deroch s. p. (IV): 

Su primer Ros, 6 doctrinal Cabe^a 

Kl Jaram hhac Keto la presidc 

Y oy en la Indiana Sa(u) ririan, riqueza 

Del Bien Mosayco, preceptor reside. 

8) Barrios, Tbl Jetomim, 40: 

Merecen 8er nonjbrados por la ciencia, 
Que huerfanos apronden con desvelo, 
hhac ^eto, Jaham fn Indio suelo. 
En ßu escuela con artes de elotiuencia. 






>:■ 



<». 



^^^.^- 



•^(jj»f>». 



— -«■■■■«■ 



2t2 



t>\t Silben in ©urinam. 



JBiffenf*afttic^e ^uffä^f. 



218 



W*ft gelctjrt in bcr (^cfcfti^tc uiib bcn oricntalifcbcn Spracften, 
ol« in 2?riefivf(J)ffl mit töteten ®elel?itcn gurcpa« flc^ienb, m^ 
al6 Cerfaffer eine« gB^rtcrbii*^ ^er 6alibi--@pra*c ber Jnbicr 
pcn einem teifenben J^ran^ofcn vor brci^i^ Jabreu ftcpriefen 
ö?iirbe"^. er t)ert^ffcntlict)U 1788 in ^^Jaramaribo ein SBcvf 
unter bem Ute!: „Essai historique sur In colonie de Surinam 
etc., mis en ordre par les regents de la nation juive Por- 
tugaise" (2 Iljcile in 8.) *) , fo wie „Lettre politico _ th^o- 
logico — morale sur les .Tuifs etc.** (i|jiaramaribp, 1798 
1 Ibeil in 8.). ' 

3n neueilet 3eit jeid)neten Pd) in ber Äofonie bur* 
®4riften au«: 

J. J. de MesquUa, m\i}tx 1842 einen ,,entn)urf jur 93er:» 
befferunfl ber flnanjiettcn 3uflänbe ber Felonie Surinam" ^) t^er» 
5ffcnilid)te; 

E van Emden burc^ eine ,,Unterfu*unii( be« gircular« be« 
^erm Otto Janf, 33orflcl)er ber erangclifet^cn 93rüberciemeinbe 
in €urinam'), fo »ie burc^ eine ,,2lbrefTe an bie 2. Äammet 
bei ®eneral*6taaten" (23. 3uU 1852)*); 

H. W, Ellis, n>el*er 1853 eine botIänbif(^ flefd^riebene 
,,€trünoIc9te ber Oefc^icbte i>cn Surinam" («Paramaribo, 3. 
SKorpurgo) t>er^ffent(id)te. 

2)er gegenwärtige 3uflaub bcr 3uben in Surinam ifl in 
Jeber SBeife ein erfreuliier jiu nennen. Sie bcfi^en bie meiflen, 
gröBten unb reic^fieii ^(antagen unb flnb überhaupt bie begütert^ 
Pen unb intelligenteflen JBewol^ncr ber Äclonie. Die einjelnen 
^Plantagen, beren Warnen t)in^ an bfe eljemalige ^eimat bcr 



9) 3o1l, 1. c. Vra. 267. 

1) 3nl «onänbif(f)f überfe^t unter bem litel: Geschiedenis der Kolonie 
Sunnimc, etc., door cen greselschap geicerdc Joodschc mannen ald.iar. 
«mflerbam 1791 (2 Zi^tiU in 1 q3anb). Äoenen, ber tiefe« ffierf bäufifl be- 
nu^tt, lagt Don i^m in feiner Gcschiedcnis der Jodi-n en Nederland 9: 
Dbf*cn in einem »errtorrenen unb unangenehmen £tl)I gefd)rieben, entfall 
biefed ^ttt Diele belüngrei<^e »efonberjeiten über ben 3uftanb ber 3uben 
im heften, mabtenb hti 17. unb 18. 3a^rl,unbert#, aufflebem unb bcfraftigt 
. J* J'Ji''^' ""^ Urfunben." T^ö« C^rfd^einen biefe« Esnai historique 
foH >>ur* VoW^ e*riften Deranla^t »orben fein 

2) «mflerbam IS42 in 8. 

3) Paramaribo 1848 in 8. 

4) Paramaribo 1852. 



fpanifd)'pcrtugicfl[*cn 3ubcn erinnern unb einen neuen ^en>eid 
liefern, n>ic iljre fiicbc jum fvarif;l)cu ^cimatlanbe fid) aud? auf 
fremben 9?oben rcrvflan^te, fo u>ie il)re (Jigenttjümer l^ier cinjcln 
aufjufiibren, rrärc eben fo übcrfliijiig al^ ^n^ecfloi^ 3Bir erwSbuc" 
nur bie ^lantagcn lolcbo, SSictma, ?liie, Duapibo u. bergl., 
m\d}t (^igentbum bcr üKc^quita^, (Sotino«, Dppenbeimer^, Silca^, 
gonfecad, Sanc^c^ u, a. fmb. 

Da^ bei bev völligen (ftlcid)ftcllung aller ©civol^uer ber Äo-- 
lonie aud) 3uben nnd}tige Staat^ämtcr betleiben, ift fclbftoer* 
fiänbli^. 1853 fafteu 3uben (g(Ii^, Snl^^r gernanbc«) im ©e- 
ri(^t«bof; unter 13 9lbrofatcn, 9fotaren unb 5procuratoren bc- 
fauben fid) 7 3ubcu (^eilbronn, (?olaa\ ä^clmonte, bc fv^ranaba, 
abenbanon ic), 3ubeu bleuen in ber 9lrmec ah (Sapitäne, £ieu» 
teuait*, ^ta^=(5ommanbanteu, ÜRaJore, lambour-TOajore, itapell* 
mei^ter ; 3uben finb 5policijlcn, 9Begemei|ler ; pe liefern ber Äotonie 
jum ^röftten It)eil bie «erjte, fie leiten ba« Unterri^t^mefen 
unb ftj^jjl ber ®erid)t^bote ijl ein 3ube. 

fr 



gSBiffetifc^aftttt^e Stuffd^e. 

I. Jehuba aidjarift al$ ftritiher. 

eine (iteiar()iftünfd)c »ctrad)tung oon Scopolb Xufe«. 

ffiie tanjte »or bed 2eben« Sagen 
X)ie luftige {Begleitung ber. 

(©(filier.) 

Da6 bie ®cf(^id)te bcr Suben in x^xtx Literatur liegt, ijl eine 
ber neucr^.n intereifanten (Sntbccfungcn. 23on allen Seiten unb nac^ 
aüen 9fiid)tungen \)\\\ ifl mit glcig unb (irnfl üJ?aterial ^um 53au 
ber iüb. fiiteraturgefdiic^te gcfammelt morben. m ijl oicl gefd)e^en, 
e« ifl Diel »^u tl)un, e« ift noc^ mand)e Hdt aufzufüllen. Sammeln 
— fo b^feÄUptcn manche — mad^t in p* 23ergniigen; man mup 
ba« ®ef-t^Qmcltc cntlid) bod) aud) einmal anfan^^en betract}tcnb ju 

beurt^eilt unb bcurtbcilenb ju gcnicBen. ®clcl)rfamfeit — ba« 

einzelne j etenb wnt crfldrcnb — tragt ba« Unheil; Urtbcil — 
ba« ®auj flar überfc^)auenb — mad)t bie Oclc^rfamfeit für 9o 



«1 



Ißt 

ii 

•V 

••» 






•*• 

1(1 

III 



4lt 



Ii 






n^nm :. ^uraiVKP^ftM«- :iUib. 



^ 



140 



American Jewish Historiml Society. Public ations 10Cl?02) 



.fudge Heydenfeldt's Services to his Commonwealth have 
not been forgotten. He was an observant Jew, and his work 
was such as to make his narae one worthy to stand with the 
most prominent in the roll of honor of American Jewry, 



. \ 



THE JEWS IN CURAgAO.^ 

ACCORDINÖ TO DOCTJMENTS FROM THE ArCHIVES OF THE 

State of New York. 

» 
CONTEIBUTED BY G. HERBERT CONE. 

At a meeting of the Society held in New York in 
December, 1897, some interesting and valuable notes 
gathered from the unpublished archives of the State of 
New York by Mr. G. Herbert Cone on the above-entitled 
subject were presented, but as they were without intro- 
ductory matter or comment, it was determined that they 
ßhould be presented again at the present meeting, with 
the necessary explanatory Statement. It was fortunate that 
this course was adopted, for, since then, a valuable little 
booklet on the same subject by the Rev. Joseph M. Corcos, 
of Curaiyao, has come to band, entitled, Ä Synopsis oj the 
History of the Jews in CxLra^ao? This scems to contain 
nearly all available data, except these original, hitherto un- 
published, records from Albany, so that the two contributions 
complement and Supplement each other in a marked degree, 
This coincidence illustrates anew how unlimited the field of 
the historian is to-day, whcn unpublished records in Albany 
are found to contain valuable original records illustrating 
the history of the Jows of Cura9ao. Wlüle Ictting tho 

* Eeported in December ^ 1898, hy Oommittee on Buteh Records^ Ilon^ 
Simon TT. liosendale^ Chairman; report prepared by Max J» Kohler, 
Secreiary, 

*The füll title is, A Synopsis of the History of the Jews of Curaqao 
from the day of their Setilem^nt to the Present Time, by Rev. Joseph 
M. Corcos, Minister of the Congregation **Mikveh Israel," Cu- 
racao, 1897. 



I» 



142 



American Jewish Historical Society. 



Tlie Jew8 in Curapao — Cone. 



143 



Albany documents speak for themselves in their entirety in 
an appendix hereto, we will draw upon both of these sources 
for an outline of the principal events in the history of the 
Jews in Curapao.^ 

Years ago, Dr. Fischell, in bis Chronological Notes of the 
History of the Jews in America, noted the fact that in 1650 
Jews from Holland established a colony at Curagao. This 
is still the earliest authenticated date in the history of the 
Jews of Curagao. Mr. Corcos says (p. 7) : *'As early as the 
year 1650, sixteen years after Curac^ao had been taken pos- 
session of by the Dutch Government, twelve Israelitish 
families were brought hither for the promotion of commerce 
and welfare ofthe island, namely : de Meza, Aboab, Pereira, 
de Leon, La Parra, Teuro Aboab Cardoze, Jesurun, Marchena, 
Chaviz, Oleveira, Henriquez Cutinho. These twelve families 
were provided from the Council of Holland with ietters to 
the then Governor, Mathias Beck, ordering him to give 
them suflßcient land, and to provide them with negroes, 
horses, cattle, implements, etc., in order that they niay 
pursue agricultural occupations which had been neglected 
by the Dutch settlers, who found the contraband trade with 
the Spanish Main more lucrative and more to their taste. 
On their arrival, a large tract of land was granted to them 
in the outskirts of the city, about two miles distant from the 
fortress, now ^Willemstad^ which to this day is known as 
the * Jewish Quarter \ It U very stränge, however, that,. 
although the Jews enjoyed equality of rights as Citizens in 
the Mother oountry,^ in Cura^ao they had to accede to some 
restrictions ; for, besides being looked upon as foreigners, 
they were not even permitted to be within the fortress later 
than nine o'clock at night; and if anyone infringed this 

^ Compare Judge Daly's ßettlemeni of the Jeui in North Ämerieaf 
pp. 9, 14 ; Publieationa No. 2, pp. 2, 94, 95, 96, 99, 103 ; No. 3, pp. 18- 
20, 117, 118, 142 j No, 9, pp. 149-150; 

'This is not quite accurate, See Judge Daly's werk, p. 4, and 
Civil Statut of the Jewu in Colonial New York, Fuhlicatione No, 6, p. 81, 



ruie and was found there after that hour, be was liable to 
severe punishment. This, of course, is due to the great 
fanaticism that existed at that time, of which even Curagao 
was not free. In this uncomfortable position this handful 
of Jews remained for the period of four years." 

We have now reached the point where Mr. Corcos' records 
were scanty, and he can devote but a few lines to the inter- 
esting data included in Mr. Cone's contribution, for the 
reason that these facts were not available for him. Turning 
now to Mr. Cone's Albany excerpts (annexed hereto as 
Appendix I), we find that the directors of the Dutch West 
India Company wrote to Gov. Stuyvesant in March, 1651, 
that they were seriously considering the advisability of 
abandoning Curagao because the island was not a source 
of revenue to them, when they attempted a further experi- 
ment with it, and made a contract with a Jew, Jan de Ulan. 
" He intends," they write, " to bring a considerable number 
of people there to settle and cultivate the land, but we began 
to suspect that he and his associates have quite another 
object in view, namely, to trade from there to the West 
Indies and the Main. Be that as it may, we are willing 
to make the experiment, and you must, therefore, charge 
Director Rodenborch to accommodate him within proper 
limits, and in conformity with the conditions of the con- 
tract." On April 4, 1652, they wrote once more to Stuy- 
vesant, and refer to later privileges granted by them to 
Joseph Nunes de Fonseca, alias David Nassi, ^'who is 
preparing to go there with a large number of people." 
The directors were still very half-hearted and distrustful, 
as is shown by their saying: "Time must show whether 
we shall succeed well with this nation ; they are a crafty 
and generally treacherous people, in whom, therefore, not 
too much confidence must be placed." For the first time 
this grant of privileges, dated February 22, 1652, has been 
brought to light, and the grant is of prime interest and 
importance because it is the earliest charter of privileges 



144 



American Jewiah Historical Society. 



The Jew8 in Oura^ao — Cone. 



145 



* 

looking to religiouö liberty and toleration, granted to tho 
JewH in the New World, which has yet been raade public. 
It is not apparent that the earlier privileges, given to 
the arrivals of 1650, were granted to any body collectively, 
nor that they granted civil or religious rights : at any rate, 
they do not appear to be extant. Liberal grauts of Privi- 
leges were made by this Charter of 1652, includiug the riglit 
of selection of lands, exemption from taxes for ten years, etc. 
It is curious to notice that the faet that a Jevvish settlement 
was being formed, was recognized even to this extent, that it 
was expressly provided that ''whereas amoug these colonists 
some Christians may be found, it shall not be permitted to 
the patroon to compel thera to any labor on the Sabbath of 
the Christians'', nor shall anyone labor on that day. It is 
interesting to compare these concessions with the ones 
unearthed by Mr. Lucien Wolf, granted some years later, 
probably to Jews in Surinam, which he describes as the first 
attempt at Jewish eraancipation.^ A further letter, written 
in December, 1652, indicates that de Ulan and his com- 
panions were Clearing the island of logwood and trading 
with this article and horses to the Caribbean Islands. 
Measures to stop this commerce in the interest ol New 
Netherland were taken by the directors. The next year, 
leave was refused to the Curagao Jews to purchase negro 
ßlaves to be eraployed in agriculture there, from the same 
motives, Further restrictions on the trade of the Jews in 
Curagao were imposed, but it is amusing to read, in cor- 
respondence of the year 1656, how the Dutch authorities in 
Curagao sought to cxcuse themselves for entering into and 
sanctioning comraercial dealings with an enterprising Jewish 
trader named Isaack de Fonseca, from Barbadoes, contrary 
to and in the face of the prohibitions which the Company 
had established to uphold its own trade monopoly. In fact, 
de Fonseca's specific proposals looked to establishing free 

'See ** Some Early American Zlonist Projoctß", paper by Max J. 
Kohler in Publicaiions No. 8, pp. 77-8, 91-90, reprinting Mr. Wolfs 
remarks, as well as this grant. 






trade between the two islands. The Company first made 
de Fonseca some unsatisfactory counter-proposals, but he 
declincd these, and was about to proceed with his vessel to 
Jamal ca, wheu they agreed to accept his terms. A letter 
of complaint from Stuyvesant, written in December, 1659, 
indicates that the Jews in Curacjao managed, after all, to 
induce the Company to let them purchase negroes, and 
Stuyvesant demands that the Company give to the Dutch 
Bettlers in New Netherlands, " if not raore, at least the 
same privileges, and demand the same terms as from the 
usurious and covetous Jews.'' 

But to return to Mr. Corcos' work : This colony would 
doubtless have failed, had not numerons refugees, expelled 
from Brazil, seasonably appeared. Of them Mr. Corcos 
well says: ^' The large number of Israelites that came from 
Brazil and the immense quantity of wealth they brought 
with them, caused the old prejudices against the Jewish 
nation to disappear. They were allowed to take up their 
abode in any part of the country they wished; and later, 
they not only possessed the best houses in the city, but also 
landS; and almost the entire commerce of the Island was in 
their hands. Thus the youthful Community grew in pros- 
perity and afBuence from year to year ; and to this day their 
direct descendants, of whom the present Community consists, 
hold a prominent and distinguished position, both socially 
and commercially," 

In 1656 the cemetery laid out by the original twelve 
Bettlers was turned over to the new Community, and Mr. 
Corcos gives a long list of early settlers, compiled from tho 
torabstone-inscriptions, which may be of Service in identifying 
Jewish settlers here and elsewhere in other connections 
(pages 10-13). A congregation was formed and a synagogue 
secured the same year, 1656, their treatment having been 
more liberal than that experienced by their co-religionists in 
the sister-colony, New Netherland. Mr. Corcos traces, in 
some detail, the history of the religious Community, includ- 
10 



*^ 



146 



American JewisT^ Historical Society. 



ing the erection of a new Synagogue in 1692, and the 
departure of a number of the Jewish inhabitants, about 90 
in number, for Rhode Island in 1693, which body is sup- 
posed to have included the families of Touro, Gomez, 
Molina, De Meza Casseres, Rodrigues Da Costa, Cohen 
Henriquez and Luis, Another contingent, principally 
Italian Jews, who had at one time been merabers of the 
Jewish colony in Cayenne, left Curagao in this same year, 
1693, for Venezuela, and established a colony there at 
Tiicacas, (pp. 18-19) which Community, some years later, in 
1720, requested the Cura^ao congregation to purchase a 
Sepher Thora for the latter^s synagogue. Even the New 
York Shearith Israel congregation appears, in 1720, to have 
solicited a contribution for their new synagogne from the 
Cura9ao Community, and a similar request was made by the 
Newport Congregation some 36 years later, 

A Jew named David Senior, seems to have been appointed 
to important civil ofBce in 1722 by the Grovernor, Noah du 
Fay, and the Jews appear.to have enjoyed equality of rights 
with other Citizens, Some schisms or dissensions between 
the congregation and a wing of heterodox diesen ters were 
terminated summarily by the Orders of the Prince of Orange 
in 1750, Mr, Corcos sets out at length, the various details 
in the congregational and communal life of these settlers 
down to our own day, which are beyond the scope of the 
present report ; they may be profitably consulted by any one 
interested, in this interesting little work. 

In conclusion, it should be noted that there were vessels 
trading between New Amsterdam and Curagao as early as 
1657,^ and that this trade, conducted principally by Jews in 

' In Vol, 12, p, 99, of Vanderkemp's translations of Dutch recorda 
(MS.), we find a copy of an invoice of goods exported from Cura^ao 
to New Netherland, the invoice being dated December, 1656, and 
conaisting of jewelry and other like goods ; Joshua Mordekai En 
Blques is the name of the enterprising trader. Compare articie oji 
♦♦Jewish Activity in American Colonial Commerce ", {tupra, p. — ) j 
Gura^ao also note similarity of the name of this trader to those from 
tombstones, fulyenpott (p. 156) in the list from Mr. Corcos' book. 



,% 



I 






< 

.* 



ÜTie Jews in Oura^ao — Cone. 



147 



each place, was extremely serviceable in leading to the com- 
mercial development of both colonies. 



APPENDIX I. 

Letter prom Directors op the Dutch West India Company to 

Gov. Stüyvesant, March 21, 1651. 

(Vol. 14 of Documents relating to Colonial History of the State of 

New York, p. 135.) 

'* Although we have once before written about the island of 
Caragoa, that, if we should have no revenue whatever from there 
it might be advisable to abandon it, instead of holding it any 
longer in hope of unexpected returns ; we do not mean to say that 
we had come to that resolution, but used it only as an example. 
The enclosed contract made with a Jew, Jan de Illau will prove 
to you the contrary. He intends to bring a considerable number 
of people there to settle and cultivate,as he pretends, the land, 
but we begin to suspect, that be and bis associates have quite 
another object in view, namely, to trade from there to the West 
Indies and the Main. Be that as it may, we are willing to make 
the experiment, and you must therefore, Charge Director Roden- 
borch to accomodate him within proper limits, and in conformity 
with the conditions of his contract," 

Letter prom thb Directors in Holland to Stdyvesant, 

April 4, 1652, 

(Id, Vol. 14, Page 172,) 

" You think we have done well in treating with Jean Dillan 
about establishing a colony at CuraQoa; we have now granted 
a like privilege to a Portuguese, Joseph Nunes de Fonseca, 
alias David Nassi, agreeable to the here enclosed patent, who is 
preparing to go there with a large number of people. Time must 
Show whether we shall succeed well with this nation ; they are a 
crafty and generally treacherous people in whom therefore not 
too much confidence must be placed.** 

In Vol. 8 op Vandbrkemp's MS. Translations op the Dutch 
Becords op New York, in the State Library, at Albany, Page 



•^' 



^'n 



156 



American Jewüh JERstorical Society. 



(lo not bring 20 p. et clear profit, which of course can give ohly little 
oncouragement for a trade from here to Cura^ao. Furtbermore, 
ncgroes brougbt tbere for 140 to 150 pieces of 8 in cash, cannot be 
Bold bere for tbat price in beavers or tobacco, so that tbe expenses 
and tbe risk of tbe voyage out and back are lost. 

Your Honors bold logwood for your own account, agreeably to a 
contract made with some private parties ; tberefore notbing can be 
exported ; salt remains at a low price and tbere is no bope of an 
advance for tbe private trader. • . . Wben tbe duties in botb 
places are tbe same, it is pretty certain, tbat tbe intercourse and 
traffic between tbem will prevent tbe frauds and contraband trade, 
carried on by sbips Coming bere via Curacao, as two of tbem bave 
done lately, If you would further be pleased for tbe benefit and 
encouragement of agriculture to place a fair and fixed price upon 
negroes, wbom your subjects migbt desire to import bere for 
provisions, lumber or otberwise, as you bave fixed tbe price for 
borses, imported bere from Curacao, it would undoubtedly increase 
tbe trade to Curacao and provide tbe Island from bere witb plenty 
of commodities, timber, etc., so tbat it would never be in want of 
anytbing. Tbe enclosure from Mr. Beck informs us, tbat for tbe 
benefit of tbe people on tbe Island, you seil negroes to tbe usurious 
Jews at a lower price tban to Spaniards and otber foreigners. We 
believe and are quite sure, tbat for tbe sake of promoting tbe trade 
between tbe two places, of encouraging agriculture and advancing 
tbe welfare of your subjects bere, your Honors will give tbem, if 
not more, at least tbe same Privileges and demand tbe same taxes, 
as from tbe usurious and covetous Jews." 



APPENDIX II. 



(From J, M, Corcos' Ä SynoptU of th$ History of the Jeus of 

Curagao^ pp, 10-13.) 

'' Tbe earllest interments we find tbere are the following : 
Isback Henriquez Cotinho 5431—1670. 

Kev. Abrabam Halm Lopez da Fonseca 22 de Menabem 5432—1671. 
Isback Henriquez Morao 7 de Sbebat 5432—1673. 
Eliabo Hizkiabo Touro 3 de Ab 5434—1673. 
Racbel Dovale 4 de Adar 5438— 1677. 

Estber de Epbraem Jesurun Henriquez 6 de Tammuz 5439—1678. 
Rebecca de Mordecay Hizkiabo Henriquez 25 de Kislev 6440—1679. 
Menasseb Jesurun Henriquez 24 de Kislev 5446 — 1685. 
Jacob de Isback Henriquez Cotinho 22 de Cheshvan 5447—1686, 



•f! 



> 






'J 






•4 



, 






J 



;. .1, "5 



The Jews in Curafao-^Cone. 



157 



Sarah Alvarez 21 de Sivan 5449—1688. 

Sarah de Marchena 29 de Tebet 6449—1688. 

Racbel de Isback Gaon 22 de lyar 5450—1690. 

Racbel Vaez 9 de Sbebat 5450—1690. 

David'Jesurun 15 de Adar 5451—1691. 

David Abendana Perey ra 21 de Sivan 6461—1691. 

Sarah Simba de Abrabam de Marchena 26 de Nissan 6451—1697. 

Benjamin Aboab de Paz 21 de lyar 6462—1692. 

Jacob Naar 27 de Sivan 6452—1692. 

Benjamin Hizkiabo Henriquez 7 de Tisbri 6453-1693. 

Jacob Lopez Salsedo 8 de Tammuz 5453—1693. 

David Rapbael de Marchena 11 de Tisbri 5453—1693. 

Abraham Hizkiabo Leao 25 de Nissan 5464-18th June 1694. 

Zillah Rachel de Leao 19 de Tebet 6468-1698. 

Sarah filba de Abraham Chaviz 27 de Tammuz 6460—1700. 

Joseph Da Costa Andrade 9 de lyar 6464—1704. 

Racbel Hannah Pereyra Atias 26 de Sbebat 6465-1705. 

Joshua Henriquez 9 de Cheshvan 5465— 1705. 

N. Z. J. David Rapbael Lopez da Fonseca Hazan e Riby No Kabal 

Kadosh Mikveh Israel en Curacao 28 de Tammuz 5467—1707. 
Leah de Abraham Molina 29 de Menabem Ab 6467—1707. 
Clara de Isback Touro died 84 years old 6508—1748. 

These migbt not be the oldest graves in the burial ground, as 
tbere are about fifteen or twenty bearing no epitapbs, and, according 
to tradition, they are the oldest." 



-.vi^'ft*^. 



'h'~>i\ 



i"? 



6 American Jewish Eistorical Society. ' 

Publications 29Xl9?^) 
There were many heroic actions, many ßtirring and quickening 
(leeds, that, owing«to the loss of documeiits, have already been 
forgotten. Letters telling of some noble sacrifice have no 
doubt already been destroyed, despatches that revealed acts 
of unpretentious Service have been mislaid, orderly books 
giving in detail the.particulars of an engagement have already 
perished. And yet fhe war is just over. We mnst rescue bef ore 
it is too late these f oundation stones of our history in order 
that we may rear a structure that will stand for all time as a 
reeord of their aehievements, their courage and their simple 

faith. 

Let ns then with this purpose in view go steadily towards 
the goal of our high hopes.^ It cannot be accomplished imme- 
diately but a start should be made at once. Our cause is bne 
that has a large and direct appeal, for what is more com- 
pelling and inspiring than the deeds of our own men, faith- 
fully, truly, and exactly presented? 

It is hoped that when an attempt is made to gather this 
f und, everyone will coutribute in the same spirit as the noble 
men who gave their lives for their country. 



ff 






NOTES ON THE SPANISH AND POETUGUESE JEWS 
IN THE UNITED STATES, GUIANA, AND THE 
DUTCH AND BRITISH WEST INDIES DUEING 
THE SEVENTEENTH AND EIGHTEENTH CEN- 
TUEIES. 

Bt Cardozo de Bkthencourt .♦ 
(Translated from the author's French original.) 

When the first permanent Jewish communities on American 
territory were established toward the middle of the seven- 
teenth Century, the Spanish and Portuguese Jews, who had 
sent thither an advance-guard of colonists, experienced a 
double measure of satisfaction. On the one band the Settle- 
ments represented a considerable extension of the prodigious 
commercial activity of the Spanish and Portuguese Jews; 
on the other, did these not thereby realize the Messianic age 
of the prophets? Such, at least, was the opinion expressed 
in 1650 by that great personality Haham Menasseh ben 

[* The author, formerly the librarian of the Academy of Sciences, 
of Lisbon, Portugal, sent this paper from far-off Madrid, Spain, as a 
communication to the Thirty-second Annual Meeting of the Society. 
While he does not appear to have used the Publications of the 
Society and to have made his researches quite independently of the 
material therein provided by our writers, because, in Madrid, he had 
no access to these sources of information, yet it will be observed 
that he has had access to useful, but hitherto neglected, sources 
of information, principally the very valuable communal records of 
Amsterdam, Holland. Where he depends for his Statements on printed 
works it will be found in the main that our writers usually have 
been equally diligcnt with him. In order that the reader may easily 
judge to what extcnt the author has duplicatcd information or, as in 
the caso of the Amsterdam archives, mentioned names already given 
in the Publications, and in justice to our writcra, the translator has . 
added summary rcferences by the numbers of the volumes and 
the pages of the Publications to the author's footnotes. These addi- 
tions are invariably enclosed in brackets.] 



t 



•X 




rr 




Is» 



'I 



— «. 



8 



American Jewish Htstoricdl Society. 



Israel/ For him the establishment of American synagogues 
corresponded to what Daniel had foretold/ti'IP Dy. Some years 
later that singular poet Daniel Levi de Barrios" confirmed 
the ideas of Menasseh ben Israel in his bizarre Interpretation 
of the text of Zechariah/ According to de Barrios the prophet 
literally mentioned the Americans, D^pnoH. 

In thus recalling these exegetical theories of the rabbi and 
the poet I submit them as indicative of a cause, little appre- 
ciated but very real, for the emigration of Jews to America 
during the seventeenth Century. For, we must not forget 
that these enterprising men, quick at grasping material gains, 
were at the same time idealists. Most of them lost their 
wealth in Spain or Portugal, suffered torture and imprison- 
ment, and forsook a land, which nevertheless they loved, 
because of their ineradicable attachment to religious con- 
victions that had become part of their family traditions. 

I propose to publish some notes, gathered over a score of 
years, which relate to the emigration of Sephardic Jews of 
Amsterdam to the Dutch and British colonies of North 
America, Guiana and the West Indies. The majority of 
the families, especially in the United States, referred to in 
these notes, have persisted to this day. In the United States, 
moreover, a large number of colonists from the West Indies 
and Guiana have gradually settled. By the best possiblo 
evidence, that is, by documentary proof if extant, and not 
simply by tradition, I indicate the origin of the different. 
families. As a result of the revolution in Portugal I was 
foreed to leave my country; hencc many of my notes were 
dispersed or totally lost. Such of them as I present here will, 
I trust, stimulate other students to prosecute more complete 

* f>K*lK^^ T\)\>ü , Esto es Esperanca de Israel, Amsterdam, 5410, p. 
111. [No. 20, p. 60.] 

*xii, 7. 

* Monte Hermoso de la Ley divina, Amsterdam, 5459, f. 15* verao: 
Llama Zacharias Amerikim a las sinagogas Americanas, 

Mv, 12, 



r 



i 






! 






Notes Oft Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt. 9 

researches in the archives of the old Sephardic communities 
of Europe and of the Inquisition of Spain and Portugal. 

I. Babbados.' 

Jews are said to have settled as early as 1628 in this Island, 
which was captured by the English in 1605. The practica of 
Judaism was not permitted in the British dominions at the 
former date. If, indeed, Jews settled Barbados in 1628, 
these must have been crypto-Jews or Marranos. Professing 
Jews did not reach Barbados before 1656 when Abraham de 
Mercado, doctor of medicine, and his son David-Raphael de 
Mercado received permission to settle, under date of April 
20, 1655, from the English government.* Abraham de Mer- 
cado previously had been an eider of the Jewish Community 
of Recife de Pernambuco, Brazil, to whom Menasseh ben 
Israel ^ dedicated one of his books in 1641. I do not know 
whether he was a relative of Dr. Samuel d'Israel de Mercado, 
the elected parnass of the Amsterdam Community in 1641. 
David-Raphael de Mercado in 1679 headed the list as the 
largest Jewish taxpayer in Barbados. 

David Palache in 1667 left Amsterdam for this colony.* 
He, probably, is the one who bequeathed a legacy to the holy 
brotherhood Abi Yetomim of Amsterdam* prior to 1683. 

■"The Jewish Encyclopedia," vol. i, p. 495; vol. ii, pp. 523-525, 
Unless the contrary is indicated the Statements in the text are based 
on these two articles. [No. 1, p. 105 et seq.; No. 4, p. 223; No. 6, 
passim; No. 18, p. 129 et seq.; No. 26, p. 250 et seq.] 

•"Catalogue of the Anglo-Jewish Exhibition," London, 1887, p. 
179, No. 141. [No. 18, p. 146.] 

^ Segunda parte del Concüiador, p. 87: dedication to Mercado and 
others, on the Quaestiones en el Lihro de los Heyes, [No, 3, p. 14; 
No. 4, p. 224.1 

• Archives of the Portuguese Jewish Community, Amsterdam, Rejis* 
tro para bom govemo da samta Yrmandade de Abyetumym, f. 19. 
In this as in all instances in this paper namcs and titles faithfully 
correspond to what appearg in the sources. 

• D. L, de Barrios, Abi Yetomim, p. 36. * , 



rii^' 



10 



American Jewish Historical Society. 



iH'i 



Members of bis family, among whom Samuel Palache, ambas- 
sador of Morocco in Holland, was the most distinguished, 
formed the first minyan in Amsterdam at the ambassadorial 
residence.** 

In 1669 one David Baruch Louzada was in Barbados, pos- ' 
sibly identieal with the treasurer of the holy brotherhood 
Abi Yetomim of Amsterdam" in 1683. To this family, 
Portuguese and not Spanish in origin, Mosseh Baruh Lousada, 
one of the earliest parnassim of London " in 1664, and Daniel 
Baruch Louzada, not Louzado, rabbi of Barbados in 1772, 
belonged. 

Diogo Feraandes Chaves, bom at Covilham, Portugal, 
about 1635, after residing in London in 1665 with his brother 
Manoel Nunes Chaves," of whom we shall have occasion to 
speak, lived in Barbados in 1670. Diogo was still in 
America" in 1702. Among the applicants for dowries to the 
Santa Companhia of Amsterdam were Eachel Torres, daugh- 
ter of David Alv[ares] Torres of Barbados" in 1676. 

The first haham or rabbi of this Community was Eliau 
Lopes who left Amsterdam " Tammuz 19, 5438. He was still 
young " but already looked back on a brilliant career as 
preacher of the holy brotherhood Temime Darex of Amster- 
dam." He preached the sermon at the dedication of the Por- 

^Jdem, Triumpho del goviemo popuhr, p. 62. 

^Idem, Abi Yetomim, unnumbered folio. [No. 20, p. 110 n.] 

** J. Picciotto, " Sketches of Anglo-Jewish History," pp. 34-35, [No. 
26, p. 251.] 

" Archive da Torte do Tomho, Lisbon : Inquisition of Lisbon, trial 
No. 2383, Manuel Nunes Chaves. 

** Ibid., trial No. 138, Joseph Nunes Chaves. 

" Archivcs of the Santa Companhia, Amsterdam, livro d, 

^Rejistro de Abyeiumym, f. 18 verso. [No. 3, p. 19 n.] 

" D. L. de Barrios, Hes Jaim, p. 90: Eliahu Lopez es \ Jaxam dcsde 
que mancebo \ la barba en Barbadaa echa, [Wem,] 

^Idem, Temime Darex, Academia tercera caritativa, Udem,] 



t '•' \ 



Notes on Spanxsh and Portuguese Jews—de Betheneourt. 11 

tugiiese synagogue in this city " in 1675. He ^&b at his post 
as haham of Barbados " in 1683. 

Simon Levi de Barrios, born March 17, 1665, died in Bar- 
bados May 16, 1688, was the son of Daniel Levi de Barrios 
hke whom he wrote some minor yerse in Spanish." In 1685 
he was a patron of the Academia de los Floridos " of Amster- 
dam. Aron de Jacob de Siena, an orphan, left Holland for 
Barbados in 1688.» At this time there were two synagogues 
m different parta of the island.** 

The immigrants did not forget thoir former European 
commumties. Thns, Irmian Bnrgos of Barbardos sent one 
hundred florins to be dispensed in charity in Amsterdam.» 
His famüy, Spanish in origin, fled to Bayonne, France, and 
hence oame to Amsterdam " in the first half of the seven- 
^enth Century Jacob de Burgos, aged twenty, married Esther 
Nunes there, January 18, 1625, and Isaac Burgos, twenty- 

Ocrbern! 1635.^" """^' '^ "^" *° ^^^^^« ^--' 
In 1703 Diogo Femandes Chaves, already cited, was in 
Barbados and so were his sisters Antonia de Vargas, formerlv 
Nunes, who at twenty resided in Bordeaux in 1670, Izabel 
de Vargas, formerly Nunes, the widow of Simon Eodriguez 
Chaves, imprisoned by the Inquisition of Lisbon, an inhabitant 
of the same city at this date, Maria de Vargas, wife of 
Antonio Eodriguez Vaz, merchant, who was known as Maria 

Z^rf'', '^f.'P'/Oataö 03 Doctoa ingeniös do K. K. de Talmud 
Jo'rah desta CM de Amsterdam, No alegre eslreamento, & Pub- 
hcaeelebrulade da Fabnca que se Consagrou « Deos, para eaza de 

«n T* A 'p • A""'*l'?^' 5435, 4 folios. 155 pages. 4 plates. 
^ u. h. de Bamos, Abi Yetomim, p. 40. 

^^» Joseph de la Vega, Rumbos peligrosoa, Amberes, 1683, S. 12 and 

" D, L. de Barrios, Academia de lot Floridos, p. 65. 
Rejistro de Abyelumyrn, f. 11. 

u ?• b ^^ ^^'^'°'' "^^°"'' ^^"^ «^o ^ G^on Bretaüa, p. 66. 
"fw, T^"I!^^' ^!^^"^^'^' ^^0 d, p. 4: Tammuz 6, 5457. 
„JI '^ '^''^''"^' Amsterdam. D. T. & B. 670, f. 13; m, f. 30 



if 1 1 



12 



American Jewish nistorical Society. 



Franca when she resided in London in 1670, — all members of 
the Chaves family which had been barbarously treated by the 
Inquisition." Their father Manoel Nunes Chaves, born at 
Covilham, Portugal, about 1630, fled to Bordeaux and then 
removed to London in 1655 and 1670 respectively. In both 
these localities he openly professed Judaism. Eeturning to 
Lisbon he was reconciled before the Holy Office January 2, 

1670, and condemned at the auto da fe of Lisbon, June 21, 

1671. Eearrested March 15, 1703, he was bumed in the auto 
da fe of Lisbon the f ollowing 9th of September. The patemal 
grandfather of the Barbadian members of the Chaves and 
Vargas families figured in an auto da fe celebrated at Lisbon, 
August 17, 1664, when he was sixty years of age. His näme 
was Luis Mendes Vargas and he was born at Penamacor, 
Portugal, and married to Maria Pranco of Covilham. 

In 1717 Joseph Eodrigues Pereyra, an orphan, left 
Amsterdam f or Barbados." He may have been one of the next- 
of-kin of that Esther de Abraham Eodrigues Pereyra,** 
deceased na flor de sua ydade, Nissan 5, 5460. At all events, 
beyond his name he had nothing in common with the Eodri- 
gues Pereire family of eightcenth-century France. 

April 14, 1725, the king of England granted letters of 
denization to Moses Lopes Junior, ^^of cur island of Bar- 
bados in America, merchant.^* ** 
* M6ir A Cohen Belinfante, died 1752, is mentioned as rabbi 
' of Barbados. Perhaps this was M6ir," second son of Sadik 
Belinfante (1675-1750), and grandson of Eabbi Melfr Haim 

^ Archivo da Tone do Tombo, Lisbon; Inquisition of Lisbon, 
supra, notes 13 and 14. 

^Rejisiro de Abyetumym, f. 72. 

* Henriques de Castro, Grajschrijten . , . . te Ouderkerk, pt. i, p. 
2, No. 11 (MS.). 

••British Museum, Add. MSS., 36129, f. 256. 

•^Carmoly, Hevue Orientale, 1843-1844, vol, iii, pp. 134-138: La 
famille Belinfante, Our M6ir de Sadik is not included in the genealog- 
ical tree given in " The Jewish Encyclopedia," vol. xi, p. 660. [No. 26, 
p.251.] 



4« 

1^ 



i 



1 < t 



Notes on Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt. 13 

Belinfante, born in Beigrade, Serbia, who settled in Amster- 
dam in 1688 in which place he died in the month of Septem- 
ber, 1721. One of the successors of Eabbi Belinfante was 
Haham Abraham Gabay Izidro, a student of Haham* David- 
Israel Athias in Amsterdam.** He was a resident of Barbados 
in 1753. Prom autobiographical details " we leam that he 
was born in Spain where he as well as his wif e was arrested by 
^he Inquisition, He fled to London and, af ter his circumcision, 
came thence to Amsterdam to study. In 1724 he preached a 
sermon in the latter city. The Amsterdam Community ** July 
11, 1768, defrayed the cost of the voyage to Barbados of 
Daniel de Baruch Guerman. 

David Sarfaty de Pina, not de Pinö, rabbi of Barbados, 
who died in April, 1797, belonged to an Italian family which 
migrated to Holland in the seventeenth Century. In point of 
f act one Yosua Sarf atti Pina, " an accountant, was in Amster- 
dam in 1664, probably identical with the one who inspired 
in Daniel Levi de Barrios ** this deplorable pun : 

Si Yeosua Sarfati 

es Pina, au Ester es rosa, 

Another David Sarphati, probably the grandfather of the 
American, preached at the dedication of the synagogue in 

•* Sermoea funehrea as deploraveis memorias do muy insigne Theo^ 
logo . , . , H, H. R, David-Israel Athias .... Pregados .... por 
R. Jahacob de Selomoh Hu, Saruco, e por R. Abraham Yehisquia BaS' 
San, Amsterdam, 5513, p. 27. 

" Sermon predicado ncste K. K, de T, T. por Ribi Abraham Gabay 
Izidro, en Sabal Vaikrä en R, H, Nisan del ano SW, Amsterdam, 
Mosseh Dias, n. d. [5484], 30 pages. 

"Archives of the Portuguese Jewish Community, Amsterdam, 
Registro dos despachos, f. 80. 

" Torcia lu7ninosa per li Mercanti, di Redduttione di diversi Combi 
d'Hamburgo, Danziche, Anversa, Ynguilterra, Francia, Veneiia, Li" 
vomo, Spagna, Portugallo, Francajorte, e di Livomo a Londra .... 
Tutto fatto h corretto per Josua Sarfatti Pina, Amsterdam, 1664, 
{For the preceding sentence in the text No. 26, p. 252.] 

^Feliz consorcio de ... , Raphael Athias y Dona Beatriz Gomez 
Moreno, Amsterdam, 5444, 



''I 



( 



14 



American Jewish Historical Society. 



Amsterdam in 1675; he was at the time President of the holy 
brotherhood Magen David." 

II. SuBINA^il." 

Paramaribo in 1644 was the first settlement of the Jews 
within the confines of Surinam. In Spanish and Portuguese 
documents belonging to the Amsterdam Community the name 
Surinam assumed very yarious forms: Sarinan, Sarinhäo, 
Serenam, Serrinäo, etc. About 1669 Joseph Franco of Suri- 
nam was a Student of the Pinto yesiia in Rotterdam.** In 
1674 he was a professor*^ at the Ets Haim (Amsterdam) to 
which rank he had been promoted previously. Two young 
girls f röm Surinam were among the applicants f er dowries to 
the Santa Companhia:" 1675 Kachel, daughter of the late 
Semuel Semah Aboab, 1677 Ribqa, daughter of the late 
Jacob de Pina. The last-named is probably identical with the 
poet Jacob, or Manoel, de Pina,*' who wrote verse with equal 
facility in Portuguese and Spanish.** 

In 1682 three young men were sent from Amsterdam to 
Surinam: Selomoh Mesiah, Jahacob de Gabriel Nunes and 

"Sermoes que pregaräo os Doctoa ingeniös do K, K, Talmud 
Torah, Amsterdam, 6435, pp. 133-135: Sermäo setimo que preegou o 
muy Docio Talmid H. d: celebre preegador David Sarphati, Ros da 
Illustre Yesiba de Magen David, 

""The Jewish Encyclopedia," vol. i, p. 494; vol, xii, p. 509. 
Unless the contrary is indicated the Statements in the text are based 
on these two articles. [Frequently discussed, e.g,, No. 2, p. 29 et seq,; 
No. 4, p. 3 et seq,; No. 5, passim; No. 9, p. 129; No. 13, p. 127; No. 
18, p. 179; No. 22, p.25.] 

"D. L. de Barrios, Insigne Yesiba 6 Äcademia de los muy nobles 
Senores Jacob, y David Imanuel de Pinto en el ano de 6443, [No, 3, p. 
19;No. 5,p. 123.] 

*• Idem, Hes Jaim, p, 65. 

^ Santa Companhia, Amsterdam, livro d, [No. 9, pp. 132, 134.] 

^'D. L. de Barrios, Relacion de los poetas y escritores Espafloles 
de la Nacion Judaica Amstelodama, n. p., n. d., pp, 64-55. 

^Elogios que telosos dedicaron a la jelice memoria de Abraham 
Nunez Bemal, n. p., n. d., pp. 23, 60, 138 [=136], 152. 



) 



'■: 



Notes on Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt. 15 

Aharon Uziel Cardozo.** I add the foUowing notes on their 
lamilies. January 1, 1626, Izaque Mesia [= Messiah], a 
native of Lisbon, aged twenty-six, married Hester Ponseke 
[=ronseca], sixteen years old, in Amsterdam.*' Jacob Uziel 
Cardoso belonged to the first minyan formed in Amsterdam.** 
Ishac Neto, haham of Surinam in 1683, was the author 
of a sermon in Portuguese preached at the dedication of the 
Portuguese synagogue in Amsterdam in 1675.*' He was a pupil 
of the holy brotherhood Abi Yetomim,** and president in 1665 
of the holy brotherhood Temime Darex. Of him Daniel Levi 
de Barrios ** wrote : 

Su primer Ros, 6 doctrinal Cabega, 

el jaxam Yshac Neto la preside: 

y, oy [1683], en la Indiana Sarinan, riqueza 

del bien mosayco, preceptor reside, 

The synagogue of Surinam was dedicatöd in 1685 by 
Rabbi David Pardo, who died in the colony in 1713. He was 
the son of Joseph Pardo, hazan in Rotterdam, grandson of 
David Pardo, haham of Amsterdam, and great-grandson of 
Joseph Pardo, the earliest rabbi of the same city, who, though 
he came thither from Turkey, belonged to a Spanish family."* 
After having studied in Amsterdam, where he was in 1667 a 
founder of the holy brotherhood Honen Dalim," David Pardo 
becamo hazan in London. Among his publications was a 

** Rejistro de Abyetumym, f. 19 recto et verso. 

^ Municipal Archives, Amsterdam, D. T. <fe B. 670, f. 59. 

*" D. L. de Barrio3, Triumpho del goviemo populär, p. 62. 

*'^ Sermöes que pregaräo os Doctos ingeniös do K, K» de Talmud 
Torah, Amsterdam, 5435, p. 59. [No. 3, p. 18 et seq,; No. 4, p. 3; 
No. 5, p. 123 ; No. 16, p. 34 n.] 

*• D. L. de Barrios, Abi Yetomim, p. 40. 

^Idem, Temime Darex, Äcademia tercera caritativa; Hes Jaim, 
p. 90. [No. 3, p. 19 n.l 

"Certificate of Haham Isaac Abuab, Amsterdam, Menahem 13, 
5448, pp. xi-txv of the work cited in note 52, infra, [No. 3, p. 19; 
No. 5, p. 126.] 

" D. Jj, de Barrios, Jonen Dalim, Yesiba, p. 69. 









' I 



:J!l 



.. 



i..j. 



r I 



ll'! 



i!|!l 



M 



lil 



;• 



16 



American Jewish Historical Society, 



treatise on the dinim (1679)," dedicated to that wealthy 
Israelite, Ishac Nunnes Belmonte, count-palatine, minister-^ 
resident of Spain in Holland. 

Samuel Nasi, or Nassy, who courageously defended Suri- 
nam against the French Fleet in 1689, was, it appears," a 
Scholar and philanthropist. 

Del pueblo de Sarinan 
Samuel Nasi senorea 
el coragon con los dones, 
y el estudio con la ciencia. 

He studied in Amsterdam in the famous yesiha Ets Haim, 

The following left Amsterdam for Surinam: ** 1709 Jacob 
Montezinos, 1710 Isaque de Mosseh Moreno and Aharon 
Touro, 1717 Abraham M[endes] de Acosta or da Costa, 1718 
Aharon Menasce, Mosseh de Eliau Nahar and Binyamin Oeb, 
1722 Abraham Jessurun, 1726 Jehosua Cardozo, 1729 Ishac 
Nunes Ferro and Aharon Henriques Fereira or Ferreira, 1731 
Abraham Bueno de Mesquita and Daniel Costa Cardozo, 1733 
Moseh Salas. One of these names Stands out : that of Bueno de 
Mesquita, which was borne by important Amsterdam Per- 
sonalities about 1683-1686, Abraham de David Bueno de 
Mesquita presented a donation to the holy brotherhood 
Guemilut Hassadim." David de Jacob Bueno de Mesquita, 
parnass of Amsterdam, was haian Beresith in 1685. He was 
also minister-resident of Prussia and agent-general of the 
duchy of Brunswick in Holland," 

** Compendio de Dinim que todo Israel deve saher y observar, 
Compuesto por Estilo fasü y hreve. Per David Pardo, hazan del 
K, K, de Londrez, Amsterdam, 5449, 12 folios numbered i to iv, vi to 
viii, blank, ix to xv, blank, xvi to xix, xxi to xxiii, 321 pages, 3 
pages not numbered. 

•• D. L. de Barrios, lies Jaim, p. 90. [No. 4, p. 3.1 

**Rejisiro de Ahyeiumym, ff. 41 verso, 42 verso, 09 verso, 71, 82 
versa, 92 verso, 111, 112, 117 verso, 122. 

■ D. L. de Barrios, Qemilut jassadim, p, 65 ; Dialogo harmonico de 
Maskil eUDal, p. 139. 

^Idem, Parte ffirico harmonico a los seis üustres varones • • » • 
AI ümo. iSr. Dd. Bueno de Mesquita, Enigma del principio en la 



f:- 



Notes on Spanish and Portuguese Jews — de Betliencourt. 17 

In 1734 David Machado de Sequeira expressed thanks to 
the parnassim of Amsterdam in the dedication of a funeral 
oration, pronounced in Bordeaux, for having elected him 
preacher and teacher in Surinam." 

The exodus to this colony continued. The following de- 
parted from Amsterdam: " 1736 Jacob de Eliau Touro, 1748 
Salomoh Machorro, 1754 Semuel de Selomoh Acohen, 1755 
Manuel Vallabrega. A few facts concerning these emigrants 
may be added here. Jacob Touro, whose f amily became f amou? 
in the United States, had an ancestor in Surinam, Aharon 
Touro, mentioned above. Machorro was of a Portuguese 
family. Diogo Fernandes Machorro * was a prisoner of the 
Inquisition of Evora in December 1581. David Machorro 
went from Bayonne to Amsterdam ~ in 1632 and, soon there- 
after, to Leghorn. Jacob Machorro, known in Portugal as 
Pedro Eodrigues de Moraes, was charged by the Inquisition 
of Lisbon" with judaizing in Hamburg about 1640. About 
1683 there were in Amsterdam the sopher and musician Abra- 
ham Machorro," the poet Eliau Machorro " who had been in 
Brazil, and Mosseh Machorro ** who was an important figure. 

ficsta del Ilustrisimo Sefior David Bueno de Mesquita, jaian Beresit, 
afio de BJ^S, residente del inclito principe Chris tiano Emesto, marques 
^de Brandemburg, duque de Prusia, [No. 7, p. 103 n.] 

" Sermäo funebre nas exequias dos trinta dias do Senhor David 
Ergas La Cour, Composto, i pregado em Bordeus, por David Mar 
chado de Sequeira, Amsterdam, 6494, 22 pages. 

^Rcjistro de Abyetumym, ff. 131 verso, 1G2 verso, 189, 199. [No. 3, 
p. 108.] 

^ Archivo Historico Portugues, 1914, vol. ix, p. 477. 

•* Archives of the Portuguese Jewish Community, Amsterdam, Livro 
dos termos da ymposta, ff. 34 verso, 49. 

"Pedro A. de Azevedo, Bocarro Francis, in Archivo Historico 
Portugues, vol. viii, p. 196. 

•' D. L. de Barrios, Dezima a los insignes en la flauta y h pluma 
Abraham Machorro, en la bihucla Ishac Mendcz, 

•• Idem, Relacion de los poetas, p. 58. 

•* Idem, Temime Darex, 



l 



1 1 

I 






f 



1 



I 



i 



. Mi\^ . ' U . . 



I J 



r 



" 1 .!• 



i 



l< .1 



,1 1 



18 



ilmertcan Jewisli Historical Society, 



The Valabrega f amily, of Italian origin, apparently did not 
come to Amsterdam before the eighteenth Century. In this 
city" Eachel, daughter of Jacob Balabrega or, more cor- 
rectly, Valabrega, was born January 17, 1737. 

The colonists in America maintained intimate relations 
.with the Amsterdam Community; for example, in 1757 two 
residente of Surinam were members of the holy brotherhood 
Mischenet Zequenim.** They were Jahacob Henriques de 
Barios [ = Barrio8], circumcized at The Hague" June 16, 
1701, whose son J. H. de Barrios Junior" was parnass of 
Surinam in 1786, and Ishac Henriquez Morao [ = Moräo], 
perhaps üentical with Ishac de Aren Henriques Moräo,'* a 
founder of the holy brotherhood Eben Yecara in Amsterdam 
in 1733. 

The year 1759 was notable for the number of emigrants 
f rom Amsterdam destined for Surinam." The list induded : 
Joseph de David Alascar, David de Daniel Baruh Bueno, 
Mosseh Falcäo or Falcon with his wife, two children and two 
adopted children," Ishac and Jacob, sons of Mosseh da Fon- 
seca, Joseph Levy Flores, son or grandson of Joseph de Ishac 
Levi Flores, director of the holy brotherhood Livyat Hen" 
in Amsterdam in 1704, Ishac and Jacob, sons of Joseph Levi 
Montesinos or Montezinos, Semuel de Jechiel Messias, whose 
ancestor Selomoh Mesiah had already emigrated to Surinam, 
as has been noted, Mordehay de Selomoh Molho, brother of 

•■ Municipal Archives, Amsterdam, D. T. & B. 400. 

**Anno de 6517, Paula dos Senhorea Irmaös de Mishcnei Zcqucnim, 
Amsterdam, 5517, 8 pages. 

•^ Archives of the Portuguese Jewish Community, Amsterdam, Ldvro 
das circunsisons feiias por Mosseh Aharbanel, 

••Carmoly, Revue Orientale, vol. iii, pp. 200-201. [No. 4, p. 6.] 

*^Livro das ordenanQos ou Escamoth da vieritoria e pia hirman* 
dade intüulada Eben Yecara, Amsterdam, Ellul 20, 5493, 23 pages, 
pp. 3-5. 

'•Archives of the Portuguese Jewish Community, Amsterdam, 
Registro dos despachos, ff. 1-3, 5-9. 

" Jbid,, f. 7. His departure was postponed on account of illness, 

" Ishac de Sola, Sermones, Amsterdam, 5464, p. 100. 



11 



Notes on Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt. 19 

David Molcho,** bom in Amsterdam, November 16, 1737, 
Eliau de Mosseh Pacheco, whose name rcminds ns of Aaron 
Pacheco, married in Amsterdam 1684 to Lea Mendes de 
Castro,^* Abraham de Daniel Eodrigues Soldado. Here I 
add Moseh Pacheco," who departed January 28, 1760, to 
join his brother Eliau Pacheco, previously referred to. 

In 1786 the regents of the Portuguese Jewish nation of 
Surinam wroto to Dohm" to thank him for his favorable 
cxpressions toward Israelites in his writings. This letter, 
dated March 10, has been printed by Carmoly." The signa- 
tories bore these names: J. H. de Barios [ = Barrios] Junior, 
C. H. Branden, Is[aac] and S. H. de La Parra, Moseh P. 
de Leon, D. D. J. C. Nassy. 

According to documents in the archives of the Portuguese 
Community of Amsterdam," the last emigrant who left for 
Surinam was Moses Gomes Caryalho Junior, who received his 
ticket November 14, 1802. 

III. Cayenne." 

Adjoining the colony of Surinam, Cayenne was ceded to 
France by Holland in 1664. It was tho]ight that Jews 
settled it about 1650, but what is certain is that a group of 
152 Israelites left Leghorn in 1660 to establish a colony in 

*" Municipal Archives, Amsterdam, supra. 

^* D. L. de Barrios, Dichoso epithalamio de los muy n'obles senores 
Aaron Pacheco, y dona Lea Mendes de Castro, Amsterdam, 5444, 
2 folios, 

'• Registro dos despachos, f. 12. 

^Christian Wilhelm von Dohm, 1751-1810, who retrieved for the 
Jews of Gcrmany their rights as Citizens. [No. 3, p. 126; No. 26, 
passim.] 

^^ Revue Orientale, supra, [No. 13, p. 133 et seq.; No. 22, pp. 27, 
36n.] ' 

^'Registro dos despachos, f. 202. 

"" The Jewish Encyclopedia," vol. i, p. 494; vol. iii, p. 634. [No. 2, 
p. 95; No. 3, passim; No. 8, p. 7; No. 16, passim.] 






; 



I 



I 



20 



American Jewish Historical Society. 



Cayenne. They nearly perished during the joumey thither 
owing to the lack of drinking-water. All these facta were 
gathered by the poet Daniel Levi de Barrios,** who was to 
have joined the expedition. The unfortunates who settled 
Guiana nnder the privileges accorded Jews by the Dutch 
West India Company, September 12, 1659, were compelled to 
quit the colony when it passed under the Jurisdiction of the 
French, despite the French-Dutch treaty of May 15, 1664, 
which guaranteed them liberty of worship." Most of them 
retumed to Surinam. The Jews sought permission to settle 
anew in Cayenne in 1725, but the king of France " denied 
their petition. . 

IV. CuRAgAO.** 

The island of Curagaö belonged to Spain from 1527 to 
1634; in the latter year it became a Dutch possession. In 1650 
Prince Maurice of Orange granted twelve Jewish families 
leave to settle in Curagao, thus establishing the local Com- 
munity. 

Pebruary 22, 1652, the Dntch West India Company granted 
a considerable tract of land to Joseph Nunez da Fonseca, 
otherwise called David Nassi. The Jewish colonists settled 
under the leadership of Jan Ulan, whose real name was Joäo 
Ilhäo, and who was born in Portugal about 1609. He gained 
experience in colonial activity as a result of his sojourn in 



■0 



Sonnet following Fallecimiento del jamoso Docior Jshac de 
Rocamora, n. p., n. d., folio. [No .11, p. 164.] 

" Abraham Cahen, Les Juijs dans les colonies fran^aises, in Revue 
des £Jtude8 Juives, 1882, vol. iv, pp. 127-128. 

" /öld., p. 130. 

••Joseph M, Cörcos, "A Synopsis of the History of the Jews of 
Curacao," Curagao, 1897, 48 pagcs; " The Jewish Encyclopedia, vol. i, 
p. 494; vol. iv, pp. 386-389; vol. xii, pp. 508-500. Unless the contrary 
is indicated the Statements in the text are based on these works. 
[Frequently discussed, e. g,, No. 2, p. 75 et seq.; No. 3, passim; No. 6, 
p. 63 et seq.; No. 9, p. 149; No. 10, passim; No. 16, passim; No. 22, 
p. 169 et seqJ] 



AI 



lt.«, t 



Notes on Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt, 21 

Brazil where, in 1639 at Parahiba,** he was denounced for 
judaizing. 

Curagao Jewry was recruited by a goodly number of Jews 
from Pernambuco in 1654 when the latter was reconquered 
by the Portuguese. Sarah, daughter of Jeosuah Aboab, re- 
siding in Curagao, was one of the applicants for dowries to 
the Santa Companhia of Amsterdam "• in 1667. 

The first emigrant from Amsterdam to Curagao, whose 
name was given in the records, was Daniel Coem [ = Cohen] 
Henriquez," departing from the Dutch metropolis in 1680. 
He belonged to one of the oldest Jewish families in Amster- 
dam, for Abraham, Jacob and Isaac Cohen Henriques" 
figured in the synagogal registers from 1630. I do not know 
whether Abraham-Haim Lopez da Fonseca, who died in 
Curagao, Menahem 22, 5432, was f ormally educated as . a 
hazan, but I believe the first rabbi of this Community was 
Yeosiahu Pardo, son of David Pardo, haJiam of Amsterdam.** 
Yeosiahu Pardo was a pupil of the famous Saul Levi Mor- 
teira, whose daughter he had married." In 1667 he was the 
first religious leader of the holy brotherhood Honen Dalim 
in Amsterdam;** about 1669 he-studied at the Pinto yesiha 
of Rotterdam, thcn located in Amsterdam;" about 1674 
he presided over the yesiba Gemilut Hassadira in the same 
eity.** In this same year he was appointcd haham of Curagao ; 
he remained there to 1683 and then removed to Jamaica. 

** Archivo da Tone do Tomho, Lisbon: Inquisition of Lisbon, 
trial No. 6810, Simäo Gomes de Pas. [No. 2, p. 95; No. 8, p. 76; 
No. 10, p. 143 et seq.] 

*^ Santa Companhia, livro d» 

■* Rejistro de Abyetumym, f. 20. 

" Archivcs of the Portuguese Jewish Community, Amsterdam, Livro 
da fintta e promessas do K, K. de Bet Israel, öSSß-öSOS f. 30 [=64]. 

"See supra, note 50. [No. 7, p. 57 n.; No. 10, p. 156.] 

■• D. L. de Barrios, Hes Jaim, pp. 82-83. . 

•• Idem, Jonen Dalim, auto, pp. 83-84. 

*^ Jdem, Insigne Yesiha 6 Academia de loa muy nobles senores 
Pinto, 5443, 

** Jdem, Gemilut Jassadim^ p. '63. [No, 3, passim; No. 5, passim.] 

ö 



*1 



II ' 






' ll 



i I. 



■' I. 



II I.V. 

I 



Bit 



I' 



m 



151 



M 



22 



American jewish Eisiorical Society. 



Beniamin Abenatar waa an emigrant from Amsterdam to 
Curagao in 1691/' Eliaho Lopez, whom we. have already 
considered as haham of Barbados, was rabbi of Curagao from 
1692 to 1712. In 1697 he sent to Amsterdam for charitable 
purposes an anonymous gift received by him in Curasao in 
discharge of a debt.** 

The Inquisition of Lisbon •' confirmed the presence in Cura- 
gao about 1703 of the foUowing, natives of Covilham, Por- 
tugal : First, Leonor Froys, daughter of Manoel Frois, f armer 
of the income of the university and bishopric of Coimbra, 
who was married to a physician in France and died without 
issue. Secondly, her nephew Diogo Vaz who, as a youth, 
lived with Leonor Froys and was the brother of Eafael Vaz 
and Filippa Henriques, wife of Manoel Nunes Chaves, 
already mentioned.** 

The Frois or Froys family, Portuguese, had escaped to 
Bayonne, lived in Bordeaux and finally in Amsterdam. In 
the last-named city about 1686 Abraham Froys resided. He 
was a doctor of medicine and of law, member of the Academia 
de los Floridos,'*' parnass of Abi Yetomim," and father of 
Ishac Froys. The latter was married in Amsterdam in 1686 
to Eibca, daughter of Abraham Baruh Carvalho.** To this 
same family belonged Benjamin Frois, who went to Curagao 
in 1705 with Jacob Sanches and Abraham de Campos.*~ The 

•• Rejistro de Ahvetumym, f. 17 verao. 

** Santa Covipanhia, Amsterdam, livro d, p. 4. [No. 1, p. 106.] 

^'Archivo da Tone do Tombo, Lisbon: Inquisition of Lisbon, trial 
No. 12213, Filippa Henriques, died in prison. ^ 

•• See supra, p. 10. 

"D. L. de Barrios, Academia de los Floridos, p. 63 [=67]. 

^IdevXf Abi Yetomim-Yesiba, 

^Idem, Alegrias o Pinturas ludentes de Hymeneo, Amsterdam, 
1686, pp. 105-106: Epytalamio 34. De los muy nobles Sefiores Ishac 
Froys y Dona Ribca Carvallo en 5 de junio de 1686, hijos de los muy 
ilustres Senores Doctor Abraham Froys y Abraham Baruh Carvaüo,^ 

^Rejistro de Abyetumym, f. 47. 



i 



l> it 






Notes an Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt. 23 

■ 

last-named was a descendant of Aron de Campos,"* who lived 

in Amsterdam in 1617. 

The names of several other emigrants to Curagao were: 

i. In 1703 Manuel Marquez,*** ancestor of Hazan Selomoh of 

The Hague, of whom the poet Daniel Levi de Barrios"* 

wrote: 

Selomoh Marques, puro y religioso, 
brotö ramos, en Haya florecida, 
de ensenangas, jazan tan virtiu)so, 
como sabio en la ley esclarecido, 

ii. In 1712 Davjd Lopez Salzedo. *** iii. In 1714 Selomoh 
Eedondo.*'' 

Among the curious facts in the history of the Jews of 
Curagao the circumcision, May 21, 1715, of David Dias 
Pimienta must be mentioned. He thereupon assumed the 
prenomen Abraham. He was a priest, member of the Order 
of Mercy, born in 1684 or 1687 at San Juan de los Eemedios, 
Cuba, and convertcd to Judaism from motives difHcult 
of ascertainment. After having wandered all over South 
America and the West Indies, as well as in Mexico, he was 
imprisoned by the Inquisition of Carthagena, Colombia, 
condemned to confinement for life in the auto da je of 
that locality, June 20, 1717, and transported to Spain. Men- 
tally unbalanced, on the däy of his arrival he prayed there 
^^twcnty times as a Jew and twenty times as a Christian.*' 
He acted similarly at the stake, at which he was bumed, in 
the auto da je cclebrated at Seville, July 25, 1720, for juda- 
izing anew in Spain. Were it possible to credit his confes- 
sions, interesting details conceming the Jews of Curagao and 
thcir desire to avert all instances of proselytizing could be 

'* Henriques de Castro, Keur van grajsteenen te Ouderkerk, p. 21, 
where mention is raade of the death of a child of Campos. 
**** Rejistro de Abyetumym, f. 41. 

^ Abi Yetomim,Y>.^l» 
^Rejistro de Abyetumym, f, 47. 
''' Ibid., 150. 



\\\ 



V 



m 

I 



i' 



'*' 



\ . 






r : i: 



'i 1,1 



i 









,11' > 






■ I |IM: 

m 



Ü: 



% 



R 






^«' 



24 



ilmencan Jetvish Historical Society. 



gathered therefrom. Pimienta reported the Singular view of 

a Jew of Curagao in these terms: 

The Inquisition, said the Israelite, is useful. It upholds Judaism, 
since the timid crypto-Jews flee to countries where they may live 
unmolested and multiply. - 

I am nnable to vouch for the anthenticity of these words, 
f or as a source Pimienta must be nsed with caution/** 

After they made their fortunes in Curagao the colonists 
sometimes returned to Amsterdam and displayed a splendid 
generosity as communal workers. Such were**" Isaque de 
Abraham Moräo in 1718 and Manuel de leuda Touro in 1722. 
In 1736 three emigrants were enrolled as quitting Amsterdam 
for Curagao : ^ Benjamin Cortissos or Cortigos, David de 
Abraham de Meza and Benjamin Men[de]s Quiros. 

Semuer"* Mendes de SoUa, whose last name is variously 
written, Sola, Solas and SoUas, haliam in Curagao from 1745 
to 1761, merits brief consideration. Born in Portugal, not 
in Amsterdam,"* he carried on his rabbinical studies in the 
latter place with the aid of Jacob Teiles da Costa,'" parnass of 
the seminary Ets Halm/" The professor of Talmud in this 

*" I believe that the story of Dias Pimienta has been published but 
my account is based on the notes I drew up at the British Museum, 
London, August 28, 1902, from an eighteenth-century MS., quarto, 
10 folios, designated 4071, i» 4 and entitled Relacion de el auto de ]ee 
celebrado en el real Conhento de San Pablo, orden de Predicadorea, 
en lueves 25 de JuUio de 1720, dia de el Senor Santiago, en que hubo 
seis Penitenciados siendo uno de cllos un Religioso SacerdloMe de 
el Militär Orden de nuestra Sefiora de la Merced, [No. 9, p. 19, 

et seq.] 

**" Santa Companhia, Amsterdam, livro d, preliminary folio, p. 9. 
[No. 10, p. 156; No. 16, pp. 132, 133 n.] 

^Rejistro de Abyetumym, ff. 132 and 135. 

*•• I do not know why he is calied Raphael-Samuel in " The Jewish 
Encyclopedia," vol. iv, p. 389; vol. xi, p. 434. [No. 3, pp. 117. 142; No. 
6, p. 159; No. 9, p. 148.] 

'''Ibid., vol. xi, p. 434. [No. 3, p. 142; No. 5, p. 119; No, 6, p. 159.] 

*** Dedication of Sermam moral. 

'" D. L. de Barrios, Hes Jaim, pp. 61, 96. 



Notes on Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt. 25 

Institution at this time was the famous David-Israel Athias.*** 
In 1718 the mother of Mendes de Solla, fearful of the terrors 
of the Inquisition, with her two sons Jacob and Joseph fled 
her native country and came to Amsterdam. On this oeca- 
sion the future hdham of Curagao preached a sermon in the 
synagogue in Amsterdam."* Apart from the autobiographical 
Information supplied by this document, it is invested with 
a striking literary interest. While the style and the language 
of the author are not above eriticism, yet he mentions a small 
cenacle of poets, verses by whom he quotes in the prefatory 
pages of his Sermam moral: in Spanish by Abraham Gomez 
Silveyra and Jacob Gomez da Silva; in Hebrew by Jacol 
Sasportas; in Portuguese by Jacob and Joseph Mendes de 
Sollas, the brothers of the author. These poems are preceded 
by the approbation of the haJiam Selomoh de Jacob Aylion 
(tr>?^««) dated Amsterdam, 37 del Homer Ano 5478, and 
by an Elogio of Haham David-Israel Athias who, with his 
family, had the good fortune to escape the dangers of the 
Inquisition. After these poems follows the dedication to Jacob 
Teiles da Costa! 

Mosseh and David, sons of Daniel Mendes de Solas or de 
Sola " Coming from Portugal," were circumcized in Amster- 
dam, December 3, 1721, aged twenty and eleven years respec- 
tively. They were brothers or cousins-gcnnan of our rabbi 
of Curagao.^ 



SIS 



"" Sermues Junebres as deploraveis memoria^ do muy insigne Theo* 
logo . . . . 5r. H. H, R. David-Israel Athias .... Pregados por R. 
Jahacob de Selomoh Hu. Saruco, e por R. Abraham Yehisquia Bassan, 
Amsterdam, 5510, 2 folios, 38 pages, 1 folio. On p. 27 of this discourse 
the latter mentioned Hahara Solas (sie) of Curagao as a disciple of 
the rabbi. 

^* Sermam moral, em acQam de gragas Pregado na Sta. Esnoga por 
Semuel Mendes de Solas, Amsterdam, em caza de Moseh Dias, n. d. 
[5418], 4 folios, 27 pages. 

""Archives of the Portuguese Jewish Community, Amsterdam, 
Livro da^ circunsisoms feitas j)or Mosseh Abarbanel 



«•• 



26 



American Jewish Eistorical Society, 



:;i 



l!' ^1 



l lii 



iii 



i'i 



In 1724-1726 Semuel Mendes de SoUa published three 
sermons which he had preached in the synagogue in Amster- 
dam.*" With the assistance of Joseph Sipnit Gabay and 
Jeudah Piza he published the Spanish text of nan^n*löD 
D>^nn by Moseh Ahnosmno in 1729.*" One of the last sermons 
he preached in Amsterdam was written for the commemora- 
tive Service of Hazan Aharon Acohen de Lara,"* lyar 20, 
6504. A Short time thereafter he departed for Curagao, there 
to exercise the f unctions of a chief-rabbi or Jiaham, The date 
of his arrival in the island was, I think, prior to 1749. For 
his grandson wrote *" in 1785 that Semuel Mendes de Solla 
left Amsterdam for his post " more than forty years since,^' 
or 1745. When the haliam assumed office, his position was 
diflScult; since 1740 the Portuguese Community was divided 
into two, distinctly autonomous, groups. The prince-stadt- 
holder, by an edict issued from The Hague, April 30, 1750, 
decreed their union and approved the new rulcs of govem- 

^ Sermam composto, e prigado por R, Semuel Mendes de Sollas, 
Em este K. K. de T. T. Em sahath Emor a 20, de Hydr Ao, 5484, Am- 
ßterdam, Yshak de Cordova, EUul 28, 5484, 2 folios, 22 pages. (2) 
Sermam por R, Semuel Mendes de Sollas, Prigado em este K, K, de 
T. T, em Sabath Balak a 17. de Tamus Ao, 6484, Amsterdam, Yshak 
de Cordova, Tishri 12, 5485, 20 pages. (3) Sermam prigado em este 
K, K, de T, T, em Sabath Nisabim por R, Semuel Mendes de Sollas, 
Com licenga dos Srs. do Mahamad, e aprovagam da Sr, Haham, 
n. p. [Amsterdam], Mosseh Dias, 5485, 26 pages. 

"^ Regimiento de la Vida , , . , Compuesto por el Muy Ymir^ente, y 
Viriuozo H, H, R, Mosseh Almosnino , • ♦ . , Amsterdam, 5489. 

*" Sermam funebre, dt moral, que ds exequias do Muy Docto H, H, 
R, Aharon Acohen de Lara, dignissimo hazan do K, K, de T, T, 
prigou o IL II, R, Semuel Mendes de Solla; prigador do dito Kahal, 
Em Sabal Emor SO, de Jiar Anno 6504* Impresso a custa do Author, 
Amsterdam, 5504, 24 pages. [No. 3, p. 142.] 

**• Dedication of Sermäo penitcncial, Que neste K, K, T. T. pregou 
Semuel Mendes de Solla, Em sabath Nitsabim <fc Vajelech 25 Elul 
5644, Amsterdam, 6545, 2 folios, 13 pages. 



Notes on SpanisTi and Portuguese Jews — de Bethencourt. 27 

4 

ment."* To mark this event, Menahem 17, 6610, the haham 
delivered one of his best discourses "* in the presence of the 
important Christians of the Island. AI the death of Stadt- 
holder William, October 22, 1751, Semuel Mendes de Solla 
preached a funeral oration which was published twenty years 
later by his son Ishac Mendes de Solla."* Haham Semuel 
Mendes de Solla died in -Curagao in 1761, after the birth of 
his grandson, the future preacher of the holy brotherhood 
Abi Yetomim of Amsterdam, who also bore the name Semuel 
Mendes de Solla. A contemporary and coUeague of the haham 
was Jeosuah de Cordova, of whom little is known. He was 
the author of a sermon preached in Curagao, Adar Eisson 
11, 6513, a day of public mourning.' 



UM 



^^Publicagaö e provizional reglamento de Sua Alteza o senhor 
principe de Orange e Nassau, cfcc. <fcc. <fcc. consemcnie a Nagaö 
Judaica portiiguesa em Curagaö, The Hague, Jacob Scheltus, 1750, 11 
pages in double-column. 

^ Triunfo da Uniäo contra o pemicioso vicio da Discordia, ou 
Sermao, que em quarta feira 17: de Menahem Anno 5510: pregou o 
H. H. R, Semuel Mendes de Solla, Rab do K, K. Mikvi Israel, <b 
K, K, Neve Salom, Na ilha de Curagao, At the end : Te Amsterdam, 
By Gerred en Joannes de Broen, N. d. [5511], 

"• Oragäo funebre as postumäs Memorias de Sua Seremssima 
Alteza, Principe Guilhermo IV, Principe de Orange & Nassau, 
Stadhouder hereditario das Sette Provincias Unidaa, d:c, dtc, dtc, 
Falecco em 22 octubro. Anno 1761, Pregado No K, K, de Mikve 
Israel na lila de Curagao, por o insigne H, II, R, Semuel Mendes de 
Solla, theologo, celebre pregador, <fc Rab de ditta Congrega, Impresso 
a custa de seu filho, com a devida Licenga dos Senhores do Mahamad, 
<fc Aprovagao do Senhor nosso H, H, Corregido dos errores Thypo» 
graphicos por R, Ishac de Eliau Acohen BeUnfante, [Amsterdam.] 
Na Oßlcina Thypographica de Gerhard Johan Janson, em caza de 
Israel Mondovy, Ao, 5531, 16 pages. [No. 3, p. 142.] 

^* Sermäo pregado por R. leosuah de Cordova em 11, Adar Risson 
6513, dia instituido de Jejum dt rogativaa na ilha de Curagao, con- 
temporary MS., 11 folios (1 blank), 55 pages (the last 2 unnum- 
bered), preservcd in the Montezinos Library, 2. F, 16. 



's. 

v 



' ' 



28 



American Jewish Historicdl Society. 



Notes Oft Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt. 29 



In 1756 two youths left Amsterdam"* for this island: 
Abraham de Joseph Palache, the direct descendant of David 
Palache of Barbados, of whom we have spoken,"' and Aharon 
Nunes Vaz. 

Among the members of the holy brotherhood Mischenet 
Zequenim of Amsterdam in 1757 were Abraham de Ishac 
Munis and Abraham de Jahacob ßod[rique]s Miranda/** both 
of whom died in Curagao. 

The following Jews departed from Amsterdam for the 
colony"' during the years 1758-1760. 

1758: Ishac Vaz de Miranda. 1759: Aharon Mendea 
Solas, Abraham de Mordehay Lealtad with his wife, their 
daughter Esther and son Mosch, Isaac Nunes Lopes'and wife, 
Daniel de Moseh Cortigos whose eider brother Benjamin 
Cortissos already resided in the island,*** Abraham Nunes 
Lopes, Sarah de Selomoh Munis, Daniel Lopes Pefia who 
was vice-president of the holy brotherhood Abodath Akodes 
in 1780. 1760: Ishac d'Abraham da Silva Curiel, Raphael 
Carv[alh]o de Lucena, Jeuda Mosse da Costa, Jendah de 
Mosse Huliel whose name is probably misspelt "* and for which 
the more commonly-nsed form Uziel is to be substituted, 
Samuel do Porto with his wife Eibca Nunes Carvalho and 
their two children, Abraham A Cohen da Silva, son of Rabbi 
Hiya Cohen de Lara^ which name recalls Hiz. Cohen de Lara,"* 



u* 



'I 



Rejistro de Ahyeiumym, tt, 201, 204, 

"• See supra, p. 9. 

^Anno 6617 .... Pauia. dos Senhorcs Irm^ios de D^^Pt nnyit^Q 
Mishenet Zequenim, Amsterdam, 5517, 8 pages. 

*" For 1758 Rejistro de Ahyetumym, f. 211 ; for the remaining yeara 
Regisiro dos dcspachos, ff. 1, 3, 10, 11, 12, 14, 15-18. 

**• See supra, p. 24. 

"• Huliel, Uriel, Usiel, Uziel are variants of the same name. The 
spelling Uriel is found in the name Jacob Uriez (David France 
Mendes, Successos memoraveis dos ludeos Portuguezes, MS., p. 13), 
which, badly transcribed, is none other than that of a member of the 
Amsterdam Community, Jaacob Usiel, who lived in that city in 1630. 
Livro da finta de Beth Israel, f. 30-64. 

"•Archives of the Portuguese Jewisji Community, Amsterdam, 
Cameseria 6496-6668, p. 61». 



who was responsible for the establishment of sohetim in 1758, 
Daniel Levy de Barrios, who bore the name and was the grand- 
son of the poet cited herein many times. 

Abraham Mendes de Castro, a generous Israelite of Cura- 
gao, contributed liberally in 1762 to the publication of one 
of the most beautiful Spanish Bibles."* Jahacob Lopez da 
Fonseca preached a sermon in Amsterdam,*" lyar 10, 5533, 
when he was the recently-elected haham of Kahal Kados de 
Mikve Israel in Cura^ao. His sermon dealt with charity; its 
style is Singular from the linguistic point of view as well 
as from that of the rhetorical figures employed which are 
truly extraordinary. It was dedicated to the gentlemen of 
the mahamad of Mikve Israel who enabled the author to 
study in Amsterdam. At the beginning of the work these 
f riends of the author published some laudatory verse : Joseph 
Shipruth Gabay and David Franco Mendes in Hebrew, Dr. 
Jacob d' Ancona in Latin, anonymous in Portuguese. 

Adar Risson 28, 5540 the mahamad of Asmterdam"* 
accorded to 

Isaac a Cohen Belinfante leave to print a sermon of Haham Fonseca 
of CuraQao, to be then sent to him in said island, .... after it has 
been examined by our haham. 

In point of f act the sermon was printed "* in Amsterdam in 

^^Biblia en dos colunas hebrayco y espanol, Amsterdam, Joseph, 
Jacob and Abraham de Salomon Proops, 5522, folio. 

^Sermäo moral, Pregado no K, K, de T, T. por H, H, R, Jahacob 
Lopez da Fonseca, Rab Eleito do K. K. de Mikve Israel na Ilha de 
Cura^ao, n. p. [Amsterdam], n. d. [5523], 28 pages. [No. 3, p. 118; 
No.5, p. 119; No.9, p. 149.] 

"'Archives of the Portuguese Jewish comraunity, Amsterdam, 
Registro das permigocms para a imprenta (6630), p. 6. 

^Sermäo moral e panegirico, que no K, K, Mikve Israel, prigou o 
H, H. R. Jahacob Lopes da Fonseca na celebre festividade dos Noivos 
da Ley, que solemrUzaräo os senhorcs, O Sr, David M orales, hatan 
Bereschit, Sr. Mordechay Moita, hatan Thora, em Curagao sabat 
Bereschit, 29 Tisry, Ao. 6640, Impresso a despeza do Senhor Hatan 
Bereschit, & commissäo do Senhor Binjamin Qarcia, Com a devida 
licenga dos Senhorea do Mahamad, <fc approvagao do Senhor H. H» 



!i- 



V 



•V.-' 



I Ih 



''lH*^t»f^,>^ 



■i^ 



h\ 



i'H 






.!.\ 



4! 
'1 



'I 



üa 



ü: 



ii> 



30 



American Jewish Eistoricdl Society. 



1780; it was preached Tishri 29, 5640 in the Mikve Israel 
Synagogue of Curagao in honor of David Morales, liatan Bere^ 
sitli, and Mordechay Motta, liatan Torah. The Speaker speci- 
ally praised the generosity of David Moralcs, who paid the 
cost of printing this discourse. 

The mahamad of Mikve Israel approved, Tishri 27, 5544= 
October 23, 1783, the rules of government of the holy 
brotherhood Abodath Akodes, responsible for the conduct of 
fnnerals."' 

This Society comprised twenty-f onr married and twenty-f our 
Single brethren, haierim, divided into four sextets, mismaroth. 
For each burial twelve members served and repaired to the resi- 
dence of the departed " decently clothed/' In 1783 this helra 
included the f oUowing members : Hisquiao Mordechay Calvo, 
President, Daniel Lopez Penha, vice-president, Jacob de Daniel 
Aboab Cardozo, Binjamin Curiel, Josseph de Isaac Curiel, 
Mosseh Gonsales, Semuel Idanha de Casseres, Abraham 
Jesurun Henriquez, Isaac de Semuel Jesurun Pinto, Eliao de 
Michael Jeudah Leao, Semuel Haim Lopez Fonseca, Mor- 
dechay de Selomoh Lopez Henriquez, Selomoh de Ishac Levy 
Maduro, Selomoh de Mordechay Levy Maduro, David de Eliao 
Namias de Crasto, Eaphael Namias de Crasto, Eeuben Sasso, 
Mordechay Haim Senior. 

Among these names, most of which are mentioned in these 
notes, we refer to Jesurun Henriquez, recalling Abraham 
Jesurun Henriquez, an eider of the Amsterdam "* Community 
about 1687, Leäo or Leon in the Spanish Variation, a name 

Emendado, <k corregido dos errores iypographicos por Ä. Ishac de 
Eliau Acohen Belinfante, Amsterdam, Va. de Jahacob Props <k seus 
orphäos, 1780, 2 folios, 16 pages (the last 3 unnumbered). [No. 22, 
p. 170.] 

^ Reglamento da Sta, Irmandade de caregar os difuntos, intitu' 
lada Habodat Akodes, estabelecida na ilha de Curagao anno 5444» 
n. p. [Amsterdam], n. d. [5444], 24 pages. [No. 22, p. 169 et seq.] 

"• D, L. de Barrios, Dezimas al muy noble senor Abraham Jesurun 
Henriquez, 



•^} 



Notes on Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt. 31 



tn 



honorably borne by Heliahu de Leon, liazan in Amsterdam 
in 1684, and by Selomoh Jehuda Leäo Templo, preacher in 
the same city toward the close of the seventeenth Century, 
Levi Maduro, the first member of which family came from 
Portugal "• to Amsterdam in 1746 and assumed the first name 
Selomoh. 

I bring these notes on Curagao to a close by mention of the 
f oUowing f act : Mosseh de Daniel Benveniste, '' elected hazan 
of Kahal Kados Milive Israel in Curagao,'^ was accorded leave, 
lyar 4, 5544, by the mahamad of Amsterdam *" 

To print certain Hebrew verse for the purposes of distributiDg the 
same in the said Community. 

located in the West Indies. 

V. United States.*"* 

My notes on the first settlement of Jews in the United 
States are not numerous because direct relations between the 
Amsterdam Community and the Jews of this region were 
rudely severed when the English took possession in 1664 of 
what became New York. Por this division of our subject 
research must be made in the archives of the Spanish and 
Portuguese Synagogue, in Bevis Marks, London. 

According to tradition Jews settled at New Amsterdam 
about 1652. According to the records the first group arrived 
there in 1654; its members emanated from Brazil which the 
Portuguese then reconquered, 

Moses Packeckoe, warden of the Jcahal of Newport, R. L, in 
IG 77, bore in reality the Portuguese name Pacheco. 

^Udem, Res Jaim, p. 84. 

"■Archives of the Portuguese Jewish Community, Amsterdam, 
Livro, em que sentou o gabay da Sedaca Ar. de Jos, de Pinto a 
todas as pesoas a quem destribuio taletot, f. 9. 

^Registro das permigoems para a imprenta {ö6S0), p. 7, 

^'•"The Jewish Encyclopedia," vol. i, p. 494; vol. ix, pp. 259, 294. 
Unless the contrary is indicated the statements in the text are based 
on these articles. » 



'• ^. 






32 



American Jewish Eistorical Society. 



: ! 



■\'4 I, 



l):';t 1 



V r 



'"' I 



There were so many Jewish families of the names Lopes or 
Lopez, that it were unwise in the absence of extraneous proof 
to identify the poor Aharon Lopes, who left Amsterdam for 
Bayomie*** in 1736, with the very wealthy Aaron Lopez, 
merchant at Newport, R. I., who settled there in 1750. 

Zara Saso, widow of Ebyatar Cohen da Silva, emigrated 
with her daughter froni Amsterdam to New York, going by 
way of London, June 29, 1759/" 

Semuel A Cohen, saliah of Hebron, on his way to America, 
was aceorded leave, Nissan 25, 5533, by the mahamad of Am- 
sterdam, to print a manif esto whieh he intended to publish on 
his arrival in the New World."' 

Dcspite all my research in tha principal European libraries 

I have been nnable to find a copy of the sermons in Spanish 

preached by Eabbi Raphael-Haim Isaac Karrigal or Carregal 

at Newport, E. I., in 1773 ; these, I hold> were the first Jewish 

sermons printed in America/** 

A native of Hebron [Karrigal was a] man of much worth and wide 
tolerance."* 

Among the Jews who participated in the American War of 

Independence (1775-1783) must be included Abraham Sas- 

portas. The inscription on his tombstone*** in Bordeaux 

reads, as f oUows : 

Ci git 

ABRAHAM SASP0RTA8 

Memhre du consistoire 

agd de 72 ans, 

8ou8 le gdndral LAFAYETTE 

il comhattit 

^**Rejisiro de Abyetumym, f. 132. [No, 2, p. 101 et seq,] 

^^Registro dos despachos, f. 4. 

^**Registro das permigoems para a imprenta (66S0), p. 4. [ No. 10, 
p. 18 et seq.; No. 21, p. 139; No. 27, pp. 157, 184, 250 n.l 

*** " The Jewish Encyclopedia," vol. iv, pp. 692-593. [No. 3, p. 122 
et seq,, p. 144; No. 6, p. 78; No. 8, p. 124; No. 10, p. 6 et seq,; No. 19, 
p. 113; No. 27, p. 523, for an English translation of this scrmon.] 

**E. Carmoly, Revue Orientale, vol. iii, p. 267» 

**• Jewish cemetery on the Beute d'Espagne. 



I 



) ,. 



Notes on Spanish and Portuguese Jews— de Bethencourt. 33 

pour Vindipendance amiricaine • . 

et regut Vordre de Cincinnatus, 
Consvl frangais ä Charleston 
il jut universellement honore 

Eprouvi 

par de nombreux malheurs 

Son courage 

ne s'est jamais dimenti, 

DECEDB 
le H novembre 1826 

qui correspond 
au 11 Quislev 6584, 

. I do not know whether Joseph Rodrigues Bemal"' also 
fought for the indepondence of the United States, although 
he was always called "the American'' and harbored very 
advanced political ideas. He was a member of the committee 
of public safety of Bayonne in the Year Two (1793-1794). 
Pinally I note that Abraham de Ely Azuby "* departed f rom 
Amsterdam for Philadelphia in 1783. - 

VI. Jamaica.*** 
In 1580, when Philip II united the crowns of Spain and 
Portugal, the island of Jamaica came under the Jurisdiction 
of the family of Braganza. 

Several Portuguese traders removed thither; their wealth and their 
nctivity produced new life and prosperity in the island."* 

Those who well know how vast was the participation of the 
Marranos or crypto-Jews in the colonizing work of Portugal 
do not doubt for an instant that these were represented among 
the ^'traders,*' t. e., merchant adventurers just referred to° 
One notes the presence of Jews in Jamaica in 1654; they came 

'^*^ Henry L6on, Hxstoire des Juifs de Bayonne, pp. 162-169. 

Registro dos despachos, f. 147. 
**•" The Jewish Encyclopedia," vol. 1, p. 495; vol. vii, pp. 66-67; vol. 
XU, p. 509. Unless the contrary is indicated the Statements in the text 
are based on these articles. [Frequently discussed, e. g,, No. 2, p 97 
etjeq.; No. 6, p. 48 et seq.; No. 9, passim; No. 18, p. 149 et seq.} 
Ehag Regnault, Histoire des Antilles, p. 108. 



i f •»< »;• 1^'« 



II 



■ * 












34 



American Jewish Eistorical Society. 



f rom Brazil, reconquered by the Portugnese. The next year 
the Island ceased to belong to Holland and became English. 
The Jewish Community prospered; the synagogne was dedi- 
cated in 1684. Shortly thereafter Yeosiahu Pardo arrived to 
exercise the functions of liaham.^^ 

The first settlers sent to Jamaica by the Amsterdam "* Com- 
munity were Aren de Mosseh Tartas, who emigrated in 1694, 
and Daniel Eibeyro de Payva in 1717. Their names fignred in 
the annals of the Portugnese Inquisition. The heroic Isaac de 
Castro Tartas was burned at Lisbon in 1647 amid conditions 
I have elsewhere described."* Antonio Eibeiro de Paiva, an 
apothecary in S. Vicente de Beira, was bom at Penamacor 
about 1721, sentenced to prison for judaizing, and reconciled 
in the auto da fe of Lisbon,"* September 24, 1747. 

The Jamaica Community included one of the best Spanish 
authors : Daniel-Israel Lopez Laguna "" was bom in Portugal 
and emigrated thence with his family to France. In 1691 he 
incorporated a Spanish sonnet in a very rare book,"* the first 
public manifestation of Judaism in Peyrehorade.*" Much later 
he settled in Jamaica where three sons, David, Jacob and Isaac, 
were born to him. When twenty-three years old Daniel Lopez 
Laguna worked at a translation of the Psalms into Spanish 



"^Seeswpra, p. 21. 

"* Rejistro de Abyetumym, ff. 25, 69 verao. 



*" L'auto da ]i de Lisbonne, 16 dicemhre 1647* in Revue dcB 6tudc9 
Juives, 1904, vol. xlix, pp. 262-269. [No. 4, p. 125 et seq.] 

^ Relacion del Auto publico de fe que se celebrö en la Iglesia dcl 
Convento de Santo Domingo de la Ciudad de Lisboa en 24 de Sep* 
tiembre de 1747, Sevilla, M. de los Rios, n. d. [17471, 8 pages. 

*" " The Jewish Encyclopedia,** vol. vii, p. 594. [No. 3, p. 110 et 
8eq,; No. 4, p. 121 et seq,; No. 6, p. 119.] 

^ Historia Sacra reaL Glosa paraphrastica sobre la meguila d 
Volumen de Ester. Compuesta de las mas ciertas y probables Opin- 
iones de H[aha]mim. Por Yshak de Acosta, hazan y R, en el K, K, 
de Perlaorada, Dirigela al magnifico senor Abraham de la Pena 
pamas presidente del K, K,, n. p., 5451, 60 pages. 

"' A small city in the Department of Landes, in the southwest of 
France, 






Noles on Spanish and Portugnese Jews — de Bethencourt. 35 

vcrse,*" to print which he repaired to London in 1720. He 
imracdiately returned with his family to Jamaica. 

Tlie Portugnese Inquisition"* in 1725 carried the name 
of Caspar Mendes Purtado, merchant, born in Castile, son of 
ilanuel Furtado and Brites Mendes, both of whom died in 
Spain and were descended f rom Jews. Gaspar Furtado married 
Luzia Mendes, who accompanied him to Jamaica. In 1725 
they had seven children, Pedro Purtado, Manuel Pinheiro, 
Jouo, Brites, Anna, Izabel and Maria. 

Among the emigrants from Amsterdam"* destined to 
Jamaica were Jacob d'Abraham Qomes in 1728, Imanuel 
Kodrigues in 1729, Mosseh de Jacob Acohen Peixotto in 1746, 
Ishac Pinheiro Nogueira with his mother and brothers in 1750. 
Mosseh Peixotto was the son of Jacob Cohen Peixoto, who 
married Eebecca Coen de Lara in Amsterdam,*" Sivan 10, 
6490, and grandson of Captain Mosseh Coen Peixoto, a Spanish 
poct.*" 

In 1759 Joseph de Abraham Israel left Amsterdam for 
Jamaica."' The foUowing year Rev. Isaac Touro departed 
from the island in which, however, he was to end his days 
in 1783. He removed to Newport, R. L, and there his son 
Judah (1775-1854), the distinguished American philanthro- 
pist, was born. Isaac Touro was the son of Juda Teuro,"* a 
very able exegete, agudo en su estudio santa, who lived in 
Amsterdam about 1683. 

^Espejo de las vidas, London, 5480. [No. 3, p. 111.] 

^Archive da Torre do Tombo, Lisbon: Inquisition of Lisbon, 
trial No. 6062, Pedro Furtado Ferro. 
• ^^ Rejistro de Abyetumym, flf. 11 verso, 113 verso, 159, 167, 

*•* Municipal archives, Amsterdam, L. J. 2, No. 3. 

^"D. L. de Barrios, Relacion de los poetas, p. 57. [No. 3, p. 108; 
No. 4, p. 130.] 

*" Registro dos despachos, f. 8. 

***D. L. de Barrios, Keter Sem Tob, p. 161, where the name Touro 
is rcndered into Spanish as Toro. [No. 6, pp. 78, 138; No. 13, p. 93 
et seq,; passim*'] 



LI' ' • i 

/' " J 

I 1 



' \ 



' 



• ' 



36 



American Jewish Eistorical Society. 



The foUowing is a list of emigrants from Amsterdam to 
Jamaica"* from 1764 to the beginning of the nineteenth 
Century : 

1764: lael Rodrigues Brandaun, wife of Jacob Rodrigues 
Brandäo. 1765: Isaac de Abraham N[iine]s Flores. 1767: 
Abraham Cortisos, David de Abraham Abenatar, Sara Nune 
Mirada or more correctly Nunes de Miranda, her son Isaac and 
her mother, the widow of Mose Campos. 1768 : David d^saac 
NunesNavaro [=N'avarro]. 1770: Abraham de David Ferro, 
Jeudit, widow of Abraham da Costa Andrade, their son David, 
and her mother,*" descendants of the liberal Abraham da 
Costa Andrada*" who lived in Amsterdam about 1690. 
1771 : Samuel Duque, Isaac d' Abraham de Cordova,*" haham 
in Jamaica where he died in 1798. 1776 : Ishac and Eephael, 
sons of Simon Pereira, Ishac de Abraham de Mattos. 1793 : 
Jesaia de Clava and his son Semucl. The former was a poet. 
Adar Eisson 5, 5532, the mahamad of Amsterdam accorded 
him leave to print*"* ^^a book of songs on the festival of 
Purim in Spanish/^ The thin brochure which was published 
there in the same year *** does not appear to have enriched its 

'"^Regisiro dos despachos, ff. 32, 45, 62, 63, 81, 85, 87, 93, 94, 96, 
120, 130, 192, 202. [No. 2, p. 97 ; No. 5, p. 112.] 

*" Jeudit da Costa Andrade and her family received tickets for 
their passage to Jamaica, February 27, 1770, but they departed only 
on the following October 29th for London. Did they remain there or 
continue thence their voyage to the Antilles? Registro dos des- 
pachos, ff. 85, 93. 

^^^ Sermäo que pregou em Pasqua de Pesah cm Casa do Scnhor 
Moseh Curiel . , , . Samuel da Silva de Miranda medico <& theologo. 
E com devido rendimenio o dedica, ofrece, & consagra, ao Merito, & 
Oenerosidade do muy Ilusire Senhor Abraham da Costa Andrada, 
Amsterdam, 5450, 4 folios, 26 pages. 

"'In "The Jewish Encyclopedia," vol. vii, p. 67, he is callcd 
'* Haham de Cordoza." » 

*•• Registro das permigoems para a imprenta, p. 3. 

^^Cancion de Purim, Establecido sobre su historia, para cele- 
bracion, y gusto deste tiempo, Echo por un Anonimo, y ahora nuevo" 
menta sacado del Hebraico, y puesto en Caracteres Espanoles, corri" 
gido, y trahido a la estampa, por Jesaiu Clava, Amsterdam, G. J. 
Janson, en caza de Isr, Mondovy, 5532, 39 pages. 



> 



i- 



Notes on Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt. 37 

author. 1802: Daniel Rodrigues Lopes, with his wife and 
three children. In all likdihood he was the grandson of Mosseh 
de David Rodrigues Lopes, circumclzed in Amsterdam*" at 
the age of four ye*ars. 

VII. Tobago. 

The Dutch (1632, 1654, 1666), the Spanish (1632), the 
French (1677, 1681, 1803) and the English (1666, 1755, 
1793, 1814) held Tobago *" successively or even simultaneously. 
To-day it is a British colony. During the changes in its 
sovereignty the Jeiws of Tobago lived harassed existences but 
some of them withstood all these vicissitudes. 

Among the applicants for do^vries to the Santa Companhia 
of Amsterdam *" were Sara, daughter of Daniel Peres of 
Tobago, in 1662. About this time Deborah, wife of the poet 
Daniel Levi de Barrios, died in this island, as he informs 
US."* The name Tobago is preserved in a brauch of the 
Fernandez faniily to which David Fernandez Tobago,"' a 
printer at thei beginning of the eighteenth Century, belonged. 

VIII. Nevis. 

We have very Httle inf ormation from the Jewish angle con- 
cerning the Lcsser Antilles in the possession of Great Britain, 
to which group of Islands Nevis belongs. England captured it 
in 1628. Presumably the Jews were numcrous in the Lcsser 
Antilles about 1694 and 1701,"* altliough Nevis is not specifi-, 
cally referred to. What is certain, howevcr, is that the Nevis 
Community was orgauized in 1688 and had a synagogue. These 

^^^ Livro das circunsisoms feitas por Mosseh AbarbaneU 

"'Elia« Regnault, Histoire des Äntülcs, p. 133. [No. 16, passim; 
No. 17, pp. 67, 69.] 

"' Santo Companhia, Amsterdam, livro c, f. 154 verso, 

"* Triumphal carro de la perjeccion, 

"' He printed David Netto 's Bakasoth de Ros Asana, folio in octavo, 
14 pages. [No. 2, p. 30; No. 3, p. 18.] 

"•"The Jewish Encyclopedia/* vol. i, p. 495; vol. xii, p. 609. 
[No. 20, p. 160.] 

6 



li ! 



1 



mmß«hi:H- ' 



V 

11 

i 



I 



3: 



I 






ff 



38 



American Jewish Historical Society. 



facts are indicated in tiie historically important Verses of the 

indef atigable Daniel Levi de Barrios : *" 

Ya, en seis ciudades anglasj se publica 

luz de seis juntas de Israel sagradas: 

tres en Nieves, London, lamaica; 

Quarta y quinta en dos partes de Barhadas; 

Sexta en Madras Patdn se verifica, 

I do not think this extract has been sufEciently considered by 
historians since it reveals the existence of Jewish communities 
at Nevis in the West Indies and Madras in India abont 1688. 
Speaking of Nevis I note that the trader Jacob Alvares, '' of 
cur island of Nevis in America/^ was granted letters of 
denization by the king of England,"* April 14, 1725. 

IX. St. EusTATU. 

This island, for centuries in the control of Holland, does 
not seem to have had any Jewish inhabitants prior to the 
eightecnth Century, nnless, indeed, some Jews strayed there 
from Curagao. 

The following is a list of Jewish emigrants from Amsterdam 
for St. Enstatia *^ in the eightecnth Century : 

1769: Joseph d'Ishac Mesquita de Lima. 1771: Joseph 
Baesa, whose sumame recalls Cathalina Eodriguez Baeza, 
burned at the stake for the sacrcd cause of Judaism in the 
auto da fe celebrated in Seville,*" November 30, 1735. 1772 : 
David d'Isaac Pretto Henriq[ue]z. 1774: S[amuel d'Isaac] 
M[endes] Balborda, 

The temporary conquest in 1781 of St. Eustatia by the 
English put an end to this immigration. A large number of 
Jews fled from the island to St. Thomas."* 

*" Hisioria Real de la Gran Brctafla, pp. 66-60, 

"•British Museum, Add. MSS., 36129, f. 256. 

^^Registro dos despachos, fif. 84, 100, 121, . 

^Rclacion del auto particular de je que celehrö el Santo Oficio 
de la Jnquisicion de la Ciudad de Sevilla el dia 30 de noviembre de 
este ano de 1726. en el Real Convcnto de San Pablo, Sevilla, M[igue]I 
de los Rios, 1725, 7 pages. 

"*"The Jewish Encyclopedia," vol. xii, p. 510. [No. 11, p. 149 
et seq., 192; No. 28, p. 213 et aeq.l 






MOEE ABOUT JACOB BAESIMSON, THE FIRST 
JEWISH SETTLER IN NEW YORK. 

Bt Samuel Oppenheim. 

When Jacob Barsimson arrived in New Amsterdam on 
August 22, 1654, on the good ship de Pereboom (the Pear^ 
treey no objection was made to his stay by Governor Stuy- 
vesant and the latter's Council. This was because he came 
under a passport,' as one of a party of emigrants from 
Holland sent by the Dutch West India Company to help 
populate its new colony in North America.' 

When, however, twenty-three Jews arrived in New Amster- 
dam a fortnight later, or about September 7, 1654, as invol- 
untary passengers on the ship St. Charles, diverted by pirates 
from their intended voyage from Brazil to Holland after the 
occupation of Eecife in Pemambuco by the Portuguese, Stuy- 
vesant wrote to the directors of the Company abroad ob jecting 
to the stay of these newcomers in the colony and to any fur- 
ther emigration of Jews thither.* These twenty-three had no 
passports. 

Stuyvesant^s objections and their effect upon the directors 
became known to the representatives of the Jews in Amster- 
dam, who were mainly Portuguese. These at once sent in to 
the directors a remonstrance, dated in January, 1655, in 
which they stated that they understood obstacles were being 
placed against the issuance of passports or permits to Jews to 
•go to New Netherland, and in which they pointed out reasons 
why their eoreligionists should be permitted to settle in the 
new colony. These Portuguese Jews called special attention 
to tho fact that the Dutch West India Company had by a 

^ Publicatxons of the American Jewish Historical Society, No. 18, 
p. 3. 
"See injra. 

• See " Year Book of the Holland Society of New York for 1902," 
p. 6, et seq.; cf. Publications, supra, No. 2, p. 77. 

* Publications, supra, No. 18, pp. 4, 6, 68. 

39 



• k 



i 



{ 



I 



!" t 



t; 



;.: 



n 



i 



• ■ ' « 



r^:: , 



'• I ; * . ' »l ' • . 

■ / ' 



i 



..^ 



'•.'.V**. 






>■;:; 



A 



;rMl 



i».; 









■••> ••••Vi 



^■/N..-?;.' 



-fi A V 









■ *:•:•'••. 






.' ^•'V-i.tj" 




.. . 'm *'K ^ . . .SU 






. ■' A 



'l-a>.f 



:'•<•' 






• Qt ajws^lr "^"^ 



« «■•••.•■ 



••'?;^. 



s 




• l. * 



, r 



>r!' 






DE KOLONiSATIE VAN DE 



« 



f-*v 



¥ 



PORTUGEESCH JOODSCHE NAHE 



IN SURINAME EN DE GESCHIE- 
DENIS VAN DE JODEN SAVANNE 



■/ 



DOOR 



FRED. OUIDSCHANS DENTZ, 

LID VAN DE MAATSCHAPPIJ DER NEDERLANDSCHE 
LETTERKUNDE TE LEIDEN, HET HISTORISCH GENOOT' 

SCHAP TE UTRECHT, ENZ. 



2de DRUK 



•^MENNOl^- 




AMSVEUDAM 



MENNO HERTZBERGER - AMSTERDAM 



s>i^''i ..•."r-**M t— .jr :, Mi.-'-'J'-j'. ,*:.•. 



'f/.:'^r>*f 



■ ■* •*•. 



• / , f» - 



•« v.«wi'<w"#'«'* <<»•/•»■«>*•-, ^. < ••»'*,■ ,v\. 



'»•-.'T* -. 



' • t'?';^. — •»»"•'•>•••-•• '■ ♦•' 



^''~~^'''"'"'-^^*^*^'''' '^' ' * • -' '•' • *■■■■'- -- -^ - — I r 11 I i *i i • -■ (i ii HriM 1 1 




4 



\ 




WOORD VOORAF VAN DEN SCHRIJVER. 



De ondergeteekcnde hield op 7 Januari 1927, op uitnoodiging 
van de Maatschappij der Nedcrlandsche Letterkunde te Leiden, 
cen voordracht en koos tot onderwerp: ,,De kolonisatie van de 
Portugeesch Joodsche Natie in Suriname en de geschiedenis van 
de Joden Savanne." 

Van verschillende zijden verzocht men hem deze voordracht 
in druk uit te geven. Aangezien het artikel tc omvangrijk was als 
bijdrage voor de West-Indische Gids, besloot de ondergeteekende 
er een afzonderh'jk geschrift van te maken. Daaraan werden enkele 
bijlagen tocgevoegd en het geheel met foto'sen een kaart verlacht 

Nieuwe gezichtspunten bevat het onderwerp van zelf nief. 
Wat verspreid is, is terug te vinden in verschillende werken uit 
de 18de en 19de eeuw, alsmede in de Encyclopaedie van Ned. 
Wcst-Indie en in het jaarverslag van het Algemeen Rijksarchief 
over 1919 (bijlage VIII) is hier in een bestek tezamen gebracht, 
zoodat belangstellenden het voornaamste, zij het dan niet geheel 
volledig, over dit onderwerp bijeen vinden, hetgeen de raad- 
pleging vergemakkelijkt. 

De voordracht van 1927 sloot aan bij die, welke de onderge" 
teekende voor dezelfde Maatschappij in Februari 1917 hield, 
getiteld: „de kolonisatie van Guyana." 

In die voordracht van 1917 besprak de ondergeteekende cen 
manuscript van Major John Scott van 1669 (gedrukt in de Bij- 
lagen en mededeelingen van het Historisch Genootschap, deel 
XXXIX, 1918 met toelichtingen), waarin deze 14 vestigingen 
van Europeanen in Guyana behandelt, van den eerstcn Christen, 
die er trachttc voct te zettcn in 1530 tot de Hdc van Lord Wil- 
loughby of Parham in 1650, die Suriname op 27 Februari 1667 
aan Abraham Crynssen overgaf. 

Als 12de kolonisatie noemt Scott die der Zeeuwen in 1650 in 
Pomcroon, welke kolonie tot bloei kwam, mede door de Portu- 
geesche Joden uit Brazilie — ervaren planters — die zieh daar het 
volgend jaar vestigden. Zooais in mijn voordracht van 1917 uit- 
eengezet, hier nog eens herhaald, deck de Joodsche geschiedvor- 



• 



4 



# 



scher Samuel Oppenheim te New York, mede^), dat hij vermeent 
tc inoeten aannemen, dat de Joodsche vestiging in Guyana { Po- 
meroon) niet in 1650, maar in 1656 moet hebben plaats gehad, op 
grcnd van een te voren onbekend privilegie van de Joden, door 
Lut:ien Wolf te Londen, in het Britsch Museum gevonden, in de 
Egerton MSS no. 2395, fol 46, hetwelk een vertaling is vaiT een 
Hollandsch privilegie. De kolonisaties in de volgende jaren — 
niet volgend jaar — van Zeeuwen, Hollanders en Joden van Bra- 
zilic hadden dan plaats in de jaren 1657/9. Immers de Directie 
van de W.I. Compagnie stelde zieh in verbinding met David 
Nassy, een ondernemend Joodsch koopman, die uit Brazilie naar 
Nederland was gekomen. met wien op 12 September 1659 een 
ovcrecnkomst werd aangegaan. Talrijk waren de aanzoeken van 
Paulo Jacomo Pinto en Philip de Fuentes en andere uit Brazilie 
gevluchte personen van de ,.Hcbreeu\vsche of Joodsche Natie" 
om naar Issekepe^) te mögen gaan, waarnaar er in 1658 en 1659 
velen vertrokken. 



* * * 



Sedert zijn terugkeer uit Suriname heeft de ondergeteekende 
getracht belangstelling te vinden voor het herstel van de kerk- 
ruine met de begraafplaatsen op de Joden Savanne in Suriname 
en die belangstelling trof hij eveneens aan bij den oud-Gouver- 
neur G. J. Staal. 

Er is thans een commissie in het leven geroepen, welke belang- 
stelling zal opwekken in Nederland. Suriname, Curagao. Enge- 
land cn de Vereenigde Staten van Noord-Amerika, tcneindc door 
vrijwillige giften deze eenige bouwval uit Suriname's verleden 
met de begraafplaatsen te doen herstellen en te behoeden voor 
verderen ondergang. 

Aangezien de gemeente in Suriname niet bij machteis de kosten 
van het herstel en onderhoud van dit eenige historische monument 
uit den eersten tijd der kolonisatie te dragen. meent de Commissie, 
dat uit eerbied jegens de voorvaderen, de in Nederland. Suriname, 
Cura^ao. Engeland. Amerika en eiders woncnde Israelieten in 
de eerste plaats bereid zullen gevonden worden het hunne bij te 
dragen, om de noodige fondsen bijeen te brengen. teneinde thans 
tot volledig herstel en blijvend onderhoud van de Joden Savanne 
over te gaan, Een voorloopige raming daarvan (ontbosschen, 
schoonmaken, herstellen van de landingsplaatsen, maken van 



^) „Publications of thc American Jewish Historical Society" no. 16, blz. 
95—186 en de „Transactions of the Jewish Historical Society of England", 
1895. III, blz. 82-84. 

2) Esscquibo. 



goed begaanbare wegen, enz. enz.) bedraagt ongeveer / 8000.—. 
Het jaarlijksch onderhoud zal dan niet meer zoo bclangrijk zijn. 
dat dit bezwarend zal blijken. 

Nog kan Vv^orden medegedeeld, dat de Gouverneur van Suri- 
name, Mr. A. J. A. A. baron van Heemstra, zieh met instemming 
bereid heeft verklaard, om zooveel mogelijk steun aan de com- 
missie te verleenen. 

De Commissie bestaat uit de volgende personen: 

A* In 'Nederland: 

Aug. Belinfante Jr., Voorzitter der Hoofdcommissie tot de 
zaken van het Portug. Isr. Kerkgenootschap, 's-Gravenhage. 
A. J. da Costa, oud-Secretaris van den Voogdijraad, Am- 
sterdam. 
A. J. Mendes da Costa, Secr. v/d. Port. Isr. gemeente, 

Amsterdam.. t , i ^ i_ 

Fred. Oudschans Dentz, oud-West-Indisch Ambtenaar, 

Sccretaris. Obrechtstraat 163, *s-Gravenhage. 
Prof. Dr. J. L. Palache, Amsterdam, 

S. Rodrigues Pereira, Opperrabbijn van de Port. Isr. Ge- 
meente te 's-Gravenhage, Hilversum. 

J. S. Roos, oud-Rabbijn v/d. Ned. Isr. Gemeente in Suri- 
name, Amsterdam. 

Mr. Dr. C. F. Schoch, Hoofd-Directeur van de Surinaam- 
sche Bank, Amsterdam. Heerengracht 577. Postgiro 6216. 
Sigmund Seeligmann, Amsterdam. 

G. J. Staal. oud^Gouverneur van Suriname, 's-Gravenhagc. 
Mevr. C. Vas Nunes — Fernandes. Amsterdam. 

B. In Suriname: 

Ds. S. A. Baijon, Pred. b/d. Evang. Luth. Gemeente. 

D. Coutinho, Praktizijn, oud-lid v/d. kerkeraad Ned. Port. 

Isr. Gemeente. 

J. A, Drielsma, Notaris, Voorzitter van de Koloniale Staten. 

A. Fernandes, oud-Distr. Commissaris, Voorz. v/h. arm- 

bestuur Ned. Port. Isr. Gemeente. 

I. J. Bucno de Mesquita, leeraar van de Ned. Port. Isr. Ge- 

C. S. Pos, kantonrechter. Voorz. v/d. Kerkeraad Ned. Isr. 

Gemeente. /^ t 

J. J. van Wouw, Ingenieur b/h. Departement van Openbare 



•i * -^ t 



• 



Werken cn verkeer. Secr. Algemeen Nederlandsch Verbond* 

C. In Engeland: 

Rev, D. Bueno ce Mesquita, 4 Ashworth Road, Maida Valc 
W. 9, Lenden. 

D. In de Vereenigde Staten van Ncord-A.merika: 

Prof. Richard Gottheil, Columbia University, New York. 
Rev. D. de Sola Pool 99 Centr. Park West, Rabbi Span. & 
Port. Synagoge ,,Shearith Israel", New York. 

Er is gegronde hoop om te verwachten, dat op Cura<;ao 
cveneens een commissie zal worden gevormd. 

De ondergeteekende hoopt en vertrouwt, dat de lezing van dit 
geschrift er toe möge bijdragen, om belangstelling op te wekken 
bij het publiek, wanneer in den loop van dit jaar de commissie ecn 
beroep zal doen op de milddadigheid van diegenen, die in Staat 
zijn iets te of feren voor het behoud van een belangrijk historisch 
monument uit de oudste geschiedenis van Suriname. Niet alleeii 
het heden moet ons ter harte gaan, maar ook aan het vericden is 
eerbied verschuldigd. 

FRED. OUDSCHANS DENTZ. 



n i. September 1927, 
;-Gravenhage, — \^ 

November 



• 



; 



6 



# 



I 

DE KOLONISATIE DER PORTUGEESCH 
JOODSCHE NATIE IN SURINAME. 

INLEIDING. 

Wanneer mcn de geschiedbronnen raadpleegt, dan blijkt daar- 
uit, dat men drie tijdperken van vestiging van Porti:geesche 
Joden in Suriname kan onderscheiden en wel: 

a. die, welke in 1639 reeds bestond; 

b. die van 1652; 

c. die van 1664. 

Tot inleiding moeten we hier mededeclen, dat volgens Vader 
Mariana ^) de Joden in H92 ten getale van 800000 uit Spanje 
waren verdreven, vervolgens in 1497 uit Portugal verbannen en 
over vier werelcdeelen werden verspreid. De meesten begaven 
zieh nacr Italic, waar zij de bescherming der Pausen genoten. Een 
ander deel week uit naar het nieuw ontdekte Brazilie, maar ook 
daar hadden zij veel te lijden van de haat en de inquisitie der 
geestelijldieid. Don Miguel de Barrios teekent aan in zijn werk'-): 

„Con el Hollandio en el Brasil ardiente 
Se opone al Portugues la Nation santa, 
Y este ane en buda al imperial quebrante, 
Que la Amana^a con suror ambiente." 

waarvan de vertaling luidt: 

„In het hecte Braziel heeft de heilige Natie, in vereeniging met 
de Hollanders zieh opgesteid tegen de Portugeezen, en in dit jaar 
de Keizcriijke macht verbroken, die de Republiek zocht onder het 
juk te brengen." 

Een goudcn ceuw brak voor hen aan, toen de Nedcrlanders 
voor een goed dccl mecster waren geworden van Brazilie. Onder 
de achtjarige rocmrijke regecring ( 1636 — 1644) van Maurits van 
Nassau-Siegen (den Braziliaan), naraen ze in rijkdom cn aanzien 
toe. Zij waren zecr bedrcven in koophandel cn landbouw. Als een 



i) Historia gcneral d'Espagna Tom 9. bh. 189/190; zic ook: „De Historie 
der Joodcn" of derde dccl op de werken vaa Flavius Joscphus, uit het 
Fransch vcrtnald, te Amsterdam bij J. van Gulik, 1784, 4e hoofdstuk, blz. 510. 

''') Don Miguel de Barrios, Maison de Jacob. 



• 



4 



t 



bewijs diene de vermclding van het feit, dat toen Maurits in 1644 
Brazilie verliet, de Joden hem verzochten om het prachtige door 
hem gebouwde paleis te mögen koopen, teneinde dat tot Syna- 
goge in tc richten. 

De voorspoed der Joden begon aldaar nu ook te tanen, en in 
1654 werd hun de vrije uitoefening van hun godsdienst en weldra 
zelfs het verbh'jf op Portugeesch grondgebied ontzegd. De stad- 
houder van den Koning van Portugal verleende evenwel aan de 
talrijkc Joodsche bevolking nog eenigen tijd tot regeling hunner 
zaken, alsmede cen 16-taI schepen mct vrijgcleide om naar Hol- 
land te vertrekken. De voornaamsten cn aanzienlijksten hunner 
waren de vermaarde Rjibbi Izak Aboab, de N assy's, de Meza's, 
de Pereira's. e.a. 

Een deel hunner trok naar Cayenne, dat de Kollanders in 
1656/7 voor een groot deel voor de derde maal in bezit hadden 
gcnomen en onder bestuur van Gerard Spranger kwam. 

EERSTE VESTIGING IN SURIN AiME 1639. Volgens 
documenten, welke over zijn uit den Engeischen tijd van Suri- 
name, zouden er in 1639 al Portugeesche Joden in Suriname zijn 
gevestigd en in 1643 het eerrte huwelijk zijn ingezegend tusschen 
den Haham Ishak Meatob en Jehudit d/o. Jechiel Meatob op 14 
Elloel 5403^). De eerste kolonisten, waarschijnlijk uit Italie en 
Holland stammend, vcstigden zieh in Thorarica. 



*) „Publications of the American Jcwish Historical Society" no. 13, blz. 
127/8 door J. S. Roos cn no. ]S, blr. 191 door P. A. Hilfman. 

Rabbljn J. S. Roos van de Ned. Isr. gcmecnte te Paramaribo was de eerste 
die de aandacht op dezc huwclijksacte vestigcie in zijn „Additional Notes on the 
History of the Jevvs in Surinam", 1905 en de inhoud dced afdrukkcn, onder 
aantcckening, dat het jaar van de eerste vcstiging der Joden in Suriname — 
welke volgens de publicatic no. 4 van de ,, American Jcwish Historical Society, 
blz. 2, in het jaar 1644 moest hebbcn plaats gehad — zelfs vö6r 1643 nioct rtijn 
geweest, aangczien het niet zeer waarschijnlijk is, dat het paar spoedig na hun 
komst in Suriname gchuwd zouden zijn, daar zij huizen moestcn bouwcn en 
veel hadden tc regelcn. Mr. R. Bijlsma ontkent de juistheid van dien datura, 
zooals blijkt uit zijn artikcl ,,De stichting van de Portugccsch-Joodsche Gcmeen" 
te en Synagoge in Suriname", West-Ind. Gids. 2e jaargang, 1920, blz. 58, vig. 
In de Ketuba (huwelijksvoorwaarden) waarvan Rabbijn Roos de in Hebreeuw- 
sehe letters geschrcven tekst publiceerde, bleken '— volgens Mr. Bijlsma ^ te 
zijn weggevallen de woorden: „we sjewiem" (en zeventig) zoodat die acte dan 
uit het jaar 5473 of 1713 zou zijn geweest. De hecr Hilfman hccft de foto — 
schrijft mij de beer Roos — - zoor.ls op het middcnblokje in z.g. currcntscbrift 
tc lezcn Staat, op zijn verzoek gcnomen en '— schrijft de hccr Roos verdcr '— , 
als hier van weglating sprake zou kunnen zijn, zou hlj die in icdcr geval niet 
hebben begaan, daar uit de aantcckening in den linkcrbovenhock van de foto 

10 



TWEEDE VESTIGING 1652. In 1652 kwamen met Lord 
Willoughby een aantal Engeische Joden in de kolonie — dat is 
de tweede vestiging — die zieh op de Savanne bij de Cassipoera- 
kreek vestigden. 

Toen Willoughby's mannen in Suriname kwamen, vondcn zij 
— lezen wij in de W.I.-Gids — ^) daar siechts een enkele blanke, 
Wiens naam de gedachte wckt, dat hij een Jood geweest kon zijn, 
nl. Jacob Enoch, die er mct zijn gezin woonde en gedurende twee 
jaren geen last van de inboorlingen had ondervonden. 

DERDE VESTIGING 1664. De kolonie Cayenne was na 
1656/7 spocdig een toevluchtsoord geworden voor vele Joden uit 
Brazilie* ) , die het vrijzinnige bestuur der Hollanders aldaar op prijs 
hadden leeren stellen en die, na de herovering van dat land door 
de Portugeezen (1654) vandaar wegtrokkcn. Den I2den Septem-- 
ber 1 659 stelde de Raad van XIX voor hen cen reglement van vrij- 
heden onder exemptien vast^). Daarbij werd aan David Nassy 
en zijne m.edestanders ,,als de Patroon ofte Patronen" vergund 
om een kolonie in Cayenne te stichten, 

Een langen duur was aan deze kolonie niet beschoren. Na de 

duidelijk blijkt, dat de acte reeds geregistreerd is als van 5403. Dezc foto wordt 
voor het eerst gepubliceerd. 

De hecr Bijlsma beert blijkbaar de woorden „Wie sjewiem" gclezen. Nu komt 
er een acte voor van 15 Elloel 5473 van het huwelijk van Jcos s/o Mosseh Co^ 
hen Nassy met Abiqael d/o Haham Ishak Meatob, waarbij gctuigen waren 
David de Meza en Imanuel de Solis cm resy. (zie ülz. 195 van de publicatie 
van Hilfman no. IS) Hccft dcrc acte soms aanlciding tot de bcwcring van Mr. 
Bijlsma gegeven? Ook van de eerste bladzijde van het oude register Het de 
beer Roos een foto niakcn, waarvan de tckst luidt als volgt: 

La A2 

Livro de Varias Quctuboth 

(Inda Legivcis) 

qüe do Livro La A lo das Antiguas 

Quctuboth foraö copacdas 

Em Virtude da Rcsolü(;äo 

do Digno Collo. do M.M. 

em datta 

qüe comfu Seü Judicco 

Contcmo No de 207 qiictüboth 

de fül te fo 207 

de K.K. Beraha Ve Salom 

cm 

Surinam 

^) Suriname van 1651 tot 1668, West-Indische Gids, achtste jaarg. no 1—2, 

Mei/Juni 1926. 

^) Encyclopaedie van Ned. West-Indic, blz. 334. 
^) Bljlage I, Zie Hartsinck, blz. 940 vlg. 

11 



• 



inbczitncming van Cayenne door de Franschen in 1664, die de 
Joden en Nederlanders verdrcven, verhuisden zij naar Suriname, 
toen een Engeische kolonie, Zij legden daar vele plantages aan en 
ciangezien zij met den tropischen landbouw bekend waren, kwa- 
jnen zij tot welvaart en werden een blijvend element in de bevol- 
king. Hunne afstammeiingen leven daar nog tot op den huidigen 
dag. Drie jaren na nun vestiging, — de dcrde vcstiging in Suri- 
name — vonden de Hollanders. of liever de Zeeuwen, na de 
verovering door Crynssen, hen daar terug. 

Hoewel Suriname eigenlijk nimmer rechtstreeks van de Compag- 
nie afhankelijk is gevveest, is het octrooi van 1659 er steeds als de 
grondslag van de rechten der Joden beschouwd. Wellicht heeft 
daartoe de omstandigheid medegewerkt, dat het blijkens den aan- 
hef, niet bij uitsluiting een vestiging in Cayenne had bedoeld. maar 
de mogelijkheid had geopend om zieh, desgewenscht, op , »andere 
plaatsen aan de wilde Kust van Westindien" neder te zetten. 



♦ * * 



STICHTING VAN DE PORTUGEESCH JOODSCHE 
GEMEENTE 1661/2. De stichting der Portugeesch-Joodsche 
gemecnte in Suriname, schrijft Mr. Bijlsma, heeft blijkens de ge- 
gcvens in het kerkelijk archief, waarschijnlijk in het jaar 5422 
(1661/2) plaats gehad^). 

PRIVILEGIE DER ENGELSCHEN 1665. Toen de ge- 
meente enkele jaren oud was, verkreeg de Hebreeuwsche Natie 
in Suriname van het Engeische koloniale gouvernement, onder 



^) Dat de Port. Joodsche gemecnte in 1662 is gesticht, bewijst Mr. Bijlsma 
in zijn artikcl in de W.I. Gids, hierboven aangchaald uit het volgendc: 
Iste. Het bcsluit en accoord der Joodsche Natie tot het stiebten van een Syna- 
goge Staat gebockt als artikel 1 in het thans niet meer aanwezige „Livro 
Politico La A Anno 5422 fol. 1, volgcns de inleiding tot de Ascamoth 
van 1748. 

2de. Het oudste gcboortercgister, waarin de ecrstc bcsnijdcnisscn staan in- 
geschrevcn op de maandcn Adar en Nisan 5422. (1662). 

3dc. Het cxtrnct-trnnslaat gctrokkcn uit het Ascamothbock No. 1, waarvan de 
aanhcf luidt: ,,f" 1 v. Op den eerstcn Tisry des jaers 5423 (14 Sept. 
1662) sijn alle de Heeren Lcdemaetcn dcser Hcylige Gemecnte benevens 
den Parnas vergadcrt; enz." alsmede uit F 2 recto: „Op den eerstcn 
Kislef dessclfs jaers syn alle de Heeren descr H. Gemecnte vergadcrt en 
hcbben met toestcmming der Heeren Daruch da Costa c n Selomoh de 
Solis geüccordecrt cnz.". 



12 



• 






I, 



« 



dagteekening van 17 Augustus 1665, belangrijke Privilegien, die 
o.a. ook inhielden vergunning tot vrije uitoefening van godsdienst 
en tot het bouwen van ,.places of worship and schools'* op „tQ:n 
acres of land at Thoraric^i" ^ ) . Met Thorarica is blijkbaar de 
Qivisie van dien naam bedoeld, zooals de in 1671 gedrukte kaart ^) 
van de rivieren Suriname en Commewyne uitwijst, volgens welke 
de loodsche Synagoge reeds destijds gelegen was bij de Suri- 
namerivier ten noorden van de Caxapoerakreek ^), dus ongeveer 
ter plaatse van de later zoogenaamde Joden Savanne, tusschen 
het land van Nassy en dat van Da Costa. 

EERSTE SYNAGOGE. De eerste Synagoge moet derhalve 
zijn gebouwd tusschen 1665 en 1671. In Januari 1671 geschiedde 
bij de Synagoge de beeediging van de Joodsche burgerwacht- 
compagnie; deze compagnie wordt in de Resoluties van Gouver- 
neur en Politieken Raad ook aangeduid als die van „het Joden- 
quartier". Hiermede vervalt de mededeeling in de Historische 
Proeve I. blz. 50, dat de Joden eerst in het jaar 1672 op een ver- 
heven plaats nabii de 10 akkers in Thorarica gelegen en aan de 
Joden De Costa en Solis toebehoorend. een kleine vlek met een 
kleine Synagoge bouwden. 

TWEEDE SYNAGOGE. Van de eerste synagoge is geen 
spoor meer ovcr. De tweede synagoge, thans een bouwval, werd 
in 1685 gesticht. 

BEVESTIGING DER VOORRECHTEN DOOR CRIJNS- 
SEN 1667. Op 27 Februari 1667 veroverde de Zeeuwsche vloot- 
voogd Abraham Crijnssen de kolonie Suriname op de Engelscbcn. 
De voorrechten, welke deze laatsten aan de Joden hadden ver- 
leend, werden bij art. 3 van het verdrag van 6 Maart tusschen 
Crijnssen en Byam bevestigd en door de Staten van Zeeland 
goedgekeurd. Volgens art. 4 zouden ,,alle tegenswoordige in- 
woonders, van wat natie die zouden moogen weesen (art. 3 zegt 
,/t zy Engeische, Jooden, enz.**) zullen hebben en genieten, alle 
gelijke Privilegien, als de Nederlanders." 

INVENTARIS BIJ DE OVERNEMING IN 1668. Op het 
tijdstip der overneming van Suriname — 1 Mei 1668 — waren er in 



1) Bijbgc II. 

^) Invcntaris verzameling kaarten Alg. Rijks Archief no. 1666. 

') Cassipocra-krcek. 



13 



# 



• 



de divisie Thorarica ^ ) van de 9 plantages met 233 slaven, 55 sui- 
kerketels, 1 06 stuks vec en 28 blanken: zes plantages met 1 8 1 sla- 
ven, 39 suikerketels, 66 stuks vee, welke aan 18 Portugeesche Joden 
toebehoorden, van welke plantages beheerders waren: Mesa> 
Pereira> da Costa> de Silva, de Casseres en Alonzo de Fonseca, 

OUDSTE ARCHIEFSTUKKEN. Onder No. 416 van den 
inventaris in het Rijksarchief bevinden zieh de alphabetische 
staten van geboorten van 1662 — 1777 (waarvan in 1843 af Schrif- 
ten werden vervaardigd ter gelegenheid van de afgifte van de 
oorspronkelijke aan het Archief van den Burgerlijken Stand). Dit 
zijn de oudste stukkcn. 

In het jaar 1677 werd een broederschap opgericht tot instand- 
houding van een leerschool .»Hets-Haim" (Boom des Levens) op 
de Savanne. 

JOODSCHE RECHTBANK. Behalve als kerkelijk bestuurs- 
College fungeerde de Mahamad tevens als rechtbank voor kleine 
civiele zaken. Bij het Engeische privilege van 1665 was aan de 
Hebreeuwsche Natie voor kwesties tot een bedrag van 10000 pond 
suiker een eigen rechtspraak toegestaan, uit te oefenen door ,,Ge- 
deputeerden van de Natie". (Bij resolutie van het Hof van Politie 
d.d. 30 November 1741 werd dczelimiet gesteldop 500 gülden. -) 

OPENBARE BEDIENINGEN. Vooral hun rijkdom en ken- 
nis als planters maakten hen tot steunpilaren der kolonie. David 
Mercato vond in 1663 een nieuwe wijze uit om suikermolens te 
bouwen. Hoewel ,,400 ä 500 inwoners meest Engeischen of Joden 
hun suikermolens, 32 ä 33, verwoest of weggevocrd zagen" bij den 
aanval van John Harmon in 1667, behoorden er in 1730 van de 
ruim 400 plantages, meerendeels suikerstaten, 1 15 aan Joden. Men 
wist hen blijkbaar ook te waardeeren. Zoo wordt Joseph Nassy 
aangestcld als Commandeur van de rivieren Sinamery, Iran en^ 
Connamawe in 1668; Isack Mesa, Samuel Nassy en Jacob Pe-~ 
reira worden in 1677 in den burgerlijken krijgsraad benocmd; 
Sam. Nassy in 1678 ,,gecommittcerd om de rebcllige weggeloopen 



^) ,,Dc ccrstc uit Nedcriand naar Suriname gczondcn landmeters (1667)'* 
door F. E. baron Mulert. Tijdschrift van het Kon. Ned. Aardr. Genootschap, 
2de Serie, dl. XXX, 1913. afl. I. 

^) ÜQze limiet wordt als 600 gülden vermeld by Hartsinck. ,,Beschryving 
van Guiana of de Wilde Kust in Zuid^Amcrika", cnz. Amsterdam, 1770, dl. 2, 
blz. 876 en „Historische proevc over de Kolonie van Suriname, Geschicdcnis 
der kolonie van Suriname, geheel op nicuw samengesteld door een gezelschap 
van geleerde Joodsche mannen aldaar", Amsterdam en Harlingen, 1791, ver- 
taling van de „Essai Historique", Paramaribo. 17S8, 

14 



# 



negers te verjagen, te vangen ende ten onder te brengen"; Abra- 
ham Nunes Kenriques in 1682 als landmeter binnen het district 
en de divisie van de Joodsche Natie toegelaten; Samuel Nassy in 
1684 benoemd tot „Jurator in de Suriname"; Samuel de la Parra 
commissaris voor het schoonmaken van de Cassawinicakreek in 
1686, Josua Servatty Pina benoemd in 1693 tot „houtvester en 
weymeester". Hun invloed blijkt ook uit een bericht in een schrij- 
ven van Hun Hoog Mog. van 1679: „dat de Jood Fonseca den 
Gouverneur van Barbados had aangeboden de Kolonie onder den 
Koning van Brittannie te brengen". 

EERSTE VERSCHEPING VAN SUIKER. In het jaar 1674 
verschepen zij de eerste 8000 pond suiker naar Amsterdam, be- 
stemd als bruidschat voor de dochters van J. Brandon aldaar. 

INVALLEN VAN INDIANEN, FRANSCHEN EN 
BOSCHNEGERS. MOEDIG OPTREDEN. Evenals die der 
kolonie in het algemeen had ook de welvaart der Joden, behalve 
door den strijd tusschen Engeischen en Holländers om het bezit 
van Suriname, zeer gclcden en was hun vooruitgang ernstig be- 
lemmerd door de invallen der Indianen, die zij krachtig hielpen 
bestrijden. dcor de strooptochten der Franschen onder Du Casse 
in 1689 (waarbij Kapitein Samuel Nassy zieh onderscheidde 
,, welke zieh in den opstand der militie door zijn trouw en dapper- 
heid bekend had gemaakt") en Cassard in 1712, waarbij vooral 
hun Savanne het moest ontgclden, en niet het minst door de aan- 
Valien der Boschnegers. 

Wederom trecdt daarbij, in een bedanking van Gouv. en Raden 
voor vervolging van Boschnegers, de naam van Samuel C. Nassy 
op den voorgrond, een alleszins merkwaardig man, zeer rijk en 
milddadig; ook na zijn vestiging in Holland (1694) blcef hij groo- 
ten inviocd op de zaken der kolonie uitoefencn. In het bestrijden 
der Boschnegers had hij onder zijn geloofsgenooten een aantal 
navolgers die zieh een enkele maal zelfs door de heiligheid van 
den Verzoendag niet lieten weerhoudcn hun overval door te zet- 
ten, bijv. David Nassy ^) die na 30 boschnegertochten in 1743 
tegen hen sneuvelde. Kapitein Jacob D'Avilar, die hun tuchtigde 
voor de verwoesting van Nassy 's plantage (1718), Isac Arrias 

^) In verschillcnde lochten gedroeg dcze Nassy zieh zoo dapper, en oogstte 
hij zoovcel roem in, dat hij daarvoor door den Spaansch-Franschen dichter 
Ben Venida del Monte in sierlijke verzen werd bezongen en gevierd. (Zie 
H. ]. Koenen. Geschiedenis der Joden in Nederland, blz. 297). 

15 



• 



I 

f 



# 



en Abr. de Brito, wrekers van den moord op Manuel Pcreira door 
Boschnegers begaan, Kapitcin Naär, door den Raad beloond we- 
gens het welslagen van een tocht tegen de Aukas ( 1749) met een 
geschenk van / 150. — en een zilveren koffiekan, gegraveerd met 
hct wapen der Kolonie^). Een jongmensch, Isac Nassy, onder- 
neemt (1750) met zijn vrienden en slaven een bcschnegertocht 
met 200 man en sncuvelt, niet opgewassen tegen den overmacht. 

INBREUK OP DE PRIVILEGIEN. Het ontbrak niet aan po- 
gingen^) om inbreuk op de Privilegien te maken. De rechtsgeldig- 
heid hunner huwelijksacten werd al spoedig bestreden, zooals 
blijkt uit de missive van 10 Dec. 1685 van Directeuren der Geoctr. 
Societeit aan Van Aerssen: ,,dat voor sooveel aangaet 't trouwen 
van de Joodsche Leraers volgens haar wet, sulx weesen sal ten 
haaren periculen in cas naemaals hier te lande weegens de suc- 
cessie van haare kinderen als andersints de soodanige Huwe- 
lycken voor onwettige sulIen werden gehouden." In 1705 werd 
door het Hof van Politie een resolutie genomen ,,houdende inter- 
dictie aan den dito der Joodsche Natie geen huwelycken te solcm- 
niseeren als nae vertooningh van de trouwceel van den Hove op 
poene van / 200. — boeten." Op hun eigen rechtspraak werd be- 
knibbeld, zoodat door de Ed. Societeit een missive werd verzon- 
den ,,wegens de gravaminas van gem. Hve (van Politie) tegens 
de actens judicieel bij de Joodsche Natie daar te lande werdende 
gepleegt." Maar vooral het recht om op Zondag te werken, was 
velen een doorn in het oog. Van Aerssen trachtte hen reeds tot 
Zondagsrust te dwingen, maar moest, na request van 19 Maart 
1695 van Emanuel baron de Belmonte^) en Samuel C. Nassy aan 
de Directeuren der Societeit, daarvanafzien. Niettemin is er een 
placaat van 21 November 1718: ,,inhoudende verbod aan de Jooden 
om op Sondagh hunne winkeis teopenen, uit dezelveof längs de 
straaten te vcrkoopen, publiquelijk in de deuren haarer huysen te 
Sitten nayen ofte brayen, ofte eenig ander werk te doen, dat aan 
die van onse religie eenige ergernisse soude kunnen geevcn." 

SCHEIDING VAN DE HOOGDUITSCH EN PORTU- 
GEESCH JOODSCHE NATIE 1734. De stichting van een ge- 
bedehuis te Paramaribo door enkele Hoogduitsche Joden aldaar, 



^) Notulcn en Resolution van den Hove van 11 Maart 1749, 

'-'j Encyclopaedie van Ned. West-Indie, blz. 385 volg. 

^) De stamvader der Bclmontes, Jacob Israel Bclmontc, geboren op Madeira, 
bchoorde onder de 16 mannen, die ten huize van Don Samuel Palache in 1597 
in Holbnd de eerste godsdienstocfening hielden. De Belmontes werden later 
tot Markies vcrheven. 

16 



31Ü IV"^^ 










r 



^♦fi/^T p67/<v y.yi^j^fxl:yD^Tp':tp:y^ipj'ibft\ j//6i yjit6i nJM Ä'jyp ftjwipö 
t'v')pj^n')tt>:fyy)ü hp\ ^jup^i fs^iip^p\ rrvtif^i ^jmi&m^*J irm pityy 

tp'7n*-^3i -^»y J^.r ojfi iijü^ pjt .V3 :?i/,J -jpx (^^nöMr^bm rp^y i6» 



^''\ "^ 



■*i» 



' ■-. ..;. 



*xi, 



k-r \*\. 




•';n 



i^- 



i4r' 



^-^ ^'9 Kf «^i9 



Tr .?: 






/*-f j/ r"^ 



V'. 






h 



M 



♦• '. 






..'■>'. i <■' 



Acte van hct eerste huwclijk in Suriname gcslotcn op 14 Elloel 5403 (1643) tusschen den 

Haham Ishak Mcatob en Jehudith d/o Jechiel Mcatob. 
Op verzoek van den Rabbijn J. S. Roos in 1905 in Suriname gcfotografeerd. 

Zie blz. 10. 




. 1 

.•1 

■ 






■• V. 



Co-rdc-n 



ik^ 



lip,f6oc^ 



^o 



f 

t 









^ 
? 






>#»*N •♦»»■»,, 



^0 



Ou 



^/^ Sur, yit. 



\ 









.** 



y k: U ^ <^ 



• 



z 

< 
> 

< 

CO 

^ ns 

D ^ 
O i 

< 

> 

H 
Di 

< 



f 



# 



TrylT '\'? i^^ 5^" ^'^ ^^" ^^ Keirerstraat krcgen, en hct in 
4n d. H^ W ^r^^ M "^^'""^^^^ ^enomen besluit tot sche.d ng 
o^er d "r^^ ''^"J^'^'f ^'''^" aanleiding tot geschillen. waar- 
over de Gouverneur bi schrijvcn van 9 Maart 1729 de uitsormk 
van Dkecteuren der Societeit inriep; de kwestie werd b SS 
door de resolutie van Directeuren van 6 Januari 1734 en he cön- 

m T M'^'r^i ^^i^' ^'^' ^''"^''^^ het gebedehuis NeVe SaC 
(huis des Vredcs) te Paramaribo aan de nicuw opgcrichte Hooa 
duitscne gemeente ovcrging. Hy'-'^"-nte noog- 

P^!Z°rTT'^^'' Joden gingen daarna een nieuw gebedehuiste 
Paramaribo bouvven dat den naam ontving van Scdek Ve SaJom 
(Rechtvaardigheid en Vrede). Nadrukkel?k blijven de Askamoth 

ISettnaot T"""' ?%P-^"9--h-Joodschi Geme'ente sSt' 
^ene Synagoge, die op de Savanne, zou bestaan, terwij] het gcbouw 
te Paramaribo n.et meer roude wezen dan een „Gaza de Ora?ao." 

TWISTEN IN DE GEMEENTEN. Inwendige twisten ble- 

dkf^". ^'"' ^^-i""^'" ceremonien- zulk een beroering ge- 
wekt dat er vcrscheidene gekwetst werden; door een schriiven 
van het Amsterdamsche Rabbinaat werden de gemoederen oej 
tot bedaren gebracht, 

VERHOUDING VAN JODEN EN CHRISTENEN Hun 

aantal was vooral in vcrhouding tot dat der Christenen belanq- 

njk. In een ambtelijk rapport van 1675 luidt het: „and findina 

the Jews to be as considerabJc both for number and forUine •' ^ 

w rf ". ' einde der 17de eeuw was de vcrhouding van Joden 
tot Christenen als 3 : 1, a ' juuen 

UITTOCHT DER JODEN. Niettegenstaande in 1670 door 
het drijven van Willoughby 200 Joden mct de schepen van dicns 
zoon Henry de koJonie verlieten, in 1675 wcderom „een aanmer- 
kclijk getal en m 1677 nogmaals 10 famijies mct hun slaven 322 
Personen heengingen, telde de gemeente in 1694 nog 570 Perso- 
nen, die meer dan 40 plantages en 9000 slaven bezaten. 

ASCAMOTH 1746. Bijzonderhedcn over de bcvoegdheid, 
samcnstel ing enz. van het kerkbcstuur zijn te vinden in de Reole- 
menten of Ascamoth^). De oudste in het archicf aangctroffen 
Ascamoth zi jn die van 1 746 welke gebockt staan in het „Receuil der 

^^ij^ Ascamoth of Hascamoth betcekcnt: Ovcrccnkomst of gcmccntc-regle- 



17 



r 



• • . • ^.4 ' 




• 



Privilegien vergunt aan de Portugeesch Joodsche Natie in de 
CoTonie van Suriname" Ascamoth 1754. Daarna komen de regle- 
S:Lra vTn 1748 en 1754. De Ascamoth ofkerkeh^em^^^^^^ 
van 1754 werden goedgekcurd bij brief van 22 Augustus l/Di 
d or Prinses Anna Douairierc van wijlen den Prins van Oranje^ ) . 
Ket oorspronkehjk Receuil der Privilegien wcrd vcrvaard.gd 
door Ph Camyn, gezworen klerk ter secretarie volgens het con- 
frac van 24lanuari 1746. Hij zond zijn Receuil in bij schnjven 
van 13 Mei d.a.v. Dit excmplaar wordt thans nog bewaard m het 

^tlf gÄS:: ll'S^tr.ä het College van de Maha- 
mad op De Askamoth van 1 748 Tractaat 39. art. 37 schreven voor. 
dat de Senhores do Mahamad -como deputatos" moesten vergade 
ren om recht te sprekenincivielezaken.Inde Ascamoth van 1754 
s hraSel eenigszins gewijzigd en luidde ^at de Mahanjad za 
vergaderen „com os deputatos" en dat ten mmste 5 jechtersjoor 
het wijzen van een vonnis aamvez.g moeten zijn (Tractaat JV 
art. 38). 

BESTUUR EN NAAM DER GEMEENTE. Uit andere 
bepalingen blijkt. dat de oud-leden oE adjunctos waren aange- 
wSefom mel de leden van den Mahamad het noodige aantal 

Gcdeoutcerden der Natie" voltallig te maken 
" De kerkelijke gemeente. de Kahal Kados (Heüige Gemeente) 
zooals zij werd aangeduid. droeg de naam van „Beracha Ve Sa- 
oT (Zegen en V?ede). Dezen naam «eft men o.a. aan m h t 
fragment van een Ascamoth-boek over de jaren 544|-^^^ 
(1681/2), waaruit wij cveneens verncmen, dat de K.t^.ß-V.ö. 
teschouwd werd als cene Jilia.ao" van de Amsterdamsche ge- 
meente en van deze de gewoonten en f ^ruiken volgde 

Het bestuur der gemeente was opgedragen aan het College van 
de Senhore"do Mahamad. Tot 1785 bestond dit College uit 4 
Parnassvnsof Regenten en den Gabay (penningmeester, wiens 
Tmbt ?n 1785 verviel door de instelling van het ontvangerschap 

%folfUlnyan het Mahamad droegen den titel van adjunto; 

•• In rn^f het colleoe van den Mahamad de generale vcr- 

gStS rnta'tn wX voor bepaalde .angelegenheden het 

bestuur toekwam. , , ^ 

rFSrHILLEN Bij de Portugeesch Joodsche Gemeente 
heSe - schrijft Wolbers -^) steeds verwarring. Bchalve 



1) Historische Procve, dl. 1. blz. 135. 

aj Wolbers, Gcschicdcnis van Suriname. 1861, blz. 41U vig. 



18 



# 



dat er partijschappcn onder hen bestonden, die bij de achteruitgang 
der kolonie, waarin de Joden vooral deelden, zeer ten nadeele hun- 
ner belangen strekten, kwamen de verschillen op kerkelijk gebied. 

In 1735 en 1741 waren Resolution noodig ,,tot herstelling van 
de rust en vrede onder de Port. Joodsche Natie." Onder het 
Bestuur van Mauritius waren er heftige geschillen tusschen de 
Regenten (Parnassyns) en den burgerkapitein Is. Carillo, zoodat 
deze, op aanklacht van eerstgenoemden, zelfs uit de kolonie ge- 
bannen zou worden. Toen hij zieh later bij de ,,Cabale" tegen 
Mauricius aansloot, betrok hij de gemeente in de partijschappen 
voor en tegen den Gouverneur, hetgeen het aanzien der gemeente 
langen tijd schaadde. 

Onder Mauritius en van Spörcke had de regeling van kerke- 
lijke verordeningcn vele moeilijkheden veroorzaakt. De regeling 
was echter tot stand gekomen. De behoefte naar veranderingen 
deed zieh in later jaren opnieuw gevoelen en een groot gedeelte 
der natie drong in 1 785 hierop sterk aan, 

ASCAMOTH 1787. De Joodsche regenten stelden veel ver- 
trouwen in Gouverneur Wichers, want op de algemeene vergade- 
ringen van Regenten en bijgevoegden (het College der Mahamad 
en Universeele Junta), gehouden den 8sten Maart 1785, waarde 
verbetering van de instelling en het bestier der natie werden be- 
sproken, besloot men deze over te laten ,, aan de zorgenen het be- 
scheiden oordeel van den heer Gouverneur, ten einde die daarover 
naar zijne wijsheid oordeelen mögt." Wichers ontving alzoo ,,de 
magt en authoriteit om te disponeeren in zoodanige middelen als 
hij tot reforme en redres onder de Portugeeschc Joodsche Natie, 
ZOO omtrent dezelfs Privilegien, Ascamoth, Usantien, costumen 
als finantien van den Synagoge, nuttig en billijk mögt vindcn." 

Nadat Wichers, met deze macht bekleed, omtrent het een en 
ander nader was ingelicht, waartoe voornamelijk de Adjunct 
penningmeester David de Is. C. Nassy (een der schrijvers van de 
Historische Procve), hem ten dienste stond, achtte hij het noodig, 
,,alvorens eenige pogingen van reforme of redres te beramen" 
het getal der Regenten te vergrooten en deze voor een längeren 
tijd dan bij Ascamoth was bepaald, hun ambt te doen beklceden, 
,,om daardoor met gestadigheid, zorg en vlijt te kunnen werken, 
en door een grondige verkregene kennis van zaken, in Staat 
gesteld te worden om een voUedig en welgesteld plan van reforme 
uit tc werken." Zeven Regenten werden tocn voor drie en een 
half jaar aangesteld en onder dezen D. de I. C. Nassy i). 



^) Over dezen David de Is. C. Nassy, schriivcr van de „Essai Historlque" 
schreef Mr. R. Bijlsma een zeer belangrijk artikel in de Bijdragcn v. Vadcr- 

19 




Dczc nieuwe Regenten beijverdcn zieh, om ovcreenkomstig 
den last hun door den Gouverneur opgedragcn „de gemocderen 
der leden in hct bijzondcr voor te bereiden; en allengs bragten zi, 
hct zo vcrre. dat zij de nieuwe instellingcn of Ascamoth. in ordcr 
hcbbende aebragt, dezelve aan de aigemeene vergadermg der 
Natie overgaven. om daar onderzocht en veryoigens goedgeKeurd 
tc worden" M. Dit geschiedde net de vcreischtc uiteenzcttmg. Z-i) 
werden daarna aan den Gouverneur aangeboden. om vervolgens 
door hem en H. H. M. te worden goedgckeurd. 

VITANDIGE STEMMING TEGEN DE JODEN. In de 2de 
helft der 18de eeuw heerschte er zulk een vijandige stemmmg 
teqen de Joden, dat men te Paramaribo zelfs een Ghetto wilde 
instcllcn (1767) en Joden den schouwburg niet mochten bezoeken 
{ 1 775 ) ; zij richtten toen een eigen schouwburg op, die eenigen 
tijd blocide. 

ACHTERUITGyXNG. Een sterken knak ontvingen de Port. 
Joden in dezen tijd door de geldleeningen met het huis Deutz te 
Amsterdam aangegaan en den windhandel in wisselbneven, door 
Surinaamsche handelsagenten afgegeven, tcn gcvolge waarvan 



landsche Gcschiedenis. Jaarg. 1919. 5c Rceks, deel 6 Hij werd geooren m Febr. 
1747 en overlced in Maart 1806 en is cp de Joden Savanne bcgravcn. Ta van 
belangriike ambten nam hij in de Gemecnte waar. Ook was hi, evends z^n 
^^Jlr notarirLatcr werd hij planier en eigenaar van ..Tulpenburg , dat hij 
ZiTf 93m- kocht. Het ging'hem zoo siecht, dat zijn P!-ta|en.ce^t worden 
aeexecutecrd. Hij wcrd translateur der Portugcesche en Spaansche taicn. 
Later bcflon hij e n apotheek op de Savanne. Hij was mcdeopnchter van r.et 
genc^tsdiS -Doccnd'o Docemur". Zijn inn-.iddc s n-^, P--,^ vrouw'^s" 
nlaatstc apothcck vcrliep. Hij vcrtrok mct :ijn dochter in 1792 (zijn vrouw ^vas 
Aden) naar Noord-Amcrika, waar hij 4 jaren blecf als geneesheer m Phila- 
delohla Daar werd hij benoemd tot lid van de Acadcmie van Wijsbcgecrtc ea 
CO Sspondcnt voor de gcneeskunde. In Sint Thomas wcrd hij door aen „Mcdi- 
Cordes Kon ngs" geexamincord en gelicentieerd. De titel van Doc er werd 
hcm door Parnissyns tc Paramaribo verleend. Hij ontwierp een plan ^t stich- 
S van een kweek-school op de Savanne. Ter wederlegging van een Dord s h 
Sflet tegen de burgerlijke gelijkstdling der Joden (o schoon de kwestie in 
crsSen z n bcshst las door het Decrect der Nationa e Vergadenng van 2 
Sep ^796) schreef hij de „Lettre Politico-Thcologicc^Mcrale sur les Ju.fs . 
oo Deccmbcr 1798 tc Paramaribo uitgegeven blj Soulagc Jr. (latcr m he 
Ned vertaadK Hij huwdc ten tweede male in 1799 op 52-)arioen leeft.jd mc 
de 24-^a g Ribca de David de la Parra. Zij waren het ccrstc brmdspaar. dat 
de quetuba (huweüjksvoorwaarde) in het Hollandsch cn n.et in het He- 
breeuwsch of Portugccsch, dced opstellcn. 
1) Historische Proeve, dl. II, blz. 195/6. 

20 



t 



een deel hunner plantages voor schulden verkocht werd en hun 
rijkdommen verminderden. 

In 1791 bezaten zij slechts 46 van de ±: 600 plantages. Waren 
zij dus verarmd, toch mag dit slechts betrckkclijk opgevat worden; 
in 1 796 bijv. toen een plan werd ontworpen voor een opvocdingS'- 
huis van arme kinderen van alle gezindten. teekenden eenige Port. 
Joden in voor / 58930. — wat niet bepaald van armoede gctuigt^), 

VERDRAAGZAAMHEID JEGENS ANDERSDENKEND 
DEN. De schrijvers van de ,,Geschiedcnis der kolonie Surina- 



^) Honderd jarcn tevoren, den 5den en ISdcn Maart 1695 noodigde de Gou- 
verneur bij resolutie en missive de inwoners van Suriname uit om in te schrijven 
(a) voor de ^tichtinq van een qasthuis te Pairamaribo. Hieraan werd prompt 
voldaan. Alleen de Joodsche natie maakte aanvankelljk bezwaren. In den brief 
waarin de Gouverneur het verzoek doet, schrljft hij ook: »Jk heb het zeer 
vreemd gevondcn, dat Gylicdcn U, op eene oppermagtige wijze den tytel vaa 
Regenten der Natie hebt aangemaatigd, en in het gevolge daarvan doc ik U 
weeten, dat ik hebbe goedgcvcnden U te verbieden dien tytel in hct vcrvolg 
te voeren: want U komt gecn andere toc dan die van Regenten der Synagoge; 
hct besluit van hct Kof daaroratrent zal U worden ter band gesteld" enz. la 
de PoHtieke Notulen van 16 Mei 1695 Staat aangeteekend: „werd gelesen vaa 
regenten der Joodsche Sinagoge luidende onder andere dat sy de resolutie en 
missive van dese regcering van 5 cn 15 Maart hadden ontvangen, rakendc het 
houden van een collccte voor het nieuwe gasthuis". 

Zij meenden dat deze boven hun krachten zou gaan en maakten hun onmacht 
bekend, daar de kosten hunner natie (uitgezonderd de gemeyne en modique 
lasten) tot onderhoud van de kerk, schoolmcestcrs» armen en wcezcn, rccdj 
bljna 60000 pond suiker bedroeg, welk bedrag niet door vrij willige bijdragen* 
naar door quotisatie werd verkregen. Zij beloofden voorts het hospitaal nooit 
te zulien lastig vallen. 

De raad was van meening „dat sy onder bare armen wel particuliere uyt- 
deelinge vermögen te docn, maar sulx niet en can excusecrcn ten reguarde van 
de gemeyne armen dezer lande, waaraan een ygelyk ingcsctene is vcrplicht, dat 
sy regenten op soo een voet voortvarende haar soudcn bcdriegcn, ende niet kun- 
nen vcrantwoorden voor hare natie, tcrwijl sy hierdoor haar mcde vcrwydcren 
van de Privilegien door den Staat vergunt ende haar onttreckcn die voordeelcn 
die de duytsche ingezetencn genicten ende derhalvc haar alsnog te ordineren de 
voorz. resolutie van den 5 Maart prompt cn naar behooren te voldocn". 

De Joodsche Natie schreef ten slottc in voor een bedrag van 25905 pond suiker, 
welk bedrag op 28 Juni 1695 van de regenten werd ontvangen (Zie Politiekc 
Notulen van Ö Juli 1695). Onder de 63 inschrijvers waren de hoogste giften vaa 
Samuel Cohen Nnssv 2Ö00 pond, ^ 1400 Pond su iker van Jacob Rodrigucs de 
"Prado cn, Jacob Cohen Nassy, twee vaa 1200 pond van Mo.sc'h Henriqucz ea 
Sara da Silva en drie van 1000 pond van Abraham Pereyra, Sara de Joseph C. 
Nassi, en Jeosuah Serfati Pina. De laagstc gift bedroeg 25 pond. 

(a) Geschiedkundige aanteekeningen over Suriname en Paramaribo, door 
Fred. Oudschans Dentz, Paramaribo, 1911, blz. 20/21. 

21 



^ 



• 



• 



me"^) deelen mcde, dat erin dcganschcwereldniet eenplaatste 
vinden was, waar degodsdicnstigevcrdraagzaamheid zieh zoover 
uitstrekte, en 200 nauv/gczet onderhouden werd als in Suriname. 

Nooit hoorde men van eenigerlei godsdicnstige gcschilstukken: 
clk aanbad daar God cp Zijne wijze, ieder deed naar hetgeen 
bij 't best en bekwaamst oordeelde ter behoudenisse zijner ziel. 

Tot staving hiervan vermeldt de zooeven genoemde bron, dat 
een zekere directeur eener Flansche plantage, die zieh op reis 
bevond te Lyon, in gezelschap zijner landslieden, waar men breed 
opgaf van de verdraagzaamheid in Frankrijk, verhaalde, dat hij 
in Suriname had gegeten in een huis, waarvan het gezin bestond 
uit hcidcnen, Joden, Roorasch-Katholieken, scheurzieke Grieken 
en Calvinisten; „zij zaten", voegde hij er bij, ,.aan tafel vrolijk en 
weltevrcden en leefden voor het overige in de volmaaktste eens- 

gezindheid." 1 t c t j 

Het feit, v/aarop hij zinspeelde, was het volgende: ben Jood 
van groote belezenheid en een gezond oordeel had eene negerin 
tot bijzit. Zij baarde hem verscheidene kinderen, welke in den 
gereformeerden dienst werden opgeleid; vervolgens huwde hij 
de oudste dier dochters uit aan een Roomsch-Katholieken we- 
duwnaar, die uit zijn eerste huwelijk een zoon had, in Rusland 
geboren en opgevoed in de leerstellingen der Griekschc Kerk; 
zoodat de vader een Jood was, de moeder eene Heidin, de dochter 
eene Gereformeerde, de schoonzoon een Roomsch-Katholiek en 
zijn kind een Griek. Toen de man kort daarna overleed, hertrouw- 
de zijne weduwe met een Engelsch Presbyteriaan! 

VERZORGING VAN ARMEN ENZ. Behalve de algemeenc 
armenkas. wier gemiddelde uitgaven zeven tot acht duizend gül- 
den bedroeg, bestonden er bij de Port. Isr. gcmeente nog ver- 
scheidene broederschappen, zooals: de in 1778 opgerichte broe- 
derschap „Liviat Hen" (Liefderijke kroon) tot begraven der 
dooden en ondcrhoud der kerkhovcn, ontbonden in 1819; die tot 
verzorging der zweetdoeken, doodlakens, doodvaten, grafsteenen 
enz en het onderhoud der arme huisgezinnen gcdurende de zeven 
dagen van den rouw; een andere „Hozer Holim" (Vcrzorger 
van zieken) voor het verleenen van onderstand aan behoettige 
Zicken. Bij de herziening van het reglement in 1838, werd als doel 
vastgesteld het verleenen van onderstand met woningbouw voor 
behoeftigen op de Savanne. Dan bestond de „Eben Yecara 6 
Guemiluth Hassadim" ( Gebroederschap der doodgravers ,,bdel 
Steen en Betoon van Weidaden) voor het begraven te Para- 



1) Historische Procve. dl. 2, blz. 20/1 



22 



• 



maribo, opgericht in 1745 en ontbonden in 1830; de Gebroeder- 
schap ,,Ahaba Usdaka" (Liefde en Barmhartigheid) voor instand- 
houding van en hulpverleening op de Savanne, opgericht in 1815 
en ontbonden in 1824. 

Door deze broederschappen werd ongeveer vier duizend gülden 
jaarlijks tot onderhoud van de armen besteed. Zoogcnaamd ter 
tegemoetkoming voor de armen, werden in 1787 00k twee plannen 
tot het houden van loterijen gevormd, eene van / 50000. — en 
eene van / 30000. — . Tien procent zou van de te betalen prijzcn 
voor de Gereformeerde armen worden ingehouden. De HH. Di- 
recteuren, aan wie goedkeuring was verzocht, antwoordden, dat 
zij deze loterijen zouden toestaan, ,,doch geene meer, voordat de 
ondervinding zoude hebben geleerd, dat dezelve geene zoo na- 
deelige gevolgen op de zeden en gemoederen der inwoners heb- 
ben als dit in Europa het geval was." 

RIJKDOMMEN. Niettegenstaande de groote verliezen door 
hen geleden, bevonden er zieh weleer onder de Joden verschei" 
dene rijke menschen. 

Bij de Portugecsche Joden vond men eertijds personen en farai- 
lien, die van vijftig tot viermaal honderdduizend gülden kapitaal 
bezaten, grootendeels bijeenverzameld door handel met de Engel- 
schen enz, en cok personen die twintig tot vijftig duizend *s-jaars 
besteedden in de houtvellingen, welke goede opbrengsten gaven. 

DOHM. In 1781 verscheen er te Berlijn een werk in twee dee- 
len van C. G. Dohm, ,,Krijgsraad, Opperpapierbewaarder cn bij- 
zonder gchcimschrijver in het Departement der Buitenlandsche 
Zaken van Zijne Majesteit den Koning van Pruissen, Minister 
Plenipotentiaris bij de Neder-Rynsche Kreits", gctiteld: ,.Ubcr 
die bürgerliche Verbesserung der Juden". De Regeerders der 
Portugeesch Joodsche Natie namen van dat werk kennis in 1786 
en schreven hcm. naar aanleiding van deze verhandeling, welke 
door M. J. Bcrnouilli, lid van de Koninklijke Academie van We- 
tenschappcn in Pruissen in het Fransch was vertaald. den lOden 
Maart 1786 een brief van instemming cn hulde, waarop Dohm 
den 29sten Januari 1787 antwoordde^). 

Ook de Joodsche gemecnte van Berlijn en Halberstadt zonden 
aan Dohm een adres van dankbetuiging. 

Dohms verzock om inlichtingen te verschaffen omtrcnt de 
Joden in Suriname was de aanleiding tot de verschijning van het 
werk, waaraan de hoofdbron voor de geschiedcnis der gemecnte 
haar ontstaan te danken had; de titel luidt: 



1) Bljlagc III. 



23 




• 



« 




ESSAI HISTORIQUE. „Essai historique sur la colonie de 
Surinam avec THistoire de la Nation Juive Portugaise et Alle- 
mande y Etablie, leurs Privileges, imtnunit^s et franchises: leur 
Etat politique et moral, tant ancien que moderne, la part qu'ils 
ont eu dans la defense et dans les progres de la Colonie", Parama- 
ribo 1788, aangehaald als ,, Essai historique"; in het Ncderlandsch 
vertaald: ,, Historische prceve over de Kolonie van Suriname, door 
cen gezelschap van geleerde Joodsche mannen aldaar", Amst. 
1791. (Een nieuwe uitgave verscheen in 1802 te Amsterdam onder 
den titel: Geschied en Handelkundig tafereel der Bat. W. Ind. 
Colonien). Onder de samenstellers ervan was de voornaamste Dr. 
Nassy^), wien de Regeering van Portugal in 1797 in een dank- 
betuiging voor vriendelijke opneming der bemanning van een op- 
gebracht schip aanzocht, zieh met zijn geloofsgenooten weder in 
Portugal te vestigen. Van 1798 dateert de Lettre Politico-Theoio- 
gico-Morale sur les Juifs par Dr. Nassy Paramaribo ook in het 
Nederlandsch vertaald. Hij was ook de schrijver van een (nietuit- 
gegeven) ,,Memorie over de Verbetering van de Colonie van 
Suriname" en hij had een woordenboek van het Indiaansch 
Galibi vervaardigd. 

LETTERKUNDIG GENOOTSCHAP. In 1785 werd door 
een aantal Israelieten een Letterkundig Genootschap opgericht, 
„Docendo Docemur" gcheeten, waarvan Gouverneur Wichers 
beschermheer was. 

AANTAL GEMEENTELEDEN. In 1791 is het getal ge- 
meenteleden gestegen tot 834, in 1878 gedaald tot 662 en op 
1 Januari 1926 bestond het aanta! gemeenteleden uit 603. 

REGLEMENTEERING VAN HET KERKGENOOT- 
SCHAP 1814. De reglementeering in 1814 bij Organiek Besluit 
voor het Israelietisch Kcrkgenootschap in het Koninkrijk der 
Nederlanden vastgesteld, werd bij Kon. Besluit van 2 April 1825 
no. 149 toepasselijk verklaard voor de kerkorganisatie der Israe- 
lietische gemeenten in Nederlandsch West-Indie. 

Dit Koninklijk Besluit verklaarde tevens alle Privilegien, aan de 
Israelieten binnen de Westindische volksplantingen verleend, voor 
afgeschaft. Na de bekendmaking ervan in de kolonie Suriname, 
bij publicatie van den Gouverneur van 20 Juni 1825 (G.B. no. 3), 



^) Met buitcngcwoncn lof gcwaagt Malouct over Nassy in zijn ,,Collectioa 
de Memoires et corrcspoadances officiellcs sur ladministration des colonies, 
et notamment sur la Guianc franc^aise et hollandaise" door V. P. Malouet, 
ancien administrateur des Colonies et de la Marine. Tome III, Paris, 1810, 
blr. 52. 

24 



: 



nam de rechtspraak van den Mahamad in kleine civiele zaken een 
einde. Door de beeindiging der rechtspraak verviel voor den Maha- 
mad, die al sinds lang gewoon was te Paramaribo te vergaderen, het 
voornaamste raotief ora voortaan nog op de Savanne bijeen te 
komen. In verband met het Kon. Besluit van 1825 en naar aanlei- 
ding van het Organiek Besluit van 1814, werd voor de Port. 
Israeiietische gemeente in Suriname de benaming vastgesteld van: 
Nederlandsch Portugeesch Israeiietische Hoofdsynagoge. 

KERKREGLEMKNTEN. Het Kon. Besluit van 1825 gelastte 
in art. 5 het ontwerpen van kerkreglemcntcn door de kerkbestu- 
ren der Israeiietische gemeenten in West-Indie, ter onzending 
naar het moederland. Een ontwerp-reglement voor de Ned. Port. 
Israeiietische Hoofdsynagoge in Suriname, in het jaar 1829 naar 
Nederland gezonden, verkreeg eerst de ministerieele goedkeuring 
in 1843. Het kerkbestuur in Suriname achtte dit reglement toen 
verouderd en ontwierp een nieuw, dat 20 Maart 1845 door Par- 
nassyns en Ouderlingen werd vastgesteld. Het daarop in het 
moederland gewijzigde reglement, goedgekeurd door de minis- 
ters van Kolonien en voor de Zaken van den Hervormden Eere- 
dienst 20 Augustus/7 September 1S47, deed bezwaren rijzen bij 
het Kerkbestuur in Suriname, zoodat ook van dit reglement de 
invoering achterwege bleef. 

ARCHIEFVERZORGING. De zorg voor het archief der ge- 
meente, hetwelk bewaard werd in de Synagoge B.V.S. op het 
komptoir van de Sedaka, was bij de Ascamoth van 1746, artt. 8 
cn 9, van 1748 en 1754 Trac. 40 artt. 1 en 3 opgedragen aan den 
Gabay, die aan het einde van zijn dienstjaar de bocken en papie- 
ren onder inventaris aan zijn opvolger moest ovcrgeven. Asca- 
moth 1787 Tract. VI § 2 legde aan den secretaris van het College 
van den Mahamad de verplichting op voor het archief zorg te dra- 
gen. In de vergadering van 20 December 1772 kreeg de Mahamad 
de klacht te behandelen dat het archief der gemeente geheel in 
wanorde was; het kerkbestuur besloot aan D. B. Louzada, 2de. 
voorzanger B.V.S. op te dragen de papieren te onderzoeken en te 
inventariseeren. Eerst in het jaar 1788 kwam Louzada met dezen 
arbcid gerced (zic notulen Mahamad 17 Juni en 23 September). 

Zijn inventaris dd. 27 Juh 1788 is niet bij het archief aange- 
troffen. In 1819 bleken de papieren wcderom in wanorde te ver- 
keeren; krachtens resolutie van den Mahamad van 7 September 
1819 toog Louzada opnieuw aan het werk; het verslag zijner be- 
moeiingen is te vinden onder nummer 126 van den Inventaris in 
het Rijksarchief. 



25 



• 



• 



V 



Blijkens een inventaris. opgemaakt in het jaar 1831. werd het 
kcrkelijk archief te dien tijde niet meer op de Savanne, maar te 
Paramaribo bewaard. In de Synagoge B.V.S. waren slechts ach- 
tergeblevcn de ßtukken betreffende de civiele rechtspraak. Bij een 
onderzoek, ingestcld op de Savanne in 1859 kwam aan het licht, 
dat de aldaar woonachtige voorbidder de papieren geheel had 
verwaarloosd. Op voorstel van het Kclcniaal Bestuur besloot de 
Groote Kerkeraad het archief van de vroeger bestaan hebbende 
rechtbank ter beschikking te steilen van het Gouvernement, In de 
vergadering van het Kerkbestuur van 21 April 1861 werd mede- 
deeling gedaan van de Gouvernementsresolutie van 19 April 1861 
no. 7 bepalend, dat de papieren geplaatst zouden worden in de 
Surinaamsche koloniale bibliotheek, onder uitdrukkeiijke voor- 
waarde, dat zij het eigendom van het gouvernement zouden blij- 
ven. De in 1861 naar de Koloniale Bibliotheek overgebrachte 
stukken zijn in 1916 mede ovcrgekomen naar het Algemeen Rijks- 
archief en beschreven onder nummers 251 — 331. 

Voor de verzorging en het behoud van het kerkclijk archief 
hecft zieh veel moeite getroost de heer P. A. Hilfman, destijds 
Iceraar bij de Ned. Port. Israel. Gemeente in Suriname. In Publi- 
cation no. 16 ( 1907) van de , .American Jewish Historical Society" 
gaf deze een lijst van door hem geinventariseerde stukken. die 
hoof dzakelijk de registers en de 1 9e eeuwsche losse stukken omvat. 

OVERBRENGING VAN HET ARCHIEF NAAR NE- 
DERLAND. 1916. Aan den heer Hilf man is het te danken, dat 
het archief (tot omstreeks 1864) in 1916 naar het Algemeen 
Rijksarchief werd overgebracht. 

Bij de inventariseering daarvan bleek. dat de door Louzada 
indertijd aangebrachte ordening zoo goed als geheel te niet was 
gegaan; de papierrepen met nummers en opschriften. waarin de 
losse stukken waren verpakt, hadden geen weerstand geboden 
aan de invloeden van klimaat en vocht en de door hem bijeen- 
gevoegde papieren waren her en der verspreid geraakt. Dit maak- 
te het voor Mr. R. Bijlsma noodzakeHjk de losse stukken geheel 
opnieuw te ordenen. hetgeen dan echter ook volgens eigen syste- 
matiseering kon geschieden. Vooral van deze papieren is een 
groot gedeelte door vocht ernstig geschonden. zoodat zij nauwe- 
lijks geraadpleegd kunnen worden. 

TAAL VAN HET KERKBESTUUR. De schrijftaal. welke 
het Kerkbestuur gebruikte was Portugeesch. Eerst in het jaar 
1837 werd het Nederlandsch voor de notuleering gebruikt. 

26 



: 



■ 



• 



OUDSTE BLIJVENDE VESTIGING VAN JODEN OP 
AMERIKAANSCHEN BODEiM. In körte trekken en uit tal 
van bronnen is de vestiging van de Portugeesche Joden in Suri- 
name behandeld, die zeker raerkwaardig mag genoemd worden, 
en, omdat zij de OUDSTE BLIJVENDE vestiging is van Joden 
op Amerikaanschen bodem, en om de rechten en Privilegien, haar 
in de 17de eeuw reeds toegestaan. Aangezien de Joden met den 
tropischen landbouw bekend waren, werden zij aanzienlijke plan- 
tage-bezitters en kapitalisten en vormden van 1664 af een kern 
van notabelen onder de Surinaamsche burgerij. 

KARAKTEREIGENSCHAPPEN. Met de Hoogduitsche 
Joden, die zieh later in Suriname vcstigden. hebben zij zieh — 
evenmin als in Nedcrland — in de eerste tijden niet vermengd. 
Huwelijk tusschen beide naties was zelfs uitgesloten. Gastvrij- 
heid heerschte er bij hen (evenals bij de Hoogduitsche Joden). 
Den geheelen dag was de tafel gedekt en zij beschouwden het 
een groot voorrecht, wie dan ook, aan hun disch te zien. Voor de 
,,kweekjes" — meestal kinderen of kleinkinderen van gewezen 
slaven, — hadden zij veel over. Een zekere heerschzucht kan hun 
echter niet worden ontzegd. 

Verdraagzaamheid en milddadigheid jegens den medemensch, 
burgerplicht jegens het land, liefde en trouw aan het Oranjehuis 
waren hun deugden. In kunsten en wetenschappen hadden zij hun 
aandeel. alsmede in de slavernij. Hun macht is echter sterk ach- 
teruitgegaan en het zielentaj sterk geslonken. 

JOODSCHE KLEURLINGEN EN SIVAPLEIN. Ook onder 
de Joden heeft veel vermenging met inboorlingen plaats gehad. 
zoodat een groot aantal van Suriname's inwoners van Joodsche 
afkomst is die de namen dragen van eertijds machtige en trotsche 
Portugeesche geslachten. 

Deze Joodsche kleurlingen richtten in 1759 met behulp van 
eenige Portugeesche en Hoogduitsche Joden een genootschap of 
Siva op. geheeten ,.Darhe Jesarim". 

In 1779 kondigden de regenten op de Joden Savanne en in het 
gebedehuis te Paramaribo een publicatie af. tot oproeping van alle 
mulatten en kleurling-Joden, die onder den naam van congregant 
in hun kerk wilden bijeenkomen. Zij werden verzocht bij den 
mcderegent D. Nassy hun naam te teekenen. De kleurling-Joden 
der Siva hadden hun godshuis, tot den opbouw waarvan Christe- 
nen, Portugeesche en Hoogduitsche Joden behulpzaam waren 
geweest, op den grond staan, toebehoorende aan een hunner, nl. 
op het plein aan het einde der Dominestraat, waar deze door de 

27 



■' m 



• 



Zwartenhovenbrugstraat werd doorsneden. Dit plein krceg den 
naam van Sivaplein. Deze Joodsche „couleurlingen" richtten op 
2 September 1793 ecn memorie aan het Bestuur der Kolonie, cm 
vercfunning te erlangen cm hun godsdienst uit te oefenen. 
De kerk op het Sivaplein is in 1800 afgebroken^). 

KOLONISATIE^EIGENSCHAPPEN. De Fortugeesche 
Joden zijn meer dan een Europeesche natie in Staat gebleken zieh 
aan de tropen te kunnen aanpassen en — zooals gezegd — blij- 
vend te koloniseeren tot den huidigen dag. Professor Stokvis^) 
kwam tot de slotsom: 

„De vestiging eener Europeesche volksplanting van generatie 
tot generatie tot in meerdere geslachten in de tropen is volkomen 
mog^lijk; de stichting eener echte Europeesche exploitatiekolonie 
— zooals onze Oost en West die aanbieden — is, onverschillig 
of de stamouders tot de Ariers dan wel tot de Semieten behooren, 
een voldongen feit." 

^) „Geschiedkundige aanteekeningen ovcr Suriname en Paramaribo/' door 
Fred. Oudschans Dentz, Paramaribo, 1911, blz. 10. 

^) „De invloed van tropische gewesten op den mensch, in verband met 
kolonisatie en gczondheid", door Prof. ß. J. Stokvis, Haariem, 1894, blz. 52. 



28 



m 



11. 

DE GESCKIEDENIS VAN DE 
JODEN SAVANNE. 

De vestiging van de Portugeesch Joodsche Natie is nauw 
samengeweven met de Joden Savanne, hun dorp, waar zij in 
1685 hun Synagoge hadden gesticht. 

De volgende beschrijving geeft een duidelijk beeld van deze 
historische plaats aan het einde der 18de eeuw. 

BESCHRIJVING VAN DE JODEN SAVANNE EN VAN 

HET KORDON^). 

,,Acht of tien mijlen verre van Paramaribo, ter linker zijde van 
de rivier van Suriname, bij het opvaaren van dczelve, vindt men 
het Vlek der Jooden bekend bij den naam van Savanne; 't welk 
aldus genoemd wordt v>'egens de uitgestrekte weidlanden, die 
hetzelve omringen; zijnde deeze Spaansche naam in Amerika 
algemeen aangenomen, om daardoor een weidland, of eene uit- 
gestrektheid van effen land en zonder bosschen te bctekenen. 

Dit vlek behoort in vollen eigendom toe aan de Portugeesche 
Joodsche natie, volgens uitdrukkelijke vergunning daarvan, aan 
de Natie gedaan door den Heer Samuel Nassy, in Hcrfstmaand 
1682; hebbende hij daarbij, in Oogstmaand 1691, nog gevocgd25 
akkers van het nabijgelegen land, volgens de notulen van deze 
dagtekening, die in de Archiven der Natie voorhandcn zijn. Dit 
veld werd, kort daarna, vergroot door het geschcnk van Honderd 
akkers land, welk de Gouverneur van Scherpenhuizen, uit naam 
der Heeren Eigenaars in Holland, deed aan de Natie, volgens den 
giftbrief, die daarvan te vinden is in de verzameling der Privile- 
gien, titel 8, gedagtekend den 12 van Hcrfstmaand 1691 "). Deze 



^) ..Gcschicdcnis der Kolonie van Suriname gchcel op nicuw samcngcstcld 
door een gczclschap van geleerde Joodsche mannen aldaar", 1791 dl. I., blz. 42 
vlg. gcschreven in 1788 als .,Kssai Mistoriquc". 

Ecn andere beschrijving van de Joden Savanne is te vinden in de Surinnamsche 
Almanak voor het jaar 1833, blz. 287 vlg., geschreven ecn jaar na den brand. 

'^) De oudste bekendc grondbrief in de kolonie Suriname, hiidde: ,,Jan 
van Scharphuisen, Gouvcrr.-Gencraal van Suriname, rivicrcn cn districtcn 
van dien, 

Pcrmittccren en vergunncn mits dcesen in allodialen eigendom en erfelijkc 
bezittinge aan de Joodsche natie tot gebruik van hare sinagogue, begraafplaats 

29 



• 



Savanne is gelegen op cen gebergte, dat zieh tusschen de 30 en 
36 voeten boven 't waterpas der rivicr verheft, hebbende aan beide 
zijden eene diepe vallij, die aan de Savanne de volkomen gedaante 
eeiier landengte geeft. De bewoonde grond is van eenen zeer har- 
den leemachtigen aart, doormengd met steenen van eene rose 
klcur, eenigszins trckkende naar het zwarte. De Heer^ Renaud, 
Flansch kruidkundige, die eenige jaaren in Suriname heeft ge- 
woond en zieh werkelijk in Frankrijk bevindt, meende daar laaven 
eener oude vuurbraakingen gevonden te hebben; maar de groote 
menigte van wit zand, welke op den afstand van 200^ schreeden 
van deezen berg gevonden wordt, maakt dat denkbeeld zeer twij- 
felachtig en onzeker. De plaats waar men de huizen volgens een 
geregeld ontwerp, gebouwd vindt, maakt een vierkant van 450 
voeten lang tegen 300 voeten breed, en is met vier dwarsstraaten 
doorsneden. De huizen, op de hoeken van het vierkant gebouwd; 
zijn groot en gemakkelijk, schoon, van eene middelmatige bcuw- 
kunde, die nog smaakt naar de zuinigheid onzer voorvaderen: niet 
te min heeft men er eenige onder, die tamelijk fraai zijn. De hui- 
zen die van achteren uitzien op de twee valleien van den berg en 
op den oever der riviere, en ieder een klein tuintje op 't hellen van 
den berg, welke beplant zijn met laag geboomte en mceskruiden 
voor de keuken, geven een alieraangenaamst gezigt aan het oog, 
wanneer men de plaats van den rivierkant nadert. 

In 't midden van dit vierkant vindt men de Synagoge, van 
tigchelstecn gebouwd in den jaare 1685 ^): dezeive heeft de lengte 
van 90 voeten, tegen eene breedte van 40 en eene hoogte van 33 
voeten, en wordt ondcrsteund door vier groote houten pylaaren; 
waar boven men een fraai gewerkt geweif ziet, waarmede het dak 
des gebouws bekleed is. Aan den eenen kant heeft men het vertrek 
der Vrouwen om hoog, en recht daar tegen over, in het vertrek 
der Mannen, heeft men een groot kas van cederhout, waarin de 
rollen der Wet bewaard worden; dezclve is van een zeer schoon 



haarcr doodc, etc, een stuk lands, groot Een hondert ackcrs, gelegen aan de 
Oostseide van de riviere Zuriname, ter plaatse daar alsnu haare sinagogue Staat, 
namentlijk twintig kettingcn op de face van de riviere soodat tien kcttingen 
sich na benedcn cn ticn na boven strecken, gaande voorts de rest landwaarts 
in. op welke plaats (alsoo dcsclve voor cen gcmccn lant wcrd gehoudcn cn gc- 
rc'kcnt) een ieder syne huisinge cn ervcn sal vermögen te selten cn hcbbcn, cn 
ook geene die aldaars berecds haare huisingen cn ervcn hebben sullen deselvc 
aldaar moogen behoudcn cn onbckommcrt gcnicten en bchooren, Actum enz." 
(Encyclopacdie van Ncd. W. L, blz. 337). ^^ 

1) Teenstra zcgt in zijn „De landbouw in de Kolonie Suriname , Groningen, 
1835, 2dc deel, blz. 136. naar aanlciding van zijn reisjournaal gedagtcekend 
12 September 1828, ..dat het jaartal 1686 van ijzcren ankcrs aan den Westclijken 
gevelmuur Staat". 

30 



f 




> 



f 



maaksel, en versierd met zeer wel uitgevoerd beeidwerk, 't geen 
grootelijks tot eere strekt van den geencn, die dezeive vervaardigd 
heeft, toen de Kolonie, om dus te spreken in haare kindsheid was. 
Deeze kcrk pronkt, daarenboven, met stoffeeringen van het zelv- 
de metaal; groote kaarskroonen van geel koper met verscheiden 
armen, en kandelaars van veelerlei soorten, die veel gelds hebben 
gekost aan de partikulieren die' er de geevers van zijn. 

Onder de Synagoge, of onder het vertrek der Vrouwen. heeft 
men de kamer waarin de Regenten hunne vergaderingen houden, 
en waarin ook, aan de eene zijde de Archiven der Natie in zeer 
goede orde bewaard worden. Alles is zo zindelijk gebouwd, en de 
Synagoge heeft zo iets deftigs, dat niet wel met woorden valt uit 
te drukken, hetwelk, schoonze, maar van eene middelmatige groot- 
te is, de verv/ondering tot zieh trekt van een' ieder, die ze voor de 
eerste reize ziet. Aan de eene zijde van de Savanne heeft men een 
krijgspost en het magazijn van leevensmiddelen voor het Kordon 
het welk zijn' aanvang neemt van een' der hoeken van de Savanne, 
recht tegenover de Synagoge, waar de groote weide begint, die 
aan den eenen kant het Kerkliof der Natie insluit, en in haar mid- 
den eene afhelling heeft van meer dan 200 voeten in den omtrek, 
vervuld met zand, zo wit als sneeuw, waarvan men zieh bedient 
tot verscheiden gebruiken, en 't welk men ook in eene groote me- 
nigte naar Paramaribo vervoert, zo tot dienst van het hospitaal 
als voor Partikulieren enz. Na deeze helür.g voorbij te zijn gegaan 
komt men aan 't begin van twee valleien, die, zo ze vol water 
waren, de gedaante zouden maken van tw^e Zeeboezeras rondom 
den berg. Deeze twee valleien zijn beide van dezelfdc uitgcstrekt- 
heid en diepte: in 't midden van dezeive vindt men op een' grond 
van wit zand. twee kleine bronnen van water zo koud als de 
sneeuw en welke roodachtig klcur te kennen geeft, dat 'er eenige 
ijzerachtige stof in den boezem des bergs verhoolen zit. Op de 
hoogte van een deezer valleien is nog eene andere bron van zeer 
smakkelijk water en van de schoonste Krystallijnen kleur. Deeze 
bron komt voort uit de kruin des bergs, en loopt slangsgewijze 
voort tot aan het midden van dien; daar maakt zij zieh eene ope- 
ning, en vlocit regelmaatig voort tusschen klein geboomte. Het 
schijnt. dat de natuur, deezen hoop waters. op de gezegde wijze, 
doende voortschieten, verscheiden kleine kanaalen heeft vereenigd 
tot eene enkele buis. die als door een kraan uitloopt sint dat de 
Savanne bekcnd is. Nooit, het zij in den Winter of in den Zomer. 
zelfs in de allergrootste bitte heeft men gezien dat deeze bron en 
de twee kommen waters, uitgedroogd, verminderd of vermeerderd 
waren. De Geneesmeester Stuivesant, die langen tijd in Suriname 

31 




gewoond heeft, doch zieh thans te Utrecht ophoudt, hceft vcelc 
proeven gedaan op het water dat boven van den berg afvloeit en 
daarbij gevonden, dat hetzelve de vexstoppingen tegenstaat en 
afdrijvend is; iets waarvan ons de waarheid, bij ondervinding» 
duizend maal gebleeken isr want wanneer men dit water in den 
Zomer of op eenen anderen tijd. waarv^an men verzekerd kan zijn 
dat het met geen regenwater vermengd is, gebruikt, na het al- 
vorens met Rhijnsche wijn en suiker vermengd te hebben, bevindt 
men dezelfde opzieding, en hetzelfde uitwerksel alsof het met 
Seltzer- of Spawater wäre vermengd geworden, uitgezonderd de 
reuk en ziltige smaak, die aan deeze wateren eigen zijn; doch 
welke aan dit water gansch en al ontbreken. 

De Jooden maaken 'er gebruik van in de geneezing van derden- 
daagsche koortsen en in ziekten, die uit verstoppinge ontstaan^). 

Even voor deezen berg neemt het Kordon, of de linie van ver- 
dediging der Kolonie, een begin, en is beurteHngsbezet met een 
post van Kapitein, van een Piquet, en een' post van Sergeant enz. 
tot aan den grooten post van Major, genaamd Mauritsburg, daar 
men het hospitaal heeft, waarin de zieken van de andere posten 
worden gebragt om daarin bezorgd te worden. Ter zijden van dee- 
zen post vindt men de zogenaamde huishoudelijke wooning van het 
Kordon, sedert het Gouvernement van den Heer Beeldsnijder, be- 
kend bij den naam van Gouverneurs hst, en voorheen bij dien van 



1) In aansluiting aan de lijst der geneeskrachtige planten kan nog iets 
worden toegcvoegd over het water, dat op de Joden-Savanne in Suriname 
sinds mcnschenheugenis in een dun straaltje uit een heuvel loopt en aan den 
voct van dien heuvel een klein beekje vormt cn gebruikt wordt bij verstoppin- 
gen. Het water is koud en bruingekleurd door de humusstoffen en niet door 

ijzerverbindingen. 

Een ondcrzoek van het water bracht aan het licht, dat het gemiddeld bevat 
per litcr: 60—100 milligrammen verdampingsrest; waarvan 40'-'60 m.gr. 
humusstoffen cn 20—40 m.gr. zouten. 

De zouten bcstondcn uit keukcnzout, carbonatcn cn hoofdzakclijk uit kiczel- 
2urc zouten. De wcrking moet dus waarschijnlijk worden tcegcschreven aan het 
gchaltc van humusstoffen. 

Dr, Justus Petrus van Stuyvezand, wcrd in 1759 stadsdoctor in Utrecht. 

' in 1766 Pracses en vcrtrok in datzclfde jaar naar Suriname met zyn zoon, 

met het docl om in het huwelijk te trcden met mejuffrouw Van Kopcrcn. 

Tocn het huwelijk nlct doorging, hceft hij zieh verbunden met Dr. Mocsncr, 

directcur van het Hospitaal. om samen de gcnecskundige praktijk in de kolonie 

uit te oefenen. ^^ r> t c i, 

Zic „Gcnccskundig bronwatcr van de Joden Savanne", door Dr. J. Sack, 
Bulletin no. 13 (1908) Inspectie van den Landbouw in West-Indic en „Wapen- 
bordcn van de voorzitters van het Utrcchtsche Collcgium" door Dr. A. J. 
van der Weyde. arts te Utrecht, blz. 59. Ncd. Tydschrift voor Genecskunde 
4 Juli 1925. 2dc helft, no. 1. 

32 



• 



# 



jff ^ 






"•. ; : -1 •• 



I 






-^.^.;-^-^' 
















\. 


















t- 



• I' 













;4 




.^^c • 






■A^ia^i^-iii'i'i, 






GEZICHT OP DE JODEN SAVANNE. 
Naar een teekening uit den atlas behoorcnde bij het werk van M. D. Teenstra „De Landbouw in 

de kolonie Suriname", 1835. 









r. 



/•' 






:..\ 



^jt-. f>^' ' \ ,1' ... 



.-.V' 



■ ( » .- ■ 










.-.^1 




' • ^*!j4jü:ä^u .v-if>»tvr-»^>" ■ 



^ 









j.. 



■'<■'.• - 









i^fc.';.'. -.lif«, 



GEZICHT OP DE JODEN SAVANNE. 
Teekening naar de natuur uit ..Voyage ä Suriname" door P. J. Benoit, Brüssel, 1839. 

Lithographie van Madou en Lauters. 



r sLt^ ^* *. 






;. Ä, . t « u. .^-.r« 



.,*-.» . > * I 1..^ . ! .1 *- 



> «««^^i^pv 



•vT*'*-« ' 

_ ■ V- 




••^•••r«»»- 



■ > I . 






i«)ii »»i^wy^Ji^-y 



• 

1.^1. —.IT- 









■f 






. ■■ ' ■ 

■, . . ^ • I 

.*iV >A''t>»'r ■.■••-..■ , ■ . . - 



i . 












f 



WC",'»- 



^.^-^- '■aSuK^-^/; -^iniV- 'i -tili "■"■■*■■: '"i- -^-^■--^:^^^- 



Gczicht op de Synagoge cn hct kerkhof der Joden Savanne van de zijde van hct Kordonpad gez>en. 
?aare nfotograLvanMei.AXuneIuitde.,Ge.igt^ uitNeerlands West-Indien, naar de natuur 

^et 4nd en besc^^^^^^ door G.W. A. Voorduin. Luitenant ter Zee^ op -- «^b^^. .^-'.j^ 1 
Je vanHcemskerkvanBeest.Luitenant ter Zee. Amsterdam, Frans Buffa =n Zonen, 1860,18o2. 



J 








■.'<■.>■. 






mm^' 



> f.. ' 












• 






.>"'- . 



1* ■ 



\'' 



4 







Rhehobot, zijnde een Hebrecuwsch woord, dat rüste betcckcnt. 
. Deeze wooning bcvat in haaren omtrek schoone tuinen, beplant 
met veelcrlei kruiden, kleine boomen en keukenvruchten; als ook 
groote weidlanden, waarop een genoegzaam aantal vee onder- 
houden wordt, zo tot dienst van het hospitaal te Mauritsburg, als 
tot onderhoudt der paarden en muilezels, die men noodig heeft 
cm de leevensmiddelen uit de Savanne over te voeren, en aan de 
verscheiden posten tusschenbeiden te bezorgen. 

Alles is daar zo hecht gemaakt, en wordt zo geregeld onder- 
houden, dat deeze wooning inderdaad een aangenaam voorkomen 
heeft, zonder dat 'er eenigerlei pracht, hoe genaamd vernomcn 
werde, of iets in voorkome, dat niet volstrekt noodzakelijk is. 
Hier ter plaatse ziet raen de misdaadigen, zoo Blanken als Negers, 
geboeid den hun cpgelegden arbcid verrichten, om dus voor hun- 
ne wanbedrijven te boeten; en dus mag dezelve met reden het 
Rasphuis van Suriname genaamd worden. Van den post Major 
Mauritsburg, komt men, längs een weg van vier uuren gaans, op 
de hoogte van de rivier Commowine: deeze oversteckende komt 
men aan 't begin van het tweede Kordon, dat zieh bijkans tot aan 
de zee toe uitstrekt. 

De weg van het eerste Kordon, zijn begin neemende bij de 
Savanne, heeft de breedte van tusschen de 150 en 200 voeten, 
ccnen grond van wit zand. en is aan den eenen kant, bezet met 
krijgsposten, en, aan den anderen, met een digt bosch, waar door 
te wege gebragt wordt, dat deeze weg een der allervermaakelijk- 
sten is, *t zij men dien in karos of te paard längs rijde, of ook te 
voet bewandele. 

Voor deczcn telde men in de Savanne 75 of 80 huizen, be- 
woond door 50 of 60 huisgezinnen, waarvan iedcr vier of vijf 
siaaven had, met genoegzaame leevensmiddelen, dieze om niet te 
kreegen van de nabij gelegen plantagien, dezelve hiclden zieh in- 
zonderheid bezig met hct vervaardigen van planken cn timmer- 
hout, waarbij zij hun bestaan vonden. Thans, dewijl de Natie de 
mecste haarer plantagien verlooren heeft, en wel 5/8 van haare 
bijzondere leden te Paramaribo woonen, is dit vlekbijna een woes- 
tijn, in zo verre, dat 'er geen andere inw^ooners zijn dan 22 arme 
huisgezinnen en 49 huizen, zijnde alle de overigen onder voet ge- 
Valien, wegens *t onvermogen van derzelve meesters omze te her- 
stellen. Deeze arme lieden, ten getale van 100 of 120 persoonen, 
die er thans woonen, hadden voor deezcn hun bestaan in de koop- 
manschap, dieze dreeven met de Officiers en Soldaaten van het 
Kordon, welken zij alles leverden wat ze noodig hadden, tegen den 
gewoonen prijs van Paramaribo; maar dewijl 'er, ongclukkiglijk, 

*% 33 



l> ...'••«.■. 




thans vcel mededingers zijn, die deeze koopmanschap met het 
krijqsvolk driiven, bevinden de arme inwooners van de bavanne 
zieh in zo deerniswaardig eenen toestand, dat, op de eene ot 
anderen tijd. dit vlek. ongetwijfeld. geheel en ^I Staat verlaaten 
te worden. Daar ondcrtusschcn de Synagoge en de Vnjheid. die 
mcn "er gen->t, de Jooden aan deeze plaats verklcefd doen bli)ven: 
ontbrcekt het 'er in de Herfstciaand van ieder jaar aan geen yolk. 
dat dan, ter viering van het Loverhutten Feest. daar sameavioeit. 
somwijlen tot 200 en 250 persoonen, gekomen van Paratnanoo 
en de plantagien. die als dan alle de huizen vervulien. In deeze 
maand ontbreekt het 'er ook niet aan een groote menigte Chris- 
tenen, die alsdan deeze plaats insgelijks komen bezoeken, en zieh 
verlustigen met den weg van 't Kordon te bewandelen; en met- 
teqenstlande den beklaagenswaardigen toestand der Natie, over 
het qeheel, gecft men 'er als dan cvenwel kleine danspartijtjes en 
andere vrcugde bedrijven, die, voor den tijd van vier weken. dee- 
zen plaats tot een aangenaam verblijf maaken. Dewijl, daaren- 
boven. de lucht. die men 'er inademt, volgens een standvastige 
ondcrvindingc. de gezondste van de geheelc Kolonie is, en de 
Savanne, behalven dat, de eenige wijkplaats is, daar men a.le 
mogelijke vrijheid geniet, om naar zijn eigen zin en welgevallen 
te leevcn, zo wordt dezelve. ten tijde van net feest druk bezocht: 
doch daarna is het 'er alles wederom doodsch en treurig. 

Deeze plaats, over 't geheel beschouwd zijnde, levert niet te 
min verscheiden eenvoudige schoonheden der natuur op, die wel 
verdienen, dat men ze met oplettendheid gadesla. De mengelmg 
van allerhande groene kruiden waarmede de weiden pronKen en 
de boompjes van onderscheiden soorten die bloemen en vruchten 
van verschillende kleuren draagen, en waarmede de grond van 
wit zand als bezaaid is; de twee valleien, die ter zijden van den 
berg liggen, en die wederom, aan beide kanten twee andere bergen 
zo wit als sneeuw voor het oog ontdekkcn; het gczigt der Syna- 
goge en des vleks ten westcn, en van den weg des Kordons ten 
oosten zieh in eene rechte linie vijf uuren gaans noordwaarts. m 
het heilen der bergen en 't gczigt der rivier uitstrekkende; met 
daar bij, ten zuidcn. het groen van een bosch, dat in groote nict 
te bcpalcn valt; levcren zo aangenaam een gczigt op, dat de 
vrcemdclingen, ondcr andere de Heer Malouet. algcmcca op- 
zigter van Kayenne, die dit alles in 1776, met oplettendheid heeft 
• opgcmcrkt, getroffen zijn geworden, dat de natuur, in hnare 
spaarzaamheid, deeze anders onvruchtbare plaats, zo Iraai hcett 
wcten te versieren." 



34 



^ 



m 



HONDERDJARIG JUBELFEEST DER SYNAGOGE. 

Kort na de aanstelling der nieuwe Regenten vind het honderd- 
jarig-jubelfeesti) van de stichting der Synagoge op de Joden 
Savanne plaats. Deze was onder Van Sommelsdijk in 1685 ge- 
bouwd, en vierde den i2den Oct. 1785 (bij verschuiving van een 
dag, in verband met de ongesteldhcid van den Gouverneur) het 
ceuwfeest dier stichting met vcel plechtigheid. 

Gouverneur Wichers en de meeste leden der beide Hoven, 
tezamen ruim 1600 personen waarvan 12 tot 1300 van Paramaribo, 
woonden het feest bij\ waarbij alle praal, die de natie daaraan 
met mogelijkheid kon bijzetten, niet werd gespaard als: kostbare 
tafeis met ruim 300 schoteis. eene verlichting van 1000 lampions 
en fraaie versieringen. Er werd gegeten en gedronken, vcle 
redevoeringen gehouden, eenige Hebreeuwsche gebedeu uitge- 
sproken enz. 

De beeren Roos en Lemmers droegen dichtstukken voor, 
terwijl een luisterrijk bal — Surinaamsche gewoonte — het feest 
besloot. 

OP DE JOODSCHE SYNAGOGE.2) 
Staande aan de Rivier Suriname, op de Savanne. 

Het zaad van Abraham, verspreid door 's waerelds oorden, 

Sticht, längs het rollend nat aan Suriname's boorden, 

Een' tempel, welkers kruin met Salems bouwkunst pronkt 

Tot eer van God, waarin oud Israel, ontvonkt 

Tot deugd, met eerbied komt op Feest en Sabath nadren 

Om God te dienen, en de wetten hunner vadren 

Te staven: zo dat hier op dees Savana dan 

't Gebucht van Jacob schijnt in 't land der Canaan. 

Dit nieuw Waerelddeel blijv' van uw deugd getuigen! 

Vaart voort u voor den throon van Isaac's God te buigen 

In dit Gewcisscl. dat, door gruwlen nooit besmet, 

U altijd kennen doet voor Zuilen van de Wet. 



^) Tcenstra, „De Ncgcrslavcn in de Kolonie Suriname", blz. 335. BcschriJ- 
ving van de plcchtighedcn nevens de lofdichten en gcbeden, uitgesproken op 
het eerste Jubcifccst van de Synagoge der Portugcesche Joodschc gemeentc 
op de Savane in de Colonic Suriname, genaamd Zcgcn cn Vrcdc op den 12dcn 
van wijnmaand des jaars 1785 te Amsterdam blJ Hendrik Willem cn Cornelis 
Dronsbcrg. 

Zie ook het fcestgcschrift Z(5chcr Rab (Groote hcrdenking) gcdnikt te Am- 
sterdam, 12 p. Hcbr. en 40 p. NedcrI. met Hcbr. gcdichtcn van M. J. Pisa en 
Ncdcrlandsche van den dichter P. F. Roos en Advocaat Lemmers; predikant 
der gcdachtenisrcde was Jos. Wallach. 

*) Uit het eerste dcel van het bock „Eerstelingcn van Surinaamsche Mcn- 
Qclpoezy" door P. F. Roos, anno 1783. 

35 



f 



• 



Zo zal Hij, die mij thans tot Israel hoort spreken, 
Uw kroost doen groeijen als de Parwas aan de bcken, 
En door Zijn gunst bcsproeid, hier in dit verre Land, 
Word door uw' nazaat dus den Godsdienst voortgeplant. 



« 



•, 



r 



Aan het 

VOLK VAN ISRAEL, 

bij hct 

Ecrstc Eeuw-Getydc ' ^ 

van hunnen ^ 

tcmpelbouw 

op de 

JOODSCHE SAVANE. 
In den Jaare 1785. 

O Volk van Israel! ik nader tot den drempel 

Van uwc op dezen dag, 20 trotsch vercierde Tempel, 

Door 's Vaders vroomheid in de voorige Eeuw gestigt. 

Dit Feest, ter heugenis des Opbouws aangerigt 
Vernieuwt de blydschap, die men hier voor honderd jaarcn 
In 's Voorzaats hart vernam by 't wycn der Altaaren. 

Gezegend Hy, die op dcez' dag 
Dit Fcest cerbiedig vieren mag; 
Zijn blijdschap uitt* door Psalm-gezangen! 
Gezegend, die om zulk een lot, 
Zieh nedcrbuigt voor ABRAMS GOD, 
En aan der Rcedc's band, al dankende, bhjft hangen! 

Gezegend, die voor 't Bygcloof 
Der afgcwentelde Eeuwen doof, 
Den waaren Godsdienst mag belyden! 
Een Godsdienst, die in ons verstand, 
Door Isrels God werd ingeplant, 
En aan ons zielsgestel 't Vooroordeel leert vermyden. 

Uw wensch, ö Voorzaat! is voldaan; 
Uw Nakroost mag ter Rye gaan. 
Van blydschap tintlende in hunne adrcn 
Daar 't op dit plegtig Eeuw-gety 
Eendragtig juicht: Verheerlykt zy, 
Verheerlykt zy de God, de God van onze Vadcren! 

36 



Gezegend zy deez' dag te meer. 
Daar 't byzyn van 's Lands Voedster-Heer 
Den vreugd van 't Eeuw-Feest doct vergrooten! 
Waarom en Jeugd en Ouderdom 
Hozanna roepen; Wellekom! 
Hozanna! WICHERS zy met zegen overgootcnl 

De GOD van JACOB, 't Eeuwig ligt. 
Voor Wien dit Feest is ingerigt, 
Vergunne uw Kroost in volgende Eeuwen, 
De plechtigheid van dezen dag, 
In 't byzyn van 's Lands Hoog Gezag, 
Te vieren met gejuich, tot luister der HEBREEUWEN! 

U Lieden uit achting tocgezondcn, door 

P. F. ROOS. 

BRAND OP DE JODEN SAVANNE. Den lOden Septem- 
ber 1832 werd het dorp een prooi der vlammen. Teenstra^) 
schrijft van den brand, dat het dorp door kwaad willige brand- 
stichters bijna geheel verwoest werd, daar vijf der voornaamstc 
huizen en bijgebouwen een prooi der vlammen werden. De brand 
ontstond in een onbewoond huis van den boedel M. de la Parra, 
hetwelk recht tegenover de Synagoge stond, vanwaar de brand 
in het groote hieraan beiendende huis van den oud-burger- 
kapitein der Divisie Bovcn-Suriname, den Heer Jacob de Meza, 
oversloeg, hetwelk, met het huis van nu wijlen Josua de la Parra 
(in Dccember 1832 overleden) en nog twec huizen, totaal af- 
brandde. 

HERSTEL DER GEBOUWEN. In 1838 gingen inteeken- 
lijsten rond tot hcrstel van de gcbouwen op de Savanne. Wat 
die opgeleverd hcbbcn. is mij niet bekend. De uitkomst moct 
wel siecht zijn geweest; de belangstelling voor de afgelegen, 
onbewoonde Savanne was geheel verflauwd. 

VERVAL. Men heeft den bouwval van dit 17de ecuwschc 
monument meer en meer doen vervallen, zondcr er verder een 
hand naar uit te steken; de eenige ruine, welke in de kolonie 
bestaat en die gewis tot geheelen ondergang zal zijn gcdoemd, 
wanneer thans geen maatregelen worden genomen om haar 
verder voor het nageslacht te bewaren. Overgroeid door trO'* 



^) „De Landbouw in de Kolonie Suriname". M. D. Tecnstra 2de decl 
bb. 144. 

37 



i ( 



t 



# 



• 



pischc gewasscn, doorgrocid met boomen, welker groeikracht 
meer en meer steenen doen afbrokkelen, een schuilplaats voor 
tallooze slangen en ander ongedierte, is deze herinnering aan 
de voorouders van een trotsche en machtige natie, die mede 
Suriname hielpen koloniseeren, haar ondergang nabij. 

Toch heeft de Joden Savanne steeds aantrekkingskracht. leder 

jaar worden tochtjes in den drogen tijd naar deze plaats onder- 

nomen. Maar wat zag men gewoonlijk van deze historische 

piek? Heel weinig. De mcesten wisten nauwelijks bij gebreke 

•van een gids, den weg te vinden. * 

De Kerkeraad van de Nederlandsch^Portugeesche Israelieti- 
sehe gemeente heeft thans in de bladen van Paramaribo ter 
kennis gebracht van het publiek in het algemeen en van cxcursie^ 
ondernemers in het bijzonder. dat zonder zijn schriftelijke yer^ 
gunning de Joden^-Savanne niet toegankelijk is voor het publiek. 
Deze maatregel die door elk weldenkend mensch goedgekeurd 
zal worden, heeft, naar wij veronderstellen, zijn ontstaan te 
danken aan het feit, dat, doordien er geen vaste wachter oP geen 
geregcld toezicht meer is sedert den dood van den ouden Wiin- 
gaarde, het terrein van de Joden Savanne meer dan gewenscht 
is wordt bezocht door niet daartoe gerechtigden. 

'Zal tengevolge daarvan de belangstelling van de Surinaam- 
sche ingczetcnen verflauwcn cn dit historisch dorp nog meer 
in vcrgctclheid raken, een dorp onder zulke gelukkige o"J^tan^ 
dighcdcn door een veelbelovend voorgeslacht gesticlit? Waar 
mccr dan twee cn ccn halve ecuw geledcn de voorzatcn ccn 
blijde tockomst van vrijheid. rust en welvaart tegemoet gingen, 
voorzaten van familicn. die nog steeds in ons vaderland ;wonen, 
bchoorende tot de oud-adelijke geslachten van Portugal? Vcle 
van de nog in Ncdcrland bekende familienamen zooals: Cardozo, 
Carvalho, De Casscrcs, De Castro, Coen, da Costa. Cnspo, 
Gabay, De Lcaö, De Mattos, Morcno, Nassy, Pereyra, De la 
Parra, De Payva, De Pinto, De Piza, Salzedo. Da Silva, De 
Souza, Zamora, Zapacha en tal van anderen, werden toen ondcr 
de bewoners van de Joden Savanna aangetroffen, die geacht 
werden er hun hoofdverblijf te hebben. 

Zij hieldcn zieh hoofdzakelijk bezig met den landbouw, vooral 
met den suikercultuur, op hunne in de nabijhcid gelegen planta- 
ges die zij voor een deel Bijbelsche namen gaven als: Beherseba, 
Dothan, Carmel, Guerahr, Haran, Hebron, Mahanaim, Moria, 
Rama, Sucoth enz., en welke plantagcs thans behoorcn tot het 
grijs verleden van Suriname's welvaart en grootheid. 

De Synagoge is thans eene begroeide ruine op een savannc 
waarvan het zand zoo wit is als sneeuw. 

38 



De beide bcgraafplaatsen, de oudste aan de Cassipoerakreek, 
zijn wederom in een Staat van verwaarloozing. 

HERSTEL. In 1906 werden door de goede zorg van den 
leeraar der gemeente te Paramaribo, de bouwval der kerk en de 
begraafplaatsen in orde gebracht, de meerendeels marmeren 
grafsteenen opgedolven en voor zoover mogelijk leesbaar ge- 
maakt. Rijke tomben en opschriften van geschiedkundig belang 
zijn daarbij aan het licht gekomen, monumenten van den rijkdom, 
maar tevens van de weelde en ijdelheid der vroegere bewoners. 

Als wij in aanmerking nemen, dat de Joden Savanne voor een 
zeer gezonde piek wordt gehouden — in het begin der 20ste 
eeuw overwoog het gouvernement een plan om er een herstel- 
lingsoord voor ambtenaren te vestigen — dan moet men het wel 
betreuren, dat tengevolge van den siechten geldelijken toestand, 
waarin de kolonie verkeert, er niets gedaan kon worden om de 
Joden Savanne, een gewijde grond, met den bouwval der Syna- 
goge en de in den grond bedolven grafzerken, haar waardig aan- 
zien terug te geven en alzoo dit plekje gronds aan de vergetel- 
heid te ontrukken. 



39 






• 



Bijlagc L , 

Vrijheden onder Exemptien. door de Bewindhebberen van 
de Geoctroyeerde Westindische Compagnie ter Verga- 
dering van de Negentienen geaccordeerd en toegestaan 
aan David Nassy en Medestanders, als Patroon ofte 
Patroonen van een Colonie op 't Eiland Cajana ofte 
andere Plaatsen aan de wilde Kust van Westindien, bij 
haar op te rechten. 
• 

Art. I. 

De voorsz. David Nassy en Medestanders werden geconsen- 
teerd en toegestaan een Colonie op te rechten van vier of vyf 
Mylen Land of het Eiland ofte Rivieren van Cajana, bestaande 
in zo veel Landeryen als door de Coloniers zullen werden gecul- 
tiveerd, mids blyvende zo verre van de Colonie op Cajana, dat 
zy de Ingezetenen van dien aldaar niet hinderlyk en zyn en zai 
dezelve gehouden zyn de voorsz. Colonie te bepotiveeren ende 
bezetten in den tyd van vier eerstkcmende Jaaren, aanvang 
nemende tcn längsten op primo September 1660, op pocne In- 
dien zulks op en binnen dien tyd niet en komt te geschieden, 
dat als dan de ongecultiveerde, onbearbeide, onbewoonde, of on- 
beheerde Landen wederom zullen vervallen aan de Compagnie, 
om by tyd en wyle daar mede zoodaanig te handelen als haar 
goed dünken zal. 

Art. n. 

En zullen de gemeide David Nassy en zijne Medestanders 
hebben en genieten de Jurisdictie over de Baaijen die in zyne op 
te rechtene Colonie bevonden werden, en de helfte van de Rivie- 
ren die aan beide zyde van de gemeide Colonie, daar van hy 
nadere aanwyzingen zal doen, gelegen zyn; mids dat de Compag- 
nie voor haar, en die aldaar uit haaren naam zoude mögen ver- 
schynen, de vrye Vaart en Negotie in de gemeide Baaijen en op 
de voorsz. Rivieren zo wel als de op- en nedervaart aan haar is 
behoudende. 

Art. IIL 

Werd den gemeiden David Nassy en zyne Medestanders ook 
toegelaaten de vrye en alodiaale eigendom ten eeuwigen dagen, 
van de voorsz. Colonie met de appendentien en de dependentien 
van dien, voor zo veel hem daar van en zyne Medestanders in 

40 




dien tyd van vier Jaaren zal zyn bevolkt, bearbeid, beheerd 
aangeweezen en gecuitiveerd, en zullen dien volgende dezelve 
daar van vermögen te disponeeren voor altoos by Testament, 
Contract, Verbintenis ofte anderszins, zo men hier van zyne 
vrye eigen Goederen vermag te doen, zonder dat nogthans zo- 
daanig Testament of Contract plaats zal hebben, indien de 
yoionie daar door van dczen Staat en Compagnie zouden wer- 
den afgesneeden en aan andere Landen gebragt. 

Art. IV. 

En zal de meergemelde Colonie mede werden geaccordeerd 
cn toegestaan, hooge, middel een laage Jurisdictie, die waarge- 
ncomen zal worden in manieren als in Articul XIV werd 
uitgedrukt. 

Art. V. 
En zal de voorsz. Colonie by hem David Nassy en zyn Mede- 
standers bezeeten worden bij form van Icen, stellende ten dien 
emde sutficantelijk een Persoon ofte meer Persoonen daar op het 
leen geconfereerd zal werden, met betaaling van zekere Heere- 
gewaaden ter waarde van zestig Guldens. 

Art. VI. 

^ Blijvende niet te min de Souverainiteit en de hooge Overig- 
neid met al het geene daar aan dependeerd, aan Hun Hoog 
Mogende en de Compagnie, voor zo verre dezelve het octrooy 
daar toe i^ gerechtigd. 

Art. VII. 
Ook zullen de Jooden genieten zodanigc vryhcid van Cons- 
cientie met pubhque excercitie. Synagoge en Schoole, gelyk by 
hcn heden gebruikclijk is in de Stad van Amsterdam, volgens 
de Leere van hunne Ouderlingen, zonder eenige verhinderinge 
20 in t District van deeze Colonie als in alle andere plaatsen 
van onze Domeinen, en dat met alle excemptien en vryheden 
die onze ingeboorene Burgers genieten; want wy hen lieden voor 
zodanig houden, en de voorsz. Patroon en zijne Medestanders 
zullen gehouden zyn te conserveeren de voorsz. vryhcid van 
Conscientie, onder alle hunne Coloniers, van wat Natie dezelve 
zouden mögen zyn, en dat met de excercitie en de publique oefe- 
ningen van de Gereformccrdc Reh'gie, als alhier te Landen x^ 
geschiedende. 

Art. VIII. 

De Compagnie Staat aan den voornoemde David Nassy en 
zynei Medestanders toe, vrydom van Thienden voor den tyd van 

41 



■ ■■I ■■ H P» » l i -^ wwr^ir^ n iii^. 



# 



t 




twintig Jaarcn, van dewclke hy aan zijne Coloniers zal vermögen 
te gecven zo veel jaaren Vrydom, als hem geraade dünken zal. 
als mede vrydom van Hoofdgeld en andere Schattingen, de- 
welke na de expiratie van de tien Jaaren, tot de twintig Jaaren 
toe, zuilen ontvangen worden, zal gebruikt worden, tot verval 
vai) de Gemeene Lasten, opbouwing van genieene Werken, ofte 
Fortificatien aldaar, en zal na de expiratie van de tv/intig Jaaren, 
t een. en 't ander zoo Thiende als Hoofdqeld kernen ten be- 
hoeve van de Compagnie. 

Art. IX. 

lemand van deze Coloniers, hetzy door hem zelfs ofte iemand 
in haaren dienst ziincc körnende te ontdekken eenige Mineraa- 
Jen van Goud, Züver of Cristalle Gesteenten, Marmoren, 
Salpeter, ook Parelvisscheryen. van hoedaanige natuur dezelve 
zouden mögen weezen. zullcn zy die als eigen voor hen mögen 
bezitten, ende behouden, zonder daarvan eenige Lasten op Recog- 
nitien te betaalen binnen den tyd van tien Jaaren, maar naar 
verloop van dezelve tien Jr.aren, zullen zy qehouden zijn. een 
tiende part aan de Compagnie te betaalen van het geene daar 
van zal komen te procedeeren. 

Art. X. 
De Coloniers in *t generaal. zullen voor den tijd van tien achter 
een volgende Jaaren. ook vry zijn van des Compagnies gerech- 
tigheid van al zodaanige Goedcren. als ten dienste van de Land- 
bouw, het bearbeiden van Mineralen, 's Menschen onderhoudt, 
opbouwing van Huizen. Logien. Visscheryen en diergeJijke 
zaaken van nooden zyn en van hier der^^aarts zullen qeb'-aat 
worden. ^ 

Art. XI. 
Gelijk deze ook voor den tijd van vyf Jaaren zullen vry zijn 
van s Compagnies gerechtigheid, van Gommen, Verwen. Balse- 
men, Gevyassen, en andere Waaren. geene uitgezonderd die in 
haare Colonie vallen, en door haar industrie gevonden. uitge- 
werkt en hier te Landen gebragt zullen worden, en zullcn naar 
dien tyd daar van aan de Compagnie niet meer betaalen voor 
Recognitie, als by andere worden bctaald die daar omtrent ge- 
legen zyn, daar de Compagnie possesie hecft. 

Art. XII. 

De Coloniers zullen met haare eigene, gehuurde. bevrachte 
otte wel der Compagnies Schepcn, indien eenige bygeval daar 
mogte komen, vermögen haare Goederen alhier te' Landen te 

42 



aehZk^^ J Compagnie volgens en in conformitei van h^t 

fn de;^Li-^,^en v' ^T^T'"- '" 9^^>'^ ^^> '^^' anderen, vaarende 
m Cc Limiten van des Compagnies Octrov werd npH=,=,„ \xr j 

n.ede toegestaan aan een ieder aldaar TodZlg^ Vaartu^Tol 
haar gebruik te houden als zy liedcn zullen "oe'd dünken' 

Art. XIII. 

nioi- .r. ^/''"^^"* ^^ :>traat, bpanje en eiders, des dat zvlicden 

c nige M T-X°'-^ "'" '"" ^'^'^^ ''' ^^^^^ -g te'voeln 
IveerL ^'^"'^'"^^^n: Gewassen en wat zulks ook zoude mögen 
ueezen, op poene indien contrarie bevonden werd dat de Ver 
Benders aernalve. ten behoeve van de Compagnie zdfen verbc, 
ren de waarde van al dien, behalve dat de Goederen ^^T. 
acnterhaald en gevonden worden, ook verbeurd zu] e^zyn ten 
behoeven alsvooren, •^'-^^'■^ ^uiien zyn, ten 

Art. XIV. 

delLüt^tn^Pnvf '?/^ ^°°"'- ^°'^"''^ ^^^"^" ^^n Schout om 
ae jijstitic en Folitie aldaar waar te necmcn m;rlc rl,* a^ r i 

z:ud:?d-^^"'^' '"J" '^^^'^^ parSre' Sadet^ of R^cte";: 
2ouden dienen gesteld te worden, dat als dan de Patroon of pT 

oppercommnndo «1 hebb.n gcdefcerf, daar „i, de pZSlg 

Art. XV. 

Alle Zaakcn, Verschillcn en Delictcn zullen bii d 
Kechters worden gedermineerd ' 

behoudelyk nogthans d 



u.aouaeiyK nogthans dat zodaanige Vonnissen kwamen te exceJ 
deeren oc Somme van vyf honderd Guldens; dat van de ocmeld; 
Gerechten zal mögen werden geappelleerd aan zod^anfg? Cot 



e voorsz. 
en de vonnissen geexecuteerd, 

te ex( 
gerne! 



43 



• 



• 



gicn, als daar te Landen tot het oppergczag door Hun Mogen- 
den cn de Compagnie zullen werden gecommitteerd. 

Art. XVI. 

En zullen de voornoemde Coloniers omtrent den Handel der 
Slaaven, voor zo vcel zy zullen van noodcn hebben voor haare 
Colonie, zulke cn zodanigc Vryheden genieten als na deezen 
door de Vergadering van Negenticnen op 't zelve Vaarwater zal 
worden bcraamd, tot accomodatie van dezclve, cn altyt niet 
minder worden getaxcerd, als de Coloniers, sorteerende onder 
de Colonie van de Kamer Zecland ondcr Essequcbo. 

Art. XVII. 

Zulkn zylieden ook door de Compagnie verzorgd worden met 
zodaanig getal Slaaven als aldaar Successivelyk zullen van noo- 
den weczen, op order en rcglement bij de Vergadering der 
Negenticnen gemaakt, ofte nog te maaken; doch de Slaaven, die 
by de Coloniers in Zee zouden mögen verovert werden, zullen 
dezelvc gebragt worden in deeze Colonie, ter vr>'dom van dien 
te mögen vervoeren ter piaatzen daar 't haar gelieven zal, mids 
betaalende voor Toi aan de Compagnie tien Guldens per Slaaf; 
met dat beding, dat de vierde part van de veroverde Slaaven 
aldaar aan Land zullen moeten verblyvcn, tot behoef van de 
Colone of de Wilde Kust. 

Art. XVIII. 

De Compagnie zal vermögen, na de cxpiratie van de cerste 
tien Jaaren, aldaar te houdcn, of te stellen ecn Ontvanger van 
des Compagnics gerechtighcden, welke de Oppcrhoofdcn van de 
Colonie cn die van de Gerechten aldaar gehouden zullen zijn de 
behulpelyke band te bicden, cn maintinccren in het vorderen 
van des Compagnics gerechtighcden. 

Aldus gedaan en gearresteerd bij de Bewindhebbercn van de 
Kamer van Amsterdam, op den 12den September 1659. 



Bijlage II. 



GENERALE PRIVILEGIEN i). 



Alzoo de Politie medebrengt tot augmentatie van een nieuwc 
L-olonie te animeeren, iedcr En zoodanige Personen van wat 
x^atie otte Religie zij moogen zijn, die met de Erven van Enqe- 
land in verband zyn, dezelve aan te lokken, om onder ons te 
willen w-ooncn en trafiquceren, en alzoo wij bevonden hebben 
dat de Hebräische Natie, Rede te vooren alhier resideercnde 
zoowel met haare persoonen als met haare goederen in benefitie 
van deze Colonie zijn geweest, en verder de voorn. Natie te 
animeren tot continuatie van de voorn. Wooninge en Traficque 
aJhier; zoo is t dat wij goed gcvonden hebben, met authoriteit 
van den Gouverneur en zijnen Raadcn assemble een acte te con- 
tmueeren als volgt. 

Dat ieder en alle Persoonen van de Hebreeuwsche Natie 
tegenwoordig hier resideercnde, en die in toekoomende hier in 
zulien koomen resideeren, te trafiquceren onder ons, ofte onder 
de L/.'strichtcn en Lirriten van deeze Colonie zullen genieten 
en jouisseeren eile de Privilegien en Vrijheden der Burqcrs cn 
inwoonders van deeze Colone vergunt, als of zv Enqelschen 
geboorcn waarcn, zoo wel zy als haare Erfgenaamen in diervoe- 
gen zullen haare goederen genieten, zoo roerende als on- 
roerende. 

^ Werd ook verklaart. dat zy niet en zullen moogen werden qe- 
owongen te komen tot excercitie van eenige publique Bedienin- 
gen ni deze Colonie, ontfangende haar en haare goederen zoo 
present als toekoomende. die zy nu bezittcn, ofte hicrnamaals 
zuiJcn bezittcn. ofte alhier zullen gebragt worden, van wat riik 

. ook zoude moogen weezen, onder ons Gouvernements pro- 
textic en dcfcnsie. noch vcrgunne wy hen, zoo wel in 't qene- 
raal als in spctiaal. dezelve Privilegien en Vryheden. zoo wy 
zclye zijn genictcnde. 't zy Wetten, Acten cn Costumen zoo 
wel conccrnecrcnde onze Persoonen als onze Landen en Goe- 
deren, beloovende verzekerendc haar daar niet van alle 't geene 
zij bezittcn of te zullen bezitten. haar zal afgenoomen ofte ont- 
vreemt worden, van wat qualiteit t' ook zy, door ons of te door 
eenige P ersoonen ons berustende, maar ter contrarie zullen vry 



44 



^) Dit privilegc was het BERSTE van dien aard, welke het Engclsche Gou- 
vernement aan de Joden hceft verlcend. Lord Willoughby, patroon van de kolo 
nie Suriname, verkrccg het voor David Nassy. Zie „Handbooks prepared 
under the direction of the historical section of the Foreign Office", no 136. 
Uutch Guiana, 1920 biz. 10, noot I. 

Essai Historique, dl. II, blz. 122. 

45 



• 



• 



2ijn om te mögen planten en trafiqueeren, en alles wat haar goed 
zal dünken tot haar beste profyt, onder conditie dat zy zullen 
onzen Souvereine Koning van Engeland trouwe Vasais zijn, 
observeerende de Orders door hem gesteld, en die in toekoomen- 
de zullcn gesteld worden; wel te verstaan, dat *r geen zullen 
weezen. die 't vcorgaa nde contrairie zullen zyn. Ook werd haar 
vergunt en geconsenteerd vry en Übre exercitie van haare Reiigie 
Ceremonien en Ccstumen, in de breedste manieren als zoude 
kunnen weezen, volgens haar gebruikt, mitsgaders 't gebruik van 
haare Testamente en Huwelyken alle observeerende op haare 
maniere. insgelijke haare trouwbrieven zullen validecren, zynde 
gemaakt volgens hare Costumen, verder word verklaard, dat zy 
niet zullen verhinderd worden in haare Sabbathen en Feestdagen; 
zullende die geene die haar daar in tribuleeren, geconsidereerd en 
gestraft worden als pertubateurs van de gemeene vreede. 

Dat zij niet en zullen gehouden zyn te compareeren op de 
voorschr. daage op de Court oite Magistraat, en dat de Citatie 
op der tyden gedaan, zal zyn nul en van geener waarden, dat 
haar ook niet en zal praejudicecren 't weigeren van eenige be- 
taalinge, die haar op dusdaanige daagen zal werden gepresen- 
teerd, en dierhalven in minste haar regt verminderen, haar werd 
ook vergunt cn geconfirmeert genut van tien akkers Land op 
Thoxarica, om daar op te bouwen Huizcn van Godsdienst en 
Leerscholen als ook begraavinge van haare dooden: ook zullen 
zy niet gedwongen worden tot Exercitien, stellende een Persoon 
in haare plaats, uitgezonderd in cas van Vijand, in welke gelee- 
genheid zy meede zullen compareeren als anderen, werd haar 
geconsenteerd, dat zij onder haar moogen pleiten en uitspraake 
geeven, in cas van questie, door de Gedeputeerde van de Natie 
tot de somma van tienduizend ponden Suikcr, waar od den Rech- 
ter in den tyd der Executie zal verleenen op de S'ententie, by 
de Gedeputeerde gepronuntieerd, waar van ''t Register en Pro- 
thocolboeken zullen houden volgens Costumen: ende in cas van 
Eed zal de Magistraat zieh gedraagen volgens de Costumen van 
de Natie onder haar gebruikelyk, 't welk in alle zaaken, van wat 
qualiteit die zouden moogen weezen, vigeur en kracht als een 
V/ettelijken Eed zal hebben, niettegenstaande eenige Acte zoude 
moogen weezen ter contrarie; ter kennise van allen deezen, hebbe 
door ordre van Gouverneur, zynen Raad en Assemble, onder- 
tekend op den 17 Augusty 1665. 

(onder stond) JAN PARY, 

Secretaris. 






46 



Bijlage III. 

Vermaarde en waardfge vriend der Menschelijkheid! 
nis^erlSe S^^"""' doordrongen .IJnde. waarmede de erkente- 

tot U :i';it"fkonen D^T' V ^ T^"'^'^"sheid, deezen bSe 
U o- ^uike aetS; a ^^''^' ^f ''^"" ^^ menschelijkheid aan 

onaclukkV v?.?t Y^ ^"^ ^" "'^ '^■^^^' t^" voordeele van een 

r d;%oorwip :%r"-"T '""''''^'^''^ "-^^-•- - ^^ 

nanm te qedenker S In^i^ ü f °" "^' ^"^^"^^ ^^^ "^^n 
n^enschdfkheS Sat wi °n on"\'^^!f '°\ ^^^^^'^^ ^^'^"^ der 

Reprezentanten der KtiaeesSe 100^^ 'm"'" ^^^^^'^^ ^" 
dan eene ceuw f Anrin!^ a >°°°^^^^ N-itie, sedert mecr 

bied doo^ 7^.^!^S L^^'^et'uSr^'d".'^^" ^^^- 
de voor uwen loffelijken ilvc e?l et Werk d.?i- '^ 'l^^'"' 

staatkundige her^-ormingi, weT in heUkht Ih^'.'^n^'''' ^"""' 
een Werk, dat, schoon reeds in den iaare j^^oV" i'\9"^""= 
in de jonost vooWeedon ,r,!,!j i. ^ ^^ gedrukt, ecrst 

onzer kenni^sefs aeko^" p I^" ^'} tegenwoordige jaar. ter 

wijsgeeriae verdraaazaan,h.iH T^^l ^^J^' "" ^°°^^^ ^^" ^^'^ 

door uchtlqe Sb^Lk v/„' V^T^^^ "*' ''"'P^'"'^ '^ ^^" de 

rcdcnen h^hK.T^ " Holland, ons mocderland. veele 

e:hre;loten wrMlIn Helr^n-T^ Y ^^^"'^'^ '^ -'^^'S 
heid te bcv/ondlän d^^n Pni T "'''^''" "^" belangeloos- 

.0 verheeven°tj S'htS b^'l ? u? W^e^k^Ie^tsch?" 'T 

;:^rrrerde^;urhf Ve^; z"^ f ^ri^^^^^^^^^^ 

mct hun den-euZn cL u ^" '^" nadeelen van zulken. die 

ven, en iaaten de vuunge wenschen U weloevallen v^^M-^ ,,,•■• 
vereenlginge n,« aeh.el d= Joodsche N^T^TZf^lZlZ 

47 



( 





r 



V 



U bctreft, cn in *t bijzonder, dat de God van *t Heelal U de 
kracht en hct vermögen schenke, om de bestendige steun der 
ongelukkigen, en de beschermer der onderdrukten bevonden te 
worden! 

Wij zijn met den diepsten eerbied, 
Mijn Heer: 

Uwe zeer onderdaanige, dankbaare en gehoorzame 

Dienaaren, 



(getekend) De Regenten der Portugeesche Joodschc 

Natie van Suriname 
D. D. }. C. Nassy, J. H. De Barrios Jr., S. H. Brandon, 
Mos. P. De Leon, S. H. De La Parra, Is. De La Parra. 



Suriname, 

deezen 10 van Lentemaand 1786. 

Den Heere C. G. Dohm Krijgsraad, Opperpapierbewaarder 
en bijzonderen Geheimschrijver in het Departement der buiten- 
landsche zaaken van zijne Majesteit, den Koning van Pruissen. 



• 



£( 



Antwoord: 

Mijne Heeren! 

De vcrpligtende Letteren van den lOen der Lentemaand des 
voorleeden jaars. waarmede Gyl. mij wel hebt willen vereeren, 
zijn mij, eerst sedert onlangs, in banden gekomcn, en wel over 
Berlijn, dat ik sint eenige maanden hebbe verlaaten, dewijl de 
Koning, mijn Mecster, mij den gewigtigen post van zijnen Minis- 
ter Plenipotentiaris bij den Neder-Rijnschen Kreits heeft toc- 
betrouwd. 

Op het aangenaamste werd ik verrast, door uit uwe Letteren 
tc verneemcn, dat mijn Werk, raakende uwe Natie, die zo gansch 
tc onrecht bijna overal ongelukkig is, tot U heeft weeten door te 
dringen. 

De gevoelens, die mij in het opstellen daarvan tot geleide dien- 

48 



i 



te weqe brenoe^ dpit yn ^^^ j l -'^ucpe .k, eindeiijk eens 

Zins n:edegcwcrk? te h£hTnZLTSt h ertorhee7t"°'- T'' 

op her eigen oogenblik. waarop mij ZfkttclentLh f'""' 
men, vcrstaan, dat men miin h^Pk \^V>^ ? c ^,^^^^^ ^wa- 
ik hoope, dat het alleenlesch ed moa?^ '^^ "'^""^'' ^°^^ 
stand, dat .en spoedig zafz'eren t'eT.s Iien°" ^^" ''''^''' 

De goedkeurfng. Mijne Heeren' welke r!,?' •• •. 
veraflegen wcrelddeel qetviot TJlü 7f ^ ""^ "'* "''" ^° 

hct geluk ccniet v^^^..V i ^^ ^?"9'^"amer, omdat Gyl. 

VooLd;r?rte we'eten CO wdk .°°' ^'- ^^^'^---"9en uvver 
Europa bederft ^ ^^"'^ "^'^^^ '"^^ "^^ Natie in 

ni)^rstSf iVdTtdef ^'r overtuigendste bewijs van 

alle anderen.^ goede bVaAte --7''°' 'V' °"- ^^ ^^^ ^'^ 
tociaat. ^ ^"^'^ *^ '^°'^^"' ^°odra men hun zulks 

indferS ^lo„T.'"''''^^'f '"" """^'9 Sebruik können maaken 

mve Na°e 7n II n^"^' °t '""'^ «"derscheid maake. tusschen 
komen eigenste Merkten r^^r","'"' P'^ntagien in vol- 

mgen. die men misschien in uwe burgerlijke vrijheden en rechfen 
heeft gen.aakt; wegens de zedelijke en slaatkuidige gesteSheld 
h?/^ d' ^''°°'' ^^9^^^^ ^^ gevoelens, die de rechtvaardio 



49 



l 



(% 



Indien Gyl. mij met uw antwoord gelieft te vcreeren, verzoek 
ik U, hetzelve over te zenden onder couvert van den Heere 
Helleman van Eickclnberg, Consul des Konings te Vlissingen. 

Met den allcroprcchsten wensch, dat uw geluk van onafge- 
brokeu duur möge zijn, betuige ik Ul. de hooge achting, welke 
mij uwe Lettcrcn mcesten inboezemen. 

M( t deeze gevoeiens hebbe ik de eere van te zijn, 

Mijne Heeren! 
Ul. zeer onderdaanige en gehoorzame Dienaar 

(get.) DOHxM. 

Keulen aan den Rijn. 

deezen 29 van Louwmaand 1787. 

Aan. de regcnten ea Reprezentanten der Portugeesche Jood" 
sehe Natie in Suriname. 



50' 



(« 



# 



Bijlage IV. 

GESCHIEDKUNDIGE TITDTAFEL VAN nu mc 

GEMEENTE IN SURINAME. 

^^'^' ^Lilt'^'ui^ZfV' ^? Portugeesch Isracüetische 
gemeente bhjkt het, volgens documenten uit den 
Engdschen tüd. dat er reeds Joden in SurLame 

^^^^^^' Hli^'H^^lf^^ r^/' ingezegend tusschen den 
^aham Ishak Meatob, den eersten Opperrabbiia en 
Jehuduh d/o Jechicl Meatob { H ElJoel 5403) 

1662. Lord Willoughby of Parham komt voor de t^veede 
maal m Suriname, met zieh brengende een aantal 
J^oodsche gezinnen uit Engeland, die zieh op de 
..avanne bi, de Cassipoera in Thorarica vestigcn. 

1661/2. Stfchting van de Portugeesch Joodsche gemeente 
in Suriname (5422). y<=mccme 

1663. David Mercato vindt ecn nieuwe wi/ze uit om sui- 
kermoiens te bouwen. 

en de aidaar wonende Joden trekken onder David 
. INassy naar Suriname. 

1665. Het Engeische koloniale Gouvernement verleent cp 

iL l\ '"•'*" ^^ Hebreeuwsche Natie bclangrijke 
voorrechten. o.a. tot vrije uitoefening van gods- 
aicnst en tot het bouwen van kerken en scholcn. 

I665/I671. De eerste Synagoge tusschen deze jaren gcbouwd 

op een stuk land, toPbchoorend. ...n ^^ f,niil->- 
aa v^osta en bohs. 



1667, 



Bi) de verovcring vnn Suriname door Abraham 
Cri;nssen bevestigt deze in de artikelen 3 en 4 van 
het op 6 Maart gesloten verdrag met Byam, de be- 
staande rechten en Privilegien der Port. Joodsche 



51 



l 




1668. Op hct tijdstip der overneming van Suriname — 1 
Mei — Vv'aren er in de Divisie Thorarica zes plan- 
tages met 181 slaven, 39 suikerketels en 66 stuks 
vec» tocbehocrende aan 18 Portugeesche Joden. 

1668. Toseph Nassy aancesteld als Commandeur van de 
rivieren Sinamerv. Iran cn Connamawe. *" 

1670. Het groctste gedeelte van de Joden, die met Wil- 
loughby naar Suriname waren gekoraen, verlaat de 
kolonie, tezamen 200 personen. 

1674. In April verschepen de Port. Joden de eerste 8000 
pond suiker naar Amsterdam, bestemd als bruid- 
schat voor de dochters van J. Brandon aldaar. 

1675. Een groot aantal Portugeesche Joden verlaat an-- 
dermaal de kolonie. 

1677. Oprichting op de Joden Savanne van een broeder- 
schap tot instandhouding van een leerschool ,,Hets- 
Haim" (Boom des levens). Kapitein Nassy sticht 
een opvoedingsgesticht voor kinderen, dat hij aan 
de gemeente aanbiedt. 

1677. 10 families met hunne slaven, tezamen 322 per- 
sonen, verlatcn andermaal de kolonie. 

1677. Isack Mesa, Samuel Nassy en Jacob Pereira in den 
burgerlijken krijgsraad bcnoemd. 

1678. Samuel Nassy aangewezen om de oproerige weg- 
geloopcn negers te verjagen. 

1679. Uit een schrijvcn van H. H. M. blijkt, dat de Jood 
Fonseca den Gouverneur van Barbados aanbiedt, 
om de kolonie Suriname onder den Koning van 
Groot-Brittannie te brengen. 

1682. Abraham Nunes Henriques toegelaten als land- 
meter binnen het district en de divisie van de 

Joodsche Natie. 

1682. Samuel Nassy schenkt in September de Joden 
Savanne aan de Port. Joodsche Gemeente. 



52 



• 



1684. 
1684. 



Samuel Nassy benoemd tot Jurator in de Suriname. 

Volgens de lijsten van hoofdgcldschuldigen zijn er 
^j2 joden, t.w. 105 mannen, 58 vrouwen en 69 kin- 
deren. 



16S5. 



cn 



De twecde Synagoge (Beracha Ve Salom-Zegen .u 
Vrede) op de Joden Savanne ingewijd. Samuel 
Nassy schenkt 25 akkcrs land rondom de Syna- 
goge aan de gemeente. 

1686. Samuel de la Parra benoemd tot Commissaris voor 
ftet scnoonhoudcn van de Cassawinicakrcek. 
^encht uit Nederland ontvangen, dat de wet op de 
/Sondagsrust niet van toepassing is op de Joden. 

Samuel Nassy bezet met de Joodsche divisie, groot 
Ö4 man, het fort Zcelandia en verdedigt het met 
goed gevolg tegen de Franschen onder Du Gase. 

Samuel Nassy schenkt in Augustus nogmaals 25 
aKkers land aan de Joden Savanne. 
Gouverneur Van Scharphuizen schenkt bii qiftbricf 
van U September 100 akkers land aan de Joden 
Savanne (Titel VIII. No. I van hct Recucil der 
fnvileaien). 



1689. 



1691. 



1693. Josua Servatty Pina benoemd tot houtvester 
weymecster. 



en 



1694. Er zijn ongeveer 92 Portugeesche Joodsche families 
en ongeveer 50 ongehuwde Port. Joden in Suriname 
die mecr dan 40 plantages en 9000 slaven bczitten. 

1695. Voor de stichting van een gasthuis te Paramaribo 
schrijven 63 Portugeesche Joden voor een bedrao 
van 25905 pond suiker in. 

1712. De Portugeesche Joden onder Isaac Pinto bewiizen 
goede dicnsten bij den inval van Cassard. De Fran- 
schen nemen de Joden Savanne. 

1718. Placaat van 21 November, houdende verbod aan de 
Joden om op Zondag handel te drijven. 

53 



54 




1719, De Synagoge NeVe Salom te Paramaribo ingewijd. 
1730. Van de- 400 plantagcs behooren er 115 aan Joden. 

1734. De Hoogduitsche Joden vormen een eigen gemeen- 
tc en verkrijgen ender zekere voorwaarden van de 
Portugeesche Joden het gebedehuis NeVe Salem 
(Resolutie van Directeuren van 6 Januari). 

1735. Het contract wordt geteekend, waarb:; het gebede- 
huis NeVe Salom aan de Hoogduitsche Joden over- 
gaat (5 Januari). 

1737. De Synagoge der Portugeesche Joden: Sedek Ve 
Salom (Rechtvaardigheid en Vrede) ingewijd. 

1743. De Boschnegers dooden David Nassy, die dertig 
tochten tegen hen heeft ondemomcn. 

1746. Het oorsprcnkelijk Recueil der Privilegien, vergund 
aan de Portugeesch Joodsche Natie wordt verv^aar- 
digd door Ph. Camyn, gezworcn klerk ter Secreta- 
rie. volgens contract van 24 Jan. Het uitgangspunt 
is het Engeische Charter van 17 Augustus 1665. 
Is. Carillo, een zeer invloedrijk Portug'eesche Jood 
en kapitein van de Joodsche burgerij, voegt zieh 
aan de zijde van de vijanden van Gouverneur 
Mauricius. 

1748. Herziening van de Ascamoth. 

1750. Isaac Nassy en 200 van zijn manschappen worden 
gedeeltelijk gedood, gedeeltelijk zwaar gewond in 
een strijd tegen de Boschnegers. 

1754. De Ascamoth bij brief van 22 Augustus door de 
Prinses-Gouvernante herzien. 

1759. Joodsche kleurlingcn richten een genootschap of 
Siva op, geheeten „Darhe Jesarim". 

1767. Men wil voor de Joden te Paramaribo een Ghetto 
insteilen. De plannen komcn niet tot uitvoering. 
Den slaven der Joden, die buiten Paramaribo wo- 
nen, wordt vcrbodcn naar de stad te komen. 



<, . t ■' r 



'.. • -...'>,».^w*^i*.Vv:\?r.'f.-iVv-, ;"'f •.-.'•. . r : r. jv-'i^jV'."/ 



% 



# 



'"''■ ?^Ll°'^Z k"'"" ''' schouwiurg van de Chris- 
tcnen niet oczoeKen. 



1776. 

I7S4. 
1785. 

1785. 



! "7 



787. 



1788. 



179\. 



1791. 



1793. 



1796. 



De Joden richten te Paramaribo een eigen schouw- 

De Joodsche schouwburg vcrgroot en verfraaid. 

Het letterkundig genootschap „Docendo Doccmur" 
opgericht (17 September). 

Met veel iuister viert men het eeuwfeest der Syna- 
goge^Berache Ve Salom op de Joden Savanne.7r2 
Octooer). Joseph Wallach houdt de feestrede. 

Een nieuw Ascamoth vastgesteld door de Junta en 
prov,s.oneeI goedgekeurd door den Gouverneur^ 
Oeneraal, dat. hoewel gccn bekrachtiging in Neder- 
Ic^iid geKregen, als reglemcnt voor de gemeente is 
bii;ven geldcn. -^ * 

Vijf Regenten en represcntanten van de Port 
Joodsche Natie schrijven een geschiedenis der ko-' 
te Suriname, geheeten „Essai Historique sur la 
co.onie de Surinam avec l'Histoire de la Nation 
Juiye Portuguaise et Allemande y Etablie. leurs Pri- 
vileges immunites et franchises: leur Etat politique 

17.1 \ *"";,°"^^^" T '"°^<^^"^^ La part qu'iis ont 
eu dans la defense et dans le progres de la Colonie". 

De Portugeesche Joden beritten slechts 46 van de 
ÖOU piantages; hun aantal bedraagt i3i. 

Van de ..Essai Historique" verschijnt een Ncder- 
kndsche vertahng door M. R de Leon. S. H. de la 

H cf' u ^^^'y ^"^ ^- "• Branrfon, qcheeten: 
r. fT,>!l Proeve oyer de Kolonie van Suriname. 
Geschiedenis der Kolonie van Suriname, qehee 
opn.euw samengcsteld door een gezelschap van 
geleerde Joodsche mannen aldaar". Amsterdam cn 
xiarJingen. 

Een aantal Joodsche „Couleurlingen- eischt rech- 
ten als Jeden der gemeente. 

Eenige Portugeesche Joden schrijven voor een be- 

55 





drag van / 58.930.- in voor cen opvoedingshuis 
van arme kindcren van alle gezindten. 

1 799. David de Is. C. Nassy huwt met Ribca de David de 
Ja Parra. Zij zijn het cerste bruid.spaar dat de hu- 
weui.ksv'oorwaarden in het Nederlandsch en niet in 
het Hebreeuwsch o? Portugeesch doen opstelien. 

1800. De kerk der Joodsche kleurlingen op het Sivaplein 
■ wordt afgebroken. 

1825. Bij publicatie van 20 Juni G.B. no. 3, wordt het 
K.ß. van 2 April 1S25 no. 149 afgekondiqd dat 
verklaart, dat alle Privilegien aan de Joden ver- 
Jeend binnen de Westindische volksplantingen, zijn 
afgcschaft. » > ^ 

Voor de Portugeesch Israelietische gcmeente wordt 
de naam vastgesteld van Nederlandsch Portugeesch 
Israelietische Hoofdsynagoge. 

1827. De Synagoge op de Joden Savanne vertimmerd en 
verbeterd. 

1828. Inwerkingtrcding van ecn nicuw Rcgeerjngsregle- 
ment voor de kolonie Suriname, waardoor o.a. Jo- 
den openbare ambten mögen bekleeden. 

m 

1832. Het dorp op de Joden Savanne door brand grooten- 
deels verwoest (10 September). 

1836. De Synagoge NeVe Salom opnieuw vergroot en 
verfraaid. 

1837. In plaats van Portugeesch gebruikt men thans voor 
de notuleehng de Nederlandsche taal. 

1838. Er gaan inteekenlijsten rond tot herstel der gebou- 
wen op de Joden Savanne. 

1852. Het voorstel wordt verworpen tot samensmelting 
van de Portugcesche- cn Hoogduitsche Israelieti- 
sche gcmecntcn. 

1854. Inwijding van de verbouwde Synagoge der Ned. 
Port. Israehetische gemeente. 



j 









56 



^^^^' !!!Lf°'^''^°"i' ^^' ^^^- P°^t- Israelietische gc- 
meente opgencht* ^ 

1858. De Operrabbijn M. J. Leeuwenstein houdt zijn 
mtreepreek te Paramaribo. ' 

1861. De Gouvernements resolutie van 19 April no. 7 
bepaalt dat het archief der voormalige rechtbank 
K^ui .1!°'!''" Savanne in de Surinaamsche koloniale 
bibhotheck zal werden geplaatst als eigendom van 
het Gouvernement. 

1864. De Opperrabbijn Leeuwenstein overlijdt. 

1865. Tot djt jaar wordt er nog kerkdienst gehouden op 
de joden Savanne. 

1907. Het 50-jarig bcstaan van het armcnfonds feesteliik 
ncrdacht. ■" 

^^^^' S?,R^?''^ ^l' ^^^ P°^V Is^^Slietische gemeente 
tot 1 864 naar het Rijksarchief overgebracht. 

1926. De kerkeraad der Ned. Port. Israelietische gemeen- 

!^1, ff i?i ^" ^^""'' ^^° ^^^ P"^''^k' dat zondcr 
schnftelijke vergunning de Joden Savanne niet toe- 
gankehjk is. 

1926. De heer Fred. Oudschans Dcntz, te 's-Gravenhage 
roept eene commissie in het leven, welke zal trach- 
ten gelden in te zamelen voor herstel van den 
bouwval van de Synagoge en de begraafplaatsen 
op de joden Savanne. 



57 








BLADWIJZER, 

l ONDERWERPEN. 



Achtcruitgang 20 

Amcrikaanschcn bodem, oudste' 

blijvende vcstiging op- 27 

Armen, vcrzorging van 22 

Asca-Tioth. 1746 17 

Ascamoth, 17Ö7 .*.'.*.*.**.'..'.'...' 19 

Archicfstukken. oudste ..!!.'!.*.'.* H 
Archicf, overbrenging van het- 

naar Nederland, 1916 26 

Archiefverzorging 25 

Bedieningen, opcnbare- H 

Bestuur en naam der gemeente IS 
Bevpstiging der voorrechtcn 

door Crynssen, 1667 13 

Bcschnegers, invallen van Indi- 

^ anen, Franschen cn- 15 

Brand op de Joden Savanne! 



183? 



37 



Christenen, verhouding van Jo- 



17 



den cn- 

Dcrde vestiging ...*.*.*.*..*.'.. Ü 

Dolirn 23 



EcrstQ grondbrief 1691 29 

Ecrste huwelijksacte, 1643 ....'.** 10 

Ecrste Synagoge 1665/1671 ...' 13 
Ecrstc verschcping van suiker, 

1674 j5 

Ecrste vcstiging, 1639 ....'..*.'.'.' 10 

Essai Historique 24 

Franschen, invallen van India- 

nen, Boschnegers en- 15 

Gcniccnteledcn, aantal ..., 24 

Genceskrachtig water .] 31 

Genootschap, letterkundig- ,',D(> 

cendo Doccmur", 17S5 ... 20, 24 

GcschiJlen ig 



Gift voor het hospitaaJ, 1695... 
Orondbrief, oudste bckcnde 



BIz. 
21 
29 



Hcrstcl der gcbouwen op de 
Jcxlen Savanne, 1S3S 3^ 

Herstcl van de Joden Savanne 39 

Hoogduitsche en Portugcesche 
Joodsche Natie, scheiding van 
de-, 1734 

Hospitaal, gift voor het-, * 1695 

Huweiijksacte van 1643 ... 



16 
21 

10 



Inbreuk op de Privilegien 

indianen, invallen van Fran- 
schen, Boschnegers en- 

Inyentaris bij de ovememinö 
1663 ^ 



in 



16 
15 
13 



Joden en Christenen, verhouding 

van- 17 

Joden Savanne, beschrijving van 

de- 29 

brand op de-, 1832 ........* 37 

hcrstel van de- ...,.'* 37 

vervnl van de- ^j 

Joodsche rechtbanic ..'.....'.*..'..' 14 

Karaktcrcigenschappen 27 

Kerkbestuur, taal van het- 26 

Kerkgcnootschap, reglementee- 

ring van het-, 1814 24 

Kerkrcgicmenten '.'..* 25 

Kleurlingen, Joodsche- en Siva- 

plein 27 

Kolonisatle eigcnschnppen 28 

Letterkundig genootschap „Do- 

ccndo Docemur", 1785 ... 20, 24 



Naam cn bestuur der aemeentc. 
1825 



18 

59 




Upenbarc bcdieningen H 

Optrcden, moedig- [[[[ 25 

Oudste archicfstukken .....'!.'.'* H 

Oudstc bckende grondbricf ".'.'.' 29 
Oudste blijvcnde vestiging van 
Joden op Amerixaanschen bo 

dem 27 

Overbrcnging van het archiAf 
naar Nedcriand, 1916 26 

Privilegie der Engclschen, 1665 12 

Privilegien, inbrcuk cp de- 16 

Portugcesch Joodsche gemeente, 

stichting van de, 1661/2 12 

Portugecssch Joodsche Natie, 
schciding vnn de Hoogduit- 
sehe en-, 173"^ |g 

Rechtbank. Joodsche- 14 

Regicmenteering van het kerk- 

genootschap. 1814 24 

Rijkdommen ] * 23 

Savanne. Joden- zie bIJ J 

Scheiding van de Hoogduitsche 

en Portugeesch Joodsche Na- 

tie. 1734 i^ 

Sivaplein 77 

Stichting van de Portugeesch 

Joodsche gcraeente, I66I/2... 12 
buLker, eerste verschcping van- 

1Ö74 1^ 

Synagoge, eerste-. 1665/71 .'.*.* 13 

Synagoge, tweede-, 1685 .' 13 

Synagoge. Hondcrdjarig jubei- 

feest der-. 1785 ^5 

Taal van het kcrkbestuur .. 26 

Tweede vestiging. 1652 ....*.'.* H 
Twisten in de gemecnte 17 



Uittocht der Joden 17 

Verdraagzaamheid Jegens an- 
dersdenkenden 21 

Verhouding van Joden**'"cn 
Cnnstcnea 17 

Verschcping van suiker, eerste-.* 
1674 j5 

Verval van de Joden Savanne 37 
Vestiging. eerste- in Suriname. 
Iö39 ; IQ 

Vestiging. tweede- in Suriname, 
iö52 21 

Vestiging, derde^ in Suriname*. 

-/^^"^ 11 

Vestiging. oudste blijvendc- op 
AmerLkaanschen bodem 27 

Voorrechten, bevcstiging der^ 
door Crynssen, 1667 ]3 

Vljandige stemming tegen de 
Joden, 1767 20 

Bljlage I. Reglement van vrfjhe- 
dcn onder cxemptien van 12 
September 1659 van de ge- 
octroyeerde West-Indische 
Compagnie. toegestaan aan 
David Nassy en medestanders 40 

Bljlage II. Generaale Privilegien 
van het Engeische Gouverne- 
ment van 17 Augustus 1665 45 

Bljlage III. Brieven aan en van 
Dohm 1786/7 47 

Bljlage IV. Geschledkundlgc 
tijdtafel van de Nederlandsch 
Portugeesch Israclictische ge- 
meente in Suriname. 1639— 
1926 r« 





n. EIGENNAMEN. 



Abi( 



Blz. 



Aukas ^ 

AviJar. Jacob d*''*'*''**.'*,*'***'*'*' |- 



Bai Jon. Ds. S. A. 

ßarrios, Don Miguel de '.' * o 

Barnos, J. H. de 4c 

Beeidsniider Matroos, Mr. W.'t' 32 



'Cherseba 



BqM 



3d> 



^ ^ '^nte Jr., Aug " 7 

Be monte. Emanuel. baron de" 16 

Beimonte. Jacob Israel ... ]^ 
Benjamins, Dr. H. D. 



16 

3 

i7 



Bemouiili,' M."j'" "" jq ^ 

Bucno de Mesquita. Rev.'b" ' 7 
Bucno de Mesquita, l. ]. "" 7 



Brito, Abr.-de ^' ^' ^' » 



60 



g7"' PI' 18, 54 

Cardozo „ 

Cosc, du ;;. i\ 

^'^^"<i- 1 .■■.■.'.■.■.■:.■:::;;:: 5 53 

Cassawinicakreek, . 15 53 

Cnssipocrakrcck ... 11. 13, ^^ i" 
C-astro, de -'S 

Caycnne, ... ]0, K'iz'^^^'^O. 51 
Carvalho ,; 

.Cohen Nassv. Jacob '.'.'." 



38 
21 



Cohen Nassy. Mosseh . ii 

L.ominewijne .... ""\\ ^i 

Connamawe .'".' 14 i^ 

Costa, da ^7 II 

Costa, A. J. da '. ^' ^2 

- Costa, Rnn.^K ^^ ..'*.""y2"iq i?i 
Cocn ■" — ' ^-^^ ^ 

Coctinho, D. 7 

^^^^po '^^'^"''z;;;'" 3« 

Crynssen, Abraham.... 5, 12. 'l 3, 51 

Dohm. C. G n'i Ao trr^ 

py^_. ^ 23. 48. 50 

Doramestraat .. 07 

Dothan 27 

Driclsma. J. A. ..'.*.'.'.*.'..'.'.'.*.* .'.*.*;; 7 

Engeischen 12 1^ i^ -7^ 

Enoch. Jacob .....::...:.' ^^' ^^ 
Essequibo ^ 

Fernandes, A 7 

Elavius Josephus *.*.*. i 

Eonseca, A. de *.'.' il 

Fonseca . <^ il 

p L 15, 52 

^'^^sch,n 12. 15 51 

Fuentes. Philip de ... g 

3S 



11 
44 



Gabay 

Gottheil. Prof.* Ri'chard '". § 

.Gucrahr "* -p 

Guyana c c 

Haran .■.'.■.■.■.■.■.■.■.■.■;; %f 

Harmon, John ""■ ,> 

Hartsinck .... ,"i 1.1 

Hebron ■;;;;;;;; ^'-j^ 

Hccmstra, Mr. Ä. j.Ä! A.'bäron 
van _ 

Honriqiics, Mosch ". ?i 

'■'"f"'^"' P- A :.■.'■ 10; Tl. 26 



Iran 
Is.'>ek 

lie 



""'''^ 9. 10 



61 




I 



BIz. 
Jehudith d/o Jechiel Meatob 10, 51 
.-■kos s/o Mass^h Tnh en Na.^.^y. 11 
Joden Savanne 6, U, 13. 14, \5. 17 

?,' II l'/ l^' ^^' 2^' ^^' ^^' 52; 
53. 55. 56, 57. 

Josephus Flavius 9 

Koenen, H. ] J5 

Koperen, Mej. Van ...., 32 

^o^^oii 297*32, 33 

Leaö, de 3g 

Leeuwenstein, M. J *'.' ^y 

Leramers, Mr. A ]..' 35 

Leon. Mos. P. de ...'.'48. 55 

Louzada, D. B. de ....7. 25,* 26 

Mahana'ira 33 

Malouet, V. P 24, 34 

Mariana, Vader 9 

Mattes, de 33 

xMauricius, Mr. J. J 19, 54 

Mauritsburg 32, 33 

Maurits van Nassau-Siegen... 9, 10 

Meatob, Ishak 10, 11, 51 

Meatob, Jechiel 10,' 5\ 

Mendes da Costa. A. J * 7 

Mcrcato, David, I4, 51 

Mesa 10,' H 

Mcsa, IsaJ^ 14^ 52 

Mcsa. Jacob de 37 

Mcza. David de n 

Moesner, Dr ^2 

Monte. Ben Venida del ....~15 

Moreno 3g 

Moria 3g 

Mulcrt, F. E. baron 14 

Naär I5 

Nassy jq, |3^ 33 

Nassy. David, 6. iV, i5,"40, 45, 51, 54 
Nassy, D. de J. C. 19, 24, 48, 55, 56 

Nassy, Isac, iß 54 

.Ng35V. Taroh Coh^n ;.' ' j] 

JNassv. Jos eph. H. S2 

Nassy, Samuel, 14, 15, 16. 17. 21. 

29. 52, 53 
Nassi, Sara de Joseph C * 21 

62 



ISoord-Araerika 3, 20 

Nunes Henriques, Abraham, 15,' 52 

Oppenheim, Samuel ß 

Oudschans Dentz, Fred 3. 7, 21, 

28, 57 

Palache. Don Samuel 16 

Palache, Prof. Dr. J. L 7 

Parra, de la 33 

Parra, Is. de la 43 

Parra, Josua de la iy 

Parra, M. de la 37 

Parra. Ribca de David de la, 20, 56 

Parra, Samuel de la, 15, 53 

Parra. S. H. de la, 43' 55 

Pary, Jan ' 35 

Payva, de 33 

Pereira 10, T4. 3S 

Pereira, Jacob 14, 52 

Percira, Manuel 16 

Pereyra, Abraham 21 

Philadelphia 20 

Pinto, de 33 

Pinto, Isaac 5^ 

Pinto, Jacomo 6 

Piza. de 33 

Pomeroon 5, ß 

Portugal 9, 24. 3& 

Pos. C S 7 

Prado, Jacob Rodriguci de 21 

Rama 33 

Renaud 3Q 

Rhchobot 33 

Ribca de David de ia Parra, 20, 56 

Rodrigues Pereira, S 7 

Roos, J. S 7, 10 

Roos, P. F 35 

Sack, Dr. J 32 

Salzcdo '" 33 

Scharphuizen, Jan van 29, 53 

Schoch. Mr. Dr. C. F. 7 

ocott. Major John 5 

Sceligmann, Sigmund 7 

Serfati Pina. Jcosuah 21 

Servatty Pina, Josua 15, 53 




Silva, da ^„ 

Silva, de ;;:;:;; f^ 

Silva, Sara da 21 

Sinamcry * ""J4 c^ 

Sivaplein Z',['Z'.[ 28 U 

Sola Pool, Rev. D. de ......... ' 8 

Solls, .Inanuel de ,,.[,,, H 

Solls, Sciemoh de .' 12, 13 51 

Sommelsdyk, van Aerssen van 16, 35 
Souza, de 33 

Soulage Jr *'.'*.*.'*.*.'.*.'!.'''' 20 

Spanje * g 

Spörcke, H. E. baron van".*.*.**" 19 

Spranger, Gerard ] jq 

Staal, G. J. /: T 

O^ » , yi 1 0, 7 

Stokvis, Prof. Dr. B. J. . 28 

Stuyyesand, Dr. J. P. van ... 31, 32 
oucotn ^r> 

Surinamerivier [] i^ 

Teenstra. M. D. ... 30, 35. 36. 37 
Thomas, St 20 






Thorarica ... 10. 13, H, 46, 51,^52 
Vas Nune.<;.Fernandes, Mevr. C. 7 

WaUach, Jos 35 « 

A'-eyäe. A. J. van der ■■■.'.■.■.■.■. ' 32 
Wichers, Mr. J. G. IQ 94 « 

Wilde Kust vin We^ünSn'"' if 

Willoughby of Parham, Lord F.,^' ^^ 

Willoughby, Henry .... 17 

Vvolbers, J f J^ 

WoJff, Luden ^l 

Wouw, Ir. J. J. van ....'.*.*.' 7 

Wljngaarde ***' 3g 

Zamora ^«« 

Zceland ""l.*.*.*.*.*.*.'.'.'.'.* ' f? 

Zecuwen 5 6 12 

Zwartenhovenbrugstraat *.*.'...'. 27 



63 



V ' 






( 



F 



I 



Fermin, Philippe, 1720-1790 . ( l/|/«^>/^^^ 
. . . Ausführliche historisch- physikalische 
Beschreibung der Kolonie Surinam. Auf Veran- 
lassung der Gesellschaft Naturforschender 
P"'reunde in Berlin, aus dem Französischen über- 
setzet, und mit Anmerkungen begleitet ... Mit 
Kupfern. Berlin, J.Pauli, 1775. 

2 v.in 1. fold.map, 3 fold.plates. 20 cm. 

1. Surinam- -De scr.& trav. 2.Surinam--Hist. 
--To 1814. 3. Surinam- -Econ.condit. 
I.Gesellschaft Naturforschender Freunde, 
Berlin. MiU 



4 






^ 



U 



DE WEST-IMDISCHE I GIDS v.29,19U8 



WAT ER OVERBLEEF VAN HET KERKHOF EN DE 
SYNAGOGE VAN DE JODEN-SAVANNE IN SURINAME 

met jo afbeeldingen 



DOOR 



FRED. OUDSCHANS DENTZ 



Op ongeveer tien uur roeiens van Paramaribo, — ruim vijftig 
kilometer in rechte lijn — lag indertijd een dorp, dat naar de 
aldaar wonende Joden, de Joden-Savanna geheeten was. Deze 
Joden, uit Portugal afkomstig, waren in verschillende groepen 
naar Suriname gekomen en hadden zieh ten slotte allen op deze, 
aan de Suriname-rivier gelegen Savanne nedcrgezct. Hun dorp 
kwam hier tot grooten bloci, maar raakte spoedig in verval cn 
werd ten slotte, na door brand tc zijn geteisterd, verlaten. Wat 
er van ovcrbkcf waren de resten van de synagoge cn de begraaf- 
plaats, zoodanig door de vegetatie overwoekcrd dat nauwelijks 
meer iets van deze historische vestiging was waar te nemen. 

Gedurende den tweeden wereldoorlog is deze Savanne het 
voorwerp van bijzondere zorg geweest van de Overheid, die de 
aanwezigheid van een aantal gedetineerde N.S.B.-ers uit Ned.- 
Indie heeft gebruikt om een onderzoek in te stellen naar de 
resten van deze nederzetting, in het bijzonder van de synagoge 
van 1685 en de begraafplaats, met haar talrijke grafzerken i). 

In de eerste helft der 17de eeuw waren reeds een aantal, waarschijn" 
lijk uit Italiü cn Nederland alkomstige Portugeesche Joden in Suri" 
name gevestigd. Zij woonden in Thorarica, in de nabijheid van plan' 
tage ,,Zandpunt", waar in het begin der 18de eeuw nog overblijfselcn 
van een, tusschen 1661 en 1675 gebouwde synagoge en een begraaf- 
plaats te vinden waren 2). Een tweede groep was met Francis Wil- 

1) Voor meer bijzonderheden raadplege men mijn boek: ,,De 
holonisaiie van de Portttgeesch Joodsche Naiie in Suriname en de ge- 
schicdenis van de Joden Savanne", Amsterdam, 1927, 63 bladz. met 
6 afb. buiten den tekst. 

2) ,,De stichting van de Portugcesch- Joodsche gemeente en syna- 
goge in Suriname" door mr. R. Bijlsma, W,L Gids jrg. 2, dl. 3, blz. 
58, 1920. 

* 

— 210 — 



KERKHOF EN DE SYNAGOGE VAN DE JODEN-SAVANNE 21 1 

LOUGHBY (1613-1666), gouverneur van Barbados, die in Maart 1656 
uit zijn ambt werd ontzet, naar Suriname gekomen en versterkte de 
Joodsche bevolking in deze door hem gestichte volksplanting — naar 
hem 00k Willoughbyland genoemd. Deze Joden vestigden zieh op de 
Savanne bij de Cassipoera-kreek. Na de inbezitneming, in 1664, van 
Cayenne — destijds een Nederlandsche kolonie — door de Franschen, 
verhuisden een aantal Joden, onder leiding van David Nassy, even- 
eens naar Suriname en vestigden zieh op de Joden-Savannc, waar- 
heen ook de andere Joodsche bevolkingsgroep verhuisdc. Aldus werd 
dit dorp het centrum van de Portugeesch- Joodsche Natie — een 
plaats welke bekend was om zijn gezonde ligging — een uitverkoren 
piek. 

WiLLOUGHBY — door Karel II opnieuw tot gouverneur van 
Barbados benoemd — werd met Laurens Hide, 2de zoon van Lord 
Clarendon, bij charter van 2 Juni 1663 met Suriname begiftigd. 
Aan de Joden schonken de Engeischen op 17 Aug. 1665 belangrijke 
Privilegien 1), welke hun vergunning gaven tot vrije uitoefening van 
hun godsdienst en het bouwen van ,,places of worship and schools 
on ten ecres of land at Thorarica". Dat daarmede de divisie van dien 
naam bedoeld was blijkt uit een in 1671 gedrukte kaart van de rivieren 
Suriname en Commewijne 2), volgens welke de Joodsche synagoge 
rccds destijds gelegen was bij de Surinamcrivier, ten Noorden van de 
Cassipocra-krcck, dus ongeveer ter pUuitse van de latere Joden- 
Savanne. 

Bij de vcrovcring van Suriname op 27 Febr. 1667, bevestigdc de 
Zecuwsche commandeur Abraham Crijnssen, in art. 3 vun hot vcr- 
drag 3), niet allecn de door de Engelschon aan de Joden geschonken 
rechten, maar Icgde bovendien bij art. 4 vast dat ,, alle tcgenswoordige 
inwoonders, van wat natie, die souden moogen wcsen, sullen hebbcn 



>) De Privilegien aan de Port. Joodsche Natie vergund, zijn samen- 
gevat in een Recueil M.S. 1746 in fo. Uitgangspunt daarvan is het 
Engeische Charter van 17 Aug. 1665. Dit Ascamoth werd in 1748 . 
herzien, nogmaals herzien bij brief van 22 Aug. 1754 door de Prinses 
Gouvernante. In 1787 werd een nieuw Ascamoth vastgesteld door de 
Junta en provisioneel goedgekeurd door den gouverneur-gencraal, 
dat, hoewel geen bekrachtiging in Nederland gekregen hebbende, als 
reglement voor de gemeente is blijven gelden. 

Het kerkreglement werd vastgesteld bij K.B. van 2 April 1825, 
Publicatie van 20 Juni (G.B. no. 3). 

2) Inventaris verzameling kaarten in het Algemeen Rijksarchief, 
no. 1666. 

5) Luidende: ,,Dat alle persoonen, wie die oock souden mögen wesen 
ende van wat natie, die oock soude mögen sijn, hetsij Engeischen, 
Joden, etc., die tegenwoordich met hare lijff en familie in Suriname 
woonen, de middclen, landen, goederen van wat aert of te spccie die 
oock mögen wesen, deselve absolutelyck voor haer gereserveert houden 
ende geconfirmeert voor haer ende hare erffgenamen om die voor altijt 
te besitten, te genieten ende te erven sonder de minste tegenstellinge, 
molestatie ofte verhinderinge, enz." 



Co 



212 FRED. OUDSCHANS DENTZ, WAT ER OVERBLEEF VAN HET 

ende genieten alle gelijke Privilegien, als de Nederlanders, die met haar 
sullen cohabiteeren". 

Eerst 18 jaren later kreeg, in 1685, de Joden-Savanne haar Syna- 
goge, Beracha Ve Salom (Zegen en Vrede) genoemd. Samuel Nassy 
schonk in 1682 aan de Portugeesch-Joodsche Natie grond voor den 
bouw, bij de inwijding nog 25 akkers er rondom heen, en in 1691 nog- 
maals 25 akkers. Ook gouverneur Ligtenbergh liet zieh niet onbe- 
tuigd en schonk in het laatstgenoemde jaar aan de Hebreeuwsche 
Natie 100 akkers land op de Savanne, bij grondbrief van 12 Sept., 
welk document als de eerste in Suriname verleende grondbrief wordt 
beschouwd »). Zoo nam dus het dorp snel in omvang en beteekenis 
toe. In 1665 haddcn de daar woncnde Joden zelfs hun eigen recht- 
spraak, nl. de rcchtbank voor kleine civielc zakcn, welke hun gclcgcn- 
hcid gaf kwestiestot ecn bedrag van 1 0.000 pond suiker te behandelen. 
Op 30 Nov. 1741 stelde h^t Hof van Politie dit bedrag aan 500 gülden 
gelijkJ). De gedeputeerden van de Natie door wie deze rechtspraak 
werd uitgeoefend, de Senhores do Mahamad, bestuurden de kerkelijke 
gemeente. 

Nabij de Synagoge hadden de Joden hun begraafplaats aangelegd. 
Vele inwoners zijn daar te rüste gelegd, wier namen ons nog bckend 
in de ooren klinken; namen van vele thans nog in Suriname wonende 
families, maar ook van uitgestorven geslachten. 

In een ,,Rede" van den oud-rabbijn der Port. Isr. Gemeente in 
Suriname, wijlcn J. S. Roos, wordt van de Joden-Savanne het vol- 
gende gezegd J). ,,De eerste kolonisten waren hooge beeren, bcschaafd 
cn vermögend, voorzoover ze uit Brazilie waren overgekomen, gewezcn 
Mammen, die de Inquisitic waren ontvlucht. De streck, waar zij 
zieh, na eenigc voorloopigc pogingcn eldcrs in de kolonie, vestigdcn, 
naar hcn de Joden-Savanne gcheeten, met als centrum het Joodsche 
dorp, was wcl gcschikt hun zin voor onafhankelijke hoogheid te be- 
vredigen. Deze door de natuur bevoorrechte piek, heuvelachtige 
schelprots aan de Boven-Suriname, met mooie beplanting, liefelijke 
valleicn en het koele verfrisschende water van natuurlijke bronnen, 
was geheel vrij te hunner beschikking en daar hebben zij een reeks 
plantages aangelegd, meest suikerstaten, die zij uit eerbiedige herin- 
nering aan het verrc verleden Joodsche namen gaven. Zoo vinden 
wij achtereenvolgens : Rama, Gerar, Hebron, Moria, De ladder 
Jacobs, Nahamoe, en aan gene zijde der rivier: Goossen, Gilgal, Ber 
Seba, Succoth, Maganaim, Kajam en, als hoogstgelegene, Karmel. 
Hun vrij heid was onbeperkt. Behalve de Indianen, die van den oertijd 
de bcwoners waren, waren zij de eerste bezetters van de kolonie, 
vöör de Engeischen, de Franschen, de Hollanders. Het geheel der 
rechten was te mooi om blijvend te zijn in een niet-geheel Joodsch 



») ,, Essai historique sur la colonie de Surinam...." Paramaribo, 
1788, dl. 2, blz. 122; Encyclopaedie van Ned. West-Indie, blz. 337, 
onder ,,Grondpolitiek". 

2) Verslagen van 's Rijks oude Archieven, 1919, bijlage 8. 

') Rede gehouden op 11 April 1937, in een bijeenkomst van het 
Genootschap der Joodsche Wetenschappen, Nieuw Israelietisch Week- 
blad. 



KERKHOF EN DE SYNAGOGE VAN DE JODEN-SAVANNE 213 



^ 



land, maar gedurende een eeuw bleef alles ongerept en voor een 
groot deel nog tot 1825, toen de privilegiön werden ingetrokken en 
vervangen door een koel kerkrcglement, dat behalve algehccle vrij- 
heid van religie, weinig van de vroegere glorie overliet. Om politieke 
redenen waren er velen voor den bloeitijd van de Joden-Savanne 
weggetrokken ; in 1670 reeds 200 personen, in 1675 een aanmerkelijk 
getal, in 1677 wederom 10 families met hunne slaven, 322 hoofden. 
Het aanzien en de invloed dezer planters maakten hen in de kolonie, 
waar zij eenige malen zooveel in aantal waren als de Christenen, tot 
kleine vorsten. De Savanne was de gelicfde residentie, later het 
Jerusalem hunner droomen". 

De huizen waren gebouwd op een rcchthoekig stuk land van 450 
voet lang en 300 voet breed; er waren 4 dwarsstratcn. Alle huizen 
hadden een tuintje, waarin de bewoners groenten kweekten. In het 
midden lag de Synagoge, 90 voeten lang, 33 breed; zij was uit bak- 
steen opgetrokken en stond op een cirkeivormig plein i). 

Deze plaats werd voor zoo gezonä gehouden, dat nog in het begin 
der 20ste eeuw het Gouvernement overwoog er een herstellingsoord 
voor ambtenaren te vestigen. Men haalde het heldere en overvloedige 
water uit de bron niet ponten weg voor de schepen 2) . 

De verdedigingslinie (Cordon) welke gouverneur Jean Nepveu in 
1772 tot 1774 deed aanleggen in verband met het gevaar der wegge- 
loopen negerslaven (marrons), grensde aan lict dorp, welker bewoners 
met de deze linie bezettende militairen handel drcvcn en hcn van 
versehe groenten voorzagen. 

Een blijvende vestiging is het Joodsche dorp niet beschorcn ge- 
wccst. Tal van bewoners trokken langzanierhand weg om zieh in de 
hoofd plaats Paramaribo te vestigen, waar zij zieh in den handel 
begaven of leefden van de opbrengst hunner plantages. De eenzaam- 
hcid en de af stand van de overige bcvolkingsgroepen waren blijkbaar 
voor vele bewoners redenen om naar Paramaribo te verhuizen en 
alleen op fecst- en hoogtijdagen nog naar hun oude dorp te komen, 
dat, vooral voor de ouderen, groote aantrekkingskracht bezat — waar 
zij nog uit eerbied voor hun voorouders, in den gewijden grond, hun 
dooden ter aarde bestelden. Op die kerkelijke feestdagen gaven de 



*) Voor uitvoerige beschrijvingen van het dorp zij verwezen naar de 
„Essai historique", in 1791 in het Nederlandsch uitgegeven onder, 
den titel ,, Historische proeve over de Kolonie van Suriname, ge- 
schiedenis der Kolonie. . . .", dl. 1, blz. 42 en de Surinaamsche Alma- 
nak 1833, blz. 287. Men zie ook de Encyclopaedie van Ned. West-Indie, 
blz. 393. 

2) Over deze bron leze men wat de ,, Essai historique" er over ver- 
meldt, en het stukje van J. Sack, ,,Geneeskrachtig bron water van de 
Joden-Savanna", Bulletin Inspectie van den Landbouw in West-Indie 
J3» 1908. 

Alhoewel men bij het recente terreinonderzoek deze bron niet heeft 
kunnen terugvinden, trof men wel in een tweetal ravijntjes bronnen 
aan, waarvan het water door den gouvemementsscheikundige J. N. 
Heesterman is onderzocht. Dit water kon worden geken merkt als 
sterk zuur en arm aan opgeloste Stoffen. 



214 FRED. OUDSCHANS DENTZ, WAT ER OVERBLEEF VAN HET 

uit Paramaribo overgekomen Joden familie- en feestmaaltijden, 
waarbij een algemeene verbroedering rijk en arm aan denzelfden disch 
tezamen bracht i). 

Bij den »nval van Cassard, in 1712, hielden de Fr^nschen vreeselijk 
huis op de Savanne, maar de buitgemaakte kerksieraden werden voor 
hun vertrek toch teruggegeven. 

Tal van gouverneurs werden op de Savanne gehuldigd; vooral 
worden vermeld de feesten en ceremoniön bij de ontvan'gst van 
gouverneur Nepveu in 1770. 

Den 12den Octobcr 1785 had het jubelfeest der onder Van AERSSEN^ 
VAN SoMMELSDYCK in 1685 gebouwde Synagoge plaats. Gouver- ; 
neur Wichers, de raden van politie en justitie en talrijke nota- 
belen uit Paramaribo waren daarbij tegenwoordig, totaal ruim 
1600 Personen. Er waren tafeis met ruim 300 schoteis, fraaie ver- 
sieringen en 1000 lampions. Er werd gegeten, gedronken, velc rede- 
voeringen gehouden, Hebreeilwsche gebeden uitgesproken en dicht- 
werken voorgedragen, terwijl een luisterrijk bal het feest besloot. 
Feitelijk was het dorp toen reeds sterk vervallen, daar er nog slechts 
22 gezinnen woonden die niet van de rijksten waren. 

Na dit eeuwfcest naderde het einde rasch. In 1825 werd de Joodsche 
rechtbank opgeheven. Hiermede verdween het laatste restje luister- 
van de Savanne, en ofschoon er nog in 1827 een vertimmering en ver- 
betering van het kerkgebouw plaatsvond — er woonden toen nog 
slechts 8 familics — spocdig luiddo de doodsklok over het oude dorp. 

Op 10 September 1832 brak er een brand uit die nog 5 huizen 
vcrnieldc. Herstclliiigcn blcvcn achtcrwegc. De belangsteiling voor 
het ZOO gocd als onbcwoondo dorp bleck gchcol vorflauwd. Do Sa- 
vaiiiiü raakte in vergetolhcicl en werd nog slechts het doel voor 
excursies der stadsbevolking in den drogen tijd. Ook de begraafplaats 
raakte gehcel in verval; de marmeren grafzerken met rijk beeldhouw- 
werk, wapens en inscripties, werden door den tropischen plantengroei 
aan het oog onttrokkcn en verzonken in den bodem, terwijl de Syna- 
goge tot een meer en meer afbrokkclende bouwval verviel. 

Doordegoede zorgen van den toenmaligen leeraar der gemeen- 
te, P. A. HiLFMAN, waren bouwval en begraafplaats alreeds in 
1906 in orde gebracht, de grafzerken opgedolven en zooveel 
mogelijk leesbaar gemaakt 2). Tomben en opschriften van ge- 
schiedkundige waarde kwamen daarbij aan het licht, monumen- 
ten van den rijkdom, maar tevens van de weelde en de ijdelheid 
der vroegere bewoners. Maar de jaren snelden heen en doorgemis 
aan onderhoud overwoekerde de natuur, wat met liefde en voor- 
zorg washersteld3). 

») Negers werden in grooten getale medegenomen en deze vierden 
met dansen en trommelen zöö feest, dat daartegen een plakaat 
(Plakaat lyii) werd uitgevaardigd. 

2) P. A. HiLFMAN, ,, Notes on the history of the Jews in Surinam", 
Publications American Jewish Historical Society i8, 1909. 

5) In 1926 werd nog eenmaal getracht fondsen voor het herstel 



1 



KERKHOF EN DE SYNAGOGE VAN DE JODEN-SAVANNE 2 1 5 

Tijdens den tweeden wereldoorlog werden 139 N.S.B.-ers, die 
uit Nederlandsch-Indie veiligheidshalve waren weggevoerd, in 
Maart 1942, op de Joden-Savanne geinterneerd — tot midden 
1946, toen zij naar Nederland werden overgebracht. De terri- 
toriale commandant van Suriname, kolonel der artillerie A. van 
OosTEN trok zieh het lot van het historische dorp aan en gaf 
toen de omstandigheden zulks mogelijk maakten, opdracht de 
ruine van de synagoge, alsmede de begraafplaats van onkruid 
en struikgewas te zuiveren en te doen schoonmaken. Met veel 
ambitie en zorg — schrijft kol. Van Oosten — hebben gein- 
tcrneerden dit werk verriebt. De grond in en om de ruine van de 
Synagoge werd tot op een halve meter diepte omgespit en de 
aarde, voor onderzoek op eventueele aanwezigheid van voor- 
werpen, gezeefd. Slechts eenige flesschen, een aantal zwaar 
verroeste hengels en spijkers en een klein gedeelte van een lamp 
zijn te voorschijn gekomen. Deze voorwerpen zijn op het kantoor 
van den beheerder Interneeringsdienst bewaard. Ook vond men 
nog een koperen plaat, waarop in Hebreeuwsche letters stond: 
, »Geschenk van .... de Meza". 

Aangezien het terrein waarop de synagoge stond in den boezem 
van het domein is teruggcnomen, zijn al de gevonden voor- 
werpen en alle op de Savanne staandc gobouwcn eigondoni van 
het gouvernement geworden. Kolonel Van Oosten heeft den 
gouverneur voorgesteld de 6p de begraafplaats gevonden voor- 
werpen öf aan de Portugeesch Israelitische gemeente te schenken 
öf te bestemmen voor een museum te Paramaribo, waarvoor in 
1 946 oprichtingsplannen bestonden. 

De blootlegging van het kerkhof was een groote verrassing, 
daar slechts weinigen hadden kunnen vermoeden dat dit zoo uit- 
gestrekt was. Voordat de begraafplaats was schoongemaakt 
waren slechts enkele zerken zichtbaar. Het afzoeken van het 
terrein moest zeer zorgvuldig geschieden, daar de inrichting van 
het kerkhof niet systematisch genoemd mag worden — te oor- 

van den bouwval en de begraafplaats in te zamelen. De hiervoor in 
het leven geroepen coramissie bestond uit 19 personen, welke op blz. 
7 van ,,De kolonisatie van de Portugeesch Joodsche Natie...." 
worden genoemd. Vloeiden in den beginne de bijdragen naar tevreden- 
lieid toe, weldra hielden zij geheel op. Met rente op rente kwam er 
een som van / 1200, — bijeen welke zieh thans nog onder mijn hoede 
bevindt. De opperrabbijn van de Port. Isr. Gemeente te 's-Graven- 
hage, S. RoDRiGUES Pereira — de eenige die met mijzelf van deze 
groote commissie overbleef — heeft zieh van de juiste boekingen van 
het fonds overtuigd. 



♦• 



V 



'I 



'/ 



216 FPED. OUDSCHANS DENTZ, WAT ER OVERBLEEF VAN HET 

deelen naar de plattegrond welke door een der geinterneerden, 
Sprey, werd gemaakt. Enkele graven bleken met ongeveer vijftig 
centimeter äarde te zijn bedekt. De opschriften der zerken werden 
voor zoover deze nog te lezen waren, alle opgeteekend. De vorige 
voorganger van de Port. Isr. gemeente, de beer A. Lopez Car- 
Dozo, die met den beer Ph. A. Samson, praktizijn, de synagoge 
en het kerkbof bezocbt, sprak eenige gebeden uit. 

Volgens degenen die de overblijfselen van het kerkbof, zoowel 
destijds als nu bebben bezocbt, moet bet scboonmaken ervai> dit 
keer meer deskundig zijn verriebt, betgeen ongetwijfeld aan de 
belangstelling van de geinterneerde N.S.B.-ers te danken is. Dit 
laatste klinkt eenigszins paradoxaal, scbrijft kol. Van Oosten. 

Tenzij voor een geregeld onderboud van de Savanne kan wor- 
den zorg gedragen bestaat er kans dat de ruine van de synagoge 
en het kerkbof weer spoedig onder onkruid en struikgewas zuUen 
verdwijnen. De groote af stand van Paramaribo zal voor een goed 
toezicht wel eenig bezwaar blijven, zoodat het aanbeveling ver- 
dient iemand ter plaatse te vinden, die met bet voortdurend 
toezicht kan worden belast, waarbij dan met een enkele contröle 
van de stad uit zou kunncn worden volstaan 0. 
j Van de 436 grafzerkcn, welke zijn blootgelegd, hccft men 
slcchts op 59 de opschriften kunnen ontcijfcrcn (57 nummcrs, 
daar 4 zerken die naast elkaar zijn gelegen, 2 nummers dragen). 
Van die 57 nummers zijn er 10 in het Nederlandsch en 47 in het 
Portugeesch en Spaansch. Slechts op een dezer wordt de geboorte- 
plaats vermeld, nl. die van Abraham Mendes, Livorno. 

Volledigheidshalve zijri alle 69 ontcijferde opschriften hierbij 
opgenomen, m^t hun vertaling in het Nederlandsch. 6 zijn van 
in de 17de eeuw geboren Portugeezen, 28 van personen uit de 
18de eeuw, 5 uit de 19de eeuw; van 20 der begravenen is geen 
geboortejaar vermeld. Wat hun ouderdom aangaat vinden wij 
1 persoon van 90 jaar, 4 personen van 80-90 jaar en 6 van 70-80 
jaar; vijf waren jonger dan 1 jaar. 

Möge het Gouvernement spoedig maatregelen beramen 2) 
welke zuUen voorkomen dat de historische resten van de Joden- 
Savanne weer door de weelderige plantengroei wordt overwoekerd 
en aan het menschelijk oog onttrokken. 



>) Voor het houden van toezicht beveelt kol. Van Oosten den heer 
Cheltius aan, een op Gelderland wonende r.k. onderwijzer. 
2) Het onder mij berustend fonds is daarvoor ter beschikking. 





Fig. 1-2 Ruine van de Synagoge op de Joden-Savanne nadat zij 

door de gcintcmccrden was schoongemaakt. Fig. 1 : Naar het 

Noord-Oostcn, gczien. Fig. 2 : Gezicn naar het Oosten. (Foto's 

van dr D. C. Gcijskes: Febr. 1946.) 



Q 







•3yi 



naqoqe 
öden - Savanne 



-5 



unnanne 



Dlalleqnond 

Ochaol ) 4b200 



Fia 10 Plattegrond van de ruinc van de Synagoqc op de Joden-Savannc : rcsultaat van 
hct graafwcrk van gcinternccrdcn in oorlogstijd. (Gctcckcnd door den heer bprcy.) 



\ 



KERKHOF EN DE SYNAGOGE VAN DE JODEN-SAVANNE 217 

GRAFSCHRIFTEN 

1. Sa. / Do Bern Aventurado / Mos, de Sam^ De Meza / Faleceo 
Em Primo Tebet / 5550 Corr.de a 18 Dczembro / 1789. Da Idade De 
49 / Annos 2 Mezes 17 Dias / S.A.G.D.G. 

2. Sa. / Do Ajinho Rephael / Del Castilho Filho / de MoS. Robles 
de / Medina, Faleceo Em / 12 Sebath 5540, Que / Corresponde Com / 
19 Janeiro 1780 / Da Idade De 3 Annos / 6 Mezes & 20 Dias / 
S.A.G.D.G. 

6. Sa. / Do Anjo / Mirjam Rahel Filha / de David Bueno de Mes- 
quita / Fo Em / 28 Tisry 5567 / Corr.de a / 10 Octobro 1806 / Da Idade / 
9 Mezes & 2 Dias. 

g. Jacob Haim / Robles de Medina / overleden / den 10® Februari 
1832 / in den Ouderdom / van 64 jaren / en 19 dagen. 

i6. Jacob / de Miranda / Geboren den / 8 Augustus 1789 / en over- 
leden den / 30 Juny 1849. 

ly» Sa. / Do Anciao / Ishak de / David Baruh Louzada / Fo. Em / 
9 Yiar 5559 / Corr.de a / 14 Mayo 1799 / Da Idade De / 78 Annos. 

i8. Sa. / Da Bem Aventurada / Roza Hana Q. Foy Mulher / 
d'Is. de Dd. Baruch Louzada / Faleceo em Pro. Tamuz 5533 / Q. 
Corresponde / a 22 lunio 1773 / Da Idade de Circa 49 Annos. / S.A.G. 
D.O. / Capullos, Mitig. ad / La Triste Ansia / La Rosa que aquy laze / 
Scpultada No Llorcys / Infoliz Ny Malognida / Sus VirUulos Lc 
Dicron / Tal Flagancia Que / Alcanso Con los lustos / iMpa Kslancia. 

j(j. lliizaii Lousada. / 11 orma sua asta scntcm seus amigos cn 
gcral / A suadc vocaö scptcncia no Kaluij / Z ehiva para u l)s. contcn- 
tar / A seus irmaos todos agradar / N o par ais em recompcn9a pois 
rade dcscan9ar /L..../ O vorcumprido mcrcccu / U.... / Sccumahumilda 
de Q rendcu, / A sua felis morte a todos cncantou / D ogco su^itamcnte 
Iho alcancao / A pesar das penas que passou. 

20. Sa. / Do Anjo / Rahel Fa. do / Hazan D. B. Louzada / Fo Etai / 
26 Adar Seny 5546 / Da Idade De / 4 Mezes / & 26 Dias / S.A.G.D.G. 

Sa. / Do Anjo / Mos. Fo. do / Hazan D. B. Louzada / Fo Em / 
28 Yiar 5545 / Da Idade De / 22 Mezes / & 20 dias / S.A.G.D.G. 

26. Sa. / Do Anjio / Ishak Uz.l. / D. Avilar / Filho de Jab.i. / 
Gabay Fonseca / Junior Faleceu / a 22 Yiar 5549 / Da Idade 3 Mez.^. / 
& 6 Dias. 

J5. Sa. / Da Matrona Senhora / Reina Cahanet, V* do / Eminente 
Sr. H. H. Meir / A. Cohen, / que Faleceo em / 16 Nissan 5561 / corr.de 
a / 30 Marco 1801, / da idade de / 90 Annos / S.A.G.D.G. 

40. S. B. Louzada / Geb.: 9 Januari 1792 / Overl. : 5 Augustus 1873. 

41. Sa. / Do Bem Aventurado / Mos. Rephl. Blanes / Felesco em / 
18 Sivan 5575 / Corr.de a / 26 Yunio 1815 / Da Idade De / 68 Aoa. / 
3 Mes. & 7 Dias. 

42. Sa. / Da Ingurtada / Charitativa & Malograda / Jeudith Mulier 
/ que Foy de / Abraham Haim Arias / que Faleceu / da Idade de / 
28 Anno 8 Meze / & Foy em / 18 Tebeth 5524 / Que Corresponde A / 
21 Dezembro 1763 / S.A.G.D.E.G. 

48. Sa. / Que Preparo / Em Sua Vida / Jahacob / H. H. Cotino / 
Fo Em / 4de. Ab. do 5548 A^. / Que Corresponde a / 14 Dezembro do 
Ao 1 788. 



». , 



213 FRED. OUDSCHANS DENTZ, WAT ER OVERBLEEF VAN HET 

5J. Sa. / Do Incurtado Mangebo / Joseph Arias Carvalho / Fo 
Em / 7 Adar 5545 / que corresp.de / 17 Feb.^ 1785 / de Ydade de 
19 A08. & 10 Mezes / S.A.G.D.G. 

Sg. Sa. / Do Bern Aventurado / E Virtuozo De / Abraham Mendes / 
Vais Nacido En / Liorneno / Anno De 5458 / Que Corresponde A / 
Anno 1697 / E Apreparou / Em Sua Vida / Da Ydade / De 64 Annos / 
E Fo Em / 1 Mayo. 

61. Sa. / Do Anciano / Ishak E. Abraham / De Aguilar / Fo Em / 
5 Kisleu 5522 / Que Corresponde A / 29 Novembro 1762. 

64. Sa. / Do Bem Aventurado / Mosseh Hisq. '^ Naar / Que Fö Em / 
31 Nissan 5545 / Que Corresponde A / 2 Abril A^ 1785. 

yo. Sa. / Do Anciao / H. Naar Mora / Que Faleceo Em / II Elul 
5576 / Corresponde a / 13 Setembro 1816 / da Idade de / 73 Aos / 
2M8.& 19 Dias /S.A.G.D.G. 

Sa. / Da Matrona / Sjirah m. d. / H. Naar Mora / Que Faleceo Em / 
8 Hisvan 5560 / Corresponde a / 6 Novemb^ 1800 / da Idade de / 
49 A08. / 1 M8. & 21 Dias / S.A.G.D.G. 

82, Hier rust / Mevrouw / Rachel Jessurun / eerder Wed.® / Jacob 
Nunes Mcrgado / laatst Weduwe / M. H. Nahar / Geb.'^ den 13®^ Mei 
1762 / Overleden den 24«" Januari / 1843. 

83. Aqui Des / canciam / Moyses Hisq^ Nahar / que nasceo / 
em 9de Hesvan 5524 / E Falleceo / em 4 de Ab. 5587 / ou / 28 Julho 
1827 / viveo / 63 Annos 8 Mezes & 24 Dias / S.A.G.D.G. 

8S, Do Anjo / Abigail / Filha de Jos. de / Saml. H». / de la Parra / 
Faleceo a / 28 Hisvan 5570 / Corr.de a / 3 Novem^o 1809 / da Idade de / 
5 Mezes & / 24 Dias. 

102. Sa. / Do Bem Aventurado / Sabio &.Vcnerado / Scnhor Mord: 
/ M»* Quiros que Serviu / de Hazan Neste: K: K: de / Beracha Vc 
Salom 54 AS. & / Com Gloria Sc Boa Fama / Falecou / da Idade de / 
84 AS. / cm 9 Sivan 5537 / que corres.P. a / 14 Junio 1777. 

loj, Sa. / Do Anjo de / Mordchai / Fo de / Mendes Quiros / Fo 
Em / 16 Hesvan 5530 / que corresponde a / 16 Novembro 1769 / 
S.A.G.D.E.G. / Mordehay sacou per sorte / Este tryste mauseolo / & 
rompeu com sua morte / do Mordehai consolo. 

108. Sepultura / de Joseph de la Parra / Falecido en 19 Sivan 
5587 que corresponde / con 23 de Junio 1818 de la Edad de 32 Annos / 
7 Mezes & 12 Dias dexando en lagrimas un / Padre Viejo de quien 
seu fue Unico y / una Esposa con tres Ninos. 

Lleno de bienes y de mi Hijo amado / Me creia feliz quando la muer- 
te / Por un golpe fatal mudo mi suerte / Dejandom de mi todo privado. 

Ay, mi Hijo, si tu padre desolado / Puede aun vivir despucs de 
perderte / Es solo para merecer de verte / Onde estas en el cielo colo- 
cado? 

Assi tomar^ mi mal con paciencia / Mostrar(5 quanto se puede sufrir / 
Tranquilo cargando mi triste existencia / Que Dijome Joseph Padre 
vivaü / Ay, Hijo amado senti mi sentencia / Es Uorar suspirar asta 
murir. 

ijg. Sa. / Do virtuozo incurtado / Biniamin Filho de Is. / Henriq.'. 
^ de Granada que / Faleceu No Dia de Sabat / Em 27 Abril 1771, / 
Da Idade De 27 Aos, 1 Mes. & 27 Dias. 

Goza picdra dura / Un Cuertio Elado / Que no importa / Tenga lo 



% 



KERKHOF EN DE SYNAGOGE VAN DE JODEN-SAVANNE 2 1 9 
del Suelo / Sy La Parte Principal / Quo E. del Cielo / Subiose Ya 

A los Bib.entes da / Un Gran Consuelo / Pues quien Bive Con Dios 
Siempre En La Mente, / Clara Gloria Rondia / Y Eternamente ' 

120. Sa / Da Incurtada / Abigail / Mulher, que foy de /^Samuel 
Hgnriqv,g?: dff Granflifl / q ue Faleceo cm / 9 Dezembro 1770 Da 

ttci"! '° ^^' * ^ ^''^ ' ^" ^ ^'''"^"^ * ' ^^^' de Gazada 

VMf\ Do Digno & Valerozo / Sr. David Jessurun Lobo / Em Sua 
Vida Regente / Da Santa Congrega / B. V. S. & Capitao da Divizao / 
. Judaica Portugeza / em Surinam / Faleceu em 6 Sivan 5576 / Sendo 
premeyro Dia da / Festa de Sebuhoth / Corr^e a 2 Junho 18 6 / Da 
Idade De / 58 Annos & 6 Mezes <^ / * 

146. Gracia / van Emden / geboren / de la Parra / Geboren den 
9 Dcccmber 1804 / Gctrouwd den 2 July 1826 / Overleden den 8 Augus- 
tus 1 827 / Dit marmer dekt de braafste vrouw / Om oudermin en 
huwehjkstrouxv / Om moederlicfde voor haar kind / En minzaamheid, 
van elk bemind. / Zij droogde veler tranoa af / Maar strömen vloeicn 
op naar graf / God nep 200 vroeg haar hemelwaard / Wiil zij reeds 
Engel was op aard. ' j j >-^"» 

2 Md 'l8S*^°™°° / de la Parra / Geboren : / 12 April 1778 / Overleden / 

^/J°-,'n ^'" ^'^*, o^!f f "^^ ' Mordechai / de la Parra / Geboren / 
den 20 January 1809 / Overleden / den 2 October 1841 

J65 Wcd6 /.jQjpa dQ Ijt Pitmi / geh: Fernandes / Geboren 12 
Augustus 1 763 / en / Overleden 3 1 Mei 1 85 1 . 

^ 166. Sa. / Do Ingurtado / Joven Sei Filho de Jcos. / de la Parra/ 
Faleceu em 4 Tamuz 5563 / CorrJo a 24 Julho 1803 / Da Idade De 1 9 
Annos / 4 Mezes & 5 Dias / Debaixo Desta Loxa Fria, / Descansa l.um 
quo Discreto Seria / Ante Todos Kesplandesia / A Seus Paes Daba 
Alegna / O Seu Gualardao Pretendia / Gozar de D» Sua Companhia, / 
Poys Sua Ley Obedecia, / No Cora9ao Seu lello Ardia. 

J67. Hier rust / het stoffelijk overschot / van den WelEdelen Heer / 
Jozua de la Parra. / gebo ren te Suriname / od de loden Savannah /■ 
op den 5. July 1758, / en aldaar overleden / op den 22 November 1832 / 
ten 1 ure 's middags / in den ouderdom / van 74 jaren, 4 maanden / 
en 17dagen. ' 

c V-^' c^t i °° '^^ Aventurado / Ishak de la Parr;». / Faleceo em 
5 Yiar 5571 /corresponde / a 29 Abril 1811 / da Idade de 73 Annos / 
4 Mezes & 1 1 Dias. / Tumba triste inanimado / De las lagrimas del 
pobre, / Tan amenudo Regada. / Cubre los restos de un hombre, / 
Supenor por sus Acciones, / Esclavo de su Conciencia / Y amo de sus 
pasiones / Fue el sombulo de prudencia. / Assy Cierto su Virtud / 
Podiendo la beatitud / Fue su momento de morir / Tranquil como 
quien va a dormir. / S.A.G.D.E.G. 

* "^^tco ^^*^"* ^' ^. de la Parra / geb.: Samson / Overleden 21 Augus- 

191, Sa. / Da Malograda / Abigail Fa. de / Rephail Del Castilho / 

.ilT^J^J ^^ ^'^^'' ^^^^^ Ao 5518 que / Corresponde a 4 Marco 
1758 / Da Ydade de / 7 Annos / y Meyo. 

194' Sa. / Da Malograda y Incurtada / Ester / que Foy Mulher de / 



I * 



220 FRED. OUDSCHANS DENTZ, WAT ER OVERBLEEF VAN HET 

Mosseh de Ab."^. de Britto / Faleceo em / 7 Janeiro A^ 1774 / quo 
corresponde a / 21 Tebeth do Anno 5504 / S.A.G.D.G. 

ig^. Abraham / de Matos / Faleceo em / 26 Febreyro 1747 / 
S.A.G.D.G. 

213. Sa. / Do Anginho / David Haim / Filho de Ab.ni / Dovale / 
que Faleceu em / 17 Agosto de 1740 / S.A.G.D.G. 

225. Sa. / Do Bern Aventurado / de / Samuel Coen Delmonte / 
que Fo em / 17 Yiar 5501 / que Corresponde A / 3 de Mayo 1741 

284. David Rcphael / Robles de Mcdina / Fo Em / 15 Agosto 
Anno 1747 /S.A.G.D.G. 

joy, Sa. / Do Bem Aventurado / E Honrado Varao Abraham / 
Rcphael Arias Insigne / Na Virtude Fervorozo / Procurador Do Bem 
De / Seu. Proximo O. Depois De / Haver Asistido 70 Annos / Neste 
Mundo Foy Chamado / De Seu. Criador Para A / Eterna Gloria Em 

6 de / Nissan A» 5487 Q. Cor- / responde A 28 Marco de / 1727. 
317. Scpultura / Dcla Muy Virtuoza Honesta / y Incurtada S"»- 

Rachel / Mugcr de Tosseph de Meza / La quad Feleceo a los 25 Anos / 
de SU Edad y fuc Sepultada / El primer Dia de Pascua / de Coabanas 
del Anno de la / Creacion 5494 que Corresponde / a 24 de Septembro 
delAo/1733. 

312. Sa. / Do Bem Aventurado / Varao Ab'" Nunes / Fo em 22 
O.bfo. 1742 / Que Corresponde A / Po. de Hesvan A© 5503 / S.A.G.D.G. 

j/j. Sa. / Da Bem Aventurada / Sarah Mulher que / Foy de / 
David Lüpcs Crispo / Falcscu em / 8 Dezembro 1742 / que Corres- 
ponde a / 11 Kislcu 5503 / S.A.G.D.G. 

3T(j. Sa. / Do Bern Aventurado / E Incurtado / David / de Joseph 
Senior Coionel / Fo Km / 2 'IVbet A<» 5500 / Sua AlnuiGozc Da Gloria. 

JJ5. Sa. / Do Aiijinlio / David Fo / de / Binj.»^ Jcss." Lobo / Fu 
Em / 6 Nissan 5565 / Corr^^o a / 5 Abril 1805 / Da Idade De / 3 Anno 
Ä 6 Mozes. 

353- Sa. / Do Anjo / Binjamin Filho de / Joseph Gabay / Faro 
Falcccu / No segundo Dia / de Ros. Asana / sendo 2^ Tisry / que 
Corresponde a / 6 Sctcmbro 1747. 

J56. Sa. / De Abigail / Fa de / Josef Gomez g're / colleu Deus em 
8 Yiar de 5485. 

3yS. Sa. / Da Bem Aventurada / de Ester / Mulher que foy de 
Semuel Carillo / que falesco em / 14 de Ab. 5456. 

3g8. Sa. / Do Bem Aventurado / Yeosuah Sarfati Pina / Fo. a 
10 Adar Ao 5463 / Sua Alma Goze Da Gloria. 

400. Sa. / De Sarah Aryas Filla / de / Yoseph Baruh Caruallo 
que Faleseo em / 4e Hesuan Anno 5457 / Sua Alma Gose Da Gloria 

403. Sa. / Da Bem Aventurada / Rahel Mulher / que Foy do 
H. H. Yshak Arias / Faleseo em / 4^® Hesvan 5489 / que corresponde a 

7 Octubro de 1728 / Sua Alma Goze Da Gloria. 

420. Sa. / Da Incurtada / E Virtuosa / Sarah / Mulher que foy de / 
Mosern D6 Ab.»". / Gabay Yzidro / Fo Em / 1 1 de Yiar 5490 / que 
corresponde / 28 Abril de 1730. 

427. Sa. / Da Bem Aventurada / Da / S^*^ Minha Maim / Branca 
Mesiah / Que Faleseu Em / 27 de Nissan / do A«. 5453 / Sua Alma 
Goze Da Gloria. 



^ 



KERKHOF EN DE SYNAGOGE VAN DE JODEN-SAVANNE 22 1 

Vertalingen van de opschriften uit het Spaansch en het Portu- 
geesch. (Enkele vermoedelijke overschrijffouten zijn in de ver- 
talingen verbetcrd; het eerst gcgeven jaartal ward hierbij steeds 
als juist aangenomen.) 

1. Graf van den gelukzaligen Mozes de Samuel de Meza : overleden 
den eersten Tebet 5550, overeenk. met 18 Dec. 1789, op den leeftiid 
van 49 jaren, 2 maanden en 17 dagcn. Zijn ziel rüste in vrede. 

2. Graf van het kindje Rafaöl del Castilho, zoontje van Mozes 
Robles de Medina: overleden den 12den Sabbath 5540. wat overeen- 
komt met 19 Jan. 1780, op den Iccftijd van 3 jaren, 6 maanden cii 20 
dagen. Zijn ziel rüste in vrede. • 

6. Graf .van het kindje Mirjam Rachel, dochtertje van David 
Bueno de Mesquita; overl. den 28sten Tisry 5567, overeenk. met 
10 Oct. 1806, op den leeftijd van 9 maanden en 2 dagen. 

17' Graf van den grijsaard Izak de David Baruch Louzada- overl 
den 9den Yiar 5559, overeenk. met 14 Mei 1799, op den leeftiid van 
78 j aar. "^ 

18. Graf van de gelukzalige Roza Hana, die echtgenoote was van 
Izak de David Baruch Louzada; overleden den Isten Tamuz 5533 
wat overecnkomt met 22 Juni 1773, op den leeftijd van circa 49 jaar! 
Haar ziel rüste in vrede. - Rozcnknoppcn, vcrzacht de drocve smart. 
De roüs die hier begravcn ligt, beween haar niet als ongclukkig of 
rampzahg. Haar dengdcn schonkcn haar ziel zulk ccn gocdc rcputatio 
(= geur, in verband met het bceld van rozcn), dat zij met de vromcn 
het vasLe vciblijf boroiktc. 

19. Hazan Louzada. // Tot het laatste vocldcn zijn vriendcn algc- 
mcen A zijn devotic die zeer groot was. Z Hij ij verde om God te A 
behagen; zijn broedcrs allen aangcnaani te zijn N en voor niets anders; 

om als belooning gerust te kunnen stcrven. L Hij vcrdicndc 

volkomen U .... 5 .... A Zijn gelukkige dood verrukte allen. D 
Zonder smart bereikte hij spocdig den hemel, A niettegenstaandc de 
pijncn die hij doorstond. 

20. Graf van het kindje Rachel, dochtertje van Hazan D. B. 
Louzada; overl. den 26sten Adar 11 5546 (= 1786), op den leeftijd van 
4 maanden en 26 dagen. Haar ziel rüste in vrede. 

Graf van het kindje Mozes, zoontje van Hazan D. B. Louzada« 
overl. den 28sten Yiar 5545 (= 1785), op den leeftijd van 22 maanden 
en 20 dagen. Zijn ziel rüste in vrede. 

26. Graf van het kindj e. Izak Uz.l. d'Avilar. zoontje van Jab.l. 
Gabay Fonseca junior; overleden den 22sten Yiar 5549 (= 1789), 
op den leeftijd van 3 maanden en 6 dagen. 

35' Graf van de bejaarde mevrouw R eina Cahanet, weduwe van 
den weledelen beer H. H. Meir A. Cohen, die overleed den 16den 
Nissan 5561, overeenk. met 30 Maart 1801, op den leeftijd van 90 
jaar. Haar ziel rüste in vrede. 

4T. Graf van den gelukzaligen Mozes Rafa6l Blanes; overleden den 
18den Sivan 5575, overeenk. met 26 Juni 1815, op den leeftijd van 68 
jaren, 3 maanden en 7 dagen. 

42, Graf van de edele, weldadige en ongelukkige Judith Mulier, 
die echtgenoote was van Abraham Haim Arias, die overleed op den 



u 



K 



222 FR ED. OUDSCHANS DENTZ, WAT ER OVERBLEEF VAN HET 

leeftijd van 28 jaren en 8 maanden, den 18den Tebeth 5524, wat 
overeenkomt met 21 Dec. 1763. Haar ziel rüste in vrede. 

48. Graf dat bij zijn leven bereidde Jacob H. H. Cotino; overl. den 
4den Ab. 5548, wat overeenkomt met 14 Dec. 1788 (= 1787!). 

5J. Graf van den edelen jongeling Josef Arias Carvalho; overl. 
den 7den Adar 5545, wat overeenkomt met 17 Febr. 1785, op den 
leeftijd van 19 jaren en 10 maanden. Zijn ziel rüste in vrede. 

5g, Graf van den gelukzaligen en deugdzamen De Abraham Men- 
des Vais, geboren te Livorno in het jaar 5458, wat overeenkomt met 
het jaar 1697. En hij bereidde dit graf bij zijn leven op 64 jarigen 
leeftijd en overleed op 1 Mei. 

61, Graf van den ouden Izak E. Abraham de Aguilar; overl. den 
5den Kislev 5522, wat overeenkomt met 29 Nov. 1762 (= 1761!), 

64. Graf van den gelukzaligen Mozes Hisq.>^ Naar, die overleed 
den 31sten Nissan 5545, ^wat overeenkomt met 2 April 1785. 

yo, Graf van den ouden H. Naar Mora. die overleed den 11 den 
Elul 5576, overeenkomende met 13 Sept. 1816, op den leeftijd van 
73 jaren, 2 maanden en 19 dagen. Zijn ziel rüste in vrede. 

Graf van de bejaarde Sara, vrouw van H. Naar Mora, die overleed 
den 8sten Hisvan 5560, overeenkomende met 6 Nov. 1800 (= 17991), 
op den leeftijd van 49 jaren, 1 maand en 21 dagen. Haar ziel rüste in 
vrede. 

83, Hier rust Mozcs HisViuiao Nahar , die werd geboren den 9den 
Hcsvan 5524, en overleed den 4den Ab. 5587 of 28 Juli 1827; hij 
lecfdc 63 jaren, 8 maanden cn 24 dagen. Zijn ziel rüste in vrede. 

88, Van het kindje Abigail, dochtcrtjc van Jos, de Samuel H»^ . 
de la Parra; ovcrlodcn op 28 Hisvan 5570, overeenk. met 3 Nov. 1809, 
op den leeftijd van 5 maanden en 24 dagen. 

102. Graf van den gelukzaligen, wijzen en geßerden Senhor 
Mordechai Mozes Quiros, die dienst deed als gazan in de Gemeente 
Beracha Ve Salom, 54 jaar en die met roem en edele faam stierf op 
den leeftijd van 84 jaar op 9 Sivan 5537, wat overeenkomt met 14 
Juni 1777. 

J03. Graf van het kindje van Mordechai, zoontje van Mendes 
Quiros; overleden den 16den Hesvan 5530. wat overeenkomt met 
16 Nov. 1769. Zijn ziel rüste in vrede, — Mordechai viel dit droef 
grafmonument ten deel en verbrak met zijn dood de vreugde van 
Mordechai. 

loS. Graf van Josef de la Parra , overleden op 19 Sivan 5587, wat 
overeenkomt met 23 Juni 1818 (= 1827!), op den leeftijd van 32 
jaren, 7 maanden en 12 dagen, een ouden vader, wiens eenig zoon hij 
was en een echtgenoote met drie kinderen in tränen achterlatende. — 
Vol aardsch bezit en door zijn zoon bemind waande ik mij gelukkig, 
toen de dood met een noodlottige slag mijn geluk veranderde, mij van 
alles beroofd achterlatende. — Ach mijn zoon, indien je troostelooze 
vader nog kan leven na jou verloren te hebben, is dit alleen om te 
verdienen te zien, waar gij in den hemel zijt opgenomen. — Aldus zal 
ik mijn leed met geduld dragen; zal ik toonen hoeveel men kan door- 
staan en rüstig mijn droef bestaan aanvaarden; want Josef zeide 
mij ,, Vader leef!". Ach dierbare zoon, ik gevoel dat mijn vonnis is te 
weenen en te züchten tot mijn dood. 



l 



9 



KERKHOF EN DE SYNAGOGE VAN DE J ODEN-SAVANNE 223 

119- Graf van den deugdzamen en edelen Benjamin, zoon van 
^s. Hennq uez de Granada, die overleed op den Sabbathdag, den 
27sten April 1771, op den leeftijd van 27 jaren, 1 maand en 27 dagen. 
— Geniet, o harde steen, een ijskoud lichaam. Want het is van geen 
belang dat de aarde dat heeft, wanneer het voornaamste deel dat aan 
den hemel toebehoort reeds opsteeg om ic genieten van zijn zoeten 
toestand. Deze, die met deugd zoo overladcn was, geeft aan den leven- 
den een groote troost. Immers wie leeft met God bracht altijd in den 
geest, voor eeuwig, heerlijke roem. 

^20' Graf van de edele Abigail, die echtgenoote was van Samuel 
^Henriquez de Qr^nada..die overleed den 9den Dec. 1770, op den 
leeftijd van 27 jaren, 10 maanden en 6 dagen, na 6 weken eii 4 dagen 
gehuwd te zijn geweest. Haar ziel rüste in vrede. 

^'^^' y^?, ^^^ waardigen en deugdzamen beer David Jessurun 
Lobo; bij zijn leven bestuurder van de heilige gemeente Beracha Ve 
Salom en kapitein van de Joodsch-Portugoesche divisie in Suriname. 
Overleden op den 6den Sivan 5576, zijndc de eerste dag van Pink- 
steren, overeenk. met 2 Juni 1816, op den leeftijd van 58 jaren en 6 
maanden. 

166, Graf van den edelen jongeling Salomo, zoon va n Teosva de 
^la Parra; overleden den 4den Tamuz 5563, overeenk. met 24 Juli 
1803, op den leeftijd van 19 jaren, 4 maanden en 5 dagen. — Onder 
deze koude steen rust iemand die bescheiden was, bovcn allen uitblonk 
en aan zijn ouders vreugde schonk. Als bcluoning wilde hij genieten 
van God's gezclschap. Want daar hij zijn wet gehoorzaamde, ver- 
langde er geen hart zoo vurig als het zijne. 

168. Graf van den gelukzaligen Izak de la Parra; overleden den 
5den Yiar 5571, overeenkomende met 29 April 1811, op den leeftijd 
van 73 jaren, 4 maanden en 11 dagen. — Somber, levenloos graf, 
door de tränen van den arme zoo vaak besproeid, bedek het overschot 
van een mensch, verheven door zijn daden, slaaf van zijn geweten en 
meester van zijn hartstochten. Hij was het toonbeeld van verstand. 
Zoo zeker als zijn deugd de zaligheid verwierf, zoo rüstig was het 
oogenblik van zijn sterven, als van iemand die slapen gaat. Zijn ziel 
rüste in vrede. 

191, Graf van de ongelukkige Abigail, dochter van Rafa^l del 
Castilho; overleden den 24sten Adar 5518, wat overeenkomt met 4 
Maart 1758, op den leeftijd van 7 en een half jaar. 

194' Graf van de ongelukkige en edele Ester, die echtgenoote was 
van Mozes de Abraham de Britto; overleden den 7den Jan. 1774, 
wat overeenkomt met 21 Tebeth 5504 (= 5534!). Haar ziel rüste in 
vrede. 

195. Abraham de Matos; overleden den 26sten Febr. 1747. Zijn 
ziel rüste in vrede. 

ai3. Graf van het kindje David Haim, zoon van Abraham Dovale, 
die overleed op 17 Aug. 1740. Zijn ziel rüste in vrede. 

22§. Graf van den gelukzaligen Samuel Coen Delmonte, die over- 
leed den 17den Yiar 5501, wat overeenkomt met den derden Mei 
1741. 

284, David Rafael Robles de Medina, gestorven den 15den Aug. 
1 747. Zijn ziel rüste in vrede. 



Plaat4 



224 KERKHOF EN DE SYNAGOGE VAN DE JODEN-SAVANNE 

3oy, Graf van den gelukzaligen en geßerden beer Abraham Rafa6l 
Arias, uitblinkend door zijn deugd, vurig verzorger van het welzijn 
zijns naasten. Na 70 jaar in deze wereld te hebben vertoefd, werd hij 
door zijn schcpper geroepen tot eeuwige roem op den 6den Nissan 
5487, wat overeenkomt met 28 Maart 1727. 

312. Graf van den gelukzaligen Vara o Abraham Nunes ^: overl. den 
22sten Oct. 1742, wat overeenkomt met den eersten Hesvan 5503. 
Zijn ziel rüste in vrede. 

313. Graf van de gelukzalige Sara, die vrouw was. van David 
Lopes Crispo; overleden den 8sten Dec. 1742, wat overeenkomt met 
1 1 Kisleu 5503. Haar ziel rüste in vrede. 

31g. Graf van den gelukzaligen en edele n David de Josef Senior 
Coronel; ov erl. den 2den Tebet 5500 (= 1739). Zijn ziel rüste in vrede. 

335' Graf van het kindje David, zoon van Benjamin Jessurun 
Lobo; overl. den 6den ^issan 5565, overeenk. met 5 April 1805, in 
den leeftijd van 3 jarcn en 6 maanden. 

353' Graf van het kindje Benjamin, zoon van Josef Gabay Faro; 
overleden op den twecdcn dag van Rosj. Hasjana (= nieuwjaar), 
zijndc den 2den Tisry, wat overeenkomt met 6 (= 16!) Sept. 1747. 

356, Graf van Abigail, dochtcr van Josef Gomez, die God tot zieh 
nam op den 8sten Yiar 5485 (= 1725). 

3y8. Graf van de gelukzalige Ester, die echtgenoote was van 
Samuel Curillo, die overlccd den Hdcn A)). 5456 (— 1696). 

3gS. Graf van den gelukzaligen Josua Sarfati Pina; overleden op 
10 Adar 5463 («= 1703). Zijn ziul rüste in vrede. 

400, Graf van Sara Aryas, dochter van Josef Baruch Carvallo; 
die ovcrlced den 4den Hesvan 5457 (= 1696). Haar ziel rüste in vrede. 

405, Graf van de gelukzalige Rachel, die echtgenoote was van 
H. H. Izak Arias; overleden den 4den Hesvan 5489, wat overeenkomt 
met 7 Oct. 1728. Haar ziel rüste in vrede. 

420, Graf van de edele en deugdzame Sara, die echtgenoote was 
van Mozes de Abraham Gabay Yzidro; overl. den 1 Iden Yiar 5490, 
wat overeenkomt met 28 April 1730. 

42y. Graf van de gelukzalige mevrouw mijne moeder Branca 
Mesiah, die overleed den 27sten Nissan van het jaar 5453 (= 1693). 
Haar ziel rüste in vrede. 






I 




\ 



•0^-4. »LI 



mr^-. *Ui, 






(yj- 



'■; ' 



tt- 



l^-- 



^r 




Fig. 9 Plattegrond van het Kcrkhof op de Jodcn-Savannc : resultaat van hct graawerk van gcintcrnccrden in oorlogstijd. (Geteekcnd door den hccr Sprcy). 




SURINAM 



SAMUEL OPPENHEIM: 

An early ix^tk. Jewish colony in Western Guiana and its 
relation to the Jews in Surinam, Cayenne and Tobago. 
AMERICAN JEWISH HISTORICAL SOCIETY PUBLICATION. 16(190?) 95-186 



99 

100 

100 



100 



101 
102 



103 



104 



104/5 



106 



Apparently some Jews came to Surinam with Lord Willoughby in 

1652 (but theywere not the fiirst ones there) . 

Jews came to Cayenne, and a Charter was obtained by H Guerin 

Spranger (I656). 

DAVID NASSY appointed Patroon Käst er aM in I659 when he 

went to CAYENNE, and in I66O, 152 Jews from LIVORNO (Leghorn) 

saled on the KONTE DEL CISNE(in July I66O) for Cayenne. 

DUTCH GUYANA: I655 decision to settle there (after the loss of 
Brazil). In I656, the ZEELAND KHEcpaHy Chamber of Commerce of the 
DUTCH WEST INDIA COMPANY "adveertised", and offered Privileges 

(1657). 

On I'arch 22 1657 the firstsettlers arrived (no Jews) at the new 

colony of ESSEQUIBO . sorae years later, PCfv^ROON was settled. 

nearby. It was then called NOVA ZEELANDIA (the area) , also 

note that the river Essequibo is spelled in Dutch Essequebo, 

and ISEPEKE aad YSEKEPE are also found. 

Jews who fled from Brazil enter ESSEQUIBO I658/59, and in 

SKiiKHary January 25, I658, DAVID NASSY agreed to delivery several 

hundred slaves to Nova Zeelandia. 

Apparently colonists first came in Feb.1658. 

The first ship to bring Jews to N.Z. sailed in Feb.1658 and was 

the JOANNES, which left VLISSING/EN on 2 Feb.1658. In April I658, 

the d'EENDRACHT sailed with more Jews. in Sept. 5,1658, the 

PRINS WILLE"' sailed with Jews on boaöd . 

On the same day (Sept. 5,1658) a ship sailed from SALEE (Korocco) 

April 1659 more Jews asked for ships to sail 4o N.Z. DE FUENTES 

sailed in I66O on the ARGYN. 

the GEr"EINDEBUCH of HAMBURG mentions 25 Nissan I658 that Jews 

from that city propose to emigrate to "SEREPIQUE" . Names mentioned 

are irANUEL DE CAKPOS , DANIEL son of ABRAHAM DE CAivPOS, 

DAVID o' LIVERIA, DANID NUNES and JACOB SENIOR. 

"SEREGIPE" settled by the Dutch in I637 Y also called ESQUIVO, 

ISEQUIBE, ISEQUIPE, SEQUIBES .ESSEQUAKE, also ESSEBECKE. 



108 
109-13 

120 
122 

123 
124 

135 
137 

138 



Reference to Jews settlüng on TOBAGO dated Tay 21,l660. 

long discussion of the GRANT which was not an English but a Dutch 

Grant: It is the Grant of January 24, 1658 (rather: the specifics 

on the slave contract (p.117). 

The grant to DAVID NASSY for the CAYEl^INE colony was dated Sept. 

24, 1659. issued by the Amsterdam Ch of Comm. 

POIvTEROON: colonists who left Flushing Feb. 2,1658 settled there. 

it is not far from the mouth of the Essequibo. 

Some Jews went from Livorno to Essequibo, some to Tobago-- 

report by Kajor John Scott on Jews in Pomeroon in I65I in error, 

as is much of his information. Disregard. 

CAYENNE captured by the French in I665 (De la Barre) 

Enjlih under I'ajor John Scott invade Cayenne from Barbados in 

Winter of 166^-66, , „,, ^ ^ ^ ^ 1 

POKEROON §ettlement destroyed in fifi;l666- ^hey had come from Cayenn« 

tto, and in 1666 all went off to Surinam, now Dutch, smce the Peace ' 

of Breda. (1667) 



SURINAM 



-2- 



p.li|-4ln April I66I, BENJAMIN and HENRY DE CASERES and JACOB FRASO 

petitioned the King of England for permission to reside in 
SURINAr.' and Barbados and the Council ißor Foreign Plantations 
recommended that the Petition be granted (Jime 5.1662). 

Probably no ENGLISH Jews went to Surinam before I665, and 
HENRIQUE3 DE CAS2SES was in Surinam I669 
(see AJHS PUBLICATION v. 5: 63-64) 



145 



1^7 



1^9 



155 



156 



156-57 



2 Jews sailed from Rtterdam to Surinam in FebVl664-5"one of 
them is MEZA (spelled Mera) one of the Jews in Surinam v^o 
claimed Englis citizenship in 1677» 

mentioned DAVID RAPHAEL DE tlERCATO, got a pass from CRCr.WELL 
in 1655 "to go to BARBADOS, where Willoughby was then governor. 
Ko jews who left Pomeroon or Essequibo ever went to CURACAO. . . 

among those who went to Surinam were DE FONSECA, DA COSTA, 

NUNES and ATTIAS (Arrias) . 

The colony was called WILLOUGHBY LAND because the governor 

got a patent from CHARLES II June 2, I662. He remained gov. 

of Barbados. 

mentions TARORICA (Thorarica) as the old capital of British 

Guyana . 

Grant of August 7. I665 was the first ever given to Jews by 

the English and was very liberal. That was the grant for Jews 

in what became SURINAM and Dutch in I667. 

Willoughby surrend er ed to Dttch Admiril CRYNSSEN, the first 

Dutch governor of SURINM'. 

DISCUS3I0N OF THE I/IAPS OF 1750 (???) and one of I718. copied. 



■# 



,^ 



,jljlglll 



i 



^r 



i 



p 

I 



l 



A> 'I 







^ 



^> ^Ä» 



i<>55 



NAPllTALl BEN ÜAWID. ^ NA8SY. 



10Ö6 



raUhi Vlo/.es f.'SijrIcs. NapliLali was «'cn ^rool 
ral?uMp<ii>t «'II t^cnool rcn roep als Kahaljst. 
Slochls 66n hoek vcrsrlMMin van /jjn Ii.iipI nl. /j.jn 
/iCH itawut Aiusüinlain 1729), cc?» < ritisrhi; 
besclHHiwiuj^ van lul S(j(jrl^'elijki3 werk v.ui M ft- 
u a (• ii i' in h (» lii i / a ii o, nnirr M(in. 

Zw : JcwisU Enrifditpaedui IX, 107. Zwaits. 

MAS! \.ins(;i)lij, als marraan ^elKM^toii J o Ä o 
M i q u ü s, {3'eii. in Tortugal (hogin Kk; «;ouw),<»vprl . 
U' iJonstantinopel 2 Augustus 1579. Zijii vader 
was een junguit; liroedcr van tloii l''ran<:isro cn 
Uiugo .\4isi-M<Mi(lo.- Zij htihuordcn tut ü«; farnilir 
Nabi, 'iiu bi.) <lü virvoli^iii^Müi (rind IfxJf! «jouw) 
1^ rtuii^al was •ntvinclit. Mol zi.jn \a(i<M' on /ijn 
ooni Diügu LfMk Inscpli iiaar »Ir Ncflcrlanden ; 
/.i.j slutf^n zit h Ic vnlwtrpt'n hij «l«; niarran^'U aan. 
W<.'l(lra vuigdo /ijp laiito, dcbü^'aald«), rijkL* pliilan- 
liin^pc, dona (jijk 1 1 M(;nd(;'/ia (Ib-alrictMlc Lima, 
v^'J. Kol. lUl5j. l)»/'i J(>scj)li ricIitU; t<' Antwerpen 
niel /'jn tante (!n et* ii Idoedverwanl, Al'ialianj \Ui\\- 
venisLe, liet grihdr i^aukiershuis op. /ijn kna[»p«' 
verschijning, inneiii'Mide niaidercn, zi.jn tiouw en 
de i^Toolu i'ijkdoniiucn van het hiiis luacliten heni 
111 aanrakin^' in«;t ]«• K^j^'eiib.'S Maria, i,.indvo<>^'- 
dt's le iimssel sn;: il i.>..il. In l.» ;«. was ,J(»seplj 
intjt /.jn tanlr U \idWLiprn, ;il,> dnn .in.\n Miijin.'s. 
Iltjl \ uurliiuiL'n'l s''inz''ii \iin lj»'t i\;itlii;li( isnie 
.'iinderde ix-idm < n .lusrpli \(:itr(»k nict d»; zijnen 
iiair Venctjij, u 1 n li.j in l.)i'J, n; \^'W. ni«»eilijk- 
neueri u\ »JiAVonijt'.ii l^ylieidien, ii.uikv,.inj. \'("ji' de 
vt'inauncn fnaiiiineii \ (MV.ueiiL Inj de vt;rndiaansriie 
I t;^tji!i'iin4 c(.'n »'.ilaiid al' te slaari, Jit.'tf^een lirni gc- 
wi'iytTd wiMil. hijüa liraeia'h vennn^'m wen) etdi- 
ler in In'slag ^».'iiMtnoii : Joseph ne]) de inilp van 
-ultan Solinian Ui. waaidoui liel ^'eld Lein^- 
.rege\en \\<'id tu ili- i«'is naar (Junstant,in(»pei 
Kon U'trd(;n \ mui 1 L:t'/.tl . in l.).»2 i>eiTikLen zij 
«^unstantin'p«:! <;n \v»*i(ii;ij daai openlijk weder 
J'ideii. .Spu'dj'-; v<'iie«'iidi; rrnliiiMn ii (1.">2U — (iO) 
♦•u uok di».'n.-j ujAnl^iif doli .ioscpli gnxjte slaal- 
i.undigc niai.iil iMu de ruiMpeeselje diidoniatieke 
i*ctrekkin'jt;n \aii den Sultan W. ondeiliuucien. 
i:ad .Soliiniin ii lj«'in /iiM;ria.«> algestaan ter vesti- 
ging van et;n jood:>«;.iie Ivdloni.saiie, de iaatsle ver- 
mal licrn VA lierlMg van .saxus en de (^yciadisclie 
olianden. i''»t /j.jn dood i»t;lnrl(i h,*z(; lieitug, 
on'iiinks zijn seie vijanden, gnude rnaclil en de 
\ Mornaai 11.-5 le imjimjmm 1 in; iiu\«f! lia»;idle*n /irli 
ru« t ii» in l<; v^üdaan, <iie wp zijn K.i>te«'l IJjjlvedeie 
\\\vX \er v.iii r^tii-lanlniopel tronnde. 11 j liuwdr 
l»} ^iMn.sta.Mtino|..'l /.iin idciit «Ifna J< <; y 11 a 
N a s i. \jv iKielj'ion in dr /uidelijke .\ed<;iiand(;n 
n »ezfM/iden Jiein als uiidAnlvv«,Tpi;naar giouLc 
Ijülangibdling in. In !.»♦>. inJiltc inj aan den cai- 
\ inisll.^eiieii kerkoraatl \ an Antwerpen een sciirij- 
\en, waarin in,; (o»;/.(;;;de den slrij 1 t(igen ^I)anje 
rne.t ^^'cid al^ •\"^)V liipionnjlio te znileu stcnnen. 
I Ml i>.»ndgen<a»L."-(;liap, «iat t<»t d(; vrije vesligin^' (!♦;]■ 
Ion<n in .\e<J( riand zou leiden, wcnl dankijaar 
aanvaard. in (.';•>'.< l*e<;iinn-n •nderiiandeiing(;ii 
niet pJln^ Wdiruj \ in Oranje le Cnnstanlinupel. 
I>'»n Jf .>e])ji k<»M i'nrkip; eeljhj niel tnl een uniing 
niet .Spanjei»ew< L;en,/<»(idat 'nzaak ^een vnoit^ang 
nad ; /.ijii oveilijd«n in ir»/'J Wi'id dnor Jaden inT 
laiJit, die zijn weidadi;.dn'id, ^tlt'CKllieid en 
aan/ien eei(|<;n. ii.) i^ een dm- rnee^L vooraun- 
staajide Jaden der Inde eenw. M o /, es AI ni u- 
sii i 111 a rJioeg licni /ijn etliisei» werk lA Ucyunienlf 
• ip <;n h 1 i a z a r As ii K e n a z i zi)n eomnien 
laar Josffih l.cLacli. \hn\ J"^ej)|. j icin h in (^(nistan 
'»n(>pt;l <;en jcjndsclie ae;idt'inj(. ^i\^ ; Jeseliiinij en 
.tieiitte er «;en tiein« (;uws( Ije druKKi lij ; ii«'ni 
wanlt 00k een tlie<dugiseli apoi(ig<disc ii i;aekje 
taegesoiireveii waann iiet Ja(Jendajn tegen l< 
k;riel;se)j«* j>liii'»iOi>lin w(»!(il vei(Jedigd. 



Zie a n (; / wart s, De. V'fisliying der Sephar» 
lipm ni fle HcpiUflicJc iU'i Vereeniffde \e(lprlanden 
Amsterdam \\)ZJ 1 'j vig. Zwarts. 

NASSY (David de Ishae Coinn), gel), in 
de Joode-Savanne -^urinamej i'^eln liW, overl. 
tc ParaniariPu Ma.irt läOn, zunn van ishak de 
Joseph dcjlien Nassy (die vaigt) (Jpgeleid in de 
nutarieele praiitijk werd iiij in Mei 170.* i- gezwn 
ren klerk aan zijn vader, den juratorde- juudsche 
natic;, toegevoegd. V6ör deze gonverneur.^beslissing 
was liij geiiiiwd met zijn bloedverwante 1«J s t h e r 
A b i g a ii (. a h a 11 a t N a s s y. In l i ti) kocJit Inj 
de Ivoftieplantage ,,Tulpeiibnrg" aan <ie Snrinanie- 
rivier vour y;>.()00 guldens, tcTwijl de laxatie der 
piantage inet inventaris 117.000 gniden:^ Iteliep. 
Isliak (Isaae) vestigdo zicJi ap zijn ;»lantage, 
welke explaitatie hein wijinig vaardeel bra(dit. In 
1 772 was tot Inj gabay (penningmeeste:^ \ im di- 
onafhankeliJk(; juodsehe nederzetting de ,,Juode- 
Savanne" gekozen In 1^'ebr. i77J benoenide lud 
liuf van .Justitie iiem tot gezworen transiatenr 
in de spaans(die en f)ortng«!eschc taal. In H/Ii 
bridv icn st(nfte ander zijn negers uit, di(; Xa.s>>> 
ziek v;in iiioedebMisiieid maakte. Tuen ging de pban- 
tage loor verwaarloo/jng \erl(jren ; /ij werd 
geirrlilelijk «mder secpiestiatie gestcld •n kon 
do»n' de <Tisis aan ile amsterdams(die bems in 
lli.'. sleohts /lO.OOO snrinaam.-t)ebe gnldensopbKMi- 
gen. llet volgende jaar erfde liij van zijn vader 
een berlrag, waarvan liet grotdste deel, n.l. I .s.oou 
gülden, «loor de di'ibaele oninvorderijaar Ideok. 
Uet nestunr der j»ortngeesr,iijo(jds(die gemeente 
b»;val lieiii inet warinle bij den gniiscrneui' al.- 
opvolger van zijn vader aan, z<M/dat hij in Kebr. 
17/.') jural(»r di-r jaodsehe natie weMd, liet;^^;en beiii 
•iOO guldens salari.^ inbr.aht. /ijn sr,nuldi*i.>eiiei> 
lieLen liein e<Jiler ni<'t imd lusl (mj na een iiali' jaai 
wiston zij Iji'in te doon scharsen. um teaiil kuin'U 
aan de gij/eling Irak bij zieh mel vi'anw »n Kind 
in 1 77o liil Paramaribo naar de Joden-Savaniai 
zelvc tcrng waar inj daor het gerecJit nuM'i.ijK 
acliterliaald kon worden. uHieieel nam iiij nu onl- 
siag ais juratur en als t lanslate'nr. De koninklijkt; 
commissaris-gcneraal en adininistratenr, de dcs- 
kundi,-(e ötaatsman Alalouet, dicMle Joade-Sa\ iinnc 
i»e/orht, hcsfdnijft den JO jarig«'n .\assy als een 
,,liamme extraardinaire ', die de nial«rno talen 
\lut sprak, Arabisfdi, <dialdeeiiws( h ci; de rabbijn- 
sclKi ietterknnde kende. Nassy iiioest nu in ande 
,,galons" handelcn am aan <len kasl le kninen. 
In 1777 ging iiij »;(ditt;r nnd <len joodselien d(»kte,r 
der Savanne gezamenlijl; een apotlnkeiswiiikel 
drijven. Met de artsenijKunst bestndeeidc? Inj nu 
ouk d( goiieeskumb', waartoe zijn rijKe nibliolb«ek 
hem de gehigenliejd bood. iJeze in I J.SJ verku( Ide 
bibli(dlieek bevatte een graid aanlal liü'isehe zedt- 
kundige an pliil(is(»piiisclie werken , n(d^ franst die, 
spaan.S(die, p'ulu^MM'selie en klassieke Ietterknnde 
iH'nevens histnrisi In; wetensebappen waren rmia 
vert.«;genwoar<ligd. .Natnurkundi^ seiieikunde, ^.e- 
nees-, hecd en verlosknnde, physioiugie, pli.nina« n 
waie'n er, en iMikde lienreuuwsi he nat-Ken Lje"V«'ii 
\ erder eun denklnM-ld van de aiilv. lUkelin^* \ an 
den man, di«: de/u InK^Ken bijernlaa» hl . Dan 
tnssrJien zien wij zijn ,,mat hina ele( irici na.i.>l 
de lieclteni.ssen van \allaiie en Kau <• au In 
Aug. 1 i i>^ kiiM!g Nassy hei iatzaldigde seeietiinaal 
de-r ge'meenii: (a<ijndanle-gal)ay), welk amil 
hij kon waarnemen, daar «le recblszittmgen »n 
\ergaderingeri ter bynag(»ge iieraba \ •' .^aloiii 
zegen (tu vrttdej up de .Savanne werden gehou»]en. 
In ilHl} ijratdjt hj een ivglements wij/.ik'ink' Ld 
stand, die d(jor de-n raad ^ Junta; gDedLjckeurd \syu\. 
ihj het \ cr/oek oin goedkeurin^,' aan h«'t t;"n\ti 
aement, .steM«' .N'assy een nn inorie op. w.iaiin liij 




ook op verbeUrii 
dpong. Gonven» 
syna üf regente«! 
den, om de rßM| 
te neriien. lliero»! 
den titel ,,adjuc| 
bezuldigü secn. 
bestond de syn| 
en Nassy, tuen 
voornaaiu aand 
van dit ,,fe3ta d 
f> artugeesche io 
College ,,lj(>cen 
neur Wichers \ 
zieh aan »le stu 
zenakmidige w 
zette iiet colleg' 
sehen krijg.sra; 
Varhessprunij d 
rnaribo een 
daar sedert l 
st«d<le den kerk 
l>etuigirig te 
sassy sehr«iei 
niief aan D;)hri 
tefi, het vertai- 
ge<! (die otigine 
ondeitussehe/i 1 
naine. .\a.s.sy o, 
de .luden vari 

ond«a' hem i> 
raad vij'i.egl' 
ij\ enge b'iiiM' 
weck tc le/eii 
naar de, dir«- 
h.i iden bezw 
pa>)-.ige.-,, d 
iiislui tt^tif Hti 

t<* Amslttrdfi 
d't. ii vvel ine 
koiotiiir. i\\ S 
inanen, /and 
kii; werk je". 
voi»rk«'nuis e^ 

yrzf'iarUait [/< ' 
slerdi..:i 17'.' 
ifl I80i aldi) 
als l»estnuro 
si;e,retaris, d 
i->'n iangdn 
der H'gleiue; 

u warnen. U* 
und mede, 
voortaan pi 
d'MMl van Zij 
te l^irinlUli 
In 17*J2 ver' 
NoiU'd .Vniei 
IMiiladelplii.i 
Aead'iiiie \ 
de geneesk>' 
nver tie epi 
een nnMiiuri* 
Snrinamt^ d 
Mailand wt 
naar het d«*» 
,,nn' lie.ns n 
gelieentieer«! 
laet nianala 
Uli n itte vi\ 
leu iiij dam 
stnm") sclia 
zuadat hij . 
Na ;:gu t 

Niouw N 




•r— 



it^m^ m.iiuMUämti\ 



". 



yi 



/^' 



i 



} 



1067 



NASSV. 



NAUCLEKUS. 



1058 



*% 



:> < 



.'^ 



.oknp v.'rb^'UM'itiu'v.iiilKitondrrwijs.lrr.lodfMiajin- 
.lr.ri^?. (ioiivcni.'ur Wicin'is hrnooiiKlc (i J>iinias- 
sijiis of ivgoiiten, i\\i) :iV, jaar /ittiiiK zoiidcn liou- 
.l.'ii, Olli <1«' n!f(.ifiiati(' (l(;i' ^•^'l(3IaeIlt(Ml t«'r Jiand 
{r. iioiiion. llierondca' was Xassy, die im niet lan^tT 
den titfM ,,adjudant«; ^'ahay" kon vocirii, doch wd 
;M.zoldii,'.i si'cndaris Id.rf. I,, Wijninaarid 17.S0 
i.. stoiMi ((•' syiia^'MK«' d(jr Savanne liondcrd jaar, 
• M .\a>sy, Um'ii jiiist V(»urzitl»Mi(i panias, nairi cni 
v»t'»rnaam aaiid«M'| in d,. voMilxTridin^' cn rcLjcijn" 
v.iii dit. ,,fosta du .J.)!»«'!". .Vussy riclittc iii'-f fMikrii] 
j. *rtii,i;ec.MlK?.[.Mlori t«' l'aramariho h<^t l(dt,<'rkiin<li^' 
o.jilci;«: ,,l).Mriid,, üocoriiur" (,p^ waaiv;iri ^ouvcr- 
ii'Mir Wichoi's l)<'scli('rmli(M'r wvni n\ \v<!lU culhi^Mj 
zicii aari dr sludi«; \,ui liistorisi^lic, wijsf^t'cri';«; cn 
z.idrkiiiidige w^M'kfMi /ntto. In \u>l ixj-in van i:,s«i 
zcttc lu;l clloi,'«! /irh aari lud hor-k van den pniisi- 
schLMi krij^siaad Dolmi, IJdKtr din bunfnlirhe 
Ve.rhessi'nuuj (kr JikO'h. .\as.sy (dio tuen in IVira- 
maiil)«.» i'VAi ;ip<»tlM'kri>\vinkc| h.id ^M-opend, 
daar sndürL l ?.s^ d«; ^Mj/.«•lint< npi^Mdioven vvasj 
.stt'l<l»3 düii kMikcraad vuor (h;n scJirijvcir oon daidv- 
«Hitui^'ini,' to /cndfii, waarL»«' ix-slntcn w(;rd ; 
Nassy scfin-cf Loen drri in li.'t Franscli ^'t'st«'ld«'/i 
ini.'f aan JJulini. De nHla<ai(^ der ni<.'nwe n',%'lt'ni(:n- 
U'ii, UeL vorlalMn in liet ilniiandscli van hcit ixalii- 
;,'«Mjs(:ii(M)ri;^Mnu«;i, vrr^Mlo nu vlmjI lijd. I^idiin vnx'^' 
MfidrrtiissrlKüi iniifdilin;,'«:n (»vorüf^ Judm van .Suri- 
name. \assy onlwii'rpdaarop (3(in j^Mjsc.liiuih'nis van 
de Jinitin van SurinairKfJ- niet l)ijla;/<!n nit li«!t 
ondt'r hr-in lMTn.-t«Mid arclii«d, wciki- ii,| den Krrkf- 
raad VM..rl«;u'd«', di«; ln'in dank hracliL vonr /.ijn 
ijvon-«' t.eni<)«'iin-c»'ii. M«mi iu'Si(Hd, :.'U Jan. 1 is.s ln-l 
NV'rk h; i.'/«'n »wi Lcr i,'M<'dk<'iiiinu' van d«; npdraclit 
naar d»; dir<,'rL»'nr«'n d(jr kol.Mij«! ti; /<'nd<'n. I)«'z«; 
liaid'-n i>«'/w.ii'(;n Le;,'L'n v<;i's<;iii||rndt; pulilifkr 
pa,sa^N's, die .Vassy im scluaph'. Ild Ksstii 
hisbn'Kimt s>ir hl Cnlnuif. dr Sminain. ^rln^' in 1 ;,s'.) 
t'- Aüish-rdiini I.t p.-isc, /j.nder \assy s naiini, 
d<M;ii wel \iv'l «le updraclif, aan d»; (Jireclenn-n d».'r 
k'dM.iii«. In Snrinani«' was in''n «r \veini;< ni<'d«; ini^e- 
n'Mii'.'n, /.M.idat .\assy .sj>n'«'kL van ,,niijn '.n^'clidv- 
ki^' wrkje". In I il>u vers-dicrn er /'»ndrr /:|n 
VMMrk«'nnis tjrn li«»lland.>,r,lic verlalin;^ van llis(<ni- 
sr/w, ftronjr iwrr dr l^nlmur. Sniuuinu\ dooi iwn 
ifrzds' '»Uli ij>-i,t>,dr JiKKiscIu' iiuunim tihhuir (Ani- 
>lerdani 17^1, (jnder a(jd«:r«;n UL(!i v«;rscli<'<n n 
in I.SO^ aidaar een h<'rdrnk van). Na zijn atlrrdcn 
als bestuurder in 178S, knir,^ |iij het" arnht van 
»e'^retaris, (iat lutm 10()0 ;^nj|dens jaarlijks inhrachL 
Ivri l.in;.'diiriL,M; ziekte vertraaj^de de vrrl.aiin^ 
d<a' iv./|rfnt'nten, die eersl in S«'pl. 1 78'.* -(M('(!d 
kwanien. I)«* dire<:li;nren Ixinocidiin zieli t'v (Mditfw 
ni"t nied<*, zufMlat <J«' .Vsciinnt ;r«!;^lenn'nl.<'nj 
Voorfaan [ii-aeliscli :^\:^ ^'«'bi'nik o'ddt'n. Aa dtn 
dMM«tvan zi|n \in\i\\ ^\ov. IIh'j. vi-rhi-p /ijn /.-r.ik 
I«; l'arainard»') «'n /ijn ^,'ezondh»'i(i ;^Mn^ ar|d«*rinL 
In 17!)j vrhuk fnj inet zi.jn dnclittr Sara naar 
.\nord Arn'wika. llij vest ^'d<! zicb als rnt-dirns in 
lMiiladel|>lu.i, waar Inj bennernd was tnt lid van dt; 
Ar.idrrnie van wijsiM-i,'eerLe eu 'i<»rresp(Hidt'nt v«Mir 
<bi ^elleeskund'^ llirr gaf hij een Ki'S'liiill nit 
over de epid«'niie in die .-^lad en stride hij nnk 
"efi Fnt'innrie np »iV«-r de* v<'riaderin>< van df'kojnnie 
Surinam«;, die in 1 7'.K'> aan d«r nienwe i'»;^jeerin;.; in 
Ibdiind w<'rd nj>;.,'»'/.ond«'n. \'andaar vcrtiok Mi) 
naar lie-t dee-nsdie' St. 'rimmas, waar bi| dnor den 
,,me*dieiis ib'S KnninK.->" was j<<'cxannn«('rd «-n 
Kelircntie-rrd. Ilierop trok bij eind«; it'Xt w«'d»'r 
met ma/mfa(;tnp;n, seboe/ien, seheerm«'s><'n, dru^'«' 
e/i n<itte vivre.^ enz. naar Snrin;nne, w«;lk<' artiki; 
len Inj daar te kuop bond. I)t' Mab.imad keikl)«- 
stuur) s'Jionk bem nu den titel van ,,do<'fMi", 
zoodat bij als ,,flnetor Nassy" iiekend wenl. 
Na zijn terngkcer bervatte bij zun .st'en;laris- 
Nlouw Modorl. Hiogr. Wo-riMil. Vj. 






ambt cn lud, transbitenrsebap in iUi franscbc, 

boIlandscdMi, pnrtni^erselie en spnansehe taal. llij 

ofitwierp een plan vonrdesMidilinK van een kweek- 

scbooi i)\) de .ioden-Savanne, waiirvan bet prospee- 

tns in bet Pdrlii^'ccseb, Hnilandscb (;n Kransi b in 

1 71Mi i(» Papaniaribo versrlxen. Tocüi een d(»rdtseb 

pamflet te^rn de eniancipatie der .loden vcüsebecn, 

scdn'e'ef bij Ut wed('rle[,'^,dn^' (ofsebonn de NationiiN? 

vcrj^'adiiiiii}^' d«; eniancipallr recMls np V Sept. 1791) 

vcrIiMind bad) zijn LcUm jKßlUiro-tlu'olitylcn-tntnulc 

sur Ich Juifs, dir, voorzien van e(;n opdraebt 

aan i\r\\ ;^'onv('rn»'nr-;.,'<'ner}nil, in 170H nitkwam 

(onk in boliandscJie vertulin^' veiseln'nen). In 

I 7U7 nam Nassy dr be'niiinnin^' van een np^'ebracbt 

s( bij) vricndelijk np ; d»; pcjrtu^eescbe rei^M;ering 

(biidvt(! b<'in liiervunr (l(M»r de uitnixMJi^'in^' om 

zicb nn^t zijn ^,'<'l(»(ds.^(;nout<'n weder in l^ortn^'al 

te vesti^'rn. \)i\ .\nssy vcTvaardif^de nu ook et'ii 

\vonrd»'nb(M'k van Ijrt Indiaanscb (jaiibi. In 1799 

trad Nassy vv«*d(i in b't buw<'lijk n.l. met dt; '^\- 

jaii^'e Kibea d(; David de la Pair-a ; bnn buwelijks- 

vuorwaanb'ii wt-nb-n vunr beteerstinbetl lollaiMlseb 

^'«'stcifl. l'Jnk»;!«; maandi-n latcr Icj^Mle Nassy zijn 

ainbt ji<Ml«;r en bleel adjnneto («»ud-r(;}.;e'nt) van tiet 

kerkht'stuin'. in S«;pt. iso.') nam bij u.a. (jm zijn 

;<e'zundbei<l<tnestand en zijn ^'ev«*rd(Td<;n budlljd 

;4'diet;i untslag. Ihd. v<)l^'('n«le jaar «»verieed bij en 

werd üj) de uude be^raaiplaals der .in(i«;n-Savanne 

bij zijn vad(^ren be;^'raven. llij was «;«'n der j^rnnt.^te 

,l>n\f)n der isde ee'uw e'ii de e(!rst<; srbrijver van een 

;<«'Sf,liie(|enis der .b»drn in Amciika. 

/ie : K. H ij l s m a, Dnrid dt' /s. C Xassi/, 
st'hrijver van de ,,i'^ssai llisbnuinv sui Siniumn'' 
in Hijdiiu/cn vooi \'<id. dcsrii. fxie rc^'ks, dl. r>, 
j). -MS; Siirinunfl S r c I i - ni .i n n, Ifand 
Xdsst/ (ff S'üuuiiK lind, his l.'ltir l'nldirn 1 hcnhh 
i/ica Mifiab: SU, h'S Jtnfs in l'nhhndtons nj tlm 
Aiiu'.rican h'Ujisli Utsluiind Sm-irtu n«». iJ (r.Mi), 
:i.'); ICnri/rl(,jiu>'dn' ran .\cdciL i\<'.s/ /;///</• ;{«(> v. 

Zwart.s. 

NASSY (Idj.ik CnlH'nj, ov»:il. .\nv. 1 7 7i, znnn 

van .1 M s e- ji b M t» b e n N a s b y en vadrr van 

David de Isbak (loben .Nassy (zie vuri^' art.), 

nejende b«d ambt van Jnralni der joodsebt; naiie 

van .inrinaint; ult, die op de .loden Savanne <;«'n 

iHiliupaiie ;-'eni<'en,se,bap liad. Srdert 17i»'j bezat 

Inj dll ami)t, n.l. ile notaiieeb; praktijk oniler 

dt!/«' portugeescb«; .bab'n. Deze wnnnibin m«'(;r«'n- 

«l«;«'ls <»p de .Ioden-Savanne, bet mJ«lil«'lpuni 

binin«;r planta^;«'s. Daar was uok de synaK«»ge. 

^'('V«;Nti^'«l ,,Der<iija Vesalom" (z«'^'e'n en \n'de;. 

Ili«'r}»ij verviJbie l>bak (Isaae) K'eruinien tij«l bft 

ambt v;in adjnd;mt irabay, d«'n perman«'nl»*n ><'ci'«;- 

taris, di«i d«; [»«-n \()«'i-«b' in «b* v«'riraileiin.'4«'n cn 

r«;«dils/ittinr«,'n van (b-n .Mabamad (k«M kl.«'>tnni;. 

« )'ik v«'rl«;«'nib' bij idJNtand aan d«'n p«'ri«'dit'k .ilti«s 

dend«'!! n;L'«'nt M'-ibay (p«'nninL'm«'« .>h'r;. I lij was ^c- 

bnwd m«d. Sara, «b- d<i« btei' \ .ni lsba«k lincn«) 

«I«: .\D .-«.|iji ta, np '.'<; risjii«';.i9;{(17;:::). In 1 iba 

w«'r<l zijn z«M»n I » i\ id bcm bij i touv «•rricnrsb«'S( bik- 

kin;< alr, ^^c/w«ii«*n kl«;rk Idf^^'i-vtMifj'd (zi«* \ nnj-. 

^'a;md all.). Zijn forlnm b'cd z»*er nntb-r d«; 

crisis aan «b; umstcnlam.^« b«! bcurs in \liA. Tut 

Zijn <l«M»d bb-cf bi| la t .nidd \ an jurat«»r uil- 

n»5l«;ncn. llij \\«'id ln';.,'rav«'n «»p •!(; .iu«bu Sas.mne 

(;n in zi|n ainijt <*|)L(«\ nl^'d duor /.ijn zonn David. 

/••■ : D. H i| l > m .» in lti)diu/ru vunr \(id. 

iirs'li. ."»d«' rei'ks. dl. ,'19 «n \!:i \ i'uhlinUions of 

tili' Anu'iiriiii .Int^stt Ilisin ant .S/y«'/W//, nu. \H 

'1909,, ?m:;, ZwarLs. 

NAUCLERUS .bib , j»rn>l«r, ^v\>. te Dordreebt 
t.%'il , nv. il t.' \nK\/pcn 10 IVnr. Ia91, sLudeerde 
aan d«! imi\ «iMih-d, t«; |.«uven cn Indiaalde (b'n j^raad 
van Ini'nti.i.il in de K<'di,'«'lct'r«lb«;id. länr» was Inj 
past«M»r«l«;rSt.\\albnr;iiskcrk t«; Antwerpen. 21 Mei 

84 



et 









(:' 



,{i: 



f;<*"4» 






\ I 

5«'^M' 



' J 



• ;. \ 







1*" 1 



<l. 



►i 






^ ■•,i--«IW» j^ 



1 1< .''-it I 



1 



M 



'*?-';^ 



^.^>>-^*)n^ 



^:^^ 



156 



American Jewish Hisiorical Society. 



the Pomeroon colony was destroyed. Byam, in his Journal, 
describes the deplorable condition of his colony for defence at 
the time of its surrender to the Dutch Admiral Crynssen in 
1667, and shows why he was compelled to yield. He also 
mentions a visit he made to the Dutch Admiral with the view 
of treating for terms, and says he advanced towards the Ad- 
miraFs ship with a fleet of small vessels containing Christians 
and Jews, 168 in number, and that he was well received. 
Probably Jews predominated, and many of them having come 
from Holland and the Dutch colony of Pomeroon, Cayenne, 
and possibly Tobago, the Dutch were inclined to lend a willing 
ear to their request for favorable terms. Under the capitula- 
tion dated March 6, 1667, provision was made for the benefit 
of the Jews resident in Surinam. A list of the Jewish and 
Christian inhabitants was also agreed, by the sLxteenth clause, 
to be furnished to the Dutch Commander.'"" A copy of this 
list in all probability exists in the archives at Surinam. In 
the archives at The Hague it cannot be found. The names of 
the Jewish inhabitants then in Surinam would probably be 
substantially the names of the colonists in Pomeroon and 
Cavenne.*^ . _ 

^'^ See Byam's Journal in Bijdragen, supra. 

*•• As many of the Jewish planters of Surinam were no doubt 

partly from the Pomeroon it may be well here to note a map, not 

(lated. disoovered by the present writer, containing the name of 

Jewish owners of plantations in Surinam before 1718. With a 

few exceptions all the names on this map appear also on two 

maps of 1T5Ö, and later, made by other designers and engravers, 

a copy of which has been reproduced in the article by Prof. Ricb- 

ard Gottheil, in Pubs., Am.Jeicish Hist. iSoc, No. 9, pp. 128-133. The 

map in question is probably a reproductiun of a map much earlier 

in date than 1718, and is to be found in the Lenox Library in a 

work entitled Deschryvingc van de Volk-Plantinge Zuriname, by 

J. D. HL., Leeuwarden. 1718, XX, 263 pp. It is entitled Land 

Kaart van de Land Streeken Cottica, Comowini en Suriname, 

Alles naukeng afgetckent Door A. Maars. Starting from the 

mouth of the Surinam and going south, we find the foUowing 






I 



Eafiy Jewish Colony in Western Chiana — Oppenkmm. 157 

The snbseqnent changes in the goyemment of Suisam 
under the treaty of Breda are matters of history and need not 
be dilated npon here. Surinam became again a recognized 
Dutch possession, and New York, captured by the Engüah in 
1664, was relinqnished to England* 

Eeturning again to the eolonies in Nova Zeelandia we find 
that the colony at Esaeqnibo was, after some years, re-eatab- 
lished but that few Jews are known to have gone there or to 
their former location on the Pomeroon. There is, however, 
a ref erenee to a Jew as travelling in Pomeroon and as having 
died some months before March, 1684, and as the only one 
then knowing how to prepare the vanilla bean for trade. This 
appears in a letter of Abraham Beekman, the Commandeur 
at Essequibo, addressed to the West India Company, nndcr 
date of March 31, 1684, reading as follows: *** 

names in the order given. On the ri^ht bank, looking sonth. 
oceur the names of dePlna, d'Ariab» deFonseca» David, Drago, 
Duivelaar, Marlk de Britta, Serfatyn, Nunes de Costa» Parade» 
Barug de Costa, Joods Doorp en Sinaa;oge» Naasa» deSilva, 
Abraham de Plna, Jacquee da Costa, Benjamin daCosta» Joaeph 
Nassy, Samuel Nassy. Opposite the Joods Doorp en Sinagoge 
we find the names Nunes, and Moses I. de Pona. Ob the Cottica 
river is found the name of Abraham de Jood. On a branch of 
the Comowini appears the name of Aron de Silva 

Of these names we find that in the list of »ome of the members 
of the Jewish Community in Surinam in 1669, meationed in the 
EsMai historique, in the Petition for the additional Privileges In 
that year» and in Appendix IV hereto, the following appear in 
the surname» Naasy, da Costa, deFonseca, Nunes, deSilva, Parada 
under the name of Pardo and Ariab under the name of Arias. 
Duivelaar appears later, in 1735, as Davilar. See Pul^,, No. IZ, 
p. 132. The appearance of the name ** Joods Doorp en Sinagoge " 
indicates a date after 1685, when the synagogue was bullt, but 
the plantations were undoubtedly there before that time. 

*'*Ca«e for Qreat Britain, supra, Appendix I, p. 186; Keport, 
ü. S. Com., supra. Vol. II, pp. 161-162. 



■ -f. 

•» 



M 






Q 










r 



M-^ ^ 



■■.♦ -jt 



«.- > 






IGO 



American Jtwish llisiorical Society. 



The following is a summary of what has been principally 
shown herein, not heretof ore appearing in relation to the Jews 
in South America : 

1. The establishment in 1658 by the Dutch, probably under 
an agreement with David Nassy, dated January 25, 1658, of 
a colony of Jews on the Pomeroon river, in the region of the 
Essequibo, in British Guiana, then in the possession of the 
Dutch, and known as Nova Zeelandia, and the development 
of that colony until January, 1666, when their plantations 
were destroyed during an incursion by the English f rom Bar- 
bados under Major John Scott. Extracts from the Dutch 
archives indicating the activity of the Jews in the colony, and 
appearing here f or the first time in print, are appended. 

2. An emigration of twenty-five families of Jews from Leg- 
horn, Italy, in the spring of 1658, sent out by Holland under 
a grant of Privileges and immunities to them, to form a colony 
in the region between Surinam and Cartagena, identified 
herein as at Pomeroon in the Essequibo district, and the 
probabilit)' of part of them having become dispersed to the 
Islands in the neighborhood ; and also further emigrations of 
Jews from Leghorn to Nova Zeelandia in 1659 and 1660. 

3. The identity of the grant of privileges discovered by Mr. 
Lucien Wolf in the British Museum, in the Egerton MSS., 
Xo. 2,395, set out by him in the Transactiotis of the Jewish 
llisiorical Society of England, Volume 3, and reprinted in an 
article by Mr. ^Max J. Kohler in Puhlications of the American 
Jewish Historical Society, No. 8, and claimed by ^Er. Wolf 
to be an English grant of 1654 for a Jewish colony in Surinam, 

between the banks of the Amazon and those of the River Oro 
[noquo].'* See Case for Venezuela, Reply to British Blue Book 
Documenta and Correspondence, p. 59. 

^**Case for Oeat Britain, aupra, Appendix II, p. 42. 

^'•Jbid., p. 48. 

*^ Report, supra. Vol. I. p. 202. 

^*Case for Oreat Britain, Appendix III, p. 111. 



Early Jewish Colony in Western Ouiaria— Oppenheim. 161 

witk ihe Dutch grant to David Ntssy, dated January 25, 1658, 
above ref erred to, for a Jewish colony in the Easequibo, which 
aettied on the Pomeroon, in what is now British Guiana, theo 
belonging to the Dutch, and for the benefit alao of the colo- 
nists from Leghorn who probably first went to Tobago bef ore 
proceeding to the Essequibo region. 

4. The genesis of the British grant of privileges to the Jewi 
of Surinam, of August 17, 1665, and that it was modelled, 
probably at the instance of the Jews, upon the grant discovered 
by Mr. Wolf, but as a Dutch grant and not as an English grant 
or draft English grant, as claimed by him, and that in 1669, 
two years af ter the capture of Surinam by the Dutch, two of 
the four further provisions that were added to the British 
grant of 1665 by the Dutch, at the request of the Jews, were 
taken from the very grant discovered by Mr. Wolf, indicating 
that that grant was then known to the Jews of Surinam of 
whom many had been in the colony at Pomeroon and at 
Tobago from which they had undoubtedly gone after the cap- 
ture and destruction of their plantations in 1665-6. 

5. Some additional data as to the Jewish colony in Cayenne 
under the Dutch grant to David Nassy, of September 12, 1659, 
ot which a copy in English is given, and tlie relation of that 
colony to the colouies at Pomeroon, Esseiiuibo and Surinam, 
and reasons for believing that after the capture of Cayenne 
by the French in 1664 the Jews did not at once go to Suri- 
nam, as is generally suppoeed, but that they went to Pomeroon 
and Essequibo, and that it was only after their plantations 
in Pomeroon had been destroyed by the English from Bar- 
bados in 1666 that they went to Surinam, which had just pre- 
viously issued a special invitation to Jews to settle there, 
granting for the first time in English history füll reügious 
liberty and citizens^hip to them. 



f 






*'*».'A/ 



•^ ■:.t'^*^m^] 



-f 



180 



American Jewish Historical Society, 



of England, and shall obey all Orders already issued by hlm, or 
which he may hereafter promulgate. It is, however, to be well 
understood, that none of these Orders shall be contrary to what 
is herein contained. 

It is also hereby granted and permitted, in the most ample 
manner possible, to the Hebrew nation, to practlce and perform 
all ceremonies and customs of their religion, according to their 
usages; also those relating to their marriages and last wills or 
testaments; and that the acts of marriage made according to their 
rites and customs shall be held valid in every respect. It is also 
hereby declared that they shall not suffer any let or hindrance 
in the observance of their sabbath or festivals, and those who 
shall trouble them on that account shall be considered disturbers 
of the public peace, and shall be punished accordingly. Also that 
they shall not be bound to appear, on the said days, before any 
court or maglstrate; and that all summonses and citations for 
the said days shall be null and void. Neither shall their refusal 
of payment of any claim made against them on these days 
prejudice them in any way, or diminish any right they may have. 

The possession of ten acres of land at Thoxarica is also hereby 
granted to them, that they may build thereon places of worship 
and schools; also for the burial of their dead. They shall, more- 
over, not be compelled to do personal duty, but shall be permitted 
to send a Substitute, except in case of war, when they also shall be 
bound to come forward with the other inhabitants. Permission 
is also hereby granted them to have a tribunal of their own; and 
that In cases so litigated, the deputies of their nation may 
pronounce sentence in all cases not exceeding the value of ten 
thousand pounds of sugar. Upon which sentence, pronounced by 
the said deputies, the judge of our court shall grant execution to 
issue; and they shall keep registers and records of the same 
according to custom. When an oath shall be required, it shall 
be administered in conformity with the customs of the Hebrew 
ratlon, and such oath shall be deemed valid, and have all the 
force and effect of a judioial oath, notwithstanding any law to 
the contrary. 

That all this may be fully known, I have, by order of his 
excellency the governor, his Council and assembly, signed the 
present on the seventeenth of August. 1665. 

(Signed) John Pabry, Secretary. 



%i 



; 



i 

t 

, t 



> 



I 



.i 



1 



i 



Qviana-^f penkeim. 



IV. 



PETITION FOR AND GRANT OF ADDITIONAL PRIVILSQSS 
TO THE JEWS OF SURINAM, DATBD PARAMARIBO» 
OCTOBER 1, 1669.* 

To His Excelucncy, Philippe Julfüs LicHmmao, Sov«wtiajf or 

THE PBOVINCES, RiVEBS, AND DiSTRICTS OF SüBINAM. 

With due reverence, the Jewish nation residing her© ia SurinaxB 
Show how that at the time of the Engllsh goTemment. by & 
special Act in our favor granted by the Governor, bis Council and 
Assembly on August 17th, 1665, we enjoyed. without moleetatlon, 
certaln Privileges, more fully specified and mentloned In the 
Act set out below, by virtue of which and without the lea»t 
infraction thereof we resided continuously under the aforeaaid 
government, secure in our persons and possessions, and also how 
that owing to the manlfold troubles that occurred during the 
last two years we have hitherto had no opportunity to Petition the 
Governor for the time being about the same, and that we are 
being daily requested in letters reeeived from various quarten 
from many of our nation who are inclined to oome to settle 
here to infonn them of our Status here and how we are tre&ted 
here; and desiring moreover for ourselvee and our descendants, 
our people and our property, further favorable Privileges which 
we look forward to have secured to us through your Lordshlp by 
a special Act of the Noble and Mighty Lords of the SUtea of 
Zeeland, as was heretofore done by the Knglish government; 

We thorefoFc humbly requeat >our Excellency to take into con- 
»Ideration thli our Petition of the . . . . and several other snuül 
polnts tending to nobody's prejudice but only to the maintenance 
of peace and quiet. and to propose the same. with your Lordship't 
favorable intercession, to Their Noble and Mighty Lordshlp«, and 
to explain the same to them in a detailed document relating 
thereto and confirmed with your hand and aeal. and that in the 
meantime, while you are awaiting the decision of Their Noble 
and Mighty Lordships, we may be provislonally allowed, by a 
gracious note, under your hand and seal, to enjoy the benefit of 
the said Privileges hereunder specilied: 

'Vt:c UGi*.., i^ rcmaln dutifully Their Noble Lordships obedient 
subjects and your Excellency's humble servants. 



♦ Translated from the Dutch in Etsai hMoTin^ %ur la CoUrnie 
de Surinam, Ac, Paramaribo, 1788. II, pp. 131 et seq. 



t 



■*c -" 



182 



American Jcwish IlUtorical Society. 



(Here follows a copy of the Surinam Grant of August 17, 
16()5.*) 

Additional points that we ask: 

1. That all church matters which shall be ordered by persons 
elected from among them for the preservation of unity among 
them shall be effective, and that those who fail to obey the same 
shall be complained of to the Governor in order to be punished. 

2. In case it should happen that among them there shall be 
found a person or persons leading an evil life, from which it may 
be feared that at some time or another, they may fall into the 
hands of justice and thus cause a scandal to the nation, then the 
Governor, on complaint being made to him against such person 
or perons by the deputies of the nation giving sufficient reasons, 
shall, in order that there may be no difficulty in preventing a 
scandal to the nation, require the said person or persons to leave 
the colony. 

3. In case some of the nation should come to settle here. whose 
property has been confiscated, perhaps through the Inquisition 
or otherwise, so that they have thereby fallen into debt, they 
shall not be unexpectedly seized for the debt but shall be con- 
venienced by the department of justice, according to the custom 
in all the colonies, and only obliged to pay something now and 
then so that they may be able to exist in the meantime. 

4. That we may be permitted on Sunday, on which we as well 
as our slaves are allowed to work. to have the privilege to visit 
each other, and that the Marsball meeting us while on the river 
for that purpoht» and finding us laden with goods which would 
lead to the prPiumption that work was being dono, shall he 
obliged to let us pass and repass unmolested. 

Thar all the above mentioned may in good fairh bp ronfirmed 
to the nation. And if in the futurc it should api)ear desirable, 
for the bcnefit and advantage of the nation, that the same be 
annulled, that a request therefor in due form, with good 
reasons, be granted. 

(Subscribed) 

David Nassy, Isaak Part yra. Isaar Arrias, Henrique de Caseres. 
Raphael Aboab, Samuel Nassy, Isaac R. de Prado. Aron de Silva. 
Alans d'Fonseca, Isaak Mezo. Daniel Messiach, Jacob Nunes, I.vaac 
Gabay Cid, Isaak da Costa, Isaac Drago, Bento da Cobta. 



I 



]: 
j. 

I 

l! 

i 



Early Jewish Colony in Western Gutana — Oppenheim. 183 

In View of the request of the Jewish nation, I provlsionally 
aecord to them by this the enjoyment of all that they ask therein 
and I will on the first occaslon, so far as lies in my power, try to 
persuade Their Noble and Mighty Lordships to pass an Act to 
that effect, confirmed by their hands and seals, so that the same 
may thus be assured. 

Done at Paramaribo, October 1, 1669. 

(Signed) J. Lichtenberg, with his seal affixed. 

Conformed, after collation, with the autnentic copy shown me. 
and registered May 28, 1734. 

To which I certify, 

(Signed) Abraham Bols, Secretary. 



♦ See Appendix III. 



V. 

GRANT BY THE DUTCH WEST INDIA COMPANY (AMSTER- 
DAM CHAMBER) TO DAVID NASSY AND PARTNERS 
FOR A JEWISH COLONY AT CAYENNE, DATED SEP- 
TEMBER 12, 1659.* 

Liberty and Exemptions by which the Council of Nineteen and 
the Shareholders of the Chartered West India Company agree and 
settle with David Nassy and his Partners, as Patroon and Patroons 
of a Colony to be established by them on the Island of Cayenne, or 
other Places on the Wild Coast of the West Indies: 

1. The aforesaid David Naüsy and his Partners are permitted to 
establiöh a Colony to the extent of four or flve miles of land on the 
Island or Rivers of Cayenne. consisting of so much laiid as oan 
be cultivated by the Colonists, provided they do not extend so 
far from the Colony of Cayenne as to interfere with the other 
settlers; and they shall be bound to settle in the aforesaid colony 
within the period of four years. commenclng not later than the 
first of September, 1660, on pain that if after the said period they 

♦ Reprinted from Annais of Guiana, by James Rodway and 
Thoraas Watt, Georgetown, Demerara, 18^8. I, pp. 145 et seq. 
Translated from the Dutch in Jan Jacob Hartsinck's Beschryving 
van Ouiana, Amsterdam, 1770, Part 2. pp. 940 et seq.; Essai his- 
torique swr Ja Colonie de Surinam. Paramaribo. 17S8, II, pp. 113- 
122; H. J. Koenen, Geschiedenis der Joden in Nederland. Utrecht, 
1843, pp. 460-466, and other works. 



Ji 



^>«- 



=f->: 



• ••» 



184 



American Jcwish Historicd Society. 



..t 



should fail to do so. all the uncultivated uninhnhif.H . 

2. The Said David Nassy and his Partners shall h» «ii„ a 
Jur sdlction over the Bays which n.ay be roun^ i" the CoC 

e^theJ s de of Ihf n r '? '"' ^"^ '^^'^ "^ ^»^^ ■•'-- -'«a^'i at 
hereafter a^llvt ^ !"''' "' "'''"•' «««'snation will be made 

nerearter. always provided that the Company reservf> t« fh. 

thtr;:yfr/^^'^"!- .^"^^ ^'^•»^ ^^ '- nav^^atr^^ldeTn 
mose Bays and up and down tne said rivers 

ohlrit' s^Z'tf''''" "^ *^^*^'"^"'' '=°°^'--t- engagei Jnt or' - 

j^» ..»x^.- r-c--- -"isr .r.r<;^: 

with Artlcle XIV. carried out in accordance 

5. The aforesald Colony shall be held by the said n«vM m 
in manner of a fi^f an.» ^^ .. . ^ iJavid Nassy 

neLr;.erirh!\t r s::r;s\;rhtr^^^^ 

seiende wUh pu^rcT-S, "a^ *'^^'^ '° »«^^^ '-"- "' -• 
same manner'as a7owe7;„'l CUyTf ' '"', "•'°"'- "^ '*'« 
ance with the doctrinos of thL e de 'J thr'htr' '" '"°^'- 
Jn the distrlct of this Colonv. as in o,h;r^ aZ „. ^m" ^' '^'" 
and that they shali enjoy "all L^ties andP '"'*''''• 

other colonists as long as they rema n fh» '^^"'"'""»'« «' «"'• 



i'ar/y Jewish Colony in Western Gnianor^ppenheim. 185 

Reformed Religion, or any other that may happen to be la tbe 
country. 

8. The Company grants to the before-named David Nasay and 
his partners, freedom of tithes (tenths) for the period of twenty 
years, in which Privileges he may allow his Colonists to partici- 
pate for as many years as he shall consider adviaable. also free- 
dom of head tax and other duties, any of which may be receired 
from the expiration of the tenth year until the twentieth, shall be 
applied to defray the expenses of public works and fortiflcationa» 
and at the expiration of the twentieth year this and all other 
tenths and head taxes shall devolve on the Company. 

9. If any of these Colonists, or any other persons shall dis- 
cover any mines of gold, silver, precious stones, marble. saltpetre. 
or pearl fisheries of any nature whatever, they shall be considered 
as the property of the Colonists for the period of ten years without 
Charge, after which time a tax of a tenth part of the net proceeds 
shall be paid to the Company. 

10. The Colonists shall be exempted for the period of ten suc- 
cessive years from all the Company's taxes on materials exported 
for agricultural purposes, working of minerals and provisions. 
for the erection of houses, logies, fisheries, and the like articies 
of necessity appertaining thereto. 

11. During the term of five years these persons shall be free 
from the Company's taxes on gums. dyes, balsams. plants. and 
other merchandize found in the Colony. or raised by thelr in- 
dustry, which shall be imported into this Country from that land. 
after which time the same duties shall be claimed as are 
paid by the other settlers on the possessions of the Company. 

12. The Colonists will be permitted to transport thelr goods 
from this land by their own ships. as well as by the Company's 
vessels if any should be available, but they shall be bound to glve 
an exact account of the size, number of men, equipment, and 
lading of these vessels. either here or at any place where there is 
a Chamber of the Company, also befo^^e saillng to provlde them- 
selves with a Commission from the Company. In conformlty wtth 
the custom of all others within the limits of the Company's 
charter. Permission is lully granted that they may keep for their 
own trade what vessels they shall consider necessary. 

13. The Colonists shall be permitted for the beneflt of the 
Colony. all the rights of establishing ftsheriee for the drylng and 
salting of fish of all descriptions. and shall be allowed for the 
period of twenty years to transport the same to the Weet India 



"?^^.i 



.v-W. 



»ia 



jjl^-f-}' ,4 




\H 



,.-:.J:J' 




^H 



V 



,j 




■*, 




II 



Mi 







> 


ili 




^ um 'i ' ' 


l;l 


1 


i 


/ 1 




1 



IK« 



American Jewhh I/iMorkal Society. 



slan.ls Spam, thP Sfralt. an,l -Isowh.r... provi.Ioä they Co not 
ncler u,«, „„.„.„,^ ,.„,,y ^^^^^. ^,_^, „^,^^^^,^^^^ ^^^^^^ ^^ ^^^^^^^^ 

.. ohir.lt^,!, on paln of the oxportors forfeltlns f„r tho beneflt 

14^ The Company ahall appoint in tho aforr-sald Colony a 
■S<'hout, for the maintenan.e of .UmtUo nn,] Pollrf». provi.lod' th<> 
«täte of the Colony hP sn.h as .hall ju.tlfy ih». appoinrn,<.r,* nf 
a (.overnInK Council In whi.h .ase thr patroon or ,«.roons .hall 
nomlnajo (wo of th., moKt ahle p^rsons llving in tho Colonv b..|n«c 
nn.rh ( hristians of th. Roform.,1 H.liKion. thro„«h whom th« 

t?r .'i'^'.k'"*'"''""""""'^*' °' '^' Company, may havo .„pr^m« 
conirol in the oountry. 

15. All tho affaira, .lifferences an.l iitlKalions shall b.> .leolded hy 
• he aforesai.1 ri.lers and the .sentenoes exe<„r,.,|. provi,!...! the 
sentenre shall not exoeed the sura of live hun.lred Kuilders. (n 
case thls sum «hould be exreeded ;,ppeal may he nm.le ,o .such 
Courts as their Hi.'h Mightinesses and th. Company mav .omrnis. 
sion for tho piirpos^». 

H>. The afomianRHl Colonists shall ho allowor! all rho pr'vi- 
eß»^s of tra.lin^' for slaves as may ho hon.arr.T rlooMerl bv r'ht. 
CVuincMl of Ninetoon. This acromnio.I.Tion in he rhe same as rhar 
allowed fo tho Colony of Essoqniho uri.lor the Chnmhor of Zoehui.)' 
I^. They shall also ho providod hy tho Company wifh such num- 
hors of slaves as may he reniiire<i from time to f in.o. in aorordano^ 
with the Orders and re^n.lations m.do or to ho mado hv rhe 
Cnnncil of Ninetoon. hut all the slavos whioh mny ho oaptunM ^r 
sea hy the Colonists shall ho allowe<l u) ho hpo.uhf to the (V^lony 
for turther transportatlon on paymon; of a tax to (ho Company 
at the rate of ton ^nilders for oach sh.ve. with the nndorsmndinu^ 
hat a fonrth part of (he slaves thns oaptnrod shall ron.ain in 
that rountry for the honotit of the Coh)ny on rho wipi c'oa^t 

18 After the oxF)iration of tho first tcn years the Company 
shall be entitled to there appoint a reoeivor of the Con.panv's 
taxes which the rhiefs and rulers of the Colony shall holp "in 
mamtaining to the furtherance of tho CompanVs aulhority 

Thjs done and enacted hy tho Shar-hohhTs of the Chamher of 
Amsterdam on the 12th of Septemhor, 1051^ 



fP^ 



rnfFimmmmimm 



L 
M 

w 



t 

C 

li 

1 



tl 
[. 
tr 
er 
t(^ 
tl. 
ir 

p: 

.)• 
N 

o: 
p; 
I" 
I' 

(i 
J' 




hf 






dUMIGA 



PHILATELIC 



A 

Publication 
of the 




eJQURNAL 

JUDAICA HISTORICAL PHILATELIC SOCIETY 



Volume 11 Number 2 



June 1975 










k>^ 




w^i 

































See Story, pages 1442-1450 
La Giudecca, the Jewish 
Island, 








lÜM^zx^ 



22 




















1421 



JUDAICA PHILATELIC 
OURNAL 



THE JUDAICA PHILATELIC JOURNAL 
P.O. BOX 68, QUEENS VILLAGE STA. 
JAMAICA, NEW YORK, 11429 

Published under the direction of 
the Judaica Historical Philatelie 
Society. Devoted to the study and 
dissemination of philatelic 
material related to Judaica. 

PRESIDENT Robert Lane 

Ist VICE PRESIDENT Morris Salis 

2nd VICE PRESIDENT. .. .Ha rold Alter 

TREASURER Robert Lane 

CORRESPONDING SECRETARY. . . 

Albert Shenkman 

PROGRAM CHAIRMAN AND 

SECRETARY Harry Schwarz 

DIRECTORS Maurice Burnston 

Clara Brown 

Ellen Shoshany Kaim 

Martin Kanarvogel 

John Henry Richter 

Sam S imon 

****************** 

Editor, .Maurice A, Burnston 

6700 Peachtree Ind. Blvd. 

Apartment C-2 

Atlanta, Georgia, 30340 

Assistant Editor, , 

John Henry Richter 

1103 So, University Ave, 

Ann Arbor, Mich., 48104 

Contributing Editor,, 
Harold Alter 
48 Cocksfield Ave. 
Downsview, Ontario 

Canada^ M3H 3S6 
****************** 

DUES..are set at $7.00 annually 
ending December 31. Copies 
of all Journals issued are 
automatically sent to each 
member. Dues outside the 
U.S. is $ 8.00. 

MEETINGS., are held on the third 
Tuesday of each month at 
the Collectors Club, 22 
East 35th St. , N.Y. 



1422 



ADVERTISING RATES 



1. Inside Back Page $50.00 
per issue. 

2. Outside Back Page $75.00 
per issue 

3. Füll Page $40.00 per issue 

4. 1/4 Page $15.00 per issue 

5. 1/2 Page $25.00 per issue 

6. 2 Page Centerfold $100.00 
per issue. 

*** -k-k-k *** *** 

RATES PER YEARLY CONTRACT 
(4 insertions) 

1. Inside Back Cover $200 

2. Outside Back Cover $300 

3. Füll Page - inside $160 

4. 1/4 Page $60 

5. 1/2 Page $100 

6. 2 Page centerfold $400 

7. Half-tones extra. 

*** *** *•* *** 

Please send ads to P.O. Box or 
coitununicate with the Treasurer 
or the Secretary. 

Do not send scribbled or hand 
written items. What you send 
US is exactly what we will 
photocopy. Copy should be no 
more than 6 inches wide and 
either 1/4, 1/2 or füll page. 



^nM^»»<^ 




JUDAICA HISTORICAL PHILATELIC SOaETY 

P.O. Box 68. Queens Village Station 

Jamaica. N.Y. 11429 

PRESIDENT 'S MESSAGE 



June 1, 1975 



Dear Members : 

The Summer is here again and we are all looking forward to a bit 
of rest over the vacation period. Due to ill health over a long 
period of time I am reluctantly giving up the post of President 
in our beloved Organization. I find that more and more of my time 
is being spent in hospitals and just do not have the time to de- 
vote to the Organization that needs constant care and devotion. 
I would like to thank very much our Editor, Maurice Burnston for 
his wonderful help over these years with the Journal and to many 
other aspects of this Society that does not openly reflect his 
work. His devotion to our Journal has been an Inspiration to me. 
To John Henry Richter whose work has been so wonderful for the 
Society and I am sure you are aware of his contributions to the 
Journal, Album Pages, and last but not least "Judaica On Postage 
Stamps" for which he was just awarded a Silver-Bronze Medal at 
the International Exposition, ESPANA, held in Madrid in April of 
this year. 

I would urge all members in the Society to try and contribute 
articles to the Journal so that we may see new articles, new 
blood in the Organization that is so vital to the continued suc- 
cess of the JHPS. I would like to pay special tribute to the Jan 
Bart Study Group of Canada for their wonderful contributions to 
the Society and for the Standard of programming that they have 
each month at their meetings. I would hope that our contributing 
Editor from Canada, Harold Alter, will contribute his column once 
again to our Journal, the issuing of new Judaica stamps around 
the World. I get many letters that this be done and I am sure 
that this column will meet with tremendous response. 

In closing I would like to again request the membership at large 

to get active in the Society by writing articles, voicing your 

opinions on various issues, write to your next President or to 

the Editor of the Journal or to any Officer of the Society and 

make this Society better as the years go by. My best wishes to 

all of you for a happy, restful summer and with the coming New 

Year and years to come, a very healthy, happy, and most of all 

Peace in the land of Israel. Answering of mail over the summer 

will not be as rapid as during the year, due to the summer 

vacation. Shalom, 

Bob Lane 



1423 



EDITOR'S FAREWELL MESSAGE 



After nine years, nine volumes, thirty-two issues and a grand 
total of one thousand and sevonty-five pages I must regretfully 
resign my position as Editor, Giving up the chore comes after 
long deliberation and because of personal and health reasons. 
During the past nine years editing the Journal almost became a 
way of life, a habit, and meeting the ever swiftly approaching 
deadlines became a most pleasant welcome duty. 

My greatest thanks must go to two of the most consistent and 
steadfast contributors to the Journal, Dr. Jean Kohn of Paris, 
whose articles in "Amicale Philatelique France-Israel" he per- 
mitted me to translate and whose tremendous outpourings remain 
yet to be tapped, Merci beaucoupi The other is John Henry Richter 
whose amazingly thorough research in many aspects of Judaism gave 
him a most unique opportunity to add countless pages of Jewish 
History to our philatelic archives, 

As Editor, I was perforce obligated to fill approximately 32 
pages per issue, When material was lacking, it was my duty to 
write articles, fillers and occasional pieces. I have always been 
a Jewish Historian and a Historian of Judaism and over the years 
I developed into a bona-fide "stamp collector". I trust that you 
enjoyed my series of biblical poetry, "A New Look At The Book Of 
Genesis", my fillers, "Jewish Geography" and "Semitic Semantics", 
my off-beat articles such as the ones on "Fernando de Noronha"^ 
"The Nabis", "The Jewish Chautauqua Society", "A Jewish Cemetery 
in Paris", my many translations from the French, German and Yid- 
dish, my special slanted issues such as "The Woman in Philatelic 
Judaica", my "Introduction of "Autographs, A New Judaica Topic", 
"Was Abraham Lincoln Jewish?", "The Herschels", and the "Jewfish", 
My treatment of "Beethoven 's Jewish Melodies", "Jewish History in 
Art", Henry Wadsworth Longfellow and the memorial issue to Jan 
Bart, the treatment of "Emperor Norton" and the many other un- 
signed as well as signed articles, I enjoyed writing them and I 
hope you enjoyed reading them, 

My grateful thanks also to other consistent contributors without 
whom I could not have done my job.,,Dr, Oscar Stadtler and his 
wife Bea Stadtler, David Bernstein, Harold Alter and Ellen S. 
Kaim for her numerous columns, 

To the next Editor I can only leave a legacy of tradition and 
high Standards, I must refer him (and you) to my article on pages 
1090-91, "Who, What, When and Where" or the trials and tribula- 
tions of an editor. 

My thanks to the late Jan Bart who was always "standing over my 
Shoulder", guiding me as he did when I first got started 9 years 
ago and the Journal was put together in his basement, My thanks 
to Bob Lane, whose moderation exerted a great influence on the 
Society and the Journal. 

To my successor as Editor, good luck and to you all, Shalom 

Maurice A, Burnston 



1 



1424 



nHE DOCKER'' : A MONUMENT TO DUTCH SYMPATHY FOR THE JEWS 

BY JOHN HENRY RICHTER, ANN ARBOR, MICHIGAN 

On the 19th of December 1952, Queen Juliana of the Netherlands un- 
veiled a monument in Amsterdam which is Europe's only direct re- 
minder of a unique event in modern Jewish history: a spontaneous 
public demonstration of outrage of Dutch Gentiles against the 
persecution of Jews by the Nazis, then occupying the Netherlands, 
The Docker , a statue by Mari Andriessen, shows a heavy set, proud- 
looking and determined stevedore, recalling the Februari-Staking, 
the Strike of February 1941, and its story should be known and re- 
membered by every Jew, 

The German occupation of the Netherlands in May of 1940 was soon 
followed by the "Standard" actions against Jews: their social and 
economic Isolation, their exclusion from the business world, their 
ouster from government positions, and in November of 1940, their 
dismissal from educational institutions (which triggered "a sympathy 
strike by Dutch University students). The Dutch bitterly resented 
the actions, but remained outwardly calm, in the face of the over- 
whelming German presence. The Nazis, on their part, took it for 
granted that the Dutch, Gentiles, blood-related "Aryans" and first 
Cousins to Germans, would share their political and racial theories 
once they realized the folly of parliamentary democracy and the 
error of treating Jews as human beings. Thus, they feit they could 
proceed with their program of Isolation of Dutch Jews (followed by 
their deportation) without any reactions from the Dutch, 

They were strengthened in this belief by the activities of small 
bands of Dutch Nazis, who enjoyed organizing noisy forays into 
Jewish neighborhoods and did not mind beating up any Jews they 
might happen to meet - or looting Jewish Stores on the way, But 
the Dutch Jews didn't hide behind their doors in fear: they organ- 
ized vigilante groups which patroled the streets, usually joined 
by Gentile sympathizers, These squads were armed and on various 
occasions gave a good account of themselves, It was one such en- 
counter with a Nazi gang caught redhanded which left the latter 
looking much the worse - and which brought the fury of the Germans 
upon the heads of the Amsterdam Jewish Community. It was ordered 
to form a Jewish Council, (Joodenrad) by which the authorities 
might be better able to control the Jews, and to surrender all 
weapons, The Council was founded, but no weapons were ever turned 
in, This happened early in February of 1941. A few days later, by 
one of those incredible and unforseeable turn of events, a pro- 
tective device in a Jewish störe, meant to deter intruding Dutch 
Nazis, happened to hit a German police patrol looking for such a 
gang of Dutchmen, Now the Germans acted as if the incident had 
been a premeditated attack on the occupying authority, and ordered 
the arrest of 425 Jews between the ages of 20 and 35, The arrests, 

1425 




carried out most brutally and 
in füll view of the horrified 
neighbors^ took place on Feb- 
ruary 22 and 23. The victims 
were deported, and none but 
four or five were to return 
alive, 

The Dutch heard the news of 
the outrage with unspeakable 
resentment. Now the Dutch 
Conununist Party, small but 
well disciplined and organized, 
decided to call a strike, for 
it was certain it would find 
sympathetic support among the 
Population. Within hours, 
posters were printed and dis- 
tributed, and on February 25, 
all streetcars, the main pub- 
lic transportation for workers, 
stopped running, municipal 
employees failed to report for 
work, and, most importantly , 
the city's largest work force, 
the dockworkers, Struck, soon 

joined by workers in other Industries, and several other Dutch 

eitles. 

The spontaneity of the strike, and the overwhelming support it 
received surprised the Communist Party, which had called for it 
but did not lead it. But no-one was more taken aback by the suc- 
cess of the strike than the Germans, finding that the Dutch would 
actually publicly demonstrate in sympathy with the fate of the 
Jews - and clearly in defiance of the occupying powers. They sim- 
ply could not belle ve their eyes. By the middle of February 26, 

while the Germans called in troops "to restore order", the strike 
ended, as had been planned beforehand. The purpose had now been 
achieved. In a genuinely political demonstration, Dutchmen of all 
political parties had joined in expressing tneir resentment against 
German brutality and inhumanity and the rising wave of terror con- 
ducted by the Dutch Nazi Party. From the days of the Februari- 
Staking dates the end of the period of silent Submission and the 
rise of the Dutch resistance movement. The Docker recalls not only 
the largest group of workers to take part in the strike which pro- 
tested the mistreatment of the Dutch Jews, but he Stands for the 
traditional belief that all men are brothers, and that in justice 
done to some is an in justice done to all. We who read about the 
courageous assistance given to the Jews by the Dutch and the 
Danish peoples during World War II should never forget that they 

1426 





Scott # 433 



Scott # 434 



count indeed among our true and lasting friends. 

The monument Stands on the Jonas Daniel Meyerplein, between the 
hulk of the old Great Ashkenazi Synagogue and the Portuguese 
Synagogue. The square was once the center of the old Jewish quarter 
of Amsterdam, and was named in memory of the distinguished Jurist 
who in 1815 was the chairman of the commission who wrote the Con- 
stitution for the Kingdom of the United Netherlands, and who ser- 
ved as he ad of the Council of Dutch Jewish communities. The Docker 
is shown on Scott #433 and 434, issued in 1965 on the anniversary 
of the liberation from the German occupation. 

References ; Philip Friedman: Their brothers* keepers, N.Y. 19 57; 
Walter B. Maass: The Netherlands at war, 1940-1945, London, 
1970; Bernard Postal and Samuel H. Abramson: The Taveler's 
Guide to Jewish Landmarks of Europe, N.Y,, 1971; B.A, Sijes: 
De Februari-Staking, 25-26 Februari, 1941, s 'Gravenhage, 1954 
(English summary, pp. 216-28). Studio 146 (1953) p. 174 (photo) . 

ie*iciticic'kicieicicicicic*icicicicicicicicieic-kicicicic*ieici(ic*icicicicicicieieicicicicicic'kieicicic 

JEWISH GEOGRAPHY: RECIFE, "ROCK OF ISRAEL" 
By Maurice A. Burnston, Atlanta, Georgia 

Recife was the first and most important of the Jewish-Portuguese 
Settlements in Brazil. In 1640, it is said, the Jewish population 
was twice that of its non-Jewish Citizens. 

I I i I m I I When the Dutch conquered the 
Ijiimi Portuguese city of Pernambuco, 












t 



y4r %».-'^ ♦**^tn»-^ 







^•HS955 



r m 



fi 



1 






(1630) , the large number of 
crypto-Jews were able to declare 
their faith in Judaism. They 
renamed the RECIFE, THE ROCK, 
for, so the story goes, that 
was the translation of their 



Jewish Community name and Synagogue, "Zur l'Yisrael" ("Rock of 
Israel"), The Jews of the city made it so famous in international 
trade that the city received the knick-name, " orto Juif" or the 
Port of the Jews. Alas, it ended too soon upon the reconquest of 
Brazil by the Portuguese. 



1427 



TIPU SULTAN AND THE BENE-ISRAEL OF INDIA 

BY SAMUEL H. ELIJAH/ BOMBAY, INDIA 

On July 15, 1974, India issued a 50 P, stamp - part of a set of 
three stamps issued under the "Personalities On Stamps" series - 
showing the portrait of Tipu Sultan, the Muslim tyrant of the 
18th Century who ruled over the State of Mysore in South India, 
(now part of the State of Karnataka, one of the States of the 
Indian Union), Tipu 's contact with the Bene Israel was destined 
to play a very vital role in the religious revival among the 
Bene-Israel Conununity of India, 

With the decline and fall of the Mogul Empire in India, at the 
turn of the 17th Century, various European Trading companies 
which had established foot-holds in the Indian sub-continent 
began to extend their political influence in the country by 
waging wars with the local feudal Maharajahs and Sultans. The 
British East India Company which was one of these, was established 
principally in Bengal with headquarters in Calcutta, On the west 
coast it had only small trading posts at Surat and Broach, But in 
the 17th Century, with the acquisition of Bombay Island as the 
dowry of Charles II, King of England, the importance of the west 
coast increased rapidly as Bombay has one of the finest natural 
harbors in Asia, For the British East Company, if it had to ex- 
pand south of Bombay, the clash with Tipu Sultan, the most power- 
ful ruler in South India at that that time, was inevitable, 

The British Army was composed mainly of Indian na- 
tive troops led by British and Indian officers, 
Amongst the natives, the British found the Bene- 
Israel recruits as the most reliable, trustworthy 
and fearless fighters and recruited them in large 
numbers, Soon more than two-thirds of the native 
Commanders in the British Indian Forces were Bene- 
Israels, They rose rapidly to the highest ranks per- 
missable to Indian recruits in the British East India 
Company 's Army. During the second Mysore War 1780- 
1784, several Bene-Israel soldiers, including two 
commander-brothers, Samaji (Samuel) Hassaji (Ezekiel) Divekar 
and Essaji (Isaac) Hassaji (Ezekiel) Divekar of the Bombay Army 
were taken prisoner by Tipu Sultan, As the story goes, these 
prisoners in due course would have been hanged as was the common 
practice of the native rulers, Three days notice was given to 
the prisoners, and they were given all possible comfort and food, 
The two brother-commanders, who were to be sent to the gallows 
refused all food and prayed day and night for their deliverance, 
They vowed that they would build a House of God if their lives 
were spared, Early in the morning on the day of their expected 
doom these great soldiers were brought out of prison and were 
asked to teil their race, They promptly replied, "Bene-Israel", 

1428 





v.iiii-ii'v:-?!;--; »y. 
















<r t 







2 



-K'#' ^ }t^.^.^. t 



1429 



Tipu was not a religious man and it would have made no difference 
to him what Community the prisoners belonged and would have hanged 
them anyway; but the Sultan 's mother who was watching the pro- 
ceedings was well read in the Koran and knew that the Bene-Israel 
were the people mentioned in the story of Moses (Mussa to the 
Muslims), She therefore interceded on behalf of the two youthful 
Bene-Israel Commanders and persuaded her son Tipu to spare their 
lives, Tipu in deference to his mother 's wishes was prepared to 
let them go but added his own stipulations for their release. They 
were put on their own captured Indian army horses after Tipu 's 
mother had loaded the animals with bags of gold and other costly 
gifts, Tipu had their hands tied behind their backs leaving only 
their spurs to ride their horses. He gave them a furlong start 
and told them that his mounted soldiers would chase them with 
their swords and if caught they would chop off their heads, The 
two brothers ran the race of their lives with Tipu 's soldiers in 
hot pursuit on their swift Arab steeds, However, the Indian 
horses survived the gruelling distance of several miles towards 
the East India Company 's forward post and Tipu 's soldiers failed 
to close in on their adversaries, Samaji Hassaji set about to 
build the first Bene-Israel Synagogue in Bombay City at Mandvi. 
The Synagogue called the "Gates of Mercy" was opened to the pub- 
lic in 1796, Samaji Hassaji was a pious man. He died at Cochin 
on 14 th Kislev, 5557^ a year after the Synagogue was built and 
while he was trying to take a Scroll to the Synagogue, He lies 
buried in Cochin, The street on which the Synagogue Stands is 
to this day called Samuel Street after its founder. In the 18th, 
19 th and the beginning of the 20th Century, many of the Bene- 
Israel lived around the Synagogue, At one time as many as 300 
houses belonged to them, The area came to be called the "Israel 
Mohalla" or Jewish Quarter, The Synagogue still Stands today, 
but the area around it is no longer inhabited by the Bene-Israel, 
who spread out to other parts of Bombay in recent years, 

It is interesting to note that Ezekiel Rahabi, Official Agent of 
the Dutch East India Co, and leader of the Jewish Community of 
Cochin some 30 years earlier averted an attack on Cochin in 1766 
by Hyder Ali, father of Tipu Sultan, by presenting to Hyder Ali 
sltpeter, sugar, and precious stones on behalf of the Jewish 
Citizens and 2 lakh rupees and eight elephants on behalf of the 
Hindu Maharajah, Hyder Ali then turned northwards to attack the 
British positions in Canara and Maharashtra, where the Bene- 
Israel lived, 

The Bombay Army formed by the British rulers in India, the major- 
ity of whose Indian Commanders were Bene-Israel in the past, is 
the most powerful force of the Indian Military today, 
Reference :The History of the Bene-Israel of India, H.S, Kehemkar, 
Dayag Press, Tel Aviv, 1937; History and Culture of the Bene-Israel 
by Moses Ezekiel, Ashram Press, Nadiad, 1948 



1430 



SURINAM IN JEWISH HISTORY 

Editor 's Note: The articles by Dr. Jean Kohn of Paris and Philip 
Samsonof Paramaribo not only complement each other, but are wel- 

tained parts of the fascinating history of the Jews in that South 
?prJ"Lr^^;8^''''''c^/;o'"""'^°'^ ' The Surinam Jewi.h minÜy 
Vovaae Irom'TnJ?!; ^l' f^^"^^' ""^"^""^ L. Cardozo: A Jewish Stamn 
Voyage from India to Surinam , 1568-1968, jpj 5, Dec. 1969, pp,699l 

^'';,T^''l^ article appeared first in his periodical Amicale Phila- 

telicjue France-lsrael, Jan. 1973, and was translate d from the 

French by M.A. Burnston. Mr. Samson, the historian of the Jews of 
Surinam and a prominent member of the Paramaribo Community, wrote 
his article origmally for the Judaica Post, where a shortened 
Version translated and annotated by j.h. Richter, appeared in No. 
16, April 1961, pp. 121-25. The füll Version was later publlshed 
by the Jerusalem Post . Jan. 18, 1963. 

I. SURINAM 

THE JEWISH STORY 

BY DR. JEAN KOHN/ PARIS. FRANCE 

On August 28, 1968, Surinam, the old Dutch colony of Dutch Guiana, 
issued a set of three stamps to commemorate the tercentenary of 
the settlement of Jews in Surinam and the plans to restore the 
syangogue and the cemetery of the Joden Savanne. The set was de- 
signed by J.L. Volders. The 20 cents value shows a 17 th Century 
map of the Joden Savanne highlighting the Surinam River. The in- 
scription below the map, given in Hebrew, states "Your ancestors 
lived beyond the river" (Euphrates), a quotation of Joshua 24:2. 

The 25 Cents Vignette presents the Joden Savanne Synagogue in 
1685, with the caption reading, again in Hebrew, "My house shall 
be a house of prayer". Isaiah 56:7. The 30 cents stamp displays 
a tombstone of the Community 's cemetery, dated 1783. The Hebrew 
legend is taken from Genesis 31:52, "Let this stone be a witness". 

This beautiful stamp set illustrates a significant but yet little 
known chapter of Diaspora history. After the expulsion from Spain 
in 1492 and from Portugal in 1497, the Jews sought refuge not only 
in Protestant countries like Holland and England, but also in North 
Africa and those of the Eastern Mediterranean and the Middle East. 
In the 17th Century, a number of immigrants came to the New World 
to Cayenne, Martinique, Curacao and, most importantly, to Brazil, 
which belonged to the Dutch Netherlands since 1624. 



1431 








Old map of the Joden Savanna area. Bib- 
lical text: "They dwelt on the banks of the 
river. üoshua 24, 2)" 




1432 



1 



Jews were first established in 1639 in Guiana and Surinam, then 
English possessions. The first group probably came from Holland 
and Italy. In 1643 there were already enough to require the Ser- 
vices of a full-time rabbi. They lived in Torarica, a city 
located on the left bank of the Surinam River. 

Torarica is clearly visible on the Surinam stamp, issued October 
27, 1971, which reproduced the first map of the colony drawn in 
1671. On this stamp one can also distinguish the name "Israelyt". 
The name of the city Israelyt can be found equally as clear on a 
map of 1677 preserved in the archives of the Parisian National 
Library (La Bibliotheque Nationale de Paris) , but it disappeared 
from later maps. 



A contingent of twelve Sephardic Jews came as colonists from 
England. They arrived in Surinam in 1652 with Lord Willoughby of 
Parham. 

A third wave of immigrants came in 1666 when a number of Jews 
arrived in Cayenne. Their leader was Joseph Nunez de Fonseca, who 
was also known as David Nassy. The latter, a Brazilian Jew, in- 
telligent and energetic, obtained in 1659 a charter from the West 
India Company which authorized the Jews to settle and to do 
business in French Guiana and particularly Cayenne. On the other 
hand, in 1660, a group of 152 Jews, led by the great sephardic 
poet of the era, Don Miguel Levi de Barrios, arrived in Cayenne 
from Holland. The guiding spirit of this group was Samuel Nassy, 
who later was to play a very important role in the colony 's 
affairs. After the conquest of Cayenne by the French all the Jews 
sought refuge in Surinam. However, the majority of this third 
group of immigrants went directly to Brazil. This colony had been 
taken from Portugal by the Dutch in 1624. Under the benevolent 
government of Maurits van Nassau-Siegen, the Jews benefited by 
favorable Statutes. But when the Dutch hold on Brazil weak- 
ened and the Portuguese reconquered it in 1654. They expelled the 
Jews. 



The Brazilian Jews who found refuge in Surinam were excellent 
merchants and farmers without peer. They had considerable exper- 
ience in tropical farming and the growing of sugar-cane. They 
settled a little distance from Torarica, on the Surinam river, in 
the Joden Savanne, the "Jewish Savannah". They prospered very 
quickly and gave the colony a great economic boost. The British 
governor recognized its importance and he encouraged the colony 
further. The Privileges granted them were such that were never 
accorded them elsewhere in that era by other English authorities. 
Thus Great Britain and the Surinam Assembly guaranteed the Jewish 
colonists the füll enjoyment of their civil rights and the free 
exercise of their religious pursuits. 

1433 



To encourage the immigration of other Jews, they decreed that all 
Israelites arriving in Surinam, in order to settle, would be con- 
sidered as if they were of British birth. 

The Situation soon became complicated, for in February of 1667 
Surinam surrendered to the Dutch fleet. The conditions of sur- 
render, and, later the Treaty of Breda stipulated that all Eng- 
lish subjects desiring to leave the colony would be permitted to 
do so. They were also a number of Jewish colonists who had volun- 
tarily followed and fought for the English, Following the Treaty 
of Westminster (1674) which guaranteed anew the freedom of the 
colonists to leave, Charles X of England sent two commissioners 
and three ships to bring back his subjects who desired to leave 
Surinam, Then the Dutch governor, aware of the importance of the 
Jewish colonists, refused to let them leave for English Jamaica 
or grant other important priveleges he had promised them. He 
voiced his opinion that "their departure would do no less than 
ruin this place". He also claimed that, "the Jews were neither 
English, nor free Citizens. Moreover, a frigate which had entered 
his port had brought strict ordere from his government to that 
opinion." Finally the English commissioners raised anchor and 
left without accomplishing their mission. Two years later, the 
Dutch authorities gave the Jews of Surinam the express pledge that 
the free exercize of their religion would be accorded the. 

After the initial dif f iculties, the Jews were loyal to their new 
masters, henceforth to be called Dutch Surinam, In 1689 for ex- 
ample, Samuel Nassy, at the head of a special division of 84 
Jewish men successfully defended the Fort Zeelandia from an attack 
by the French Commander Du Casse. When the French attacked Surinam 
again in 1712, the Jews, under the leadership of Captain Isaac 
Pinto, fought with great courage. . "one time they even fought on 
the day of the Sabbath". 

Under the Dutch administration the Jewish Community of Torarica 
and the Joden Savanne experienced great prosperity. Captain 
Samuel Nassy (Captain of the City) was a rieh planter of Surinam 
and we must also take note of the names of several other planters 
on the map of the 20 cent stamp: Parer a, Josoe et Jacob Nassy, 
,Mesa, Nunez de Costa, Rafael Aboase, Isaque Preim (this name,on 
the later map stamp, the end of the name is spelled eira instead 
of eim, therefore the name may have been wrongly transcribed. If 
it is eira then the name is a typical Iberian name. .Pereira. ) , 
Peirson, Elias Ely, de Silva, Abram de Pina, Lambert, and finally 
Benjamin de Costa^^ The latter had an important sugar plantation 
in Martinique in 1654; but in 1685 Le Code Noir, the French anti- 
Semitic law was promulgated and the Jews were forced to leave 
Martinique, in the Torarica district we note among others, the 
names of Alonzo de Fonseca, Isaac Aries, Isaac Drago and Isaac de 
Pardo. 



i 




1435 



1434 



Certain planters were named by the Dutch authorities to iraportant 
positions: 

* Joseph Nassy became "Commander of the Rivers Sinamery, Iran 

and Connamawe" 

* Isaac Mesa, Samuel Nassy and Jacob Pereira were members of 

the Civil Defense Council 

* Samuel de la Parra received the post of Commissioner for 

Commerce of the little river Cassawinica 

* We must mention David Marcato who in 1663 invented a new 

sugar mill process 

Progressive ly , the Joden Savanne Community became more important 
than that of Torarica. The land of the Savannah belonged in most 
part to Samuel Nassy; in 1682 he donated land to the Jewish Com- 
munity and three years later they built the second synagogue in 
Surinam. This building is shown on the 25 cent stamp. The syna- 
gogue had rather large dimensions, 90 feet in length and 40 feet 
in width (approximately 28 m x 12 m) . The building was supported 
by four huge wooden columns. 

In 1694, the Joden Savanne whose main area called itself loodsdorp 
(Jewish Village) was inhabited by 92 Sephardic families comprising 
570 individuals, owners of 40 plantations and 9000 slaves. Some 
of them left the countryside and settled in Paramaribo, the 
capital of the colony. There they built a "house of prayer" but 
they prohibited the appellation "synagogue" in order to maintain 
the Prestige of the grand "Esnoga" of the Jodensavanne. This 
rural exodus was compensated by new arrivals. This time they 
consisted of German Jews. Their number increased rapidly and in 
1794 they were in the majority. 

In the 18th Century the Jewish planters had to face several dif- 
ficulties. In 1678 Samuel Nassy had been in Charge of the Adminis- 
tration of hunting, fighting and ending the rebellion of the Negro 
fugitive slaves. In fact, the fugitive slaves had formed several 
resistance forces (maquis) in the forest and constituted a grave 
menace to the colony. 

Especially after 1730, the area was continually menaced by attacks 
of fugitive slave bands and Indian marauders. A militia was made 
up of a "Company of Jewish Citizens" and was organized to defend 
the plantations. The leaders were David Nassy, Isaac Carvalho and 
Moses Naar. In 1750, David Nassy *s son, Isaac, and about 150 to 
200 men of the Jewish militia were killed or wounded by these 
marauders. Until 1772, insurrection of the fugitive Negroes, who 
were also called "Marrons", were a constant menace to the Surinam 
colony. The sad problem of slavery, with its rebellions and re- 
pressions was not resolved tili much later. The Blacks of Surinam 
were emancipated in 1863. Then they gave up their guerilla ac- 
tivities and returned to the fields. Note incidentally the curious 



I 





URINAME 25C 



i 







l 


m "• — 


s? 


im 




^^^^^^W / ■ 


ü^^ 


RS? 




ßt: 


-'^••"j^ 


'Ä.-^: 








ii; 


m 


w 


rm 


* 

1 




^^tjfcj^«»\^^jrt«^ 


2« 


5^. yfi 


g 


Jt^*3r ^^It^ 


f^k 




mk 







lotei Savanne Synagog« 16li$ 

n7Bn n^3 ^n'^a 



View of the aclual Joden Savanna settle- 
ment, including the synagogue as it was 
in 1685. Biblical text: "For my house shall 
be a house of prayef. (Isaiah 56, 71" 






Elaborately detaiied gravestone from a 
cemetery in the area. Biblical text: "And this 
monument be witness. (Genesis 31, 52)". 



1436 



1437 



fact that the Negro slaves like the other inhabitants of the 
Dutch colony continued through three centuries to speak English, 
the language of their first masters while the Jews spoke among 
themselves the language of their tradition — Portuguese. 

The Jews also had to defend their religious liberty which was 
menaced several times. This was done initially by a decree in 
1704 which abolished marriage Privileges accorded them in 1665. 
In the future no marriage could be performed according to the 
laws of Moses: it was necessary to comply with the Dutch laws of 
1580. In 1686 the Dutch government promulgated a law relative to 
the fact that Jews did not consider Sunday as their day of rest. 
Subsequently the authorities tried to force the Jews to abstain 
from travelling on Sunday. It was due to the influence of Samuel 
Nassy that this decree was suspended, after a short time of being 
in force. Then, on November 21, 1718 a poster stated that "it 
cannot be tolerated anymore that Jews should work on the Christian 
day of rest". 

During the second half of the ISth Century this latent Anti- 
semitism was transformed into open hostility. Thus, in 1767, there 
had been proposed, in vain, it is true, that a ghetto be in- 
stituted in Paramaribo. The Jews^ forbidden to attend the theatre, 
Started one of their own, which, for years, was extreme ly suc- 
cessful. 

In the 19th Century, the existence of the Jews in Surinam was 
serener. In 1825, all special Privileges previously granted them 
were abolished. As füll Dutch Citizens they had earned the rights 
and equality like all other subjects of the kingdom of the Nether- 
lands. Three years later they obtained the privilege of holding 
positions as Postal officials. Use of the Dutch language spread 
more and more and in 1837 it was officially stipulated that the 
minutes of the Jewish Community be recorded in Dutch and no longer 
in Portuguese. 

The sugar plantations were less and less profitable and the for- 
tunes of the Jewish Colony progessively declined. While in 1730 
there were 115 plantation owners,in 1791 there were but 46. On 
September 10, 1832 a huge fire destroyed the city of Joden Savanne, 
but miraculously spared the synagogue. Despite all their efforts 
to rebuild their houses, the Jews of Joden Savanne were not suc- 
cessful. They finally abandoned the synagogue and the cemetery 
and resettled in Paramaribo. 

From that time the temples in Paramaribo gained in importance. 
There were two in that city. The older Portuguese, Neve Shalom 
we have already discussed above. The German Jews organized a 
separate congregation in 1734 with their own synagogue. They 
were of Ashkenazic origin, but followed the Portuguese rite. 

1438 



" 



In 1835 the German Jewish Community comprlsed 719 persona, 35 
more than the Portuguese Community, In that year, the German Jew- 
ish Congregation inaugurated a new Synagogue "Neve Shalom" (Hoog- 
duitse Sunagoge) because the older one became too small. This 
temple was constructed in a magnificent colonlal architectural 
style. We can admlre the beautiful facade on the stamp (Scott 
No. 351). 

Three marble plaques have commemorated Royal vislts: that of 
King William of Holland who laid the first stone, and later the 
Visits of Prince Bernhard in 1942 and of Crown Princess Beatrix 
in 1958. 

During the last World War— when the Netherlands were occupled by 
the Germans and the Dutch East Indies by the Japanese— Surinam 
and Curacao remained the only free territory belonglng to the 
Dutch Kingdom. And again Surinam became a place of refuge for a 
number of Jews who fled the Gestapo from Holland and other oc- 
cupled countries. Thirty-five Jewish f amilies still live in Su- 
rinam, but all reslde in Paramaribo. 

But the Jodensavanne invaded by the jungle will be saved from 
neglect. Since 1906, Rabbi Roos of Paramaribo; in 1926 Frederick 
Dentz of the Hague and recently, Colonel Vooren attempted the 
arduous task of restoring the ruins. Soon the synagogue and the 
cemetery with its 439 tombstones (one of which is depicted on 
the 30 Cent stamp) will be restored. "These stones will bear 
witness", 

II. THE JEWS IN SURINAM 

EXCERPTS 
BY PHILIP A. SAMSON/ PARAMARIBO 

The presence of the Jews in Surinam led to the absorption into 
common parlance of quite a few words and expressions of Jewish 
origin: the word "kaseer" (kosher), meaning "clean", is a word 
very commonly used by non-Jews. "Treef " (derived from the Hebrew 
"trefa") , the designation for food which according to ritual laws 
is forbidden to the Jews, has been fully adopted into the gentile 
Speech. For years, the physicians have fought hard against the 
belief that leprosy (Hansen 's disease) is caused by the consum- 
ption of "treef" food, which is considered injurious to the human 
body. At the time of Sukkoth, many gentiles come to the Sukka 
(which is locally called the "cabana") , to partake of the bread 
over which the Bracha has been said, When a child has the "orgrie 
ai" (the evil look) , it is said to be bewitched, and can be re- 
stored to health only by the prayer of a Chasan, or by that spoken 
by an orthodox Jew, When a gentile wants to say that "all hope is 
gone, not even a prayer will help", he will use the expression 

1439 



"Je kunt je taillit vouwen" or "You may as well fold up your 
tallith"...a typical populär belief is that the Jews pray for 
rain on the Atonement Day. In 1957, Yom Kippur happened to come 
during an extended period of drought. And, lo and behold, at noon 
of the Atonement Day occurred a most marvelous rainfall. On the 
following morning, during a walk through the city, I heard many 
times the words, "Djoe Gado Tranga", "The God of the Jews is 
mighty". Many of my gentile friends called me to express their 
great pleasure at the fact that the prayer of the Jews had been 
heard and answered. 

« 

Of great importance to the history of Surinam was the publication 
in 1788, of the "Essai historique sur la Colonie de Surinam", by 
the Jewish Community. The reason for the publication is of con- 
siderable interest: In 1781, G.G. Dohm published, in Berlin, 
Germany, a small book titled "Ueber die buergerliche Verbesserung 
der Juden" (On the civil amelioration of the Jews). The book 
reached Surinam only in 1786, and in that year, the "Regents of 
the Portuguese-Jewish Nation" wrote to Dohm, praising his work. 
In those times, it was a courageous undertaking to publish a work 
which expressed sympathy with the Jews, and naturally, the Jews 
in Surinam, enjoying all civil rights, took great pleasure in 
commending the author. 

Dohm answered the Regents with a request for more Information on 
the Jews who lived in a land of which he had not heard before. And 
the Regents took Dohm 's request as the occasion for the publication 
of the "Essai historique". A Dutch edition appeared in 1791 under 
the title "Historische proeve over de kolonie Suriname". It teils 
the Story of the settling of the country, and has become a frequen- 
tly consulted volume. 

Editor 's Note 

The importance of Dohm 's pamphlet cannot be overstated. Directly 
and indirectly, this practical government official was responsible 
for the emancipation of the Jews of France, Westphalia, and Prussia 
and lived to see the granting of citizenship to the Jews of all 
German states, as well as in the Austrian Empire. A few details 
of his work will indicate its importance. 

Christian Wilhelm Dohm (1751-1820) was appointed a Councillor and 
entrusted with the direction of the Prussian State Archives by 
King Frederick II. By personal inclination, he was greatly in- 
terested in the history of the Jews. He was a friend of Moses 
Mendelssohn and his circle, and it was Mendelssohn who urged Dohm 
to forget about the Jews' past and concentrate on the present. 
Dohm, like Montesquieu forty years before, demonstrated that "the 
misery of Israel was the work of Christendom". Their exclusive 
restriction to money-lending and petty trade degraded the Jews, 
for whom he asked nothing less than the immediate abolition of 
all restrictions which kept them from crafts, industry, professions 

1440 






and the land. In the measure that this freedom "improved" their 
condition, he proposed their gradual enf ranchisement as "füll 
and equal Citizens of the state". Lessing *s earlier appeal had been 
intellectual, based on humanitarian and philosophical principles, 
Dohm, "as the hard-headed Prussian he was", argued from Utility. 
Not only the Jews but society and the state would benefit from 
this emancipation. His descriptions of the sorry, sub-human exist- 
ence of the very large majority of the Jews in German states, if 
painfully familiär to the subjects of his discourse, was quite 
"new" tp most of his fellow-Christians. There was a great deal of 
debate, but no immediate action. Dohm was of course accused of 
being in the pay of the Jews, but generally, the pamphlet sowed 
some seeds which were to bring fruit some thirty years later, in 
Prussia 's Emancipation Proclamation of 1812. 

The first event after the publication of Dohm's pamphlet was the 
announcement of Emperor Joseph II of the Edict of October 19, 
1781, which removed the "poll-tax" and the requirement of the 
Yellow Badge. On January 2, 1782, the Toleranspatent removed many 
of the civil disabilities of Jews of the Austrian Crown Lands. 
Joseph 's decisions, however, had been arrived at quite indepen- 
dently from Dohm's publication. 

A direct consequence of Dohm's work was the emancipation of the 
Jews of France. Mirabeau met Dohm in che Salon of Henriette Herz, 
and took a copy of Dohm's tract back to France. He wrote a pam- 
phlet of his own on the subject, and three years later, after 
having been elected deputy to the French States-General (the 
later National Assembly) , he worked actively, and successfully , 
towards the goals expressed by Dohm. When a Jewish friend asked 
Mirabeau what he intended to do as a deputy, he answered: "I will 
make you a human being". Dohm's part in the amelioration of the 
Alsatian Jews was followed by this participation in the writing 
of the Napoleon-sponsored Kingdom of Westphalia, which was pub- 
lished in 1808, granting Jews equal legal Status with all gentile 
subjects of King Jerome. 

It' s no surprise to hear of the appreciation of Dohm's work by 
the Jews of Surinam. They may well have understopd the abyss which 
separated the Jews of much of Europe from the freedom enjoyed by 
the Jews in the Dutch colonies: Dohm mentioned that 2/3 of all 
Jews in the German states were petty tradesmen and peddlers, and 
at least 84% of all of them belonged to the poorest classes. What 
he described were the conditions of "living" which had not changed 
much* from the time of the darkest centuries. The emancipated Jews 
of Central Europe owe much to Dohm, who helped to end the Jewish 
Middle Ages. 

References :Marvin Lowenthal: The Jews of Germany, London 

Drummond, 1939, pp. 206-211? and Heinrich Gratz? 
History of the Jews, Philadelphia, Jewish Pub- 
lication Society, 1891. Vol 5, pp 351-58, 500). 

J. H. R. 

1441 



DERIVATION OF THE WORD "GHETTO'' - LA GIUDECCA. 

nHE JEWISH ISLAND'' 

BY MAURICE A. BURNSTON/ ATLANTA. GEORGIA 

Dr. Jean Kohn of Paris, France sent me a cancellation of the 1971 
Venezia - Giudecca cancellation. This cancellation started a long 
research which culminated in this article. In the Interim other 
postal and philatelic items were issued. Notably is the Vatican 
set of four stamps, which together show a 1581 map of Venice, part 
of which is the Island of Giudecca, the source of the cancellation, 
and the reason for this article. 

The familiär word 'Ghetto' has been the subject of much speculation 
as to its origin. There have been many theories postulated, some 
of them having great merit and some of them seemingly far-fetched. 
Professor Cecil Roth in a private communication (a term report on 
"The Ghetto" presented for a course on Jewish History taken at 
Queens College in 1968) stated that, and insisted that the only 
source for Ghetto is the word for Poundry, where the Jews were 
isolated, il Geto. 

The purpose of this article is not to take a stand on any one of 
theories but simply to highlight the one for which there is now 
some philatelic material, If you agree or not with the Giudecca« 
Ghetto theory is unimportant, Some people do and we therefore have 
a philatelic story. All the other theories are presented here only 
for background and Information. 

Please look on the maps on the next two pages, On the next page 
is a large map which was drawn in the 12th Century and is now in 
a manuscript in the Italian Marciana Library, The little map in 
the Upper right hand corner superimposed on the 12th Century map 
is a map of Venice in 1581 from a Vatican fresco in the gallery 
of maps painted under the direction of Ignazio Danti. The second 
page we have a current map of Venice (1972) duplicated from the 
National Geographie Magazine. Above it is the 1581 map reproduced 
on the block of four stamps. 



Note that on the 12th Century map the Island (see arrow) is called 
"Judaica" and the same Island is identified as "La Giudecca" 
later and current maps. 



on 



^pf^w^ 



^^wm 



I' 






riiiaiiiaiaaf •>< 



The illustrated stamp (Scott 1801, Czecho« 
slovakia) issued on Feb. 16, 1972, in re- 
membrance of Terezin (Theresienstadt) is not 
the only stamp with the word Ghetto (ghetta), 
The Rumkowski 'stamps' of the Lodz (Litz- 
manstadt) Getto may also be included in this 
category (see JHPS p. 14). Also see p. 1450. 



1442 



' 




■*■■ ■«!» 



Note : On 12th 

Century map | 

it was 'judaica' 

On 16th Century I 

map, above, it * 

became Giudecca 



Ancient map of Venice. From a 12th-century manuscript in the Biblioteca 
Marciana. The shape of the city, bisected by the Grand Canal, had already 
been established. 



m- 



■^•«>^^; 



1443 




Note four se-tenant 
stamps issued by the Vatican, 
They show Venice, the canals 
and most important of all, 
the Island and Canal on the 
bottom. , ,the Jewish Island 
and the Jewish Canal, 

Scott Vatican City 519 
Painting by Emilio 
Vangellio Block of four« 

Issued June 6, 1972 



National Geographie, November 1972 




9SM^Mieti«i|Vip% 









5«r» 
Mkhttk 

\ ct«*frs«t 










K^^fKJCt 






^&iL 







,<^' 








1 



--•^ 



'<*! 



^•'^^^^^w ^^tP^^W^^V 



■^Al 



^il 







^ 



^i 






\ 






1^ 

n « t 







\ \ Sin Ci©rg?w / / 

üttHMV 



s«»^^«^^ 

«w*^ 






*'r^~ 



The current map of Venice as shown in the November 1972 
issue of the National Geographie clearly shows the canal - 
Giudecca Canal and the Island, "La Giudecca". 



1444 



GIUDECCA In the thirteenth Century the Jews were not allowed 

to live in the heart of the city of Venice and were 
confined to the Island of "Spilunga" or "Spinalonga" . They had to 
conduct their business affairs only on this Island. The Venetians 
Started to call the Island "La Giudecca" -the "Jewish Island" and 
eventually, "La Ghetto" in everyday native parlance. Dr. Jean Kohn 

submitted the first day 
cancellation of the cat- 
hedral *della Salute*. He 
wrote, "La Basilique de la 
Salute se trouve au con- 
fluent du Grand Canal et 
du Canal della Giudecca. 
Au 13e siecle, les Juifs 




3^ europa 




><»S-x!<,'«S »¥ ;«,*>i(f:>f '. t:N 







n etaient pas autoises a 
resider ä Venise meme. Ils 
devaient vi vre sur l'lle 
de Spilunga, appelee d' 
apres eux La Giudecca , 
* La Juiverie' . Note the 

Position of the Cathedral on the map illustrated with this article. 

It is on the tip of 'Dorsoduro' Island, opposite La Giudecca and 

the Giudecca Canal. 

The Republic of Senegal issued a series of stamps, 
one of which shows a detail of a painting by Guardi (1699-1761) , 
titled GIUDECCA E S. GIORGIO MAGGIORE. See Illustration on last page 



On April 22, 1515, the Venetian leaders 
that the Jews should be sent to live on the Giudeoaa 
where, according to report, the Levantine Jews had es 
themselves centuries before. This was voted down and 
confined to the Island of Cannaregio (see map) . This 
the accepted 'ghetto* area because the 'iron foundry* 
there. Professor D. Gold of Columbia states that "der 
ghetto from giudecoa is unlikely." The term giudeoaa 
applied to Jewish sections of town in various parts o 
900 C.E. onwards. It is the Latin Judaiaa to Judioari 
Paul IV' s time. In Salerno the area was called Judaca 
Judaiaam. 



suggested 
- the Island 
tablished 
the Jews were 
area became 

or geto was 
ivation of 

has been 
f Italy, from 
a of Pope 
In Capua, 



Vallentine's Jewish Encyclopedia (1938, London), 
States that "Levantine Jewish marchants began to come to Venice 
for trade, taking up their residence on the Island, subsequently 
called, after them, the Giudeoaa, The theory that Ghetto is de- 
rived from Giudeoaa is also cited in the Jewish Encyclopedia, 
(S. Kahn). C. Roth criticises this theory in that phonetic simil- 
arity provides no proof. Poul Borchsenius in his "Behind The Wall" 
states, "Their business had to be restricted to the Island of 
Spinalunga, and in time this came to be known as Giudeoaa^ a 
derivative of giudeOy the Italian word for' ' Jew* . They had to live 
in the neighboring town of Mestre, on the mainland, and were al- 
lowed to Visit Venice across the lagoon only fourteen days in a 
year, paying heavily for the privilege. When Mestre lay in ruins after 
a war, the Jews were permitted to stay on, thus beginning the true 
Jewish settlement of Venice. 



1445 



After all the arguments in favor of the derivation, 
Prof. Gold stated: " I still can't accept the development of 
Giudeooa into Ghetto. It's not a plausible phonetic change. And 
why should there be any change at all? Since Giudeaoa has been 
used in Venetian, Italian for hundreds of years (witness the can- 
cellation) , it was, so to speak never "corrupted". I see there- 
fore no etymological connection between these two words. 

It must be emphasized however that the Latin Judaica=Giudaca= 
Giudecca term was often applied to the Jewish Quarter from the 
tenth Century onward. 



GITTER 



The German word for "bars". The German origin has 
also been suggested, According to this theory^ the 



derivation is the word 'gitter' or bars, meaning the bars of a 
cage. Prof, Gold, however, says that Gitter as a derivation seems 
very weak. In German it means 'lattice' or 'trellis' something 
very much more flimsy than 'bars' as 'gates'. He also questions 
the German influence in Venice and dissociates himself from this 
etymology. But,.in 1509 the German invasion of the Venetian terra 
firma drove large numbers of Jewish refugees, mainly of German 
origin into Venice, The source for the word as a derivation is 
a question, The Yiddish form would be 'giter', but so far it has 
not been found in any dictionary and two Yiddish linguists to 
whose attention I brought this to, have never heard of it, 

Borghetto This is a diminutive for the Italian word for Borough 

or Section, Could the area have originally been "The 
Jewish Borough", La Borghetto Judaica (Giudecca) and 
then through usage simply shortened to Ghetto ? Dr, Roth states 
that this derivation is quite plausible and has the support of the 
Oxford Dictionary, In 1925 it was also supported by Prof. Roth as 
the derivation. He later changed his mind after more evidence 
seemed to indicate that "Foundry" had more supportive evidence, 

Guitto or Ghitto Two words from the dialects of Tuscany and Mod- 

ena, which mean 'sordid* or dirty, also 'place', 

This is Judeo-German from the German "Gehectes Ort", 
a hedged place, Source YIVO, A, Landau Jubilee Volume, 



Ghectus 



Egitto The Italian for the Latin word Aegyptus (Egypt) , This 

derivation was postulated by W, Meyer-Lubke in his 
1911 Romanisches Etymologisches Wörterbuch, 



Geiton 



Gatvo 



The Greek word for neighborhood. Derivation proposed 
by M, Mortara in Revue des Etudes Juives, 1884 

The Gothic word for street, Proposed as a derivation 
by U, Cassuto in Encyclopedia Italiana, 



' 



1446 



GET This is the Hebrew word for Separation or divorce, 

[ghet., ]. In "The Ghetto and the Jews of Rome" 
published by Schocken Books, N.Y., (a translation of »Figuren 
Geschichte. . .Der Ghetto und die Juden in Rom) Ferdinand Gregor- 
ovius writes with reference to the Jewish Quarter... 

"At first it was called vious judaeorum; then the 
name ghetto came into use. This name appears to have no relation 
to the Venetian appelation Giudecaa and apparently is formed from 
the talmudic word get which signifies Separation '.' The talmudic 
get simply means document, though it did come to denote 'bill of 
divorce'. Gregorovius' translator takes him to task for errors of 
fact. 

Professor David L. Gold (Columbia University Depart- 
ment of Linguistics) wrote in a private communication that the 
Italian Jews say ghet (like the English get) or sometimes ghete. 
But it has never entered Italian proper. What your source prob- 
ably meant was not spelled gheto in Italian, but pronounced by 
Jews (i.e. in Judeo-Italian) . I would render it ghet(e). Remember 
that divorce is unknown among Italian Jews, so that the word is/ 
was rare in their speech. This would be an argument against this 
etymology. What does speak in its favor is the phonetic similar- 
ity of the Hebrew and Italian words and the semantic relationship 
between 'Separation' and 'separate living quarter'. 

Yiddish influence on the language of the Jews is 
traced to 1509. In that year the German invasion of the Venetian 
controlled lands drove large numbers of Jewish refugees (Yiddish 
speaking German Jews) into Venice. It was these Jews who were in- 
terned in the segregated quarter. This term is very interesting 
and probably stems from the Germanic influence. It must be remem- 
bered that the Holy Roman Empire in 1000 C.E. extended down to 
Rome and though it did not include Venice, there was much migrat- 
ion. Maurice Harris, in 'Medieval Jews' says that "the settlement 
of some German rabbis in Italy, refugees from persecution (Cru- 
sades) brought with it their narrower aspect of religious life". 
Did they bring with them the divorce concept as well as the word 
get ? 

An interesting Interpretation of the origin of ghetto 
from get is Solomon Grayzel's explanation in "A History of the 
Jews" published in 1967 by the Jewish Publication Society of 
America. On page 474, he writes, "The Jews of former days ex- 
plained the meaning of ghetto with bitter humor by tracing its 
origin to the Hebrew word for divorce, get. It looked as though 
the peoples with whom the Jews cooperated in the building of the 
World they lived in had decided to divorce them and send them 
forth from their common household." 

In "Behind The Wall", the Story of the Ghetto, (Simon 
and Schuster, 1965) Poul Borchsenius states that "if the theory 
(that ghetto is derived from get) is correct, the ghetto, instead 
of being the quarter behind the wall, is the wall itself." 

Max Dimont in "Jews, God and History" provides us 
with another explanation, "that it is a latinization of the Heb- 
rew word get which is spelled gueto in Italian. 



1447 



Professor Gold postulated as follows: "Getting from 
geto (the g as in gern) to ghetto is not improbable since Jews 
almost always used Hebrew script for whatever language they had 
to record, the problem arose of how to transcribe the soft g, 
which does not exist in Hebrew, For Yiddish, the sequence daled^ 
zayen^ shin. was developed and in other areas (e.g. Dzhudezmo) , 
a giml with a sort of apostrophe was adopted. Assuming that giml 
i- apostrophe was also used by Italian Jews, a reading error led 
to the pronunciation ghetto. Eventually, one supposes, the apos- 
trophe was omitted entirely. 

The Jewish Encyclopedia commented on this 'get' idea 
or theory as follows: "A few scholars derive the word ghetto from 
the Talmudic get , which is similar in sound, and suppose the 
term to have been used first by Jews and then generally. It seems 
improbable, however, that a word originating with a small des- 
pised minority of the people should have been generally adopted 
and even introduced into literature. 

According to Cecil Roth in "The Origin of Ghetto" , 
(Romania, Vol. 60, pp. 67-76, 144, 1934) the earliest theorist as 
to the etymology of ghetto from get was Ludovico Muratori in his 
"Dissertazione Sopra Le Antichita Italiane", 33a. It was a 
romantic, simple and appealing hypothesis. 

Raffaele Giacomelli in Archivum Romanicum, (16, No. 4 
October-December 1932) also Supports the get-ghetto theory. Prof. 
Roth objects to Prof. Giacomelli *s arguments as follows: "The 
objections to this theory, plausible though it is, are very 
streng. In the first place the use of the term to designate the 
specific quarter inhabited by the Jews considerably antedates the 
year 1555 when such an Institution was established in Rome. Prof. 
Giacomelli cited a papal bull of 1562 which authorized the Jews 
to open Shops extra gheotum seu septum hehraioum. This proves, he 
Said, that ghetto did not signify the quarter but the barrier. 
Secondly, the Hebrew get does not properly signify the 'act' of 
divorce but the formal 'legal Instrument' drawn up for the pur- 
pose: it is occasionally used, indeed, to designate other types 
of legal documents . It would appear out of the question that a 
term bearing this narrow signification could have been applied to 
the place designated for the Jewish Separation. Moreover the 
Ghetto was never officially known among the Italian Jewish Com- 
munities by any homonophous equivalent but always as Hatzer, 
(Court) Migrash (place) or Mesillah (street). On the other hand, 
it is not to be excluded that the pronunciation at Rome was af- 
fected by the well-known Hebrew word. 

FROM THE LATIN Segregated Jewish quarters in various Provencal- 

Italian towns were called ...Judaca, Judacaria, 
Carriera^ Carriere des Juifs, Juaterie, Juzatorie, and Mesillah. 

Prof. Roth States that some of these hypotheses "do credit to the 
ingenuity of the persons who have invented them. None seems par- 
ticularly plausible. The origin of a term essentially Italian in 
usage must be looked for in Italy." 

1448 



IRON FOUNDRY In Italian the foundry is called 'geto'. Another 

translation for the word would be "weapons Workshop" 
There is much confusion however with the fact that there is an 
old foundry or old ghetto which existed after the new foundry or 
new ghetto. Prof. Roth in all of his writings and his private 
communication insists that the 'foundry' derivation has the best 
etymological origin. In "The Jewish Life In the Middle Ages" , 
Israel Arahams states that the word (ghetto) is "most probably 
derived from the Italian 'geto'. The word 'ghettum' occurs in a 
document dated 1306. " 

In Order to explain the chronological sequence of new ghetto ^ old 
ghetto ^ and newest ghetto I propose that the following happened. 
The sequence is supported by dates and the literature. This is 
the reconstructed story: 

1, 1516 Italian Jews were segregated in the New Foundry ^ 

(Ghetto Nuovo) 



2. 1541 



3. 



4. 1589 






5. 1591 



6. 



Levantine Jews were segregated in the Old Foundry , 
(Ghetto Vecchio) , simply because there was no more 
room in the Ghetto Nuovo and the older, more miser- 
able area was available. 

Up to this time the word ghetto simply meant foundry. 
The foundries when they were used as weapons Work- 
shops were known as Ghetto Vecchio and Nuovo as 
early as 1306. 

The history books State that the Jews of the ghettos 
were joined by their fellow Jews of Iberia, the 
Marranos# late, toward the end of the Century, and 
some even give the year as 1589. 

NOW, BY THIS TIME THE AREAS ENCOMPASSED BY THE NEW 
AND OLD FOUNDRIES LOST THE FOUNDRY APPELLATION AND 
IN COMMON PARLANCE CONVEYED THE SEGREGATED QUARTERS 
MEANING. 

"More than 50 years went by (1541 + 50 = 1591) before 
the Jews were allowed to buy out the people living 
in three old palazzi in a slum to the northeast of 
the new foundry." 

The new purchased slum area next to the original 
segregation site was now called Ghetto Novissimo, 
not this time^ the newest foundry ^ but the newest 
ghetto area. Thus I believe, for the first time, 
was the word 'ghetto' recorded as actually meaning 
■Isolation' and not foundry. 



1449 






aEPUBLIQUE DV SKNEGAL | L^ft t 

^ Senegal- Scott CHI 
Issued Febo 26^ 1972 
Identification of scene 
on bottom of stamp reads, 
"Giudecca o o o o " painting 
by Giovanni Antonio Guardi 




«MfeMMMAiAAAAAAAAihMkAII^MUMk 



REPUBLl 



SENEGAL 




^■•■«■•■■i 



••mMU I 



l^fc m iT A**AA****** 



IS GHETTO A YIDDISH WORD ? 



Right ; Senegal CllO^ 50F 
Painting by Canaletto - il 
Fonte ghetto Della Farina 
(detail) 

free translation of Prof. Gold 's 



The following is a 
comments in the magazine YUGNTRUF, Dec. 1970. 

"For Yiddish Speakers 'ghetto' was never a character- 
istic yiddish word. Among Jews the "Jewish quarter" was always 
known as 'Judengasse' or 'Yiddishe gasse ' . In the Yiddish lan- 
guage "ghetto" was always a foreign word and seemingly never en- 
tered the Yiddish language, until the last half Century. It has 
been shown that if ghetto were traditionally a Yiddish word it 
would be pronounced 'gete' (i.e. blote, mud, or täte, f ather) . 
Like other newcomers into the Yiddish language (radio, studio) the 
"o" sound remained ünchanged in ghetto. In evaluating the word and 
its history one must bear in mind two facts, the abstract view, 
"Jewish Isolation;« Separation from the non-Jewish world, and the 
concrete view, the "Jewish quarter". 



ISRAEL STAMPS 

CELEBRATE THE JEWISH HOLIDAYS 

"Nothing siicceeds like success" is 
an old cUche, but it is most appro- 
priate as applied to this filmstrip. 

In ISRAEL STAMPS CELE- 
nr. \TE TIIF JFWTSH HOLIDAYS, pro- 

diicer Dr. Samuel Grand has once 
again come up with a highly sophisti- 
cated and technically outstanding 
filmstrip that may be regarded as a 
foUowup on bis previous successes, or 
that can stand up on its o\vn. 

Using techniques still somcwhat 
unique in filmstrips, designer William 
Steine! iutermittcutly arrangcs Israeli 
stamps devoted to a particular Jewish 
holiday, in juxtaposition \Nith actual 
photographs related in subject to the 
accompanying stamps. Many of the 
12 principal holidays portrayed by 
the filmstrip include stamps superim- 
posed on sections of photographs. This 
provides a superior Visual, is innova- 
tive and eye-catching. The reality pic- 
tures used are well sccted, quite bcau- 
tiful, and niccly complement the 



selected stamps. It is acknowledged 
that Israel prints and releases some of 
the world's most aesthetic examples 
of postal papcr. 

A frame-by-frame narration guide 
accompanies the filmstrip. This re- 
vicwcr confesses to missing a profes- 
sionally made diso or cassette com- 
nicntar>'. The produccr believes that 
the teacher or group leader be given 
the flexibilit>' to adapt the suggested 
narrative Script according to the age 
level of the audience and "in addi- 
tion, the instructor (can) Supplement 
the spcech notes with more personal 
comments . . . or elaborate on the 
philalelic aspect of the pictures." 

ARTHUR A. DELANEY 

53 framtt, coler, wifh narration guid*. Pro« 
duccd 1974 by Samu«l Srand in Cooperation 
with tht Israel Philatelie Agency in America. 
Di«tributed (sale) by Minkut Publ'cationt Inc. 
(FN), 116 West 32nd St., New York lOüOl 



1450 




TROTSKY: 1879-19^10 by Maurice a. burnston, atlanta 

The illustrated stamp, Minkus 1485, one of a set 
of stamps (Minkus 1470-1488) showing uniforms of 
various countries shows the uniform worn by the 
Russian Trotskyite Infantry of 1920. It seems that 
in 1920, in the aftermath of the World War and the 
internal strife in Russia between the Reds and the 
Whites, the European Powers referred to the Com- 
munist military forces as the Trotskyite Army, and, 
of course, the Infantry, the Trotskyite Infantry. 

It is Strange indeed that Ajman would commemorate 
a phase of Russian history that Communist Russia has erased from 
its history books. . .anything to do with Trotsky. On August 20, 
1940 he was murdered by a Russian NKVD agent (Ramon Mercador) . A 
supposed confidante of Trotsky, he killed him by hitting him on 
the head with a skiing ice ax. Trotsky died the next day. 

Leon Trotsky was born Bronstein in Jwanowka, Russia in 1879 and 
murdered in Mexico in 1940. He was a Russian revolutionist and 
Bolshevik leader. He was the son of a Jewish agricultural settler, 
and joined the Socialists while he was still in school, and was 
sent to Siberia in exile. In 1902 he escaped, took the name of 
Trotsky, and joined Lenin. He was returned to Siberia and after 
a second escape lived abroad, in London, Vienna, Paris and N.Y. 
until he returned to Russia in 1917, In the Bolshevik revolution 
he became the Peoples Commissar for the Red Army. He directed the 
the Russian armies against "foreign and internal enemies and dis- 
played military genius of the first rankü Although designated as 
Lenin 's successor he was displaced by party rivals. He was dep- 
rived of all his Offices and later exiled. He fled from Turkey 
to Denmark, France, Norway and finally met his death in Mexico. 

This item is just to highlight the fact that there is a stamp 
connected with Trotsky. A füll biography needs to be written. 
Also details and much more Information relative to the Trotskyite 
Infantry. How, and why? 



EXCERPT 
page 91. 



■ ■ wmmw ^ irm'^^^^ 




from J.H. Richter 's Book, "Judaica On Postage Stamps" 

LEE, MANFRED BENNINGTON (1905-1971). Also known 
as Barnaby Ross, he published a number of de- 
tective stories which became a world-wide series 
of best sellers over the forty years in which 
he wrote them in partnership with his cousin, 
Frederic Dannay, and published under their Joint 
Pseudonym of Ellery Queen. Their original names 
are Manfred Lepofsky and Daniel Nathan, and 
their mothers were sisters. 



Nicaragua Scott C 807 



1451 






^JLyU^ 



1. 



I 




DAVID NASSY WAS BORN 7 Adar 550? = in Feb.l?^? 

(Bijlsma 1919) 3760 years difference 



5^01 = 


1647 


5iH0 


1650 


5415 


1655 


5450 


1660 


5425 


1665 


5430 


1670 


5435 


1675 


54/4-0 


1680 


5445 


1685 


5450 


1690 


5^55 


1695 


5460 


1700 


5465 


1705 


5470 


1710 


5475 


1715 


5480 


1720 


5485 


1725 


5490 


1730 


5495 


1735 


5500 


1740 


5505 


1745 


5510 


1750 


5515 


1755 


5520 


1760 


5525 


1765 


5530 


1770 


5535 


1775 


5540 


1780 


5545 


1785 


5550 


1790 


5555 


1795 


5560 


1800 


iSS^ 





^JidUOMBUMaBabBJ 



.•. 



O - (^vc^^^,y.> (^ J^t^i^^wX C^^k/- 



FiARRIAGES RECORDED BETHEEN FERSONS WITH NAKES ON THE STAKP 





192 
I93 




198 





(Hilf man 1909) 



GROOM 



BARUCH ben AHARON DA COSTA 
ISHAK PINTO DA FONSECA 



BRIDE 



DATE 



=YEAR 



RACHEL d JOSEPH 

CORONEL 
JEHUDITH, d HAZAN 

BARUCH DA COSTA 1^ Nissan 5^65 l/jp^ 



17 Ellul 5^62 1702 



24 Adar I 5^99 '?3? 
3 Siwan 51^65 \1<PT 



ABRAHAM" b ISHAK GOMES SILVA ESTER d SELOTON 

NUNES DA COSTA 
Abraham s Arm DA COSTA Abigael d Jkseph 

DA SOI ZA 
ABxRAHAM DA PINA as witness 
Joseph b Kosseh Cohen NASSY Ester s Hahan Keatob 25 Ellul 5^6^ I 7ipr 

(the first Rabbi 's daughter) 
Abraham da PINA Ribca d Ishak Uziel 

d'AVILAR h Shebat SkSk [fO^ 
Jeos b Josseph Cohen NASSY Ester d David Lopez 

HENRIQUEZ 1 Chschwan S^66 i7(PG 
Baruch b Josseph Cohen NASSY same bride 4 Siewan 5466 » 7oC 



David Gradis da Fonseca 



Sarah d ISHAK PEREIRA 8 Ellul 5^66 ^^O0> 



Ishak b Jahacob de Keza Sarah d David Lopes 
: Henriauez 1 Chshwan 5468 



15 Tishri 5474 



Josseph b Jahacob Cohen NASSY Abigael d Jeos 

Drago 
Ishak Pereira Rachel d Selomoh 

de la Parra 13 Siewan 5478 
Gabriel s David Cardoso Baeza Ribca d Baruch 

da Costa 10 Niesan 5481 
Jahacob s David Cohen NASSY Ester d Samuel Drago 12 Cheshwan 



17^ 



Josseph s David de Meza 
Jahacob Gobay de Crasto 



Rachel d ABRAHAM: DE 

PINA 25 Ellul 5484 

Sarah d Ishak PEREIRA 17 Adar II 



Jahacob s Abraham de PINA Ester d Jahacob Uziel 

de Avilar 14 Tishri 5488 

Kosseh s Eliau Naar Ribca d Ishak s 

Jahacob de I'"eza 4 Siewan 5^89 

Aharon Hisq. s Baruch da Costa Ester d Abraham 

da Costa 12 Tishri 549O 

Aharon s Abraham da COSTA Ester d Kosseh de Britto 

24 Ellul 5490 



\1(H 
\1\S 

5484 

5486 
1726 

l7Zi 



Ishak s Abraham de Britto 



Ester d Abraham de PINA l4 Tishri 5491 

1)31 



• • 





GROOr.^ 



Aharon s Abraham DA COSTA 
Josseph s David DE I'ffiZA 



b Abraham de PI NA 



Ishak s Binjamin Henriquez 
Gran ada 



m. BRIDE 



ON 



= .vear 

Rahel d Binjamin Henriquez 

de Granada 1^ Tishri 5498 

Hana d Abraham da mS* 

Costa Ik Tebet 5^99 

Rachel d Selomoh Redriquez • 
Monsanto 26 Tishri 5500 

Rahel d Seml Uzial de Avilar 

20 Ellul 5502 





Selomoh Rodrigues Monsanto Aigael d Arm. Pereira 12 Tishri 5476 

Benjamin s Abraham Henriquez Moron Ester d Samuel 

Uzial de Avilar 17 Nissan 5^85 

(72. r- 

Ishak s Samuel Uzial de Avilar Rivka d Benjamin 

Henriquez de Granada 10 Sjebat5i<-95 

i7sr 




ik-A/V^ 






^Tf-zoy 



\ 



f. 



NOTES ON THE HISTOKY OF THE JEWS IN 

SURINAM. 

By Rev. P. A. Hilfman. 

In my " Annotations on tlie Additioual Notes by Eev. J. S. 
Roos/' (Pitilications, No. IG, p. 188), I stated that Eev. 
J. S. Roos' words: "There are büII some tombstones,^' 
(Id., No. 13, p. 130), sliould be roplaced by the following: 
" In whieh there are over four lumdred tombstones still 
to be found.^^ After a closer invesligation of this matter, 
it became evident to me, that I was deceived by a false 
Statement in the "Essai Historiqu(^/^ of J. C. Nassy and 
others (Paramaribo, 1783), and I beliove the Eev. J. S. Eoos 
has also been misled by the same. The real f act is as follows : 
As far as can be traced, the first synagogue was rcally built 
on a Stretch of Innd tcn ncrcs in sizc in the neigliborhood of a 
small hamlet " Thorarica," whieh land had bcen grantcd by 
the English (see R. P. I. 1). Ilowever, the land presentcd by 
Da Costa and Solls, is that on whieh the synagogue of the 
Jooden Savana was built, this synagogue being the second one 
in this colony. 

It is impossible to give the cxact dato whcn tliis synagogue 
was built, but it must, at any rate not have been long after 
1C72, and most likcly evcn bofore that tinic, ns in 1085 the 
third synagogue had been built or rebuilt (the second one on 
the Jooden Savana). 

Of the synagogue at " Thorarica,^^ nothing remains, nor 

can any traces be discovered of tombstones whieh might have 

been there. On the Savana some remnants of the synagogue 

are still to be found; I succeeded in finding them through 

the assistance of the old watchman of the Savana, This man 

is 83 years of age, and rccollects that in his youth he had 

Hcen many more remnants and had always heard that this 

179 



Co 






^ 



^ 




180 



American Jewish Eistorical Society. 



synagogue was tlie sccond in the colony, and the first on the 
Savana. The cemetery to which I referred in my annotations 
is now sitimted very near tliose remnants and contains more 
than 400 tombstones. It is an absolute mi stake to say that in 
1672 the first synagogue had been built on the land of Da 
Costa and Solis dose to " Thorarica/^ as may be read in the 
" Essai Ilistoriquc ^^ ; this is clearly shown f rom the arehives 
of the Community wliich contain the deeds of gift and which 
are still legiblc in great part. The gift is a part of the 
present Jewish Savana. 

The little hamlet of " Thorarica," in all probability, was 
feituated near the present estate of Waterland, and it has not 
been so long ago that the district (Surinam is divided into 
districts), in which this estate is situated, bore the name of 
" Thorarica/' From this spot to tlie Jewish Savana is a dis- 
tance of tliroe hours by boat. The estate of Waterland is 
called "Ston Gron " by tlic negrocs, i. e., a ground füll of 
stonos, bocauso of tlie mauy remnants of liouscs and toinb- 
stonos thcrc. llowover, not a singlc tombstonc discloses 
wlicLher Jcws worc inlcrrcd Uierc. Ilebrew inscriptions have 
nevcr been cliscovcred thcre. This place was also the first 
settlemcnt of the Dutch in all probability and it may be safely 
eoncluded that these tombstones belonged to the pioneer colo- 
nists. In the bcginning of the last Century much of the 
ruins of the synagogue and courthouse could be seen at 
Waterland, and there are some few people still living who have 
a faint recollection of tliem. 

Why "Thorarica^' had to cede her place to the Jewish 
Savana has to my knowledge not been explained yet, but one 
thing is certain, while Jews were still living there, several 
had already settled on the Jewish Savana. 

May I be permitted to suggest an explanation ? It may be 
that those Jews about whom there is uncertainty whence they 
eame, but who most likely originated from Italy and the 
Netherlands, had settled at *^ Thorarica.'' 



Notes on Eisiory of the Jews in Surinam — Hilfman. 181 

Among those Jews the family of Meatob occupied a promi- 
nent place. In 1664 a great number who arrived here from 
Cayenne, wished to constitute a separate Community from 
aristocratic tendencies. They settled on the Jewish Savana, 
near the " Cassiepoerakreek,^' which they later abandoned to 
go Northwards close to the "Kordonpad,^' for sanitary reasons. 

It is very natural that not all went together at the same 
time. Every group had its synagogue. The group at the 
"Kordonpad^^ had the greatest number of people, because 
they had selected the healthiest spot, and gradually the most 
went there, even those who arrived later in the colony. The 
two others became gradually depopulated, and " Thorarica,'' 
numbering the smallest quantity of inhabitants, ceased at last 
to exist. 

For the topographic discription I beg to rcfer to the map of 
Ottens or to that of Maars, which is of an older dato. 



I. 

INSCRIPTIONS OP TKK TOMBSTONES. 

"Let thy pricsts be clothed wltli rlghtooiisness and lot thy 
saints shout for joy." 

Tombstono Inscrlptlon 

On the grave of the accompllshed scholar, dlstlngulshed judge. 

The saintly, meok, venerable and esteemed, 

Rabbi Meyer the Priest, teacher and Rabbi of the holy Spanish 

Congregation 
** Brocho U'Sholem " in Colonla Surinam. 
For ten years he fiUed the holy post, 
And died on the holy Sabbath, New Moon Day of Nisan 
In the year 5535. 

The sun became dark, alas, what a great loss wo sustalned. 
The righteous priest that illuminated [the world] with his wis- 

dom, ^umbers. 
The Rabbi and teacher of the law in our Community, 
The pious, the pillar of the world, and defender of falth. 
The Saint and upright, who diffused the light of the law, 
The shield for the thorns and thistles of sin. 



182 



American Jewish Ilistorical Society, 



He left US, with tears on our eyes, 

He departed from us to gather the fruit of Eden. 

Let his soul be bound up in the bond of llfe. 

In the year "Let me fall now into the band of the Lord: for 
bis mercles are great" (5585). 

Tombstone inscrlption on the grave of a man, flrst and foremost 
In every holy cause, the Keystone of age, 
The seed of the steadfast Patriarchs, aged and revered, ^ 

Scholar and Sage, revered because of his holiness. 
The venerable sweet singer of Israel, 
In the Jewish Community " Brocho U'Sholem " 
In the city of Surinam. 
The Scholar and sage, wealthy and generous. 
The salntly and meek Rabbi 
David Hezekiah Baruch Luzado 
Sweet Singer of Israel, who while alive was also 

a " Mohel "*). and head of the academy 
"Gemiluth Chasodim": who departed 
From thls world according to the will of God 
Creator of heaven and earth, 
On tho sccond New Moon Day of Ayer 
In the year 5585, peace upon him 
May he rest in honor. 

A Michtam of David 
From his youth he feared God, 
His commandments and Statutes he observed. 
In compensation of which he merlted Paradise 
The privilege to dwell there with purity of heart he acquired. 

In the year "And tho Lord called unto Samuel" (5557). 

Here ia interred 
Tho Uuirncd and wlso, voncrablc, wealthy and generous 
Rabbi Samuel Rublio de-Medlna, 

Of blessed memory, Sweet singer of Israel In the holy 
Community " Nevah Sholera " in the city of Surinam 
Died whon he reached the age of 73 years, with good name, 
On the 5th day of the month of Shevat 

In the year 5557: Let bis soul be bound up in the bond of llfe 

The man Samuel went up to Ramah,* 






* Performed the rite of circumclsion. 

•Blblical Quotation, Ramah meaning "high place." 



Notes on History of the Jews in Surinam — Hilfman. 183 

His soul reached the abode of the ministering Angels. 

No unrighteousness ever escaped his mouth 

His soul, therefore, now partakes of tlie heavenly bliss. 

Favored with happiness, honor and wcalth, 

He was gathered unto his people. 

And went to a world all through happiness, 

At the age of sixty nine yeara, 

Surrounded and exalted by distinguishod sons, 

The venerable and revered David de-Mizah. 

Let his soul be bound up in the bond of life. 

Tombstone Inscription on the gravo of the venerable and re- 
vered, 

Wealthy and generous, the saInt Isaac son of 

The Wealthy and generous David de-Mlzah. 

Died on the Seventh day of the month of Cheshvon 

In the year' .... and in the "Sedrah"* "I will establish 

My Covenant with Isaac." [Gen. 17, 19.1 

Let his soul be bound up in the bond of life. 

II. 

DE JODEN-SAVANE (THE JEWISH SAVANA). 
(Translated from "Onzo West") 

There is in these days a tendency which seems to have brought 
new life from a historical point of yiew to the very interesting 
Jewish-Savana on the upper Surinam River. 

We were informed that Mr. P. A. Hilfman, pastor of tho Nether- 
lands-Portuguese Jewish Congregation, has been maklng several 
exploring expeditions to thls plao?, and decided to interview that 
gontlenmn on this matter. To our enquirlca wo recolvod tho fol- 
lowing written reply: 

" Whcn I raade a trip to the Jewish-Savana last year for the 
investigation of some historical facts, I stopped there several 
days. 

" I was greatly moved by the sad condltion which the two 
cemeteries there were in. 

" When in town I had repeatedly been told that on account of 
a dense forest it was almost impossible to penetrate into them, 

• 

* Date omitted. 

* Portion of the law read on Saturday morning. 



184 



American Jewish Historicdl Society, 



but always consldered that Information strongly exaggerated; to 
my great disappointment I soon learned that I had no.t been told 
too much. 

" I at once conceived the idea, in the interest of Judaism and 
also in that of the colony, to have these graves cleared, and try 
and have the tombstones dug up, some of whlch were remarkably 
finely carved, and somctimes were burlod in the ground about 54 
of a Meter deep. But almost a year elapsed before I could, carry 
out my plan. In the mean time I recelved offers of financial 
Support whlch would enable me to realise my intentions, from 
foreign parts and especlally from the United States of America, 
but as I supposed that my Community would prefer to have this 
done without foreign assistance, I kindly declined these offers; 
and I very soon found that my supposition had not been wrong, 
for when four weeks ago I revealed my intentions to the mem- 
bers of my Community, I recelved from them ample support, so 
that I have now all reason to express the hope that both ceme- 
teries will be in a presentable condition within a short time. 

" It was by no means an exaggeration from my slde when I 
Said before that I considered this matter also in the interest of 
the colony. Surinam cun boast of an cxcoodingly small numbor 
of historical spots and I think it would be worth the while to 
taUo proper caro of thoin in ordcr to proscrvo them. 

•* The Bottlcmcnt of tho Jews in Surinam has surely been the 
rirst cstabllshment of whitcs in this country and the place where 
thoy scttled, the largcst of all, of courso Paramaribo cxccptcd, 
although I doubt, on very good grounds, whether at the time 
when the Scalandcrs seizcd the colony, the number of houscs on 
the Jewish Savana was not largor than that in town. 

" Not only was a secmly village found at the South of the 
Cordon-path numbcring four strccts which crossed each others 
at right angles, in the centro of which stood a beautiful church, 
the ruins are still to be seen, but beginning just a little North 
of Post Gelderland, up to where the Cassiepoera divides In two 
branches, — there were all along the borders of the Surinam River 
and the Cassiepoerakrcek a large number of houses, the ruins 
of which the explorer may still find if he will put up with the 
difüculties cncountered pcnetrating tho forest. 

" Both cemeteries on the Cordon-path and at the mouth of the 
Cassiepoerakrcek are however not the only ones which the Neth- 
erland Jewish Portuguese Congregation must have possessed in 
former days; as the flrst settlement of the Jews must not be 



1 



Notes on Eistory of the Jews in Surinam— Hilf man. 185 

looked for at the Jewish Savana, but on the estate which now 
bears the name of Waterland or in its proximity. 

" It would no doubt be amply worth while to explore the en- 
virons and should I ever have a Chance, I shall not neglect it. 

"While the Israelites were still living here, a part of the^ 
settled on the present Savana, not on the riverside but more in 
the Interior where they must have had another burying ground. 
This is proved by the fact that at about forty-flve minutes' walk 
from the river front some tombstones are to be found having 
Hebrew inscriptions, and if I may believe the Indlans there are 
still higher up many more similar stones, which perhaps some 
day will be discovered. 

" Whether a search for these stones would result in finding 
them, one does not know but one may consider himself amply 
rewarded as they are mostly closely connected with the lives of 
those interred beneath and contribute a small share to the history 
of Surinam. To see these stones or, better said, to discover 
where they are lying, is not the work of a couple of hours at 
this place, as many hours and even weeks are required." 

So far goes the Interesting Information of Mr. Hllfman, 
which Is however incompletc ou one point. Our question about 
the extcnsiveness of the Savana recelved no rcply. 

III. 

LIST OF RABBIS OP THE DUTCH-PORTUGUESE JEWISH 
CONGREGATION AT SURINAM FROM 1G42 TO 1750. 



Abraham de David Pardo. 

Abraham de David Cohen. 

Aharon Capadoce. 

Dr. Aharon de Ishak Lodesma. 

David Pardo. 

David Mendes Meza. 

David de Mosseh Ledesma. 

David de Abraham. 

David Pintto da Fonseca. 

Hm. Ledesma. 

Hm. Meatob. • 

Hm. Izidro. 

Ishak de Jona Jz. Cohen Nassy. 

Is. Ledesma. 

Is. Meatob. 

Is. Marques Cardozo. 

(Incomplete.) 



Is. de Sem. Hm. Cohen N.-issy. 

Imanuel Pardo. 

Jona Abarbnncl. 

Jeos. Hm. Arrlaa. 

Jeos. de Abr. de Capadoce. 

Jahacob Cohen Nassy. 

Mordechai Mendes Quiros. 

Mosseh Cohen Nassy. 

Mos. de Britto. 

Selomoh Leon Templo. 

Sei. Turgeman. 

Sei. do Josseph Halövy. 

Sei. Rl. Arrlas. 

Ury de Josseph. 

Jeuda bar Seby Hartogh. 



186 



American Jewish Ilistorical Society, 



IV. 



MARRIAGES SOLEMNIZED BY DIFFERENT RABBIS, ETC., 

OF THE DUTCH-PORTUGUESE JEWISH CONGRE- 

GATION AT SURINAM, FROM 1642 TO 1750. 

Dr. Abraham PIntto da Fonseca : Ablgl. de Britto, wid. David de 

Mos. C. Nassy. 
Abraham Gomez Silva : Ester Nunes da Costa. 
Abraham da Costa : Abigl. de Soiza Montezinos. \ 

Abraham Rephl. Arrias : Ester da Fonseca Meza. , 

Dr. Abraham Pintto da Fonseca : Sarah Arrias. 
Abraham de Britto : Bianca Henrqz. de Barrios, 
Abraham de Pina : Rlbca Uzl. d'Avilar. 



Abraham Ho C. Nassy : Ribca Henriqz. Coutinho. 
Abraham de Quiros : Rachel Nunes Henriques. 
Abraham van Edam : Sarah bat Melr de Dort.!! 
Abraham de Mattos : Miryam del Castilho. 
Abraham Nunes Henriquez : Jeudit Lopes Crespo. 
Abraham Pintto Junior : Sara Pintto da Fonseca. 
Abraham Fonseca : Abigael Messiah. 
Abraham bar Josseph : Mendele bat Mosseh.ü 
Abraham Perrclra : Rlbca Lopea Crespo. 
Abraham Jessurun : Ester Bueno Bibaz. 

Abraham de David C. Nassy : Jeudit Canet Nassy. 

Alnaliain lIiMuMq'/.. do Barrios : Uacl^ol Hz. do Barrios. 

Abraham de David C. Nassv : Jondit Mpfitnh. 

Abraham Hm. Mondes Meza : Ester Mcsslah Pcnso. 

Abraham do Britto : Jaöl Canet Nassy. 

Abraham Dorballe : Rlbca Canet Nassy. 

Abraham de Mattos : Rachel Robles de Medina. 

Abraham Nunes da Costa : Ablgl. Roblcs do Medina. 

Abraham Ledcsma : Rahel Henriqz. de Barrios. 

Abraham Fonsoca : Rahel Gabay Farro. 

Abraham de Is. Bo. de Mesquita : Ribca Bueno de Mesquita. 

Abraham Hisqo. Arrias : Jeudit Arrias. 

Abraham Pardo : Hana Franco Pacheco. 

Abraham Nunes Henriquez : Hana da Fonseca. 

Abraham Ledesma : Abigael Robles de Medina. 

Abraham Duwarte : Sarah Garcia Pas. 

Abraham Nunes Monsanto : Ester Robles de Medina. 

Aharon Bueno Bibaz : Rachel Canet Nassy. 

Aharon bar Jacob : Rahel David.!! 

Aharon Capadoce : Rahel Arrias. 



w» 



Notes on History of the Jews in Surinam— Hilf man. 187 

Aharon Hisqo. da Costa : Ester da Costa. 
Aharon de Abraham da Costa : Ester de Britto. 
Aharon de Abraham da Costa : Rahel Henriqz. de Granada. 
Dr. Aharon Ledesma : Jeudit Lindo. 
^ Baruh da Costa : Rahel Coronel. 
^ruh Coh en Nassy : Ester Lopes Henriquez. • 
^ Baruh Cohen Nassy : Ester Arrias. 
Binjamin Hz. Moron : Ester Uzl. d'Avilar. 
Binjamin bar Abraham : Sarah bat Jeuda.ü! 
Binjamin Jessurun Lobo : Luna Canet Nassy. 
Binjamin Jessurun Lobo : Sarah de la Parra. 
David de Is. Messiah : Abigael da Fonseca. 
David da Fonseca : Ribca Cardozo. 
David Gradiz da Fonseca : Sarah Pereira. 
David de Is. Messiah : Ribca Hz. de Barrios. 
David de la Parra : Rahel da Fonsern. 
David Barzilay : Ester Coronel Brandon. 
David bar Abraham : Ester bat Jahacob.ü 
David Pereira : Jael Bueno de Mesqulla. 
David Senihor Coronel : Sarah de Aqullar. 
David Uzlel d'Avilar : Rahel Uzl. d'Avilar. 
David de Jos. C. Nassy ; Grasla Mementon. 
David de Britto : Ribca Pintto. 
Daniel aCohon : Roza da Costa. 
David Ledesma Jr. : Ribca Meatob. 
David Gradiz da Fonseca : Abigael Pintto da Fonseta. 
David Meatob : Rahel Musaphla. 
Daniel Messias Peuso : Ablgl. de Britto. 
David Pintto da Fonseca : Rahel do Britto. 
David Gradiz da Fonseca ; Grasla Mementon. 
David de Seml. de Meza : Ablgl. de Jos. de Meza. 
David do Robles : Rlbca Gabay Izldro. 
David Mos. C. Baeza : Ester Gabay Farro. 
Ishak Pintto da Fonseca : Jeudit wld. Joseph Coronel. 
Ishak de David de Meza : Abigael Mendes Meza. 
Is. de Jacob de Meza : Sarah Lopes Henriquez. 
Is. Perrelra Brandaö : Miryam del Castilho. 
Is. Arrias : Abigael Pintto. 
Is. Hm. d'Aquilar : Hana Lopes Arrias. 
Is. Perrelra : Rahel de Sei. de la Parra. 
Is. Hamelbeurog : Ester bat Ellezer.ü! 
Is. de David de Meza : Sarah Pintto da Fonseca. 



188 



American Jewish Historical Society. 



Is. Carrllho : Sarah Henrlquez de Barrios. 

Is. bar Mosseh Japy : Bllha bat Jona.! ! 

Is. Marques Cardozo : Jeudit de Leon Gedes. 

Is. Henrlquez de Barrios : Slmha de- Castro. 

Is. Gradiz d'Fonseca : Ablgael Canet Nassy. 

Is. Drago : Ester Dovalle. , 

Ismael Juden : Hanna de Mattos. ;' 

Is. de Brltto : Ester de Plna. 

^ Is. C. Nassy : S arah Bueno de Mesqulta. 

Is. C. Messiah : Lea Mendes Meza. 

Is. Uzl. d'Avllar : Ribca Henriqz. de Granada. 

Is. Hoeb : Ester de Mercado Bon Rey. 

Is. Hm. Memento : Rlbca Bo. Blbaz. 

Is. de Mosseh de Medlna : Ester da Fonseca. 

Ishak de Plna : Rahel Rodriquez Monsanto. 

Is. de Miranda : Sarah de Molina. 

Is. Corea : Ribca Alveres. 

Is. Hz. de Granada : Rahel Uzl. d'Avllar. 

Imanuel Jessurun : Abigl. Cohen Delmonte. . 

Is. Vas Farro : Jeudith Canet Nassy. 

Is. Nunes Ferro : Sarah Musaphla. 

Is. de Brltto : Ester Fonseca. 

Is. de Jcos. C. Nassy yiSstcr Arrlas. 

Is. Corea : Ribca da Fonseca. 

Is. de Dd. Baruh Louzada : Roza Robles de Medlna. 

Is. Rodriqiies Monsanto : Ester Gabay Izldro. 

Gabriel Cardozo Baeza : Ribca da Costa. 

Cabriöl Cardozo Baöza : Rahel Hz. do Granada. 

Jb. Hm. Meatob : Jeudit Meatob. 

Jacob bar Jossei)h : Rahel de David Samuel.!! 

Jacob Hz. de Barrios : Rlbca Sarphaty Plna. 

Jb. Coronel Brandaö : Dcbora d'Aquilar. 

Jb. Jeuda Leon Templo : Sara Uzl. Cardozo. 

Jb. de la Penha : Ester Coronel Brandon, 

Jacob Lopes Nunes : Hana da Costa. 

Jahacob Hcnrz. Coutinho : Jeudit Lopcs Henrlquez. 

Jacob bar Abraham : Miryam Pclengrlno. 

Jacob Messlas : Pelengrino : Ribca de Mattos. 

Jacob C. Nassy : Ester Drago. 

Jacob del Castllho : Ester Coronel Brandon. 

Jacob bar Aharon : Hana bat Jacob aCohen.!!! 

Jacob bar Alexander : Roza bat Abraham.!!! 



\ 



: 






Notes on History of the Jews in Surinam — Hilfman, 189 

Jacob C. Nassy ; Slmha Uzlel d'Avllar. 
Jacob Nunes Henrlquez : Sarah da Fonseca. 
Jacob Gabay Crasto (sie): Sarah Perreira. 
Jacob bar Benjamin : Ester bat Joseph. 
Jacob Henrlquez Perreira : Rahel Messiah. 
Jacob de Meza : Rahel de la Parra. 
Jacob de Is. de Meza : Sarah Arrlas. 
Jacob Henrlquez Coutinho : Rahel Hz. Coutinho. 
Jacob Lopes Nunes : Rahel Isl. Pizarro. 
Jacob Henrqz. de Granada : Abi. de Meza. 
Jacob Uzl. d'Avllar : Ribca Hz. Moron. 
Jacob de Miranda : Sarah Fernandez. 
Jacob VIdat : Penina Lopes Nunes. 
Jacob Rodriquez Campos : Sara de Aqullar. 
Jacob Robles de Medlna : Abi. Henrlquez. 
Jacob Rodriquez Monsanto : Sarah Gradiz de Fonseca. 
Jahacob Teuro : Rahel de Robles.!! 
^Josseph de Mos. C. Nassy : Ester Meatob. 
^ Josseph de Jb. C. Nassy : Ab lgael Drago. 
Jos. Luis Gomez : Rahel Pardo. 
Jos. Rz. Monsanto : Rahel Meatob. 
Jos. bar Alexander : Miryam de Aron Polak.ü 
Jos. del Castllho : Ablgael Perreira. 
Jos. Gabay Farro : Ester Gabay Izldro. 
Jos. Plntto : Jael C. Nassy. 
Jos. de Meza : Rahel de Plna. 
Jos. Rz. dol Prado : Jaol Isl. da Costa. 
Jos. Gabay Farro : Sarah Hcnrz. do Granada. 
Jos, de Scmucl Nassy ; Lu na de la Parra. ' 
Jos. do Is. Buono do Mosqultu : Rahol Fonseca. 
Jos. de Meza : Ester Hana da Costa. 
Jos. Fonseca : Abigl. Fonseca Nunes. 
Jos. Luis Gomez : Dina Marques. 
Jos. Abarbanel : Rahel Habilho da Fonseca. 
Jos. Namlas Torres : Rahel Bueno de Mesqulta. 
Jos. de Abr. de la Parra : Ribca de Meza. 
Jonathan Dovalle : Rahel Habilho da Fonseca. 
Imanuel Pardo : Rahel Messiah Mendes. 
Jeos. C. Nassy : Ester Lopes Henriquez. 
Jeos. C. Nassy : Ablgael Meatob. 
Jeuda bar Seby : Abigl. aCohen.!! 
Jeos. Ho. Arrlas : Sarah Carrllho. 



' 



190 



American Jewish Tlistorical Society. 



J eos. C. Nassy ; Rlbca Hz. Coutinho. 

Jeuda bar Abraham : Clara bat Simon.!!! 

Mosseh Bo. de Mesquita : Sarah Cardozo Baßza. 

Mosseh Henrqz. de Barrios : Ribca Arrias. 

Mos. Perreira de Leaö : Hibca de Abr. aCohen. 

Mos. Henriquez de Barrios : Sarah Perreira. 

Mos. de Abr. Izidro : Sarah de Britto. 

Mos. de Rlbaz : Rahel Pizaro. 

Mos. Naar : Ribca de Meza. 

Mos. Marquez : Siphora Levy.ü 

Mos. Izidro : Rahel Bueno de Mesquita. 

Mos. de Britto : Ester Bueno de Mesquita. 

Mos. Nunes Henriquez : Ribca Nunes Henriquez. 

Mos. C. Nassy : Sarah Rz. Monsanto. 

Mos. Alveres : Rahel Nunes Henriquez. 

Matts Perreira de Leon : Sarah Fonseca. 

Mos. Henriquez Moron : Ribca Pintto da Fonseca. 

Naftaly bar Mosseh : Abigael Abrahams.!! 

Mordechay Mendes Quiros : Rlbca Marquez Cardozo. 

Mordechay bar Israel : Abigael bat Jeuda.!! 

Reuhel Obidiente : Rahel da Fonseca. 

Rcphael dcl Castilho : Jeudit Gradiz d'Fonseca. 

Semuel de la Parra : Rahel de Meza. 

Semuel C. Nassy : Ester de la Parra. 

Scml. Cohen Dclmontc : Bienvenida Nunes de Almeida. 

Seml. Hm. C. Nassy : Jael Cohen Lobatto. 

Sem. de Meza : Bianca Hz. de Barrios. 

Seml. Abenacar : Bianca Messiah. 

Seml. Bueno Bibaz : Bianca de Britto. 

Seml. da Fonseca : Hana Nunes Henriquez. 

Sei. Rodriquez Monsanto : Sarah Perreira. 

Sei. Gabay Side : Simha de Zamora. 

Sei. Levy Ximenes ; Miryam Vila Real. 

Sei. Rz. Monsanto : Abi. Perreira. 

Sei. Turgeman : Miryam Habis. 

Selomoh bar Jos. Halevy : Branca bat Sadok.ü 

Sei. Turgeman : Ribca da Costa Pilmeltel 

Sei. de la Parra : Ribca Arrias. 

Sei. Reph. Arrias : Rahel Carilho. 

Sei. Phanes : Rahel Lopes Nunes. 

Sabetay Sigalla : Ribca de Mercado Bon Rey. 

Ury bar Josseph : Batseba Marco.!! 



Notes an History of ihe Jews in Surinam— Ililfman. 191 



\ 



(0 
00 

a 



■^^ 

^ 






o «* 

»5 n 






a 



w 



•-9 



Od 
W 

m 

00 

O 
«) 



B 

< 

9 

U 

Q 



^ 



CO 

o 
-^ 
io 

% 
o 



H 



S 02 

PQ 6» 

s-g 



o 

od 



•9 
O 



o 

i) 
1^ 



Ol 

O 

u 






B^ 

K »-3 



et ^ 

a o 

cd hJ 

09 



s 

CO 

V 
V 

B 



C9 

d 
«I 

d 

.4 



'S 
o 



CO 

.d 
H 

U3 



o 

a 

CO 



10 

d 

s 



0» 

OS 






0k 



»4 
09 



.d 
O 

•4.4 
ed 



ja 
o 

0) 
»-9 

!> 

ja 

»mm 

ja 
v 

•-5 



«9 
N 
V 
ei 

o 

N 

O 

•O 
1» 

«I 

ü 

•#■4 



d 
o 
hm 
o 

o 



d 

a 

«< 

OQ 



J3 
et 

I1 
«8 









•n 
m 

od 
.d 

« 

o 

•o 

tue 



Ol 
TS 

.d 
o 

d 

CQ 

d 

od 

N 

Cd 
O 



5- 

d o 
-du 

V 
•-9 



ed 

O 

.0 

ed 

m 

cd 



V 
V d 

Ä o 



08 

« 
d 
d 

A 
O 

a 

o 

V 
OD 



O 
V O 










• 




a 


« 











•^ 


u 


ed 


to 


0) 


<u 


WH 


•Ö 


»*% 


u 


^ 


n 


es 




(0 




»-H 




a 




<« 




A 




Ol 




cc 




1 



•PN 

d 



o 

n 

.d 

V 

o 



o 

et 

d 
o 
i-i 

cd 
<3 



.d 
o 

d 

cd 



Wd 
P< 
v 
«o 

00 

O 



00 

O 
cd 



V 

■9 

d 

o 

«8 



d 

«d 



> 



od 



9 

i 



ed 

PM 
•PN 

« 

a 

o 
O 

<s 
.d 



< 



.0 



» ed 



^3 



(d 



B 



•So 

Mi« 

09 ed 

•d \Z 



CO 

d 

od 



1« 

o 



«VH 


H 


QQ 






«0 


^ 


09 


od 




N 




W4 




£ 





•0 






M 
O 

P o 






od 

0) 



d 

Ol 
X3 

od 



00 



(fi 
O 

o 
Q 

h 

e 



8 

es 
XI 

I 



>- 

(O 
«A 

Od 
d 

0) 

x: 
o 
Ü 

xa 

0) 

o 
o 



X3 

•9 



190 



American Jewish Ilistorical Society. 



Jeos. C. Nassy : Rlbca Hz. Coutlnho. 

Jeuda bar Abraham : Clara bat Simon.!!! 

Mosseh Bo. de Mesquita : Sarah Cardozo Baöza. 

Mosseh Henrqz. de Barrios : Ribca Arrias. 

Mos. Perreira de Leaö : Hlbca de Abr. aCohen. 

Mos. Henriquez de Barrios : Sarah Perreira. 

Mos. de Abr. Izidro : Sarah de Britto. 

Mos. de Rlbaz : Rahel Pizaro. 

Mos. Naar : Ribca de Meza. 

Mos. Marquez : Siphora Levy.ü 

Mos. Izidro : Rahel Bueno de Mesquita. 

Mos. de Britto : Ester Bueno de Mesquita. 

Mos. Nunes Henriquez : Ribca Nunes Henriquez. 

Mos. C. Nassy : Sarah Rz. Monsanto. 

Mos. Alveres : Rahel Nunes Henriquez. 

Matts Perreira de Leon : Sarah Fonseca. 

Mos. Henriquez Moron : Ribca Pintto da Fonseca. 

Naftaly bar Mosseh : Abigael Abrahams.!! 

Mordechay Mendes Quiros : Ribca Marquez Cardozo. 

Mordechay bar Israel : Abigael bat Jeuda.!! 

Reuhel Obidiente : Rahel da Fonseca. 

Rephaöl dcl Castilho : Jeudit Gradiz d'Fonsoca. 

Semuel de la Parra : Rahel de Meza. 

Semuel C. Nassy : Ester de la Parra. 

Seml. Cohen Dclmontc : Bienvenida Nunes de Almeida. 
■Seml. Hm. C. Nassy : Jael Cohen Lobatto. 

Sem. de Meza : Bianca Hz. de Barrios. 

Seml. Abenacar : Bianca Messiah. 

Seml. Bueno Bibaz : Bianca de Britto. 

Seml. da Fonseca : Hana Nunes Henriquez. 

Sei. Rodriquez Monsanto ; Sarah Perreira. 

Sei. Gabay Side : Simha de Zamora. 

Sei. Levy Ximenes : Miryam Vila Real. 

Sei. Rz. Monsanto : Abi. Perreira. 

Sei. Turgeman : Miryam Habis. 

Selomoh bar Jos. Halevy : Branca bat Sadok.ü 

Sei. Turgeman : Ribca da Costa Pilmeltel 

Sei. de la Parra : Ribca Arrias. 

Sei. Reph. Arrias : Rahel Carilho. 

Sei. Phanes : Rahel Lopes Nunes. 

Sabetay Sigalla : Ribca de Mercado Bon Rey. 

Ury bar Josseph : Batseba Marco.!! 



Notes ort Hisiory of the Jews in Surinam— IliJfman. 191 



So 

SB 



o 

O * 

•^ n 

. kl 



m 



J4 

0« 
•-9 




"C^ 



CO 

o 
in 

«> 

o 

^^ 



C9 

d 

> 

a 

o 



o 



ja 
o 

o 

ja 



N 

0) 

Ol 

o 

N 

O 

ü 

k 

«I 

o 
>^ 

.a 

Ol 

Im 



s 

o 

o 
u 

4) 
•Ö 

u 

n 



ja 
o 

•** 



ja 



B 

Ol 








«) 



O 

n 

ja 
o 



a 

-SS 
ä s 

CO ^ 



«CO 

« & 



c 
o 

kl 

o 

o 

M 



00 

JA 
o 

a 

o 

00 



o 

cd 
4) 

• 

a 

w 



«9 

o 

ü 

Ol 

•-9 



2^ 

o 



CO 



H 

«5 



o 

I« 

o 

ü 

2 

o 



0) 

ä 



a 

ü 
CO 

« 
Q 

o 
*^ 
•o 

.a 



OD 

o 



a 
o 

Im 

Ol 
JA 

O 

m 

xi 
u 

E 

Ol 



p« 
«> 

«IQ 

•0 

O 



o 

ja 



o 

a 

es 

s 

CO 



4) 



1 



< 



a 
o 

PN 

•9 
•O 

O 

a 



x> 
o 

«^ 

00 

ä 



o 
U 

od 
na 

0« 

»-3 



00 
«9 

MM 

JZ5 



ja 
o 

9 



00 

o 



P o 
JiO 



- ,•• 


ii 


S a 


a 


w a 


09 


*J o 


V 


■gü 




iJ a 


1-1 


^i4 




s§ 


• 

a 


* nj 


00 


tt . 


tt 


« 






Ä 



V 

■9 

a 
o 

«9 

•d 






s 



Ud 



kl 
«9 

TS 






C0 



00 

o 

ja 

• •M 

.o 

00 

M 
cd 



V a 
Ä o 



00 



V 

Q 


o 

a 

o 

l»H 

V 

CO 



o 

V O 



Ol 

• 



00 



a 
o 



00 

• VM 

oo 

a 

o 
O 

00 

.4 



1.* 

ja 



•> 00 

o 5 
?^ 



09 00 

•o 'S 



-^ 

fl 
00 

MM 

CO 



« 
o 

lA 



00 

o 

OQ 

«> 

JA 
p. 

o 

M 

o 

•-9 

o o 



U)0 



o 

■«-• 

00 
V 

;^ 

d 

00 

00 

O 



u 
oa 



00 

(O 

o 

00 

a 

Im 
< 



a 

00 

I 



« 

00 

d 

4> 

o 
ü 

V 

«9 

o 
o 



JA 

4> 

«9 

«a 

O 



Bridegroom. 



David s/o Isbak Messiah Mendes. 



Abr. Ref. Arrias. 



Jahakob s/o Abrah. Henriquez 
de ßarrios. 




Abigael d/o David da Fonseca 
Meza. 

Ester da Fonseca Meza. 



Kibca d/o JozaaSarphaliaPina. 



Date of tbe 
marriage. 



Dr. Abraham Pintto da Fonseca. Sarah d/o Habam Isbak Arrias. 



Abr. s/o Isbak de Britto. 



///<^ (^ A^r^isPini. 



David da Fonseca. 



Jak. Coronel Brandaö. 



• • 



Bianca d/o Abr. Henriquez de 
Barrios. 

Ribca d/o Isbak Uzlel d' AvUar. 



Ribca d/o Selomob Cardozo. 



Debora d/o Abraham d^ Aquilar. 



I 



Jeos s/o Joeeeph Cohen Nassy. | Ester d/o David Lnpes Hpn. 
rjquez. 

Uaruch s/o Joeseph Cohen Nassy . The same. 



Witnesses. 



27 Ellocl 5405 



13Tiesjrie5457 



15 Siwan 5463 



23 Siwan 5463 



13 Tleßjrie 5404 



4 Sjebat 5464 



15 Cheswan 5465 



16Tamsez5465 



1 Cheswan 5466 
4 Siewan 5460 



H. Hm. Meatob, 
Is. de Britto. '^ 

H. Hm. Meatob, 
Imanuel Musafia. 

Is. de Britto, 
Dr. Abr. Pintto. 

Is. de Britto, 
Abr. de Pina. 

Dr. Abm. Pintto, 
Abr. de Pina. 

Is. de Biitto, 
Abr. Pereira. 

Jak. Coronel Brandaö, 
David Crespo. 

Mos. Bo. de Mesquita, 
David Crespo. 

Is. de Britto, 
II. Hm. Meatob. 

H. lim. Meatob, 
David de Meza. 



CO 



X 

i 



Co' 



Co 

B. 

o 



1 



Bridegroom. 



Ol 



Ißhak s/o David de Meza. 



JJavid Gradis da Fonseca. 




Semucl B/o Selomoh de la Parra. 



Moeseh s/o Abr. Henriquez de 
Barrios. 

g- Isbak s/o Jahacob de Meza. 



Aharon s/o Mos. Bueno Bibaz. 



_6emuel s/o Josseph Cohen Nassy. 



Selanoh s/o David Sr. Monsanto. 



David s/o Isbak Mesiah. 



Selomoh Gabay Sid. 



Bride. 



A bigael d/o Hazan David Mendes 
Meza. 



Sarah d/p Isbak Pereira. 



Date of tbe 
marriage. 



ichel d/o David de Meza. 



Ribca d/o Abr. Arrias. 



Sarah d/o David Lopes Hen- 
riques. 



^Rachel d/o Moa. Cohen Nassy. 



Ester d/o Selomob de la Parra. 
Sarah d/o Aharon Pereira. 



Ribca d/o Jahacob Henrlq. de 
Barrios. 

Simha de Zamora. 



5 Siewan 5466 



8 Elloel 5466 



14 Tiesjrie 5407 



11 Niesau 5467 



t Cheswan 5468 
J28 Elloel 5460 17^| 



Witnesses. 



22 Elloel 5469 



12 Tiesjrie 5470 



13 Tiesjrie 5470 



14 Tiesjrie 5470 






H. Hm. Meatob, 
Mos. Henr. Coutinho. 

II. Hm. Meatob, 
Selomoh de la Parra. 

H. Hm. Meatob, 
Dr. Abrah. Pintto. 

H. Hm. Meatob, 
Is. Pintto. 

Selomoh de la Parra, 

Dd. Mendes Meza em resy, .. 

H. Hm. Meatob, 
Is. Pintto. 

H. Hm, Meatob, 
Is. de Meza. 

H. Hm. Meatob, 
Abraham Isidro. 

H. Hm. Meatob, 
Is. Pintto. 

Ab. Rafael Arrias, 
Is. Pintto. 



1? 









l 



CO 
CO 



Bridegroom. 



Imanuel s/o Hazan David Pardo. 



Jahacob s/o Haham Jehnda Levä 
Templo. 

David s/o Selomoh de la Parra. 



ßanich Cohen Nassy. 



Semuei s/o Ishak a Coen Bel- 
moDto. 

Abr. Hr. s/o Mosseli Cohen Nassy . 



Ishak s/o Abr. Refael Arrias. 



Jahacob de la Penha. 



Bride. 



^ Semuei Hain s/o Mosseh Cohen 
Nassv. 

Selomoh Levi Xlmenes. 



Rachel d/o Ishak Mesiah Mendes. 



Sarah d/o Dd. Uziel Cardozo. 



Rachel d/o Aharon da Fonseca. 



Ester d/o Abrah. Rafaöl Arrias. 



Biemvenida Nunes de Almeida. 



Ribca d/o MoBseh Henriq. Con 
tinho. 

Ahigael d/o Ishak Pinto. 



Ester d/o Jahacob Coronel 
Branda6. 

Jael d/o Ishak a Cohen Lobato. 



Mirjam d/o Selomoh Vila Real. 



Date of the 
marrlage. 



15 Menahem 5470 



12 Niesan 5471 



16 81ewan5471 



13 Niesan 5472 



3 Tammsez 5472 



27 Elloel 5472 



20 Siwan 5473 



20 Siwan 5473 



17 Menahem 5473 



1 Elloel 5473 



Witnesset. 






David de Meza, 

Jak. Henr. de Barrios. 

Ab. R. Arrias, 
David de Meza. 

H. Hm. Meatob, 
Ib. Piutto. 

H. Hm. Meatob, 
Imanuel de Solls. 

Binjamin Henrlquez de Granada, 
Abr. da Costa. 

David Mendes Meza, 
Imanuel de Solls. 

Mos. Henriq. Continho, 
Jac. Henriq. de Barrios. 

Jahacob üzlel de Avllar, 
David de Mercado. 

Jb. Hz. de Barrios, 
Is. de Medina. 

Abm. R. Arrias, 
Is. de Medina. 



3 



Sä 



o 



HMMMW 



Bridegroom. 


Bride. 


Date of the 
marrlage. 


Witoesses. 


Jeos s/o Mosseh Cohen Nassy. 


Abigael d/o Haham Ishak Me- 
atob. 


15 Elloel 5473 


David de Meza, 
Imanuel de Solls em resy. 




Josseph s/o Jahacob Cohen 


Abigael d/o Jeos Drago. 


15 Tlesjrie 5474 


Dr. Abm. Pintto, 
Abm. R. Arrias. 




Nassy. 






Jeuda 6/0 Tsebi Hartog. 


Abigael d/o Efralm Abraham 
(Hahohen). 


4 Kieslew 5474 


li. Pintto, 

Jak. Uzl. de Avllar. 




Naftali s/o Mosseh Hartog. 
(Mozes?) 


Abigael d/o Abraham s/o Sem- 
uei (Abigael Abrahams). 


2 Tebeth 5474 


H. Hm. Meatob, 

y hum tadesco em resy. 




Abraham s/o Jahacob de Quiros. 


Rachel d/o Abrah. Nunes Hen- 
riquez. 


6 Elloel 5475 


H. H. Meatob, 
Ab. R. Arrias. 


• 


Selomoh Roderiques Monsanto. 


Aigael d/o Arm. Pereira. 


12 Tlesjrie 5476 


Ab. R. Arrias, 
Bamet da Costa. 








Arm. s/o Jahacob (Polak em 
resy). 


Rachel d/o David. 


26 Menahem 5476 


Jahacob Coronel Branda6, 
y Hum tadesco em resy. 




Mosseh Pereira de Lea6. 


Ribca d/o Abraham a Cohen. 


16 Tebeth 5477 


Mosseh Bo. de Mesquita, 
Selomoh Rr. Monsanto. 




Ishak s/o Abraham de Aquilar. 


Hanna d/o Michael Lopes Ar- 
rias. 


25 Tebeth 5477 


H. Hm. Meatob, 
Abr. de Britto. 




Abraham s/o Jehuda (van Edam 
em rcsy). 


Sarah d/o Meir (van Dordt). 


27 Addar 5477 


Dr. Abr. Pintto, 

y hum tadesco em resy. 





o 

0» 



b1 

O 






9 

1 



t 









Bridegroom. 



Abraliam s/o Isbak de Muttos. 

Aharon s/o Abraham Capadose 
em resy. 

Joßsepb s/o Abaron Gomes. 



Jossepb s/o Jabacob Rodriquez 
Monsanto. 

Jabacob s/o Isbak Lopes Nunes. 



Isbak Pereira. 



Bride. 



Mirjam del Castilbo. 



Ester d/o Abrabam Refeel Ar- 
rias. 

Racbel d/o David Pardo. 



Rachel d/o Habam Isbak Me- 



atob. 



«^'j.ij ^ 



Isbak s/o Alexander (Hamel- 
berg). 

David s/o Isbak Barzilay. 



Jabacob s/o Mosseb Uenriques 
Coutinbo. 

Abm. Nanes Henriqnez. 



Hanna d/o Mosseh da Costa. 



Rachel d/o Selomob de la Parra. 



Ester d/o Eliezer (Hammel- 
berg). 

Ester d/o Jabacob Coroncl 
Brandaö. 

Jebuditb d/o David Lopes Hen- 
riqnez. 

Juhudlth d/o Abm. Lopes Cres- 
po. 



Date of tbe 
marriage. 



6 Niesau 5477 



4 Elloel 5477 



4 'ilesjrle 5478 



15 Addar I 5478 
27 Addar II 5478 



13 Siewan 5478 
28 Tjar 5479 
20 Siwan 5479 
4 Siwan 5480 
lOTammsez 5480 



Witnesses. 



CD 



David Baruch Louzado, 
Abr. de B ritte. 

Abm. Nunes Henriquies, 
Jac. Henrz. de Barrios. 

H. Hm. Meatob, 
Jac. Corouel Branda6, 
David Mercado. 

Jabacob Messiah Peuso, 
Jabacob Henriquez de Barrios. 

Jeos C. Nassy, 
Mos. de Ribas. 

Binjamin Hz. de Oranada, 
Abm. de Britto. 

Jak. N. dalmeyda, 
Abrabam van £dam. 

H. H. Meatob em resy, 
Jak. N. dalmcyda em resy. 

Jak. Henriquez de Barrios, 
Dd. Barncb Louzada. 

H. H. Meatob, 
Jak. Hz. de Barrios. 



i 






o 



Bridegroom. 



Jeos Cha. s/o Abr. Refael Arrias 
em resy. 

Jossepb B/o Alexander (Hammel- 
berg). 

Gabriel s/o David Cardozo Baeza. 



Jossepb del Castilbo. 



Jabacob s/o Abraham em resy. 



Jabacob Mcsiab Peligrino 
(negroü!) 

Abrabam s/o Isbak Pintto da 
Fonseca Jr.s. i ^ ^ 

Isbak B/o David de Mcza. ^. 



Bride. 



Jossepb s/o Isbak Gabay Faro. 



Abrabam s/o David da Foneeca. 



Sarah d/o David Barzilay. 



Mirjam d/o Arm. Polak. 



Ribca d/o Barncb da Costa. 



Abigael d/o Arm. Pereira. 



Mirjam Mesiah Pelingrino 
(negress! ! !) 

Ribca Meatob! ! (negress!!) 



Sarah d/o Dr. Abr. Pintto da 



Date of tbe 
marriage. 



Fonseca. 



.Jarah d/o Ishak Pintto da Fon- 



seca. 



Ester d/o Abr. Gabay Isidro. 



Abigael d/o David Messias. 



12 Tiesjrie 5481 
27 Kicslew 5481 

10 Niesan 5481 

11 Niesan 5481 
9 Siewan 5481 
24 Tjar 5481 

18 Elloel 5481 V2^ 
18 Elloel 5481 
23 Elloel 5481 
23 Elloel 5481 



Witnesses. 



Semuel de la Paira, 
Dd. I. C. Nassy. 

Selomob Josseph, 
David Ul. Cardozo. 

A. R. Arrias, 
Ishac Pinto. 

Jac. Url. de Avilar, 
Jac. Hz. de Barrios. 

Jac. del Castilbo, 
Isbak Carilho. 

Isbak Pintto, 
Ab. D. Costa. 

Jak. Usl. de Avilar, 
Binjrain Hz. de Granada. 

Jak. Usl. de Avilar, 
Biuj. Hz. de Granada. 

Dd. Mendes Meza em resy, 
Is. de M. da Costa. 

Dd. T. C. Nassy, 
Binjmn. Hz. de Granada. 



O 

CA 
Co 






<! 



5s- 



Qq 






(O 



Bridegroom. 



Bride. 



Dato of tbe 
marriage. 



labak s/o David Carilho. 



Mosseb Henriquez de Barrios. 



Ishak a/o Mosseh Jepy (or Jafe) 
ein resy. 

Selomoh s/o Jabacob em resy. 



Jahacob s/o David Cohen Nassy. 



-t^ 



fr^-p^Ay -r/7>i«- 



Jossepb s/o Isbak Pintto da 
FoDseca. 



Mordecbai s/o Ishak Mendez 
Qniros. 

Jahacob s/o Refael del Castilho. 



Jahacob s/o Abaron s/o Jabacob 
Polak. 

Jossepb 8/0 David de Meza. 



Sara d/o Jabacob Henriquez de 
Barios. 

Sarah d/o Isha k Fcreira. 

Bilba d/o Jona. 

(Tbe flrst marriage solemnlzed 

Mirjam d/o Jabacob. 



Ester d/o Samuel Drago. 
Jael d/o Dd. Cohen Nassy. 



Ribca d/o David Marques Car- 
dozo. 

Ester d/o Jabacob Coronel Bran- 
don. 

Hanna d/o Jabacob s/o Jossepb 
Cohen. 

Rachel d/o Abr. de Pina. 



1 Chenvan 5482 



12 Kieslew 5484 

18 Tjar 5482. 
at Paramaribo). 

22 Tebeth 5483. 



12 Cheswan 5484 

2 Siewan 5484 

3 Siewan 5484 



13 Menahem 5484 



13 Menahem 5484 



25ElIoel5484 



Witnesset. 



CO 
00 



H. Hm. Meatob, 
Isbak Pintto. 

Jahacob Nunea Dalmeyda, 
Gabriel Cardozo Baeza. 

Abraham R. Arrias, 
Isaque Gabay Faro. 

Abr. R. Arrlas, 

Jab. Uzl. de Avialar. 

H. Hm. Meatob, 
David de la Parra. 

Samuel de la Parra, 
BiDJmiu Uz. de Granada. 

Jab. Hz. de Barrios, 
Samuel Uzl. de Avilar. 

Isaque Gabay Faro, 
Samuel de la Parra. 

Ahm. R. Arrias, 
David de Meza. 

Isaque Gabay Faro, 
Jab. Hz. de Barrios. 



2. 






o 



^ 



MM 



Bridegroom. 



Bride. 



Ishak 8/0 David Marquez Car- 
dozo em resy. 

Abraham s/o Jossepb. 



Benjamin s/o Abraham Hr. 
Moron. 

Jahacob s/o Alexander s/o Mos- 
seh. ' 

Samuel s/o David de Meza. 



Jossepb Rodrlquez del Prado 
(negro). 

Abraham s/o Abaron Ferelra. 

Jabacob s/o Dd. a Cohen Nass y 
^ em resy. 

Jahacob Gobay de Crasto. 



Jehudith d/o Benjamin de Leon 
Gedes. 

Miendela d/o Mosseh. 



Ester d /o Samuel üziel de Avi- 
lar. ' — 



Date of tbe 
marriage. 



Joyflah f/o gahftm Moenf 1k J^ibca Canet Nassy. 
Cohen Nassy _ p.j. ;^^^;q ^.^ij i 



Roza d/o Abrabam. 



Bianca d/o Jahacob Henriquez 
da Barios. 

Jael Israel da Costa (negress). 



Ribca d/o Abrabam Lopez 
Crespo. 

Simba d/o Jabacob Uzlel de 
Avilar. 

Sarah d/o Ishak Ferelra. 



14 Tiesjrie 5485 
10 EUoel 5485 
17 Niesan 5485 

13 Tjar 5485 
11 Siewan 5485 

14 Tamsez 5485 
Elloel 5485 



27 Elloel 5485 
17 Adar II5486 



11 Menahem 5486 



VVitnesses. 



Ahm. R. Arrias, 
David de Meza. 

Abr. R. Arrias, 

y hum Tuderco em resy. 

Binjmn Henriquez de Grauada 
Abr. Pinto Junior. * 

David de Mercado, 
Aron Vas Faro. 

Dd.. T. C. Nassy, 
Ab. da Costa. 

Dd. J. C. Nassy, 
David Hm. de la Paria. 

Abraham de Aran 'Sescano?? 
Is. de M. da Costa. 

Ab. R. Arrias, 

David Hm. de la Parxa. 



Saul Pizaro, 
Jeossuah H. Nassy, 

Abr. R. Arrias, 

Ahm. de Aran Sescano. 



IT 

s- 



Co 



Ö3 
3. 



I 



3 



CO 
CO 



«< 



Bridcgroom. 



Abrah. s/o Jahaco Semuel Jess- 
urun. 

Sclomoh b/o Josseph Halevy ein 
resy. 

Jeuda 8/0 Abrabam em resy. 



Mordechai s/o Israel em resy. 



MoBßch fi/o Abrabam Izidro. 



Ifthak Henriquez de Barlos. 



Jabacob b/o Abrabam de Pina. 



Isbak B/o David Gradi« da Fou- 
seca. 

^Abrabam b/o David Geben Nassy . 



David 6/0 Abraham em resy. 



Bride. 



Ester d/o Abaron Bueno Bibaz. 



Branca d/o Sadok. 



Clara d/o Simeon. 



Abigael d/o Jeuda s/o Abraham. 



Sarah d/o Abraham de Britto. 



Simba de Castro. 



Ester d/o Jabacob üziel de 
Avilar. 

Abigael s/o David Cohen Nassy. 



Date of tbe 
marriage. 



12 Tiesrie 5487 



? Adar 5487 



10 Adar 5487 



26 Adar 5487 



24 Elloel 5487 



14 Tiesjrie 5488 



14 Tiesjrie 5488 
4 Siewan 5488 



Jfhuditb d/o Josseph Cohen 4 Siewan 5488 
Nassy. 



Ester d/o Jabacob s/o Morde- 
chai. 



(5 Elloel 5488 



WitnesseB. 



David de Isb. Messiab, 
Is. de Meza. 

Wolf, 

Binjm. Henriquez de Granada. 

doses Andescos em resy. 



Dd. M. Meza em resy, 
y bum tudesco em resy. 

Dd. M. Meza em resy, 
Benjm. Hz. de Granada. 

Dd. Meudes Meza em resy, 
Abm. Pintto Jr. 

T. Manuel de Solis, 
Is. d. M. da Costa. 

Jah. Hz. de Barrios, 
Is de Meza. 

David Hm. de la Parxa, 
Abraham de Fonseca Mza. 

la. de M. da Costa, 
Jah. dcl Castilho. 



s 



S: 



i? 



^ 



Bridegroom. 


Bride. 


Date of tbe 
marriage. 


Witnesscs. 


Binjamin s/o Abraham em resy. 


Sarah d/iTJeihuda. 


6 Elloel 5488 


Is. d. M. da Costa, 
Joset Eliezer. 


Mosseh (derRibas. 


Rabcl d/o Saul Pezaro. 


26 Tiesjrie 5489 


Isbak Arias, 
Isbak Carrilho. 


Abraham s/o Mosseh Hz. de 


Rahel d/o Jahacob Hz. de Darios. 


SO Kieslew 5489 


David Ms. Meza em resy, 


Barrios. 




Abrabam de Aran Serano. 


Isbak s/o Josua Drago. 


Ester d/o David Dovalle. 


4 Siewan 5489 


Isbak Carilbo, 

Mordi. Ms. Quiros cm resy. 


Mosseh B/o Eliau Naar. 


Ribca d/o Isbak s/o Jahacob de 
Meza. 


4 Siewan 5489 


Jahacob Hz. de Barios, 
Josseph Gabay Faro. 


Ismael Jedau (negro). 


Hanna d/o Gabriel de Mattes 
(negress). 


11 Siewan 6489 


I. Manuel de Solls, 
Job. de Meza. 


Rehuel b/o Simson Obediente. 


Rahel d/o Abraham da Fonseca 


18 Siewan 5489 


Isbak Arias, 
Josseph Gabay Faro. 


Abaron (Hisq.) Baruk da Costa. 


Ester d/o Abraham da Costa. 


12 Tiesjrie 5490 


I. Manuel de Solis, 






Jah. Hz. de Barios. 


Jabacob s/o Daniel Nunes Hen- 
riquez. 


Sarah d/o Abraham da Fonseca. 


26 Tiesjrie 6490 


Jah. Uzl. de Avilar, 
I. Manuel de Solls. 


Jahacob s/o Binjamin em resy. 


Ester d/o Josseph. 


23 Tjar 5490 

• 


Dd. I. C. Nassy, 

y bum tudesco em resy. 



Co 



^ 






02 



t^ 



o 



i 



Bridegroom. 



Bride. 



Jpsseph B/o Isbak Gabay Faro. 



Sarah d/o Bln^amln Hepriguez 
Granada. 



Date of the 
marriage. 



Gabriel >/o D ayld Cardozo B aeza. Rahel d/o BJDJamlp Henrlquez 

(iranada. 

Abraham s/o David Cohen Nassy . 



Aharon b/o Abraham da Costa . 

Semiiel s/o Jahacob Abenacar. 

Abraham Hisquiau Mendes Meza 
■/o Hazao David Mendes Meza. 

Ishak B/o Abraham de Britto. 



Melr B/o Mosseh Marques. 



U/« 



gelomoh Tnrgeman em resy. 



üry i/o Josseph em resy. 



Jehudith Meatob. 



Ester d/o Mosseh de Britto. 



Bianca d/o David Messiah. 



Ester d/o Jahacob Messiah 
Penso. 

Ester d/o Abraham de PJna. 



Ziphora d/o Benjamin Levy. 

Ribca d/o Abraham da Costa 
..Siffientel. 

Batseba d/o Jahacob Marqnes. 



12 Menabem 5490 

13 Menabem 5490 

14 Elloel 5490 



24 Elloel 5490 

25 Elloel 5490 



14 TieBJrie 5491 



14 Tiesjrie 5491 



7 Geswan 5491 



4 Tebet 5491 



4 Tebet 5492 



WitneBseB. 



David Ms. Meza em resy, 
Jah. Gabay Crasto. 

Dd. Mb. Meza em resy, 
Is. d. Is. de Meza. 

Abr. Hm. Mb. Meza, 
Aharon de Abm. da Costa. 

Josseph Rz. Monsanto, 
Ishak Carilho. 

Dd. I. C. Nassy, 
Jos. de Meza. 

Jeossuab C. Nassy, 
Abr. Pinto Jr. 

Dd. Hm. de la Para, 
Is. Arias. 

Isbak Arias, 

Selomon Josseph Levy. 

David Ms. Meza em resy, 
Jah. C. Nassy em resy. 

David Car Abraham em resy, 
f 



^9 



3 
3. 



Ö3 



Bridegroom. 



Mosseh 8/0 Abraham Gabay 
Izidro. 

David s/o Aharon Pereira. 



BInjamin s/o Daniel Jessurun 
Lobo. 

Jahacob Henrlquez Fereira. 



Abraham s/o Josseph de Britto. 



Bride. 



Ishak 8/o Josseph Cohen Nassy 
em resy. 

David s/o Josseph Senior Coro- 
nel. 

Abraham s/o David Dovale. 



Josseph B/oSemuel Cohen Nassy . 
David s/o Semuel Uziel de Avi- 



Rabel d/o Ishak Bo. de Mes- 
quita. 

Jael d/o Isbak Bo. de Mesquita. 



Date of the 
marriage. 



^Lnna d/o Semnel s/o Josseph 
C. Nassy. 



Rahel d/o David Messiah. 

Jael d/o David Cohen Nassy. 

Sarah d/o Isbak Bo. de Mes- 
quita. 

Sarah d/o Ishak Halm de Avilar. 
Ribca d/o Semuel Cohen Nassy. 



Tär. 



Luna d/o David de la Parra. 



Rahel d/o Jahacob Uziel de Avi- 
lar. ? 



25 Tebet 5492 



8 Adar 5492 



10 Adar 5492 
16 Tamsez 5492 



12 Tiesjrie 5493 
26 Tiesjrie 5493 



8 VieBlew 5493 
28 Tjar 5493 
12 Adar II 5494 
4 Nieaan 5494 



Witnesses. 



II. ilin. Izidro em resy, 
Seml. Uzl. de Avilar. 

Seml. Uzl. de Avilar, 
Ishak Arias. 

Dd. Mendes Meza em resy, 
Isbak Carilho. 

Is. de Meza, 

Aharon de Abm. da Costa. 

H. Hm. Izidro em resy, 
Mordechai Ms. Quiros em resy. 

Seml. Uzl. de Avilar, 
Gabriel Cardozo Baeza. 

Mord. Ms. QuiroB em resy, 
? 

H. Hm. Izidro em resy, 
Seml. Uzl. de Avilar. 

Sera. Uzl. de Aiilar, 
Ishak Carilho. 

Abm. da Fonseca Mza. 
Jah. Gabay de Crasto. 



1« 

öl 



-?. 



r 



[ 



8 

Od 



/ 



Bridegroom. 



Moseeh s/o Abraham Refael de 
Britto. 

Ißhak s/o David Messiah. 



Bride. 



shak s/o Samuel Uz de Avilar. 



iBhak ß/o Hoeb. 



Ishak Haim s/o Abraham Mem- 
enton. 

Jahacob s/o Rabbi David de 
Meza. 

Jahacob s/o Ishak de Meza. 



Selomoh s/o Semnel (fe la Para. 
David s/o Josseph Cohen Nassy. 
Abraham de Mattos. 



Ester d/o Ishak Bo. de Mesquita. 



Lea d/o Hazan David Mendes 
Meza. 

Ribca d/o Binjamin Henriquez 
de Granada. 

Ester d/o David de Mescado 
Born Rey. 

Ribca d/o Aharon Bueno Bibaz. 



Rahel d/o Semuf 1 de la Parra. 



sarah d/o Ishak Arias. 



Ribca d/o Ishak Arias. 



^raciad/oAbrahamMementon. 



I 



Rahel d/o David Robles de Me- 
dioa. 



Date of the 
marriage. 

1 Sicwan 5494 
24 Tiesjrie 5494 
10 Sjebat 5495 
29 Adar 5495 
4 Sicwan 5495 
2ü Elloel 5494 

29 Kieslew 5496 

30 Kieslew 5496 



19 Sjebat 5496 
19 Sjebat 5496 



Witnesses. 



Abm. de fonseca Mza., 
Ishak Carllho. 

H. Hm. Izidro em resy, 
Seml. Uzl. de Avilar. 

H. Hm. Izidro em resy, 
Is. D. Meza. 

H. Hm. Izidro em resy, 
Seml. Uzl. de A?ilar. 

II. Hm. Izidro cm resy, 
Ishak Carllho. 

Jah. Hz. de Barios, 
Abm. Pinto Junior. 

D. de Meza, 

David de Mercado Bom Rey. 

Josseph Rz. Monsanto, 
Aron de Abm. da Costa. 

Mosseh Cardozo Baeza. 



Ishak Carilho, 

Aharon de Abm. da Costa. 



O 



«MMM*M«M 



Bridegroom. 



Bride. 







Josseph s/o Ishak Bo. de Mes- 
quita. 



Rahel d/o Jahacob Fonseca. 



Date of the 
marriage. 



Abraham s/o Mosseh Robles de ' Ribca d/o David 



Medina. 
Abraham Nunes da Costa. 



dina. 



Robles de Me- 



^ Aharon s /o Abraham da Costa. 

Ißhak B/o Mosseh de Medina. 

Abraham s/o Daniel Ltdesma. 
Josseph 8/0 David de Meza. 
Ishak s/o Abraham de Pina. 



David s/o Rabbi Mosseh de 
Britto. 



Abigael d/o David Robles de 
Medina. 

Rahel d/o Binjamin Henriquez 
de Granada. 

Ester d/o Jahaco Fonseca. 



Rahel d/o Jahacob Henriques 
de Barios. 

^Hana d/o Abraham da Costa. 

Rahel d/o Selomoh Roderiquez 
Monsanto. 

Ribca d/o Josseph Pinto. 



29 Tiesjrie 5497 
17 Kieslew 5497 
21 Sjebat 5497 
14 Tiesjrie 5498 
28 Tiesjrie 5498 
12 Elloel 5498 
14 Tebet 5499 



26 Tiesjrie 5500 



H 



Witnesses. 



1 Niesan 5500 



Abm. Pinto Junior, 
Jah. Gabay de Crasto. 

Abm. Bo. de Mesquita, 
Is. Hoheb Brandon. . 

Abm. Bo. de Mesquita, 
Jah. Gabay (de) Crasto. 

H. Hm. Ledesma em resy, 
Abm. Pluto Junior. 

H. Hm. Ledesma em resy, 
Seml. Uzl. de Avilar. 

H. Hm. Ledesma em resy, 
Aron de Abm. da Costa. 

H. Hm. Ledesma em resy, 
Ishak Carilho. 



H. Hm. Ledesma em resy, 
Jah. Gabay Crasto. 

H. Hm. Ledesma em resy, 
Abm. Ledesma. 









r-k. 
Co 









o 

CT 



i 



k 



Bridegroom. 



Daniel b/o Abraham a Cohen. 



Rabbi David s/o Mosseh LedcB- 
ma (Junior). 



David b/o David Gradis da Fon- 



Bride. 



Roza d/o aftlomoh N unes da 
Costa. 

Ribca d/o Haham lahak Meatob. 



Date of the 
marriage. 



13 Siewan 5500 



8 Elloel 5500 



seca. 



iBhak b/o Abraham de Miranda. 



ßelomoh Refael s/o Josua Hz. 
Arias (em resy). 

Selomob b/o Mosseh Haim 
Blanes. 

Abraham s/o Jahacob Fonseca. 



Jahacob s/o Ishak Henriquez 
Coitinho (?) 



Abjgael d/o Ishak P into da 
Fonseca. 



Sarah d/o Jahacob de Mohna. 



Rahel d/o Ishak Carilho. 
Rahel d/o Jahacob Lopez Nunes. 
Rahel d/o Josseh Gabay Farro. 



Rahel d/o Jahacob Henriques 
Coitinho (?) 



14 Tiesjrie 5501 

1 8jiebat5501 

1 Geswan 5502 

2 Geswan 5502 
13 Nlesan 5503 



4 Siewan 5502 



WitnesseB. 



t3 

O 



H. Hm. Ledcsma em resy, 
Ahm. Pardo. 

H. Hm. Ledesma cm resy, 
Aron de Ahm. da Costa, 
Ahm. Ledesma. 

Mordechal Ms. Qulros cm resy, 

Is. de Pina, 

Ahm. Pardo cm resy. 

Ishak Carilho, 

Mosseh Robles de Medina. 

David Ms. Mcza (em resy), 
Ahm. Pinto Junior. 

I ■ 

David Ms. Meza cm resy, 
Is. Carilho. 

Mordechal Mcndes Quiros em 
Semuel Uzl. de Avilar, [resy, 
Aron de Ahm. da Costa. 

Mordy. Ms. Quiros em resy, 
Semuel Uzl. de AtIIsf, 
Josseph Gabay Far(r)o. 



2 
3. 

O 

f. 



Bridegroom. 



Bride. 



Ishak B/o Mosseh Correa. 



Josseph s/o Jahacob Fonseca. 



Abraham b/o Ishak Bueno de 
Mesquita. 

Ishak s/o Biniamin Hz. de 
Granada. 



Imannel s/o Jahacob Jessurum. 



Mosseh s/o Abraham Nunes Hen- 
riquez. 

Ishak ß/o Aharon Vas Faro. 



DaTid Meatob Junior. 



Date of the 
marriage. 



Ribca d/o £manuel Alveres. 



Abigael d/o Abrah. Fonseca 
Nnnes. 

Ribca d/o Abraham Bo. de Mes- 
quita. 

Rahel d/o Seml. Uziel de Avilar. 



Abigael d/o Semuel Cohen del 
Monte. 



25 Siewan 5502 



25 Siewan 5502 



15 Menahem 5502 



20 Elloel 5502 



25 Kieslew 5503 



Ribca d/o Abraham Nunes Hen- 28 Tjar 5503 
riques. 



Witneßses. 



Jeudith d/o Semuel Haim Cohen 
Nassy. 



Rahel Musaphia. 



8 Elloel 5503 
13 Tiesjrie 5504 



Mordechay Ms. Quiros em resy, 
Mosseh Naar. 

Mordy. Ms. Quiros em resy, 
Ahm. de Is. Bo. de Mesquita. 

Mordy. Ms. Quiros em resy, 
Josseph Fonseca. 

Mordy. Ms. Qulroß em resy, 
D. D. I. C. Nassy, 
Josseph ^z. Monsanto. 

Mordy. Ms. Quiros em resy, 
Ishak Carilho. 

Mordy. Ms. Quiros em resy, 
Josseph Rz. Monsanto. 

Mordy. Ms. Quiros em resy, 
Josseph Rz. Monsanto, 
Is. Gradis da Fonseca. 



? 






Cq 



r 

i 
f 



3 



^^ 
o 



SURIN AK 359 (1968) THE NAMES ON THE STAMP 

Number shovm is the one assigned by Gottheil 190I1 P.133 

Most of the names on the earlier map (plotting the plantations which 

are numbered (see Gottheil lis'C) are only on that map, 
not on the map showing the owners' names. Those whose 
names show on BOTH maps are so indicated below. 



Rieht : of the river 



JHR ff: 


NAME 


GOTTHEIL 
(GOTTHEIL:) '/ 


on the plantation 
map? 


1 

3 


ISAQUE PEKEIM 
NUNES 


ISAQUE PEREIRA 
NUNES 


7 

8 


see PUB 2:76, k-ij 

6:18,19 


3 


RAFAEL ABOAFE 
DE CASSERES 


same 

not listed 


9 


no, but mentioned in 
Publ . IV : 3 


5 


JOSOE NASSY 


(lOSOE en JACOB NASSY 10 




6 / : 


JACOB NASSY 


) 






7 


PARERA MESA 


PARERA (?) 


12 




. .LEKT 


of the River: 








.8 


NUNES DA COSTA 


same 


21 




9 


PARADA 


same(?) 


22 




10 


BARUG DE COSTA 


same 


23 




11 


ELIAS ELY 


same 


26 




12 


DE SILVA 


same 


27 




13 


ABRAHAr.: DE PI NA 


same 


28 


yes: ff 85 


Between Arrarikika Creek 


and Cassepoure: 






1^ 


NASSY 


not listed 




15 


BENJAMIN DA COS 


TA not listed 







SURINAM '78 



Notes on Jews names on thestamp and mentioned in CUDSCHANZ-DENZ(1927) 



PARERA 



p.lO 

181 



14 



BARUCH DA COSTA 



12 



13 



51 



family name among those who went to' Holland 
1654 from Portugal. 

When Crynssen took over SURINAM at the end of 
the French occupation, I668 (May 1), there were 
l8Jews in TORARICA, ovming 6 plantations with 
slaves, 39 suikerketels ( ) and (iS stueck 

vi eh. 

their names were 
MESA, PEREIRA DA COSTA, DE CAS S ER ES , ALONSO DE 
F0N3ECA. 

Jacob pereira was a member of the civilian War 
Coiincil in I677 

On 13 Sept 1662 (1 Kislev 5423) he and SELOPIEH 

DE SOLIS were So it seems, elected into the 

Board, (not clear) . 

In 1672, a verheven plaats was acquiried, 10 

acres, in THORARICA, which belonged to( BARUCH) 

DA COSTA and SOLIS apparently Baruch, first name 

not given here) 

same Statement inthe chronology. 



JOES son of MOS EH COHEN NASSY married ABIGAIL daughter of ISHAK T/IEATOB 
probaly Jose 11 15 Elloel 5^73 
or Josua 

J OSEPH NASSY l4 a JOSEPH NASSY was appointed Governor of the 

&52 districts (rivieren) SINA]\1ERY, IRAN and 
CONNAI.iAWE in I668. 



JACOB( COHEN) NASSY 21 



DE CASSERES 



14 



15 l^larch 1665: Governor 's resolution to found 
a GASTHUIS in Paramaribo - for which he asked 
for contributions/ The Jews gave 25905 pond 
suiker (sugar)(?) which the Rgents accepted 
28 June 1695« 63 Jews contributed, the most by 
SAMUEL COHEN NASSY (2000) and JACOB COHEN NASST 
1400, and a SARA DE JOSEPH COHEN NASSY gave 
a 1000, as did several others mentioned here. 

see under PARERA. Name without first name ment- 
tioned as one of the plantation owners in I668 



RAPHAEL ABOAFE is not mentioned by IZAK ABOAB is p.lO he was a Rabbi who 

moved to the Netherlands in 1654, 



KAYSERLING, M. Die Juden in Surinam. MONATSSCHRIFT FUER GESCHICHTE UND 

WISSENSCHAFT DES JUDENTUIvlS 9 I859). 



In 1669. the following were residents in 

DAVID NASI 
ISAAC PEREIRA 
ISAAC ARIAS 
HENRIQUES DE CASERES 
RAPHAEL ABOAB 

SAIviUEL NASI 



SURINAM: 
ISAAC DE PRADO 
ARON DE SYLVA 
ALOIS DE FONSECA 
ISAAC MEZA 
DANIEL MESIAH 
JACOB NUNEZ 
ISAAC GABAY CID 



(Kayserling) 



SURINAM •78 -2- 



läAAC DA COSTA 
ISAAC DRAGO 
BENTO DA COSTA 



names p. 206-0? 



They were the Notables of the Surinam Jews, come to ask the 
GoverriDr (Julius LICHTENBERG) to conflrm their Privileges - 
which he did. 



SAFRJEL COHEN NASI 

ifxi^^ p.207 

Soherpenhuisen 



ISAAC PINTO 



DAVID NASI 

(1663-17^3) 

p.208 



p.209 



mentioned as an important and influential Jew 
who not only successfully fought off the marauding In- 
dians but effected the recall of the ( unpopulär )Gover- 
nor Jan van Schar phuisen. SAr.lUEL COHEN NASI was the 
Citizen-Captain, described as a very learned and 
respected m an, who expected to become Governor and 
when Soherpenhuisen was appointed instead, he left 
Suirnam and went back to Amsterdam. Scherpenhuisen 
resented his candidacy and was unfriendly toward the 
Jews, which is why Samuel Nasi worked to get him fired. 
What seems to be the Nasi response to Scherpenhuisen 's 
defense in a trial given him in Amsterdam was published 
in 1697 (Punten en artiK^KKin articulen und Bericht 
en antwoord van den Gouverneur Jan van Scherpenhuisen. 

was Captain of the Citizens of Surinam in 1712 when 
Admiral Cassars threatened (and bombed) Paramaribo with 
his French fleet. Peace of Utrecht ended warfare. 
but Jews suffered with the other inhabitants of P. 
very cruelly. 

in 1730, he was chsen as captain, to lead an organized 
attempt to "pacify" the bushmen (marauding Indians) 
"once and for all." He is a grandson fof the earlier 
DAVID NASI. The last effort to pacify the blacks 
was in 17^3 t and the disappointment of the charges made 
against him by his enemies led to his death,at the 
age of 70. Therefore, DAVID NASI, 1663-17^3- 



p.210 



p.2ia/ll 



p.211 



JODEN-SAVANNE was created I685 by SAMTEL NASI, with 
the approval of the government. I686 the stone=built 
SYNAGOGUE. The centenary of the building was celebra- 
ted with much pomb and in the presence ofthe Governor 
Ol 12 October I785. 

the HOOGDUITSCHE (Dutch) Jews built their synagogue 
in 1775 (April 14) and tore it down 1835, after which 
the new one was erected (corner stone laid by Prince 
Henry of the Netherlands I/ay 5 I837. 

note: ISENBURG v. II, table 1: HENRY 1820-79, no 
children. younger brother of William III and an uncle 
of Queen Wilhelmina. 

DAVID J.C. NASI, also called ISAAC NASI, peddler, 
highly educated, history and oriental languages, 
author of a dictionary of the Calibi language of the 
Indians. Published 1788 la in PARAMARIBO the 

ESSAI HISTORIQUE HZXXX SUR LA COLONIE DE SURINAM 
...MIS EN ORDRE PARßBB LES REGENTS DE LA NATION 
JUIVE PORTUGUAISE. very prosperous in 18501 es. 



SURINAM •78 -3- 



JACOB RADER Fv' ARCUS: The Colonial Jew, 1492-1776. V.I.Detroit, 1970. 



p.146 



P.1^7 



DAVID NASSY( former ly JOSEPH NUNEZ DE FONSECA was the empresario, 
leader and chief of colonizers of a group of Jews who came to 
South America. Originally a Brazilian, he settled in (Surinam) 
after the DUTCH WEST INDIA COMPANY branch of ZEELAND (The Zeeland 
Chamber) had, in 1657. published a charter by which Jews would 
be able to settle on the WILD COAST (now Guyana) . 

NASSY is the same who in I659 settled a grop of Jews on CAYENNE 
and later became active in SURINAM. Thus started a Jewish 
settleraent in NOVA ZEEIANDIA 

He also proposed to send Jews to Curacao (but apparently did not 
settle there himself.) 



ENCYCLOPEEDIE VAN NEDERLANDSCH IN WEST INDIES 191^-17, s'Gravenhage. 
p. -- 



P.385 



JOODE SAVANE (JOODSCH DORP) . Jews already there by I632, or 
l6k^■, or eise I652. Those who went to the Savanne came in 1666. 

LONG LIST OF FAMIY NAI/IES GIVEN HERE. Apparently names of the 
settling families and their descendents, or names of those who 
came later. 

First settlers came to THORARICA, were there by 16^3, from Italy 
and Holland. Had a synagogue and a cemetery. 

With Lord Willoughby(english) came, in I652, a number of ENGLISH 
JEWS, who settled not in Thorarica butin the Joode Savane by 
the Cassipoerakreek. 

in 1664, Jews of Cayenne, driven out by the French, came and settle| 
in NOVA ZEELANDIA of Essequibo ( Engl . Guyana ) - but when that settle 
ment was destroyed in I666, they were invited by DAVID NASSY of 
the Joode Savane to settle in Kordonpad, nearby. 

AMERICAN JEWISH SOCIETY PUBLICATION 4(1896): 

FEISENTHAL AND GOTTHEIL: Chronological Sketch of the Histoyy of the Jews 

in SURINAM: 



excertps: 



1644 
1664 

1667, 
1669 

1680 
1680 

1685 

1689 
1690 



1691 
1712 

17I8 



July 13s 



first Jews come to Paramaribo 

Jews come from Cayenne. 

SURINAM BECOMES A DUTCH PROVINCE. 

free exercise of religion granted to the Jews, 
names of the chief members given heee (p.2-3)« 
ISAAC NETO as Rabbi (first one) . 
DAVANNAH (an island in the river Surinam) given 
to the Jews by SAMUEL NASSY. 

Congregation founded (and synagogue) BERACHA V' 
SHALOK. 

SAF/UEL NASSY leads successful fight against the 
French squadron. 

Governor "Van Scherpenhuitzen" (error) refuses to 
help the Jews when slaves revolt (R.Machado 
killed) .— 

CAPTAIN SAMUEL NASSY THE RICHEST PLANTER IN S. 
Jews, under Captain ISAAC PINTO fight off the Frer| 
und er Admiral Cassard. 

DAVID NASSY's plantation destroyed, by negross... 



surinat: '78 p.^ 



The following data are from the chronology by DENTZ, 192?: 



/ 1639 
l6kZ/k3 

1662 



1661/62 
1664 

1665 
1 665- 71 

1667 

1668 
1670 

1674 

1675 
1677 



first mention of Jews in Surinam 

first rabbi Chaham ISAK MEATOB (llif Ellul 5403) 

English Jews arrive with Lord Willoughby and settle 
on the Savanne near the (river) Cassipoera in the town 
of THORARICA. 

The Portugeesch Joodsche Gemeente s is statted in Suriname 
(the Dutch name) . 

The French ocoupy Cayenne (May I5) and the Jews living 
there come to Surinam under DAVID NASSY. 



n 



1677 

1677 

1678 
1682 



1682 

1684 
1685 

168$ 
1689 

1691 
1691 



1693 
1694 

1712 



English govt grants religious freedom to the Jews in 

FIRST SYNAGOGUE built on land given by thi-^JaMftll^ 
DA COSTA and SOLIS. 

ABRAHAr." CRIJNSSEN Order of 6 Karch, affirms the Jews 
Privileges. 

181 slaves in THORARICA, and 18 Portugeesch Jews. 

Those Jews who came with Willoughy, or most of them, 
leave Surinam, about 200 persons. 

the first sugar is sent to Amsterdam: 8OOO pond, as 
dowry for the daughters of J. BRANDON. 

A large number of Port. Jews leave Surinam. 

a school is built on the Joden Savanne (Hets-Haim) 
Captain NASSY starts a children's school which is open 
to all children in the JS. 

10 families leave the colony, with 322 (!) persons. 

(includes their slaves). 

ISACK KESA, SAI.'IUEL NASSY and JACOB PEREIRA are elected 

to the civilian ViJar Council (Kri jgsraad) . 

SAFiUEL NASSY busy chasing revolting Negrees away. 

ABRAHAH NUNES HENRIQUES becomes Landmeter (surveyor) for 

the territory of the JOODSCHE NATIE. 

SEPTEr.lBER: SAMEL NASSY makes the JODEN SAVANNE a present to the 

Portugese Jews. 
SAI-IfEL NASSY becomes Jurator ' ??? ^ A^>v . 

the Second Synagogue is opened on land given by SAMEL NASSY 
(Beracha w Shalom). 

SATaUEL DE LA PARRA becomes Supervisor of the river (Cassa- 

winicakreek (in Charge of keeping it clean) . 

SAf.IüEL NASSY, with 84 men, occupies the Fort ZEELANDIA 

and defends it successfully againat the French under 

(Admiral?) Du Gase. 

SAIV.UEL NASSY gives another 25 acres to thxBf the Savanne 

Jews . 

on Sept. 12, the govdrnor VAN SCHARPHUIZEN (Ouflschanz* spellinj 
gifts 100 acres land to the »Jews (to the Joden Savanne). 

JOSUA SERVATTY PINA becomes Forester and weymester (??) 

92 Jewish families and ab.50 Single Jews. They own more than 

40 plantations and 9000 slaves... 

ISAAC PINTO & the Jews fight the French who occupy the JS. 



V 



SURINAI.l '78 p.5 



SALO WITTP.'AYER BARON JUBILEE VOLUft'E: Annotation for the History of the 
Jews in Surinam by DAVID ISAAC COHEN NAS3Y, I788. 

DAVID DE ISAAC COHEN NASSY is a direct descendent of the first 
DAVID NASSY, who in 16^1-2 went from Amsterdam to Brazil, left 
Recife in 165^ and settled in Surninam. In I66O he got a charter 
from the DUTCH WEST INDIA Company to found a colony on the islaüd 
Cayana . 

iMixxsiSKXÄas ISAAC COHEN NASSY was official notary (Jurator) 
of the Portuguese Jewish Nation in Surinam 

DAVID DE ISAAC was born l?^»-? in February, in the Joden Savanne. 

See further info on p. ^64& of LEO FUKS : Jewish historiography 
(BARON JUBILEE Volume I). (^^ ^.^^^^ ^9/^^^ 

OTHER INFO: 

SURINAM 1907 (fromA. Hilf man, Paramaribo, from his chronology, p.9-12) 

1660 152 Jews from Livorno Italy settle in CAYENNE . ( leave r/iay 15,166^1-) 

169^ SAI.IUEL NASSY settles in Holland (after Scherhuisen becomes Governor) 

very few names in tiiis article. 

SURINAM 1909 (Notes by Hilfnan) p. 179-207- 

p.180 Thorarica was settled before the Savanne, which is 3 hours by boat 

distant. . . 
p.l8l in 166^ the Jews from Cayenne settled in the Savanne, not in Th. 
FTARRIAGES: 
p.186 ABRAHAM DE PINA married Ribca Uzl. d'AVILAR 

ABRAHA!'" NUNES DA COSTA married ABIGL. ROBLES DE KEDINA 



p.187 

p.192 
p.200 

p.201 

p.202 



BARUH DA COSTA married RBAEL CORONEL 

ABRAHAr^ DE PINA married 4 Shwat ShSk 

JAHACOB son of ABRAHAIvDE PINA m. Ester daugher Jahacob Uziel 

d'Avilar om 14 Tishri 15^^88 
AHARON HISQ. son of BARUH DE COSTA marr. Esther, dau of ABRAHAM 

DA COSTA 12 Tishri 5^4-90 
AHARON ben ABRAHAIu DA COSTA ra. ESTHER d of MOSSEH DE BRITO 

24 Elloel 5490 






(7ZO 

l?0'i 

l7Zf 



l / 




I 



2-0 5.. M 



2i :sr 



<2ea 



2^^c^€5>U.VlMg2« 



ZV /4^/- c<3t,<H, tw^zso 



7 



\ 




r 



2% 




23 



} 



}T 



Hl 



v^ 



^v. 



3 



k9 



;VV 



"^ 



% 



^^^ 



V 




D 



orjp 



'Tö 



\ 



«f~/ 






2.0 U, H 



2\ z, 



aZCK 



^i^i<cee'^u:äMe2^ 



/Y /^h><. CoCia^ l\j^^ 



7 



/, 



1X7 



((-i 



6? 



77 



-7^ 



^7 



ya 



73 



7 



7S> 



1 

t 

I 



« 



/' 




tJ',;- ?ii- -s 



Bijdragen voor vaderlandsche Geschiedenis 
en Oudheidkunde 5. (Vijfde)Reeks, 
(v.6, 1919. 



DAVID DE Is. C. NASSV, SCHRIJVER VAN DE 
»ESSAI FlISTORIQUE SUR SURINAM" 



DOOK 



Mr. R. BIJLSMA. 



Over den levensloop viin David de Ishak Cohen Nassy, 

voorvechter van de burgerlijke emancipatie der Joden en 

publicist der Portugeesche Israelieten in Suriname, is weinig 

bekend. Wel heeft Nassy de aandacht getrokken van de 

American Jewish Historical Society, maar de Publications 

dezer vereeniging konden niet anders mededeelen, dan aan 

Nassy's gedrukte schrifturen te ontleenen viel. Siegmund 

Seeligmann in zijn opstel over ^ David Nassy and bis Lettre 

sur les Juifs" (Public. 22, ed. 1914) verklaart dan ook: „we 

know but little of Nassy' . Lüt de Surinaamsche archieven, 

die thans bewaard worden op het Alg. Rijksarchief, washet 

raij mogelijk, verschillende bijzonderheden te verzamelen 

over Nassy's werkzaaraheid en loopbaan ; zij geven ons een 

juistere kennis van zijne vielgewandte figuur en bevestigen 

tevens de gegrondheid van de belangstelling der Joodsche 

geschiedschrijving in baren geloofsgenoot *). 



I) Voomamel^k raadpieegdc ik het archief van de Portügeesrh- 
Jood«che Kerkeljke gemeente fwaarvan de be»cheideii in den regel in 
het Portugeeech zijn gewteld), het oiid-notarieel archief en de archieven 
liet Hof Taa Poiitie ea van de GouverneoQtentiisecretahe. 



I 




219 

David de Is. C. Njissy werd in Februiiri 1747 H Adar 
:^:i)l) in Sminanie v;p|),,ron. Zijn va<ler fshak <le Tosrph 
Cnhon Nassy oel'endo, met don titrl van jiiiatoi der .loodscfie 
natio, sedert 175} de notarif^elo praktijk ond^M* do Purtii- 
goescbe Isia.dieten uldaar uit. De/e wnon«len fnccrenderls 
op of nabij de .Joodo savaiine, de iiedeizoliino i\Qx Joden 
aan de Surinamo-rivier ori mi(1delpaiit liunnor planta^^-s 
Hovendien vorviilde Ishak C. Nassv hij de JN.iiusprsciKlond- 
scbo Koikelijko ^^einfvate in Sininaim^ J5erarliali Ve Salorn" 
(Ze^on en Vrede;- fT<n"'«i»n'^n tijd het aiiiht van adjudanU^- 
gabay; als /ocMhini«; was hij de {KMnianpnte secretari<, dit 
de pen voorde in de ver«:aderingen en ieclit/irtin<,ren van 
het Kerkbcsluur op de J«M)de-savanne, waar de syna^^r^re 
..Beiacliah Vf Salorn' stuiiij, cii vei leende liij bijslaiid aaii 
den periodick aftifloiidoii regiMit-gabay ([»enninfiiiieoster). 
De vader li-i.lde den zouii in de nutarieele practyk in. op- 
dat de/e lieni boliiilf»/.aan) zun kiinnen zijn bij de uitnoCening 
van zijn jiiiatoisanibl. Daaitoe werd David bij gouverneurs- 
bescbikking in Mei 170.", als gezwuicn kleik aan den Jura tor 
«ier .loodsclie natie toegevoeg.l. De jonge klerk was toen al 
niet meer vrijgezel : in Decernbei- 1703 was <le in het He- 
breenwsch gestelde (^ uctuba verleden. waarbii Nassy v.,; . 
gens de wet Moses en Israel in het liuwelijk werd verbon- 
den met zijne verre bl.iclverwante Esther Abi^ail Caliauat 
>Nas3Y. Hij underteekende de akte David De Is. C. Nassy. 
zooals hij langen tijd zou blijven doen, om zieh van gelijk- 
namige leden der farnilie te onderscheiden. 

In 1770 deed Nassy den gewichtigen staj), die zulke nood- 
lüttige gevolgen zou hebben voor zijn verdeie levensoni- 
standigheden. Het was in de kolonie Suriname de tijd, dat 
voor de twcede maal door liot Amsterdamsche kapitaal'eone 
ruime gelegenheid tot verkiijging vangrondcrediet was open- 
gesteld. Nassy maakte van een dezer aanbiedingen gebiuik 
en werd planter. Hij ging over tot den aankoop^van de 
koffieplantage „Tulpenburg", gelegen aan de Suriuarne-rivier, 







I 



220 



v<K>r ecn hodrag van circa 93.0(X) guMen. Nassy liet, nadat 
liet aantal slaven noR was uitgebreid, het effect priseeren; 
de taxatie van de plantage niet invontaris benevenseen huis 
in Paramaribo beliep 187.350 gülden. Tot % van dezesonr), 
zijnde ruim IIT.OOO gülden, kon bij geld op hypotheek ver- 
krijgen uit het Fonds van nepotiatie onder diiectie van 
Roelof Hagemaii te Amsterdam ; Nassy deed zulks en ver- 
bond zieh daartegenover tot atlossingder leening inSO jaren, 
bf^aling van 6% rento en verscheping der koffie-plantage- 
productin naar het moederland uitsluilend ten behoeveder 
nogotiatie Hae:eman. 

De nieuwe plantage-eigenaar vestigde zieh op zijne be- 
zitting. Onder zijn peloofsgenooten nam de jonge Nassy reeds 
een zekere positie in, zooals het feit uitwijst, dathijin 1772 
tot gabay (penningmeester) in het Kerkbestuur werd gekozen. 

Met de exploitatie der plantage gronden blijkt het al dade- 
lijk weinig voorspoedig te zijn gegaan, en Nassy verzuimde 
dan ook niet om „tot subsistentie zijner broodwinning'' zieh 
door het Hof van Politie te doen benoemen tot gezworen 
translateur der Portugeesche en Spaansche taal, toen dit 
ambt in Februari 1773 kwam te vaceeren Nog in hetzelfde 
jaar volgde de katastrophe en kon Nassy het plantagebe- 
drijf niet langer voortzetten: er brak een vreeselijke sterfte 
onder de negers op „Tulpenburg" uit — volgens zeggen, 
doordat een der z warten zijn medeslaven vergiftigde — cn 
de medicus, die Nassy kwam bezueken, vond hem ziek van 
chagrijn over het aanhoudend verHes zijner arbeiders. De 
plantage werd gerechtelijk onder scquestratie gesteld. De 
inventarisatie in Juni 1773 bracht uit, dat de gronden ter 
grootte van 127 '/, akkers (acres), elk ä 500 koffiestruiken, 
en de kostgronden, beplant met voedingsgewassen als taja's 
en bananen, erg waren verwaarloosd : de struiken vol kwaad 
liout, de gründen ongewied, de trensen (trenches) of slooten 
niet uitgediept, de achtergronden meerendeels onder water, 
de koker tot waterloozing onbruikbaar. De oogsten wareni 






1: 



* • 






•3 
I 






i 



I 



I 



2Jt 



nanr opoHve v,\n Nas^v, verloivn gegaan do^r gebrek aai 
wtTkkrarliien. Nitt laiii» diama liad «ie cxrcutie |>laats, dij 
jüist vit^l in <!(' c<'ti|uii«liiar. -ia d?' nisis aan do Ainslei 
dänische beius van het jtar IT/ii vnur Suiinam«' -io wii«;»! 
stigste ^evolgfn liad ; iW oiii'-O! tMide goodoren met tit« <«vei 
gebleven slaven en/. kninlrn l ij .1(mi ;^r.i\V(»iigen vui koop hi< 
meer (»[»bringen «lau M.WO ^julit n Surinaamsch. l it ei^ei 
ervaring was Nassy das maai al te goed bekeii-1 m^t d< 
ünancicele (iöbacle in de kuhiiiiv die liij in zijn „K»ai llii 
t(»ri«jue snr Suiinaiu" bescliriilt 

Nassy morst thans naai" een m ]er eni[)l'M»i nil/ien. Zijri 
«mistandigheden veibeteKlrn . pnus/in?, tocii in Noveiubi 
1774 zijn vadei\ dan n<>^' jinaloi' dfi .l(HMi>clie luiie, kwaii 
t(» oveilij'ien. I>t^ naiat(M!srli:ii) l>leek nirt inee t^' v.illrii : ; 
vuornaamsle }>Oht, een bothag van rniui ISIMIO gnl«!»!! aaj 
wisseis, ophiengst van een ind^'ilijd veiknchien linijt,i:it»n. 
moest als oninvordorbair \v(nden ^elmokt : de|>apuMeii iiai 
den door het. ,,ongelukkig al;z'Mneen disciediet voor d-zj 
(Kolonie" hunno waarde verloren. Het gelukie aan l)avif 
Nassy zijn vador in het juratoisanihl op te vollen; het Toj 
tngeeseh-Joodsche Kerkbestuur beval hem met waiinl.^ 
den Gouverneur aan en in Kebruaii 1775 veikree- hij d 
benoeming. Lucratief was de belri^kking niet: van /ijn i 
komsten mischt de nieuw aangestelde juialnr siecht-^ i 
gülden voor zieh zelf behouden. 

Nassy's notarieele practijk zun sleehts körten tijd duiej 
Zijne schuldeischers — onder wie de agent van het c<a!ii»t< 
der negotiatie Hageman — heten hem niet met tust 
nauw een half jaar na de aanvaaiding van zijn ambt di.'m 
de Iste Haad-Iiscaal bij het Hof van Politie een eiscli 
schorsing van Nassy in. welke werd ingewilligd. Sindsdii 
begon vooi' dezen eei'st lecht de eilende: om aan dt^ gijz 
ling do(U' zijne crediteuren te outkomen, zag hij in hei be| 
van 1770 zieh genoodzaakt met vrouw en kind uit Parani 
ribo den wijk te nemen naar de Joode-savanne, waar hij di 



^.' 



222 



de dienarea van het gerecht moeilijk te achteihalen was. 
Tegelijk besloot hij, loch geschorst als jurator, zijn ontslag 
le vragcn uit zijn ambten van jurator en translateur, oni 
aan dezon twijfelachtigen toestand een einde te maken en 
op andere wijze ^zijne arme en ongelukkige faniilie* te 
kunnen onderhouden. 

In dezen Staat van armoede en verval kwam het goed te 
pas, dat aan zijn dochtertje Sara door hare grootouders een 
5-tal slaven waren geschonken, die thans te gelde kondtm 
worden gemaakt. En verder schijnt Nassy op de Joode-Savanne 
zieh met eenige negotie te hebben beziggehouden. VVij 
kunnen zijn spoor volgen niet behulp van het relaas, door 
een hooggeplaatst Fransch anibtenaar uit het naburige Cayen- 
ne gegeven van een bezoek aan Suriname (en de Joode- 
Savanne) in den zomer van 1777. A.!skoninklijkcommissaris- 
generaal en administrateur vertoefde destijds in de kulonie 
Cayenne de deskundige staatsman Malouet tot het insteilen 
van een onderzoek, waaraan een reis naar Suriname ver- 
bonden was. In diens „Collection de Memoires et correspon- 
dances officielles sur Tadministration des colonies et notara- 
ment sur la Guiane francaise et hoUandaise" trelVen wij een 
verslag van zijn reis naar Suriname aan, dat velerlei belang- 
rijks over de Surinaamsche toestanden, regeeringspersonen 
eiiz. bevat. Een inspectie van het cordon, dat in Suriname 
legen de weggeloopen slaven werd aangelegd, bracht Malouet 
in Augustus 1777 naar de Joode-Savanne en bij deze ge- 
legenheid had hij een ontmoeting met een 30-jarigen bewoner 
aldaar, dien hij Isaac Nassy noemt. Onder dezen naam heb- 
ben wij oogetwijfeld, daar een Isaac Nassy niet in aanmerking 
kernt, David de Isaac C. Nassy te herkennen [). Over zijne 
kennismaking met dezen ^homme extraordinaire" deelt Ma- 
louet het volgende mede: 

«Le cordon commence dans la riviere de Surinam u la 



4 



i 



m 



i 

2 



i 



22:i 



Savane on ville dos Jnifs. Muinze li»'ns audessus de Parama- 
ribo; rt pour lendro la i'KniKMiiidi^ plus interessant« , la natioa 
juive ful pr'ov<Mju<'e a fi«>us tjtiir les hnnneuis de la n»»uvelle 
Jernsaleni. Cos hons Isr:«» litos <i( poiiS^ivnt poui cela beaii- 
coup d'tirgent, ot leur enipicssenjent, lours attentions meriteiit 
ma reconnaissanoe Je li^ pai ticnliproment connais-ance avoc 
<lenx Juifs (l«.Mit rriu<liti(Hi rt los luiiiieies UiNjut fori t'l«»nnt'' : 
Tun se nornme J<»seplj l»arnos ot Tautit^ Isiao Nas^i Le 
dernier est un homme extianrdinaire, si l'on cunsidere (|uej 
ii't'tant jamais sorti <le Smnicnn imi 11 ^sl no, il rst pai votitij 
a trente :ins, sans :nilro soinürs (jno son gerno, .t s'oirvcr 
audessus des »'irouis do sa ^rtU*. j oti aMj»i(>ruii lit' i' hist^ii t^j 
a relovor los t;iutos de Ijnulai j^oi' dans oo (ju'ii \\ "Otii -mj 
Taiiti^piiti' V), a apiaindrtMijflli'Mliijiioniont rai.ilK'. lo oaido^'ii, 
riirbit"^!! rabiMtrnpio. ot la pliipait dt\s hmguos mod'Miios, 
i|u'il j)aile et ecrit pujonjont. Ki LOt houiiiO', qui |Kis>t' huii 
lioiires pai' jour daiis S(Ui cal»inet, (jui ost en onncspofidoüo»^ 
aveo dos liommes ctdobros de rKiit<n>e. s'<>ccu})e oopoiidaii 
conmie ses plus vils coiifivios, ä acheter et levondio ih 

vieUX galnljs". 

Tot zoovo]' Malouet. Zijaer/ijds bewaaide Nassy een goodi 
hei'innoring aan liet bezoek van den F^ranschen C(miiiiissari! 
gohei'aal, zooals blijktuitde mododooüng daarover, ingelasoli 
in zijn „Ksi-ai llisl«>ri(jue sur Surinam''. 

Van een ontwikkeld en verlieht man als Nassv viellovoj 
wachten, dat hij 14» den duur zou trachten zijn bestaan 
vinden in een moor wotenschappelijk beroep dan dal \\ 
koopniaii in twoodehands goederoii laoheter et itvendro 
vieux galons). Nog voor het einde van het jaar 1777 slaag^ 
hij daarin. Op d(» Savanne \vuund<' dt^ Joudscho g(uieeshe( 
apotlieker, dioii wij reedsals Nassy's huisdoktei ludjben loen 
kennen; blijkhaar lieofl do/.o aPsoulaa[» vortrouwon gehad 
Nassv's kundo - - althans de tweo mainien oin^on eencoÄ 




1) Dil Tol^ 00k alt Notiden Eerkbestaur (Mahamad) van 28 Juü 1777, 



Ij Boulauger, L'autnjuitc liüv'oilc dans st^s usagöN (H •'>'*). 






% 



224 



pagnieschap aan, om voor gezamenlijke rekening een apo- 
thekei^winkel te houtlen op de Savanne en de geneeskunJe 
uit te oefeneii. Daaibij schynt Nassy voornamelijk de apo- 
tlioek voor zijne rekening te hebben genomen, maar naast de 
artsenijbereidkunst hield hij zieh toch ook met de geneeskunst 
zrlve bezig Ilierop wijzen de later voor Nassy gebruikelijke 
beroepsaanduiding ^apotheker" benevens de uitlatii)g van 
het Portugeesch-Joodsche Kerkbestuur, dat beide conipag- 
nons lieden waren, ^que praticao a medicina". 

Met welke middelen had nu Nassy zieh de künde eigen 
gemaakt, die den vreemdeling had getrolTen en waaruit heeft 
hij zijn aanvankelijke pharniaceutische kennis verginard P 

Het antwoord vinden wij in den catalogus van Nassy 's 
boekerij, opgenomen in den inventaris van zijn boedel, welke 
akte bewaard is gebleven in het protocol van den Joodschen 
jurator over 1782. De boekenvriend Nassy treedt hier te 
voorschijn als een algemeen ontwikkeld man, vervuld van 
de denkbeeiden der verlichte Fransche wijsbegeerte en zede- 
künde van dit tijdperk. Beeltenissen van V(»ltaireen Rousseau, 
in den inventaris genoemd. geven de gedachtensfeer aan. 

De bibliotheek bestaat grootendeels uit oorspronkelijke 
Fransche of in het Fransch vertaalde werken. Voorhanden 
zijn omvangrijke verzamelwerken als: de Dictionnaires van 
Moreri, Bayle en Robinet en de Histoire g^^neiale des voyages. 
Over Philosophie en zedeleer handelen boeken van Hobbes, 
Locke, Hunie, Bossuet, Montesquieu, Voltaire, Balthasar 
Gracian. De Fransche letterkunde is o. a. vertegenwoordigd 
door Corneille, Moliöre, Boileau, l*ascal, Fenelon, Fontenelle, 
Voltaire, Rousseau, Marmontel ; de klassieke htteratuur door 
vertalingen naar Homerus, Dennosthenes, Esopus, Ovidius, 
Lucretius, Boetius. Ook zijn voorhanden de groote Portu- 
geezen-Spanjaarden : Camoens, Cervantes, Lopez de Vega. 
Op historisch gebied zijn aan wezig enkele klassieken (Taci- 
tus, Plutarchus, Flavius Josephus) en verschillende nieuwe 
werken zooals : Linguet, Armales; ideiu, Memoires; RoUin, 






I I 



2. 



I 



^ 



I 



Histoire ancieimo : Moslieirn, Histoire ecclesiastiqun ; Pri- 
deanx, Histoire des Jnifs: Raynal. Histoire philosopliiqueet 
püliti'iue. Van fsaac <lo i'iiitu trelle)i wij in de boekerij aan : 
Fssai sur Ic Luxe, Traitr do la Circnlation, lYecis des ar- 
guinens contre les Mat»'iialistes. 

De exacte wetenschappen zijn ruim bedacht ; over natuur- 
künde, sclieikunde, geners- heel- en verloskunde, physiologie, 
pharniacii^ enz. bevat d»^ bibliotheek werken van Pliniiis, 
ruHMliajvo, Newton, f{(»nnet, Tissot vn anderen. Zelfs een 
„nuH'liine electiica' in d^lVct^n toestand (»ntbreokt niot. De 
opsommiiig in den \S\ titels bevattcnden catalogus eiiidigt 
met enkrli' Hei»reouwsLhe en pebed-boekcn. 

Zijn apMtliPck en «-Uidie lirbl^en aan Nassy den tijd ^e 
iateii, :indor<'n arbf^d rr bij tfMieinon. De post van adjiidiinte- 
gabay bij de kerkcliJU' i^enio(Mito kwam te vucooren en op 
zijn soliiritalie kneg Nassy in Au;^ustus 177S van liot Keik- 
bestuur, het zoogenaamdr» College van de ilalianiad, d(^ 
beniHMiiing tot liet bezo!dig<le secretariaat. IV waarneining 
van het ambt viel hem te gernakkelijker, daar de Mananrad 
de meeste vergaderiiigen en alle rechtziltingen placlit te 
houden op de Joode-savanne in de Synagoge Beracliali Ve 
Salom. En de bezwaren, verbonden aan lu't bezoeken van 
Paramaribo, waar zijn schuldeischers heni waclitten, werden 
ondervangen, toen in 17S2 Nassy liet beneticie van boedel- 
alstand ten behoeve van zijn crediteuren veikreeg en daar- 
mede liet gevaar van gijzeling verdween. 

Met volle toewijding zou Nassy zieh in het keikelijk be- 
stuursambt nuttig gaan niaken. Hij kwani tot de overtni- 
ging, dat er wijziging noodig was van de keikelijke instel- 
lingen of reglementen, de Askamoth, zooals deze in 1754 
door de Prinses-Gouvernante waren goedgekeurd. Nassy 
zociit daartoe den bijstaiid van aanzienlijke geloofsgenooten 
in liet nioederland, den geleeiden Isaac de i'into en r>enja- 
miii Teixeira. In 17S3 werd door De Pinto opening van zaken 
gedaan aan burgemeeste]' Rendorp te Anjsterdam, den in- 

15 




i.\ -T 



226 



vloedrijken Directeiir der Kolonie Suriname. Tegelijk traci 
in Holland als voorspraak der Jodon op Mr. Jan Geriiard 
Wichers, vroeger Raadtiscaal in Suriname, wiens achtiüu 
Nassy in hooge mate had welen te winnen. De zaak uutn 
een voor de Joden gunstige wending doordebenoeming van 
Wichers tot gouverneur generaal der Kolonie; de nieuwp 
dignitaris arriveerde einde 1784 in Surinanrie en zou a! 
spoedig enkele maatre^elen in de JoodscheaangelegenhediL 
kunnen trelTen. 

De noodzakelijkheid van een hervorming der Askamuih 
vormde voor het eerst een punt van bespreking in de ver- 
gadering van de Mahamad op 4 Februari 1785. Nassy krer^j 
opdracht een renionstrantie saraen te stellen, die zou kun- 
nen dienen, om de Junta (Kerkeraad) voor te lichten. I)* 
Junta hechtte hare goedkeuring aan de voorgenomeu hci 
ziening en besloot de medewerking van den Gouvenunu' i:? 
te roepen. Het verzoek daartoe ging vergezeld vaneen«lnMj 
Nassy gestelde memorie, waarin de overwegingen tot rc^U*- 
mentsverandering werden opgesomd. Een passus in de iii«- 
morie betrof de wenschelijkheid van beter onderwijs v». i 
de Joden ; daarover liet Nassy zieh als volgt uit : 

„Met grooten harteleed zien wij de kwijnende Staat vah 
onze geraeente, desselfs bittere armoede en verval, en ai- 
wij wat nauwer onderzoeken, kunnen wij niet anders bt 
vinden, daartoe eene der grondoorzaken te zijn gewce-i 
dan de onkundigheid van de gemeente, die in vroeger da^rri 
in een ruime overvloed hebben geleefd zonder de niin^tt^ 
gedachten te hebben om hunne nazaten de noodige ontiei- 
wijzing te geven ; en hoezeer *t omtrent onmogelijk zal ziP'. 
de bejaarde tot kennis en wetenschap te brengen, nochthans 
om de natie niet altoos in de blinde onkundigheid telatt^-. 
dünken wij het onze plicht te zijn, een publiekeschool alli»».' 
aan Paramaribo te introduceeren''. 

Gouverneur Wichers steunde het Joodsche streven cn wr.- 
een College van 6 parnassijns of regenten aan,datgeduni5' •* 



227 



i \ 



-? 



1 



V» jaar zitün^ Z'»u lion leii en de retormatieder Askanintli 
;. r \id\h\ zou nemen. Nassy behour«1r h)i de benoemd^^n ; 
,iU [Kiifias kon liij met laii^rr den titel van adjndaiite-^dbiiy 
\ M-ii*n; liij zetto ecliler, im;l gnedkciiriri^r van hol Knkbe- 
.Miir. zijiio vvei kzaanjiiei'l van secrctaiis voort en behieid 
■iPi tracteinent, d;iar zijne omstandiglirlen hem niet toelietf^n, 
t.. t „lucrativu" vooi' het „honorilico" op te ^!;even. 

in denzelfden tijil l)e;,';()!i omlor do i^oi tn;ieesclie Joden in 
.^■iiinamc <^ok het Vfilangen naar goestulijke ontwikkr'litit; 
:.tc:i sterkor te docn gelden. Tot dit dofd liciittPii w l'uia- 
• rjaiiijo enkele Jod«ri een letterku!i<lig College op, Xvi ire- 
yiih'^nlijke bestn«l<^f'rinir vaii iiistoi'iscljo, wijsgee]i<^^e en /e'le- 
k^iii liire wei'kcMi. Nassy beliO'>rde mvdc tot <le o|)ricbtej*s en 
M»»Me vennoedelijk dni pi ispectus (af^cdnikt in de ,,Kssai 
Hi>tori(jue''j. llet bescherrnh»*erschap ov«n ht't genoutschap 
..h'»cendo Doceniur" wenl door ^ouverneui Wiehere aan- 
vaar I 

In Wijnmaand 17X5 viel het eerste eeuwgetijde van di^ 
stiiMitiug der Synagoge ,.l]eracliali Ve Suloiii'', waarvan dr 
M-irliJke herdenking op de Joode-savanne gevieid wenl. 
Na-sy was tt^en juist vooizittend parnas ; blijkens de ir^ liet 
k^-rkelijk arcliief bewaard gebleven stukken liad hij een voor 
Jiiani deel in de voorbereiding en regeling van dit Jubelteest 
nVvia ,1,) Jobel). 

K<»it daarna vinden wij David Nassy niet langer op de 
>.ivanne woonachtig, maar blijkt hij zieh te Paramaribo te 
b^^dnu gevestigd, om daar een apolhekerswinkel te gaan 
h'Mi,ieii. Zijn wonen in de lioofdstad stelde bem in de w 
^'•;rt*nheid, geregeld de bijeenkomsten van ,,Docendo Doce- 
«J«ur** mede te maken In de beginniaanden van 1780 bield 
•'^'t genootschap zieh bezig rnet de lezing van de Fransche 
^'•Mahnnr van het leeds enkele jaren te voren versehenen 
"'^^ van den Pruisischen krijgsraad Dohm : „Ueber die bür- 
K'^^ilicht^ Verbesserung der Juden". Nassy achtte het werk, in 
**^twelk de geest van den „seculo de luzes da philosophia" 






>« -l.*f 



'*hi 



tot uitii.g kwam, zw Wangriik, dat hij in de vorgatierint; 
T*n ue Mahama.1 v.^rstvMe, dat de regenlen. als vertegen- 
woordi^ers der Portugee?c}i-Ji oische natie in Suriname, eeii 
iH-ief van dankbetuiging aaii den ^chrijver zonden sturen. De 
Mabamad vereenigde ziel- met het voorstel eit de brief, door 
Nas<n in het Fransch gesteld, w« i-ri naar Europa verzondeii. 
De . p Nassy rüstende Uak var, redactie der nieuwe A.ska- 
raotb vergde veel arbe:d : in d»-n zomer van 1787 kreeg de 
zaak haar beslag. uen de imita in hare vergadering van 
22—21' Juii het ontwern l^handelie en den tekst vastPtel'ie. 
Vocr Nas?T was daarmede lie werkzaamheid n. 2 niei af^t- 
lof.pen ; de Mahamad gaf liem als gezworen translateui o^- 
dracht ' een HoUaudsche ver:a'ii,g van b^t Portugee^cl.t- 
origineel te vervaardigen, ten eiiide op de nieuwe insteiln.- 
gen de goedkeunng van de Directeuren der kol .nie Suri- 
name te kunnen aanvragen. 

Ondertusschen had Nassv reeds een nieuwe taak in liet 
belang zijner geloofsgenöuten op zicii genonjen. Er waseeii 
antwoord van Dohm ontvangen. waaibij deze verscbillen.l.- 
inlichüngen vroeg over de positie der Joden in Sunname. 
In de veigaderinp van de Mabamad van 4 Juli 1787 kwam 
de brief ter ufefen bij die gelegenheid deelde Nassymede. 
dat hij reeds het plan voor een geschrift ontworpen had. 
betwelk de d«x>r Dohm geviaaj-dt inlichtingen zon bevatten. 
Üuder dankbeiuiging mmjt den ijver en detoewijding. waai- 
mede Nassv ter eere van de Joc.dsche natie werkzaam was. 
keurde de Mahamad het voorneaien goed. legen het einde 
van bet jaar was Nassv mei zijn in het Fransch geschreven 
werk ZOO goed als gereed ; hij stelde Gouverneur ^ ichers 
er mede in kennis en deze ried hem aan, dat het gesehnt. 
20U w'^rden opgedragen aan de Directeuren der Kolonie 
Suriname te Amsterdam Ir. de Mahamad-vergaderii.g ^•^r■ 
20 Januari 1788 kon Nassv het complete werk met de f)0- 
wöastukken als een geschiedenis van Suriname eu vau 
de Juden overleggen ; het (verkbestuur besloot zoo spocii^ 



I 









i 



V 



„,....,,iik ,arl ^r hcUmr orvan t« b.-ginncn en /.ond in 
;„1; li.t Ininds-dnia af, bcslo.nd vocr de Dimctouron der 

""''yrr d.> zijde van Directoiiren re/.on b.^zwaror. tego,, ver- 
.ohi'll.M..lc i.issagos van lu.litioke strckkii.g, .oodat Nassyen 
,,.., Korkl.cst.iur mo^'Sle.i bosluiten deze te doen sdu.ipirn 
U.-t aa..bHM.g.m der v.Man.leringen goschioddc in Uullan.l 
.,. /oer onlun.digo wijzo. Ik- l'arnassijns schrevon daurover 
llter aan l»ohu. (brief v:>n t>r. .\ag 1791): „I/autni. a ou 
|,> n.allMMr d.- v.-ir son ouvn.yo t.,n.V- cidre le.s rna.us d un 
i,a,,l)ile .•orr-.-.to.n- en llollande, 411. ..-ayant pas on 1 .irt 
.le rac.m.MH.d.M los iipuroaiix. .|U0 la politiquo i.t ntcr Ui 
nviMH«5.Ti|.t, ot d'iut.ipoler dans leur piaco -viclqueH pKiles 
f,i«os ,K..u cn.-bainor les pdriode« dans l'ordre rcqu'^^ <"'"- 
fondit ....Heines nutes avoc Ir toxi.' ol laulila l'..uvragf> jus- 
quä le rendie .n.To.,n..is.sahle ä l'auteur et ä ceux qui out 

lu son nianuscript" „ . • 

De Essai hstnriq.io sur la Cnl.>nio de Surinam ging in 
bet vöorjaar van 17S0 ter pcrso ; voor de uitgave droeg 
zorg de boekl.andelaar Hendrik Gartman te Amsterdam. 
Het werk verscheen zonder naam van den sclirijveK maar 
«lecbts met oen door Parnassijns geteekende opdracl.t aan 
de Directeuren der Kolonie Suriname te Amsterdam. In Maart 
1?H) arrivecrrlc .le eerste bezonding ervan in Suriname: bet 
Word bekcnd, dat David Nassy de scbrijver was van bot, 
werk. De ontvangst d(.or het publiek was verre van viien-| 
• lolijk. Na de verscl.ijning van de „Kssai historique won^ 
„de brandklok tegen de Regenten geluid" - aldus g;if .1' 
Mabamad aan Gouverneur Wichers te kennen, en Nass; 
zolf rept van zijn bock als .,miin ongelukkig workje . als 
een „onvrago döcriö .lans cetto colonie" '; Een bollandsclu 
vortaling van de Essai, blijkbaar gebeel buiten v..orkonnil 



W 



\) Zie voor bbzon>ierhe.lon o. a : Meu.orie van Nasny a>in U.mverne. 
kber« U uJ i;.H. ^..oucept iu bei archief Port l.r.kerk.(.emeenu 



2» 



^IM 



van den auteur vervaardigd, werd in 1791 in het moe^Icr- 
lanrl in het licht gegeven. 

De termijn, waaivoor Nassy al? i»iirnas was benoemd, was 
in het najaar van 17S8 verstreken : hij krreg toen van het 
Kerkbestuur een aanstelhng als secreturis (zooals de bena- 
ming van het ambt in de nieuwe reglementen luidde) oj» 
een jaarlijksch tractement vau 100i> gülden. 

Dour den arbeid aan de Kssai on een langdurige ziekto 
had Nassy zieh aanvankoUjk weinig kuniien bezighoudon 
met de vertaling van de in l)et Poi'tugeesch gestelde Aska- 
nioth. In September 1780 kwam hij liiermede gereed M. Het 
Kerkbestuur bood de nieuwe instellingen aan den Gouver- 
neur ter doorzending naar Amsterdam aan ; Directeuren 
lieten zieh echter met de zaak niet venler in, zoodat de 
reglenienten voortaan als geprojecteerde Askamuth door de 
kerkelijke gemeente werden nageleefd. 

Na den dood zijner huisvrouw, die hem in November 
1789 kwam te ontvallen, bliikt voor Nassy weder een zorge- 
lijke tijd te zijn aangebrokeru Zijn zaak in Paramaribo ging 
verloopen door verlies van klanten en insolventie van debi- 
teuren en met zijne gezondheid bleef het sukkelen. Hij nam 
daarom het besluit de kolonie te vertaten en vertrok met 
zijne dochter in het voorjaar van 1792 naar Noord-Ame- 
rika. 

Voor de Portugeesch-Joodsche gemeente was zijn heengaan 
een groot verlies. Zoo was het oordeel van oud -Gouverneur 
Wichers, die uit Den Haag aan de Mahamad schreef, nadat 
het Kerkbestuur hem van Nassv's voornemen had kennis 
gegeven : „Het vertrek van David Nassy heeft mij leed ge- 
daan om het verlies dat de natie daardoor lijdt. want hij 
waarlijk een man was, die met lijf en ziel de welvaart en 






1) Een exemplaar der vertaling, onderteekend door David De Is. C. 
Nassy, secretaris en gezworen tranalateur, bertist in het archief der 
Foitng'etesch-lsraeiietiBche gemeente. Van af ITl^M gebruikt Nassy als 
onderteekening kortweg : Dd. Nassy. 



behuigens van (!•> n,itie behartigde en uit h(»r>fde win hrt 
•il'rineen belang dik\MJls zijue particulitMv inzi^'ten aan eeu 
ziid(^ stehle. Ik weiisclie echter van h.irte lat 'themenziju 
dichter wel^^a vn li't lieni iiuoit beruuwe, de assche hunner 
vatleien te hebbeii verlöten". 

Ken lang.lnrio; verl.lijf in den vreeiade zou echter vo'»r 
Nassy niet zijn weg«reh»;:d. Vnor het omle van het jaar I7ir>j 
w.is hii weder in Sunnanie teruggeketM i De bewoner-^ den 
kchnii*^' ve!inirnen vijiM iiiink'jin'^t <1'h r een advertentie m 
iW Siiriiiainisciie (Miiriin', WHiirbij \Ki\A Nassy hekend: 
niaakte. dat hij. k.mMMi.l v.in rhil.jdel}>liia - n het eilanii Siiit-| 
Thomas, alleilei art'kt^h'n b- kiMp biMMJ als: manulactui- mi, 
seli«»eneu, seheermesseii, droM;e en nalte vivres enz. 

Oj) :\\ Jannari 17*HJ maakte Nassv ziju n titree in de ver- 
'-ailernr- van de Mahamad en deeldf^ hij <lie gelegenlieid] 
mede. wat hij alzoo in Noord-Anierika had uitgevoerd. P:ers1 
had hij zieh als medicus gevestigil in Piiihidelphia; daa 
was liij benoemd tot li.l van de Aeademie van Wijsbegeerti 
en corresiM)ndent voor de geneeskunst, terwij! hij ook cei 
reschrilt liad uitgegeven over een ei)ideniie m diesta<l.Vai 
Phihiilelphia had Inj zieh naar de Deensclie kulnnie Siir 
Tiinmas lu^geven. waar hij door den , medicus des konings' 
was geexamineerd en gelicentieerd Nassy verzocht thari 
aan de Mahamad, daai" hij, met het oo-; o|» deii in Sur^ 
ham(Mieei seilenden nijd en vooringenomenheid tegen de Jodei 
het (ungeraden achttt^ een poging tot immatrieulatie tedoei 
hij het Collegium M.dieum te Paiamaribo, dat het Kerf 
besinn]' hem den titel van Doctor zou vergnnnen; Tarnu 
sijns willigdcn het verzjiok in. meenende dezen titel niet 
mögen onthouden aan een niedicus, die als zoodanig ecj 
reputatie genoten had in een aanzienlijke stad als Phih 
delphia, de hoordstail d. i Vereenigde Staten van Americ; 
V(»nitaan zou ile medieus Nassy bij zijne geh.idsgenoot« 
bekend staan als l>oetor Nassy. 

Tijdens zijn verbhjf in den vreemde ha l Nassy zijn g( 






t 



232 



ti33 



boorteland niei uit hef oog verloren Te Philadelphia was 
door hem een memorip (.ppesl'l.i cver de verbeten, ig van 
de kolonie Suriname, welk stuk in l^et jaar 1795 naar Hol- 
land was opgezoiidon aan de nioiiwc jogocring aldaar. 

Na zijn tenigkeor te Par.tmaribo trad Nassy weder als 
secretarif in funclic bij «le koikolijKe gemeente en door 
den Gouverneur werd hij opnietnv toegelaten als gezworen 
translateur in de Fronsche, Nedcrduitsche. Torugeesche en 
!^paansche taal. 

Met de oude t^^^wiiding bleef \as?y zieh diensthaar inaken 
aas. de opheftmg zijiier geloolsgeiiooten in de kiilonie. Ilij 
<'ntw!prr een plan tot stichling van een kHeckschoo! op de 
.lor-iie-SavaTine. wa.irvan een i.rospectus in het Portiigeesch, 
Hollandsch en Fiv-nsch in h.'t jaar 17!>6 te Paramaribo in 
■Irnk werd uiigegeven ' . Ook als {>ublicist bleef Nassy actief. 
Ken Dordtsch pamdet tegen de burgerüjke gelijkstelling der 
Joden, waarover in de Eataafsche Republiek strijd was ge- 
voerd. trok zijne aandacht; ter wederlegging schreef hij , ol- 
schoon de kwe?tie in gunstigen zin beslist was door het 
Decreet der Nationale Vergadering van 2 Sept. 1790, de 
, Lettre politico-theologico-morale sur les Juifs", die, met een 
opdracht van 1l» Dec. 1798 aan den Gouverneur-Generaal, 
te Paramaribo werd uitgegeven ^) 

In 171*9 irad de 52-iange Nassy opnieuw in het huwelijk 
raet de 2ijarige Ribca de David de la Parra. Zij waren het 
eerstc bruidspaar, dat de quetuba (huwelijksvoorwaarde) in 
het Hollandsch en niet, zooals gebruikelijk was, in het He- 
breeuwsch of Portugeesch passeerde. 

Enkele maanden daarna legde Nassy zijn kerkelijk ambt 
neder; sindsdien bleef hij als adjuncto (uf oud-regent) deel 
uitmaken van het Kerkbestuur. In September 180.5 achtte 
hij den tijd gekomen zieh geheel terug te trekken ; in een 

1) Een geschreven prospectns is bewaard in het archief van de Port. 
Isr. Kork, gemeente. 

2) Vollen» Seeligmann, Nassy and his »Lettre snr lee Juifs". 



n 



i 






i 






z\vacirmo«Mli<T scIirijviM) 'IreMo hij rnede, <liit zijn ^ez«»!,«!- 
hi'i<ls1orst.in«l, /ijn ^^fvonlculp UN-»fti)!| oii vrM'Sctiiüoinlp an»l*'rp 
«Iroovr ou i\\\'.\A\)ypnii}\\r noi'/akon Ihth niet lauter in s; i;il 
stC'M»*n, etMii^;-/in< ten nutte van «l«' kOik(lijk'' ^onunM ir 
woik/aaiu te kuniMMi zijn. Divi-l Njssy overleeii in Mii.ut' 
1>s(M); op \ir\ k»*iktior van <l( Jon, Ic Savanne \ver<i hij l'ij 
(io asscli«' /ijner vailcMcn lH*>4;raveM. 



V-f 



in SALO WITTMAYER BARON JUBILEE VOLUME (v.l) NY,Colnmbia UP,197U 



462 



LLO AND Rl NA i TKS 



[30J 



ben Phoehus Glogau, 1786]. And .T yoi ha\e '"kci^ hc other 
chronicle, I am willing with Gud's hcip [u prini ..j whcii ihc iime 
comes. And while you have witnesbcd miracles like the exodus 
from Egypt, we do hopc also to witness the consolation of Zion 
and the rebuilding of Jerusalem, wiih all our brethren of Israel, 
soon in our days, amen." 

We See that our author Zalman the cooper had great liteniry 
and historical ambitions and we are certain that lie was not the 
only one among his kinsmen. We also see that Sc'erit yisra'el was 
indeed a very populär book and that it inspired many people to 
continue it. 

The chronicle of Prinz is vvritten in a ver> populär \ein. He even 
inserts typical Jewish jokes which were told in the strects. His 
facts are the same as those David Franco Mendes teils in his 
chronicle, but the outlook of the author is somewhat diiferent. 
Franco Mendes and Prinz do agree in their hatred for the Patriots 
and rebels and their love for William V and the cid order. But 
Prinz records many facts which Franco Mendes probably had not 
Seen at all: dearness of victuals and water and all other evils which 
always accompany troublesome times and which are feit most 
bitterly by the common people. Prinz adds at the end of his chro- 
nicle a detailed description of the festivities in Amsterdam after 
the victory of William V oi^ Orange. 

XII. History of the Jews in Surinam hy David de Isaac Cohen 
Nassy, Para-Sfaribo 17 SS, 

Essai historique' sur la/ Colonie/ de/ Surinam,/ Sa fondation, 
ses revolutions, ses progres, depuis/ son origine jusqu'a nos jours, 
ainsi que les causcs/ qui depuis quelques annees ont arrcte le coiirs/ 
de sa prospente; avec la description Sl Tctat ac-, tuel de la Colonie, 
de meme que ses re-/venus annuels, les charges & impots qu*on y/ 
paye, comme aussi plui-ieurs autres objets/ civils Sc politiques; ainsi 
qu'un tableau/ des moeurs de ses habitants en general.' Avec/ 
rilistoire de la Nation Juive Fortugaise 6i Al-lemande y F.tablie, 
leurs Privileges inmiuni-/tes & franchises: leur Etat politique &/ 
moral, tant ancien que moderne: La part qu'iU ont eu dans la 



[31] Jl.WISH msfOklOüR \PHY IN TUE NITHLRl ANDS ^63 



ici> i^ a lUS I MO^' 



de •.. Cv>' 'lie. 



tou; ediiiv ur 



pieces autheutiqucb y jomtes, 6i mis cn oruic par les Regens/ cV 

Representants de ladite Nation Juive Poruigaise./ Premiere partie./ 

A Paramaribo 1788. 

Reposes m the BibUoiheca Rosenthaliana Res. 19 G 38. 

8 ; 2 vols; I: XXXVIII -^192 pp.: II: 197 pp. 

Soon after ihe original edition two Durch translations appeared, 
re^p. in 1791 and in 1802.-'^ A facMrnile edition appeared in Amster- 
dam. 1968.-^^ The authorship of Da\id de Isaac Cohen Nassy Stands 
above doubt, although his name is not stated in the title. Nassy 
himself described it as ^'my unfortunate booklet'' in a memorandum 
to Governor Wichers of Surinam in June 1790.-^i 

David de Isaac Cohen Nassy is a direct de.cendant of ihe first 
Jewish colonist in Surinam, David Nass>', who had left Anisterdam 
in 1642 for Brazil and had settled in Surinam after the Portuguese 
conquest of Recife in 1654.-*- The fir.t David Nassy received a 
charter from the Directors of the Dutch West-India Company to 
found a colony '^on the island Cayana or other places on the Wild 
Coast of West-India'' in 1660.-*-^ The Nassy family has remained 
in Surinam ever since and played an important role in the life of 
the Jewibh Community. 

Our historian was born in February, 1747 in the "Jooden- 
Savanne" (a region w ith many Jewish plantations along the Surinam 
river) and died^n Paramaribo in March 1806.-*-* His father Isaac 
Cohen Na^by was official notary (jurator) of the Portuguese Jewish 
Nation in Surinam and he taught his son hmiself, as he was to 



i^ 3^ S. Seeligniann. '•Da\id Nassy of Surinam and his 'Lettre rolitico-theolo- 
r^ gico-niorale ^sur les Juifs\" Piihlicutions of the American Jc^sish Hi.stoncal 
5(»nVn-. XXII (1914). 27-:^. 
•«> Pubüshed by S. Enimering. 

41 R. Bijlsma, -David de b. C. Nas.y. v.hrnver van de Tssai historiquc sur 
/ Surinam'." BijJragcn voor Viidcrhmdschc pcscIüeJi'füs cn OndhcUfkiindc. V, 6 
(191^)). 210 >q.i. 

■»- Essid, U. Pieces justincativeN. pp. Hl 122. 

■»^ Ibid. 

-- Bijlsma. op. eil. 








% 



464 



LFO AND RI NA FUKS 



[32] 



succeed iiim in thc office. But David Nass\, afici manying r; 
relation, Esther Abigail Cahanat Nassv^ hoii^hr a plantation *Tiil- 
penburg'' for which he had to borrow a great siim in Holland. The 
enterprise did not pro\e to be succcssful and, after an epidcmic 
among his negro slaves, he had to seil the plantation very cheaply 
in 1773. 

Nassy went to Paramaribo and becanie sworn translator for 
Spanish and Portiiguese at tlie Court of Justice in Paramaribo, but 
he had to flee soon, as he was pursued by his creditors. He settled 
again in the Savanne, where his creditors could not reach him, 
studied medicine from books in his private library and associated 
with the local Jewish physician who already practiced thcre. In 
1778he became secretary of the Sephardi Community, but had still 
to stay in the Savanne. Only in 1784 when his debts were super- 
annuated. Nassy could return to Paramaribo. He began a pharmacy, 
founded a literary society "Docendo Docemur'^ under the special 
protection of governor Wichers-^-" and was very active in the Sephar- 
dic Community. In this period he wrote thc Essai Instorique. After 
the death of his wife in J789 the pharmacy did not flourish any 
more, and in 1792 Nassy departed with his daughter Sara to the 
United States, much regretted by his friends in Paramaribo. He 
settled m Philadelphia as a physician and became a correspondent 
of the .Ajnerican Academy of Medicine. Later he went to St. Thomas, 
then a Danish colony, and received his medical license from the 
official royal physician there. Fmally back in Paramaribo in 1796, 
the governors of thc Sephardic Community granted him the title 
oi doctor medicinae. During his stay in Philadelphia Nassy had 
heard of thc revolution in the Netherlands in 1795. He immediately 
\>^rote a memorandum on improvements for the colony of Surinam 
and sent it to the governmcnt of thc new Batavian Republic. 

In Paramaribo Nassy returned to his old oflice as secretary of 
the Sephardic congregation and remained alert in the cause of 
JevKish emancipation. When a pamphlct against civil rights for the 



--^ Thc tc\t oi thc prospcctus issucd by thc ncw society is publibhcd in ihe 
Essai. II. 176-1S3. 



[33] JLWISH HISTORIOGRAPHY IN THE xNM TH I- Rf A NDS 465 

Je\^"=i reachcd him which was written b\ a member of a patriotic 
club in Dordrecht. he inmiediately reacted with an apologetic 
''Lettre- Politico-Morale sur les Juifs'\.. Paramaribo, 1798.'^f> In 
1799 Nassv married Ribca de Da\id de la Parra, a vouni^ sirl 
of 24. A mobt interesting fact about this marriage: the ketubah 
(marriage-contract) was written in Dutch, the first of its kind. Few 
monihs after his marriage he retired from his office, but remained 
a m.ember of the governing board of the congregation. After retire- 
ment from all otlices, he died in March 1806 and was buried in 
the cemetery o{ the Jooden-Savanne. 

Nassy was an extraordinarilv eifted man. Born and educated 
in Surinam, tar from the centers of European civilization, he did 
not only acquire great mastery in many languages, but became 
a ph\sician as well. His extensive library which was seid in 1782 
and of which the catalogue repo^es in the notarial archi\es rf 
Surinam,-*^ consists of all the great works on philosophy and history 
from Bavle to Voltaire. Classical liierature, French, Portusuese and 
Spanish helles lettres are also well represented, as well as medicine 
and physics. The catalogue ends with some Hebrevv prayer books. 
This was the intellectual world of an enlightened Sephardi, a 
Champion of political and social emancipation of the Jews. When 
challenged, he set it as his tasks to. describe his country Surinam 
andihehistor> of its Jewish inhabitants. The result ofhis endeavors 
was the best historical werk ever written on the subject until our 
davs. 

The challenge for the writing of the book camc frojn Europe: 
In Mav 1784 the French Gazette l.itterairc which was read avidlv 
b\ the cultured Jew^ of Surinam, published a review of M. J. Ber- 
nouilli's French translation of the work of C. G. Dohm, Lher die 
bür'zerliche l'erbesscrun^ der Juden. It was ordered in Holland and 
finally, in February 1786, some copies of the much desired work. 
arrived in Surinam. It was read and studied in the literary society 
"Docendo Docemur'' and the members were so enthusia:>tic, ihat 
the\ wrote Dohm a congratulatory letter. This letter reachcd Dohm 

•^'' SeclißLinann, op. eil., pp. 25 sqq. 
■*" BijUma. op. cit., pp. 224 sqq. 



w 



466 



LEO AND RENA FUKS 



[34] 



t 



via Holland and he answered it. Both letters arc published in ihe 
preface of the Essai, pp. XIX-XXIV. In his letter Dohm asked 
for information on the Jews of Surinam, and wanted to be informed 
on their rights and economic Situation. This incited the learned 
Society, in casu David Nassy, to compile his vvork which became 
the apogee of Jewish historiography in the 18th Century. 

Nassy divided his work in two parts, precedcd by a preface and 
introduction. The first volume is devoted to the history of the Jews 
in Surinam, the second volume to the geography, economic devel- 
opment and social and cultural Situation of the colony. At the end 
of Volume II (pp. 88-96) a hst of exported goods from Surinam 
from 1700-1788 is added, complete with the ships which departed 
from the colony for Holland. The list is followed by an enumeration 
of all governors and high officials which ruled the colony from 
1665 until 1788. The rest of the work is filled with *'Pieces justifi- 
catives," important documents on the history of the Jews in 
Surinam. 

Though the vvork had been conceived as an Apology for the Jews 
and a plea for political emancipation, the Essai itself is a most 
useful history, dealing critically with a wealth of material, bolh 
from the archives of the Sephardic Community and from the 
official government archives of Surinam. For the description of 
the island no better man than Nassy>couId have been found, with 
his profound knowledge of .the interior of the country and its 
inhabitants. 

Nassy's Essai also represents the end of an era in Dutch Jewish 
history. His plea for emancipation of 1788 was fullilled in 1796 
when the Dutch Jews — inclusive all Jews dwelling in the Dutch 
colonies — were granted cqual civil rights with the rest of the Dutch 
Population. 



DOCUMENTS ON ROUMANIAN JEWRY, 

CONSUL PEIXOTTO, AND 

JEWISH DIPLOMACY, 1870-1875 

Lloyd P. Gar i ner 



One of Professor Salo Wittmayer Baron's most enduring interests 
as an historian has been modern diplomacy and the Jewish question. 
Since his Die Judenfrage auf dem \\'ie?wr Kongress fifty years ago, 
numerous studies from his pen have illuminated the place of Jewish 
questions in 19th ceniury international alTairs. and have shown how 
emancipated Jewry worked within the concert of nations to relieve 
and liberate their people. This small contribution in that field is a 
tribute of esteem and affection to a great teacher and scholar. 

The plight of Roumanian Jewry prompted emancipated Western 
Jewr\' to extensive diplomatic eflbrt in ihe period between the 
Treatv of Paris of 1856 and the Treatv of Berlin of 1878. The first 
treaty, which concluded the Crimean War, ga\e broad autonomy 
to Moldavia and Wallachia, known as the Danubian Principalities, 
under the supervision of the consuls of the signatory powers. Article 
46 of the Treaty of Paris proclaimed Jew ish emancipation in those 
lands. This pro\ision did the Jews little good. however, for the 
resime of the Principalities vieorously opposed it and by chicanery 
and deception circumvented and outwitted the inetTective consuls. 
The Treaty of Berlin iwenty-two years after the pact at Paris settled 
the Balkan crisis and the Russo-Turkish War, and recognized the 
accomplished facts of Roumanian unity (since 1866) and indepen- 
dence. In the most specific terms, the emancipation and equality of 
the Roumanian Jews was a set condition for the füll international 
recognition of the new Balkan State, i 

1 Standard accounis o( the foundirfg ot' the Roumanian State and related 
diplomatic history are T. W. Rikcr, The Makin^ of Roumania: A Study of an 
International Problem JS56-IS66 (London, 1931); WilHam L. Langer, European 



iC 






otQ 






Ul |v/o»^es da Coifcc^ 



Nasw 



Cir ßdyyq de 



I 



1^ Ue SiU<v 



0^ 






.^ 



ass^ 



LA«Mbarb 



Mj^wt^ i H 



<Aa. <^^t«». 







(/fvo f/Ohi-rH.) J)^ G^JJer^^ T^^ M 



LOuhdb^Az 






Mt. /^^ f /. jL ji^^ii?>u 




t r 



'tJ 



6 



American Jewish Historical Society. \fJm^'^'^ , ' ^ 



not very well enlargc its policy to the printing and publication 
of local historics of rcasonable size written in the true his- 
torical spirit, always, of course, in conjnnction with those 
locally intercsted, who might demand a larger edition than 
this Society produces, and raight relatively share in the cost 
of production. 

It is not my pnrpose to impose npon this gathering a lengthy 
address. At the last annnal meeting in Cincinnati I occupied 
the entirc evening session with a paper upon " The Jews in 
the Diplomatie Corrcspondence of the United States/^ which 
tnrned out to be so lengthy a paper that it conld not be 
printed as part of the volume now in press, and will be issued 
as an indcpcndcnt vohime. 

In concluding these words I wish to express my acknowledg- 
ments to the local committee for the ability they have dis- 
playcd in making the arrangements for this meeting, to the 
Maryland TTistoriral Society for tho conrtcsics which they 
liave tcndcrcd tliis Society, and to all who have attended our 
scssions, for the paticut liearing they liave given our work. 






\ 



vi 






%. 



,. 






SOME FURTHER NOTES ON THE HISTORY OF THE 

JEWS IN SURINAM. 

By Rev. P. A. Hilfman, Pabamaribo, Subinam. 

In the Chronological Sketch of the History of the Jews in 
Surinam, appearing in Number 4 of the Publications of the 
American Jewish Historical Society, the Compilers say : " The 
literature of Surinam is quite extensive/^ Although it can- 
not be contradicted, still this surely does not refer to the 
History of the Jews in Surinam. Certain authors may, per- 
haps, have devoted some study to the History of the Colony, 
but about the Jews one seldom finds anything eise men- 
tioned, but what has been related in " Essai Historique sur la 
Colonic de Surinam,'^ which appcarcd in 1783, and of which 
I hopc crc long to publish an English translution. Tliis work 
is quotcd almost literally in all other historical works, so tliat 
it does not pay for the trouble of investigating other sources. 
This is the conclusion I have come to af ter having gono through 
a literature of about 120 periodicals and books. Where other 
works make any mention of tlie Jews, they always bear 
marks of great partiality and should, therefore, as a rule be 
considered unreliable. Among the latest works regarding the 
Colony, a principal place is occupied by '^ Geschiedenis van 
Suriname door J. Wolbers," Amsterdam, 1861, a volume of 
about 850 pages which contains many excellent appendices. 
All that is contained in this work has for the greater part 
been takcn from the above cited " Essai,^' and where not, the 
author shows so much prejudice that one had better not attach 
too much weight to what he says. 

Books which had been published before the appearance of 
tho " Essai ^' gcnerally contained so little that they are not 
worth quoting. .. ^ 



\ 







Co 

c 

< — 



t 




9 



8 



American Jewish Historical Society. 



Jewish authors, exclusive of those of said ^^ Essai '' and of 
the ** Historische Proeve/^ etc./ (which latter is a translation 
of the '^ Essai/^ Amsterdam en Harlingen, 1791, and second 
edition Amsterdam, 1802, under the title '^ Geschied- en Han- 
delkundig tafereel der Bat. W. Ind. Colonien ^^), which treated 
of the history of the Jews are scarccly found, and only re- 
peat what already has been said. From the hand of David 
J. C. Nassy, author of the " Essai,^' was published, " Lettre 
Politico-Theologico-Morale sur les Juifs,^^ etc. Paramaribo, 
Soulage, Jr., 1798 (afterwards translated into Dutch), bnt 
as a matter of course one need not look out for new indica- 
tions as this work in general does not dcal with history. 

Other writings of Jewish authors are not numerous. Dur- 
ing the 17th or 18th Century the above named were the only 
authors, and of later date are known to me: E. v. Emden, 
Gcbrs. V. Praag, S. B. Bibaz, Bucno de Mcsquita, and others, 
but llicir publicatious wcre nothing eise thun cssays on 
jurisprudcncc, etc. 

Nor call wo find nny information in the " Surinnamscho Al- 
manakken'* (Surinam Calendars). The oldest dates from 
1792, but therein is found little more than a list of oIGcials 
and cstatcs. 

Daily papers and Journals were scarcely published; the 
oldest known to me is " De Surinaamsche Nieuwsverteller '^ 
(Surinam News-tcUer), 1789-1793, which was published oncc 
a weck, cvcry Thursday. Some very few numbers of this 
paper are occasionally found. % 

Jewish Printers, worthy of that name, were unknown here 
in former days. From the beginnings of the last Century 
there is known to me, J. Morpurgo, who also possessed a 
letter-box with a set of Hebrew characters. The last member 
of this firm has just retired from business. 

The only historical sources which still remain are in my 

»The translators of the "Historische Proeve" are: M. P. de 
Leon, S. H, de la Parra, D. C. Nassy, and S. W. Branden. 



• • • 



! 



Further Notes on the Jews in Surinam — Hilf man. 9 

opinion, except some valuable pamphlets, which will be re- 
ferred to later, the Government Archives and those of my 
Community; the former have iilready been investigated by 
Mr. Roos, and the latter have had my serious attention during 
the last years. I have already had the pleasure of forward- 
ing to Mr. Max J. Kohler a catalogue of a part of what I 
found (see Appendix I), which I expect soon to continue. 
The time to make public what these archives contain has not 
. yet come, but as soon as I shall liave gathered more connected 
information I shall certainly do so. 

The archives offer almost insurmountable difficulties. Most 
of the oldest papers are in a dc[)lorable state, cither through 
climate or on accoimt of the carolcss way that they were kept 
(this has now been changed for the better). The languages 
used in nearly all documents aro the Spanish and the Portu- 
guese, very often confusedly in ono and the same document. 
Morcover, very often expressions used are from the so-called 
Negro-English (Negro dialect, n mixture of all languages) 
which oll'er to the uninitiatcd a sourco of coustant worry. 
Taking furthor into considoratioii that tlio modo of writing 
these languages which had been adopted had nothing in com- 
mon with any grammatical notion, but was simply as the 
words were pronounced to the car, one will better undcrstand 
how difEcult it is to go through them. 

1G39. The oldest indlcatlon In the archives of the Dutch-Portu- 
giiese Jews shows that the Jews had already settled in 
Surinam in this year. 

1643. As far as can be traced In this year the first marrlage was 
celehrated between Haham Hm Meatob and Jeudit Meatob 
(the first Haham in the colony). 

1652. Lord Willoughby, arrlvlng for the second time in Surinam, 
brings with him several Jewish famllles from England. 

1659. September 12. The Jews are permltted (under patronage 
of David Nassy) to found a colony on the Island of Cayenne. 
According to the tenor of the 18 articles contained in the 
Letters Patent of that date, all the land over which they had 
exercised the right of possession within four years from that 



10 



American Jewish Historical Society, 



Further Notes on the Jews in Surinam — Hilf man» 11 



datc, will become their property; and they will be allowed to 

administer justice according to the Jewish usages and 

* customs. 
1660. One hundred and fifty-two Jews from Livorno settle In Gay- 

enne. The thanksgivlng pronounced for their safe arrival 

may be found in the work of D. Miguel Debarrios. 
1664. May 15. The French take possession of Cayenne and all 

the Jews leave Cayenne for Surinam under leadership of 

David Nassy. 
1667. The Dutch take wlth them a booty of more than 400,000 

guilders. Joh. Hermans, an English Captain, arrives in the 

Colony in times of peace with 7 men-of-war and plunders 

many estates, through which the Jews suffered most. 
1670. Most of the Jews who arrived in the Colony with Lord Wil- 

loughby, leave same again with the vessels of Henry Wil- 

loughby. Two hundred persons in all leave the Colony in 

this way. 
1672. The Jews build a synagogue on the land belonging to the 

famillcs Dacosta and Solls near the spot called Torarica. 

No tnicos thcrooC oxlat. 
1674. April. To tlio daughters of J. Branden a dowry Is given 

(to euch ono of thom) of 8000 pouiula of Bugiir. 
1077. Ton JüwiMh famllloB loavo tho Colony togetbor wlth their 

HlavoB, numborlng in all 322 porsons. 

An uuyluin for tlio odumlloii of childron 1h foundnd In a 

housc belonging to S. Nassy and afterwards presented to the 

Community by him. 
1680. May 6. The Jews under Nassy, Meza, and Aboab lodgo 

remonstrances against certain acts of the Government. 
1682. (and not 1080 as F. & G. have it) Samuel Nassy transfers 

the right of possession of the Jewish Savanna to the Com- 
munity. 

Ab. Nunes admitted as a sworn land-surveyor. 

1685. Sam Nassy bestows 25 acres of land around the syna- 
gogue on the Savanna (this synagogue was not bullt in thIs 
year, but enlarged and much embcllished. The Information 
on this point Is somewhat confused). 

1686. August 9. From Holland the tiding arrives that the 
law on Sunday-keeping does not relato to the Jews. 

1688. Captain Nassy Is the first to arrlve in town with his men 
after the assault on Governor van Sommelsdyck. The two 
vessels " Sara " and " Samuel " belonging to said Nassy are 
manned in order to pursue the riflers. 



\. 



I . 



^1 



(^ 



^^' 



1689. At the assault of the Frenchman Du Casse the defence of 
the principal fortress in the Colony (Zeelandia) is entrusted 
to Captain Nassy with 84 Jewish Citizens. 

1691. Nassy bestows 25 acres of land. , 

1694. S. Nassy settles in Holland. About this time the number 
of the Portuguese Jewish families, exclusive of some 50 un- 
married persons, number 92, and about 10 or 12 German 
families (in all about 570 persons). They possess more than 
40 estates and 9000 slaves. They contribute as a gift 25,905 
pounds of sugar for the building of a hospital and agree to 
Support 12 soldiers and one adjutant. 

1695. Governor van Scherphulsen prohibits the members of the 
Government of the Jewish Nation calling themselves "Re- 
genten " of the Jewish Nation, but only " Regenten " of the 
Synagogue. The Sunday laws brought into force against 
them (but later repealed). 

1696. The " Regenten " are informed that they will have to de- 
fend themselves about a letter written by Samuel Nassy and 
Baron van Belmonte to the Government of the Colony in 
Holland. 

1704. May 3 (and not 1703 us F. & G. havo It). Marrlagoa con- 
tracted solely according to the Jewish tenots are no more 
recognlzcd as logul. About this tlnio tho Gornuin Jows havo 
80 Incroanod that thoy connt half tho numbor of tho Portu- 
guese Jows. 

1707. Tho JüWH allow Governor W. do Goyor 12 ciipablo carpcn- 
tcrs to bulld his house. 

1712. The French take the Jewish Savanna. The Synagogue Is 
desecrated by them and a plg klllcd on the " Theba." 

1719. Governor Coutier receives a present of two cows and 50 
casks of sugar. Commn Raineval receives 10 casks of sugar 
and 24 slaves. Commander de Vries 24 slaves (1731). 

1731. Captain Nassy Is accused of misconduct on an expedition 
against the Bush-Negroes, but Is acquitted. 

1734. The German Jews request to form a separate Community, 
which is allowed. They were, however, prohibited to own 
any possession on the Jewish Savanna, nor were they al- 
lowed to have their own Jurisdiction. 

1747. I. Carrilho, a very important gentleman, a Captain of the 
Jewish Citizens, jolns the enemles of Governor Mauricius. 

1751. Serious disputes in the Portuguese Community. Isaac 
Nassy, Debarrios, and Dacosta depart for Holland to Protect 
there the Interests of partles. 



a. 



V i 



12 



American Jeivish Historical Society. 



1754. May 27. The " Ascamoth " are revlsed. 
1761. The Jews under Sal. de la Parra are very heartlly recelved 
In the Bush-Negro village. 

1767. The slaves of Jews living outslde Paramaribo are not al- 
lowed to come In town. 

1768. The Intention to build a Ghetto for the Jews In Paramaribo 
Is prohiblted. 

1775. The Jews are forbldden to vlslt a theatre erected by some 

amateurs. • 

1781. Dr. d' Anavia, a zealous member of the Society for the Pro- 
motion of Natural History, deccased. 
1784. The Jewlsh Theatre enlarged and embelllshed. 
1791. The Portuguese Jews number 834 and the German Jews 
477, besides 100 Jewish mulattoes, constltutlng In all more 
than one-thlrd of the white popnlatlon of the Colony. 

APPENDIX I. 

PROVISIONAL CATALOGUE OF THE OLD RECORDS OP THE 
DUTCH-PORTUGUESE JEWISH CONGREGATION 

IN PARAMARIBO. 

By P. A. Hilkman, Rabhi of thk Dutcii-Poutugüese Jkwisu 

conoreoation, suuinam. 

Fl HAT TAUT. 

Inventory and Catalogue of Books and Papers of the Archives of 

tho Dutch'Porlnoucsü Jewish Oongrcijation, whioh 

aro noxo fonnd at Paramaribo. 

La. A. Thls Inventory. 

B. Some Inventories of papers of whlch a part were at the 

Jodcn-Savanc, and of which another part have been 
brought over to Paramaribo, whlch latter papers are 
provlsionally published in this Inventory. 

C. Two books contalning an original and a copy of the 

"recuell der prevllegien " (recueil of the Privileges) 
granted to the Portuguese Nation. 

D. Letter-book from March 29, 1780, to September 28, 1792. 
B. A reglster of transfers of land and lots sltuated on the 

Savane from September, 1773 to 1782, In whlch are to 
be found some publlcatlons. 

F. Two scroll-books. 

G. Three books containing "the old Escamot" in Portu- 

guese as well as In anclent Dutch. 
H. The new escamot. 



Fnrllicr Notes on tlie Jews in Surinam — Tlilfman. 13 

I. A book contalning mlnutes up to the year 5467 or 1706. 
A book containing mlnutes from the year 5421 up to 

5500. 
A book contalning mlnutes from 7 Tlsrl, 5492, up to 

5506 or 1745. 
A book contalning mlnutes from October 20, 1751, up to 

February 21, 1769. 
A book contalning mlnutes from February 22, 1769, up 

to April, 1770. 
A book contalning mlnutes from March 13, 1779, up to 

May 8, 1780. 
A book contalning mlnutes from June 12, 1780, up to 

October, 1788. 
A book containing minutcs from March 20, 1781, up to 

July 12, 1790. 
A book containing mlnutes from July 13, 1790, up to 

August 11, 1799. 
A book contalning mlnutes from October 16, 1799, up to 

March 19, 1812. 
A book containing mlnutes from Decombor 1. 1788, up to 

May 17, 1818. 
A book containing mlnutes from April 11, 1812, up to 

March 30, 1817. 
A book containing mlnutes from April 9, 1817, up to De- 
combor 20, 1818. 
A book contalning minutos from Docombor 29, 1818. up 

to September 14, 1820. 
A book contalning mlnutes from Soptombcr 18, 1820, up 

to July 17. 1825. 
A book containing mlnutes from July 13, 1825, up to 

August 18, 1830. 
A book containing mlnutes from September 5, 1830, up 

to December 20, 1840. 
A book containing mlnutes from January 7, 1841, up to 

July 13, 1847. 
A book containing mlnutes from July 4, 1847, up to April 

2, 1857. 
A book contalning mlnutes from April 29, 1855 (from the 

Junta). 
A book contalning mlnutes of meetlngs of Parnassim 

from April 13, 1857, up to 1857. 

A book containing mlnutes of the comblned meetlngs of 

both Jewish Congregations from May 30, 1857. 



IC<A Onvh ivvuo . 



,j. r ,.,! mti V .,■■ •. 






V-.'V'v -'■ 



- . "'"^t 



'■ Av 



.^JS«*^ 



if^l 



^ 




< • 



.•% >--- .. p7 






I 



r^tsi 



(i^ 



m^j>- 



'SjSt^ Pi-pA^yiJl) 



CONTRIBUTIONS TO THE HISTORY OF THE 

JEWS IN SURIXAM. 

By Pkofbssok Richard Gottheil, Columbia Universitp, New York. 
* » * . 

While rummaging, a few years ago, in the book shops 
of Amsterdam, I came across a niimber of charts aod maps 
of Surinam, which are of interest for the local history of 
the Jews there and more particularly in Paramaribo. These 
maps are not dated ; but I believe I am not wrong in 
placing them somewhere between the years 1750 and 1780. 

The oldest and the largest b ears the title: Algemeene (:7yi76j? 
Kaart van de Colonie of Provintie van Suriname. . . 
Door last, op kosten, en met approbatie der E. E. Herren 
Directeurs van de Societeit, naar de naaukeurigste AVaar- 
neeraingen, door den Ingenieur Alexander de Lavaux 
getekent; In't Köper gebragt door Hendrik de Leth. . .CD 
Aecording to Van der Aa, Biographisch Woordenhock^ 
de Leth lived in the middle of • the eighteenth Century, 
and in the catalogue of M. Nijhoff) (N"o. 298, Americana, p. , 
104), the date of the map is given as ^^ circa 1750.^ This 
map gives a detailed picture of all the plantations in the 
Colony, and shows the exact position of the " Joodsche 
Dorp '' and the " Joode Savaane."^* Upon an English map, 
drawn by Captain Edward Thompson and published in 1781, 
I find " Jews' town "also mentioned. (See the ß^or^ of the 



* Philippe Fermin, Description, . , de la Colonie de Suriname^ 
Amsterdam, 17G9, has reprintedthia map. " f tie namea of the owners 
of the plantationa are, however, not given . 

^Asmall reproduction of this map is also to be found in Jan 
Jacob ^^xismok^ Beschryving van Öuiana^ Amsterdam, 1770, p. 520; 
but it contains merely the skeleton, without either the names of 
t he plantations or their ownera . 

9 






IVi- P^^VvCv 



/ '' 












*^ 



130 



American Jewish Hhtorical Society, 



Venezuela Boxindary Comviissiony vol. iv, Atlas, p. 43, 
AVaslnngton, February, 1897.) 

I have selectedin thefollowing Hstthoseplantationswhich 
evidently bclongcd to Jows. I haveused as guide thenames 
of the owners, which are a pretty certain indication ; where 
I have been in doubt, I have indicated the doubt by an 
interrogation point. The names given to the plantations 
might have served as an additional check ; but by the side 
of namcs which are undoubtedly Jewish, c. g., Rama, Carmel, 
Hebron, Moria, Mahanaem, Sucoht, Bersaba, Nahamoe, 
Haran and Petak Enaini, occur others of native or Diitch 
origiu. For the sake of easicr refercnce I have added the 
namcs of the PhiiUations in parenthcses. With the cxeeption 
of three on the Caswinika Creek, all are along the River 
Surinam — showing, how the Jews, even here, naturally 
chistcrcd togethcr. On the Corropine Creek and the River 
Para, thcrc are some plantations belonging to u family 
Pallak. I am not sure tliat this is a form of '^Pollak,'' and 
have, tlierefore, omittcd it. Tlie numbering is that of tlie 
map itself. 

PLAXTATIONS ON TUE CASAriXIKA CREEK. ^ ACRES. 



F. E. R. R. de Prado (Waico rebo). 
T. Pardo (Prado?). 
Iv. G. Jacobs (?). 

PLANTATIONS ON THE SURINAM RIVER. 

15. Widow of Jo. Co. Nassi (Porto Bello). 

20. Sa. Meza^^ 

21. Ishak de David Meza (Venetia). 

22. Solomon Meza fd^Otan). 

23. I. Gr. de Fonseca (Carmel). 

24. Abraham Cohen Nassi (Knynm). 

2.5. David Cohen Nassi (hon Esperansca). 

^ An ofCshoot of the Comowine River. 



2300 
300 



ACRES. 
800 

1000 
1000 
1000 



L 



Ilislory ofthc Jeics in Surinam — GottheiL 131 



PLANTATIONS ON THE SURINAM RIVER. 

26. Abraham de Brito (Guerahr). 

27. Moses Nuiiez Henriquez (Hebron). 

28. David de la Pera (Abocha ßanza). 

29. David idem (Warjamoe). 

30. Ab. Mementon (Byanerahr). 

31. Ab. H^ de Barios (Moria). 

32. Ab. de Pinto (Cadix). 

33. Ab. Bueno : bibax. 

34. Widow of Sara, de la Para (Anoa doel). 

35. rieirs of Sam. Co. Nassi (Inveija). 

36. Ab. Nun. ^Tcnriq^ 

37. Jac. Gabai Crasto (Jeprens). 

38. Neph. Messias (Porfio). 

39. Is. Carelco (Lucha d' Jacob). 

40. Widow of Sam. de la Para (Anca). 

43. Jac. Gab. de Crasto. 

44. Heirs of Moses Cotinhio (Retiro). 

45. Ilcirs of Mo/a (Quamabo). 

46. Sam. d'Avilar (la Diligcnza). 

47. Joode Savane. 1 



48. Jac. IP de Barlos. 

49. Iz. Uz. de Avilas. 

50. Jac. ir^' de Barios (Uncultivated). 

53. AVidow of Gab. Bacza (Mahanaem). 

54. David d'Iz. Messias (Floreda). 

55. Ab. Fonseca Meza (Abroea). 

57. Mord. M. Quiro (Klyn Amst.) 

58. Mos. C. Baeza (Sucoht). 

59. Ilcirs of Mess. Penco (^Yayapinnica). 

60. Widow of Ab. M. Maeza (Bersaba). 

61. Heirs of B^ H' Granada (Pomibo). 

62. Heirs of Jos. Arias (Guillgall ?). 

63. Bene H''' Granada (Nahamoe). 
_64. Jos. Coh. Nassi (la Co nfianza). 



67. B. H' Graiiada (Zaut Punt), 



ACRES. 



600 



400 



2250 
1050 



1775 

800 

800 



110 
200 
550 
250 



500 

450 

430 

1558 









A> 



M 

I F.: 

J f ' l.-f 



f! 



>h 



I li 






i W'^ 









'.•-41 



./^o 



132 



American Jetvish lihtorical Society. 



68. 

69. 

70. 

71. 

72. 

73. 

74. 

75. 

76. 

77. 

78. 

80. 
81. 
82. 
83. 
84. 
85. 
86. 



'M 






■ y j 



:;-i* 



PLANTATIO:^S ON THE SURINAM RIVER. ACRES, m 

Moses Naar (Sarga). 

Is. de David d'Meza (Boavi.sta). 

Heirs of Granada (By Zaut Punt). 

M« de Britto ( Vrapanica ?). 

Widow of Coc. Nassi (de Sonusco). 

Is. de Britto (de Goede Fortuyn). 

Ab. Dovalle (?). 

Is. Henriq^ f Jusego). 

Ab. Pinto. 

Is. Carilho (Ptoode Bank). 

Ab. & Is. Pinto (Stretta Nova). 

Ard^ Ab. d a Costa ( Abofi Pas). 

Heirs of Baeza & da Costa (Cabo Verde). 

Jos. Gabaj Faro (Gooscen). 

lacf de Prado (la Recuperada). 

Pardo Gen^ Carthago (Ptake Kak). 

Mos. Isidro (de Goe de Buurt). 

AVidow of Ab. de Pina ( BehersebnV 



1000 
100 
750 1 
1081-;' 
250^ 
140 'I 
224^ 
1700* 
1800 «' 
1042 "J 






'i-V 1 -f 









1 452 »^ 
283 
400 



Sam. Uz. d'Avilar (de 3 gelroeders). 

1. Widow of Jac. Uz. d'Avilar (Restaurada). 
Esth. Lorenco. 

Btui H^ Morori (Klyn Curacau). 
lac. de Pina (Haran). 
lac. Coh. Na33i (Petak Enaim). 
Dav. Uz. d'Avilar (Parmllk ?). 
Heirs of Sol. les. Levi. 



2. 
3. 
4. 
5. 
«. 
7. 



89. Heirs of Ab^ Arias (Gelderland). 



1000 
1200 

200 ^ 



130 **. 
130 4i, 
130 
300 









.i^^J 



The secoud map bears the title: Xieuwe Kaart van. . . ..., 

Suriname, Comowini, Cottica, en Marawini. . . met naauw-;';-^ 
keurige aanwyzinge van alle de Steden, Sterktens en Plan- iH 
tagien. . . T Amsterdam by J. Ottens.» This map iajyi' 

'According to Van de Aar, Ottens was an engraver who 
hved during the ürst half of the eigbteenth Century. 



; , • ^t'*'-*'^''^ '. 



, * > 



1 '* 
."i .' 

' ',' * 
'S 



'I i f i 1 



i 1 ■ '■"■V \\ 






t?«!-'- 



' -1 t»; 



.f* 



n 






r' *• 



X 



i\ 



iaA 






( 



History ofthe Jews in Surinam — Gottheil, 133 

evidently a little later i n date than the first, and gives us a 
number of new iiaines. The "loods Dorp en Sinagoge" is 
represented by a number of buildings. With the exception 
of one place on the Para Creek, and another on the Cottica 
River, the plautations are still to be found along the Suri- 
nam ßiver. The n umbering is my own. 

PLANTATIONS ON THE PARA CREEK. 

(1). Samuel Nassy. 

PLANTATIONS ON THE RIGHT BANK OF THE SURINAM 



RIVER. 



(2). S. Nassv . T 

(4). Simson. V^ 
(5). M. Nassv. j j ^^»/ 
(G). Moixiesinu s.y I 
(7). Isaque Pcreira. 
(8). Nunes . 



19 



-(10 

(11 
112 



(13 
(14 
(15 



. Rafael Aboafe. 



. losoe en Jacob Nassv. 
. Mose I. de Pona» 
. Parera. (?) 



. Mesa. 

. Josef Nassy. 

. Solis. 



PLANTATIONS ON THE LEFT BANK OF THE SURINAM 







RIVER. 


(16). 


De Fonseca. 


(2i). loods Dorp en Sina 


(17). 


David. (?) 


goge. 


(18). 


De Pina. 


(25). Nassy. 


(19). 


Aron. ■^■^ 


(26). Elias Elv. 


(20). 


Serfatvn. 

• 


(27). de Silva. 


(21). 


Nuiiea da. Costa. . 


(^8). Abram de Piua. 


(22). 


Parada. (?) 


(29). Jaques da Costa. 



.23). Barug de Costa. 



PLANTATION ON THE COTTICA RIVER. 

(30). Saare Brit, (i. e. Sha'are Berit). 

The following alphabetical list ofthe persons and families 
mentioned upon the two maps may serve as the beginning of 
a name-list for Surinam: 



Q^ 















y K-. 



V.. . 



I'ij! 



{ 












%%\i 






it 



134 



Ämmcan Jewish Hiüorkcil Society. 



Aboafe^(z=Aboab), Rafael, ii, 9. 
P^io, IV, 3. 

Arias, Abraham, i, 89. 

Arias, Joseph, i, 62. 

^ Aron, ii, 19. 

Avilar, Izak de, i, 49. 

Avilar, Jacob Uziel d', i, 86, (1). 
Pub. iv, 3. 

Avilar, Samuel de, i, 46. 

Avila/, Samuel Uziel de, i, 86. 

Avilas, (Avilar?) David Uziel d'. 
i, 86, (6). 

Baeza, i, 80. 

Baeza, Gabbai, i, 53. 

Baeza, Moses C.,i, 58. 

Barios, Abraham Henriquez de, 

Barios, Jacob Henriquez de, i, 

•J8, 50. P?/6. iv, 6. 
Brito, (orBritto), Abraham de, i, 

2Q. PxLh. iv, 4. 
Brito, Isak de, i, 73. 
Brito, Moses de, i, 58. 
Bueno, Abraham, i, 33. 
Careleo, Is[aac], i, 39. 
Cajilho, (= Careleo ?), Is[aac], i, 

Costa, i, 80. 

Costa, Abraham da, i, 79. 

Costa. Ban>(zzR5irnn>i)r^a, ii,23. 
Costa, Jaques da, ii, 29. 
. Costa. Nunes de^ ii, 21. 
Cotinhio, Moses, i, 44. 
Crasto, Jacob Gabai, i, 37, 43. 
David, (?), ii, 17. 
Dovalle, (?), Abraham, i, 74. 
,Elv. Elias. ii,2fi. 
Faro, Joseph Gabay, i, 81. 
Fonseca, de, ii, 16. 
Fonseca, I. Gr. de, i, 23. 
Granada, Henriquez, 1, 61, 63, 67, 

Henriques, Abraham Nunez. i. 
36. * 

Henriques, l8[aac], i, 75. 

Henriques, Moses Nufiez, i, 27. 

Isidro, Moses, i, 84. 

Levi, Solomon les., i, ^ß, (7). 



Lorenyo, Esther, i, 86 (2). 
Mementon, Abraham, i, 30. 
Messias, David de Izhac, i, 54. 
Messias, Naphtali, i, 38. 
Mesa [— Meza), ii, 13. 
Meza, i, 45. 

Meza, Abraham Fonseca, i, 55. 
Meza, Abraham M., i. 60. 
Meza, Isaac de David, i, 21, 69. 
Meza, Salomon, i, 22, 
!Meza, Samuel, i, 20. 
Montesinas, ii, 6. 
Moron, H(enriquez?), i, 86, (3). 
Kaar, Moses, i, 68. Pub, iv, 4. 
Kassi (Nassy), ii, 25. 
Xassi, Abraham Cohen, i, 24. 
Nass!, Coc(?), i, 72. 

■Nassi. Da vid Cohen , i, 25. Pub. 
IV, -d. 

Nassi, Isaac Cohen, i, 86, (5). 

Jsassi. Jacob, ii. 10. 

Nassi, Joseph Cohen, i, 15, 04. 

Nassi, Joseph, ii, 14. 

Xassi, Samuel, 1,35; ii, 1, 2, 3. 
Prö<. iv, 3. 

Nunes, ii, S. 

Para, Samuel de la, i, 34, 40, iii. 

Parada(?), ii, 22. ' 

Parera. (mPereira?), ii. 12. 

Penco, Messias, i, 59. 

Pera, (= Para ?) David de la. i. 
28, f:-9. ' ' 

Perelra. I-^anuR. ii, 7. Pub. ii, 76; 

IV, 3; vi. 18, 19. 
Pina, de, ii, 18. 

.Pina, Abraham de. i, 85 : ii. 28. 
Pina, Jacob de, i, 86, (4). 
Pinto, Abraham de, i, 32, 76, 78. 
Pinto, l6[aac,] i, 78. 
Pona, Mose, I. de, ii, 11. 
Prado, Gent. Carthago, i, 83. 

Prado laq' de, i, 82. Pub, iv, 3; 
vi, 19. 

Quiro, Mordecai M., 1, 57. 

Serfatyn, ii, 20. 

Silva, de. ii,27. 

Simson, ii, 4. 

Solis, ii, 15. 



:^' 



;♦'« 



Ti 



-**.;^'«* 



'::n 






l^^S^tfl 








Hislory ofthc Jews in Surinavi — Goühcil. 135 

It is possible that some duplicates will be found in the 
abovc h'st. This is due to the fact that the sccond map does 
not give the prenomen. The variations in spclling are not 
due to my own fault. 

The plan of the city Paramaribo or New Middelburg, as 
it was for a time called, is taken from the "Landkaart van 
de VolkplantiDgeu Suriname eu Berbice.'' Its date may 
be a little later than that of the other two ; but there is 
nothing to indicate the exact period it represents. Atten- 
tjon may be called to the ^^ Jooden Eree-Straat,^^ No. 6 : the 
Portuguese Synagogue, No. 13 ; and the German Synagogue, 
pjo. 14. 

The picture of the Jews' Savanna seems to me to belong 
to some aecount of Surinam, published during the early part 
ofthc ninctccuth Century. Itboarsthc legend ^* Gesicht van 
de Jooden Savane, in de Colonie van Surinamen, van de 
Rivier zyden te zien.^' I do not knowits jirovenance.^ 

Anothcr picture of the Savanna is to be found in M. D. 
Teenstra, Dö Landhouw in de Kolonie Suriname^ Groningen, 
1835, vol. ii, p. 142. I appcnd bis aecount of the Savanna, 
a sad picture of what was once a flourishing Community, (sce 
also. Van Sijpesteijn, Beschrijving van Suriname^ 's Graven- 
hage, 1854, p. 85). 



% 



APPENDIX. 

[Translation of Teenstra, Agiucultuke in Surinam, 

II. pp. 133 et scqJi 

§2. DESCRIPTION OF THE JEWS^ SAVANNA. 

The savanna of the Jews is an insignificant village or 
hamlet, being the property and the late residence of Portu- 

* In J. G. Stedman, Narrative of afive yean* Expedition agavist the 
revolted Negroea of Surinam, 2(i ed., 1806, vol. ii, p. 303, there is a 
small picture entitled "View of the Settlement called the Jews* 
Savannah." 




• ;>• 



1 Suriname 



■^ 






CORNELIS KOEMANS: Biblio^raphy af printed maps 
of Suriname 1671-1971# Amsterdam, Theatrum Orbis 
Terrarum, 1973^ (MiU: Z6027.S93K77) 



f 



1671 
MOGGE, W. 

Caerte ofte vertooninge van de Rivieren van Suriname en Commewyne 
met verscheyde creken uyt deselve spruytende, als Para, Surinoo en 
Cütteca ende ander meer gelyck die nu tegenwoordich bewoont verden. 
Anno 1671. 

1 : 250,000. Without border, size of the copperplate 52 x 41 cm. 

This is the oldest known printed map of Suriname'. Its attribution to the 

landsurveyor Willem Mogge is based on the following facts: 

Willem Mogge was the one and only surveyor despatched to the colony in 

1667. In his instructions, the drawing of the kind of map mentioned 

above was stipulated.* 

Further the name Mogge is shown at the Commewijne river. This 

engraved map, without imprint is supposed to be derived^ from one or 

two ms. Charts in the John Carter Brown Library, Providence, N.J. One 

of the Charts is on vellum, dated 1667; the other map is undated and is 

preserved in the Blathwayt-atlas. Another engraved map, but from British 

origin (see no. 3) is certainly based on the dated ms. map of 1667, 

representing the same area. 

A second amended edition of Mogge 's engraved map has the date altered 

into 1677 and has several new names of ov^ers and plantations added, as 

well as a vignet and illustrations. 



Space foT annotations 



l;t 



i 



»''^' 



** M/' 



1 



m 



«u 



'••-»'..<.. , 



■ «*•»* *.Lt 



20 



■■' ■'/ 



• >♦.»>..».»»» »>«'*«N«<«i« n «#i'i .um»*!» »v)^ 



FERMIN'S MAP 

20 (1769) 

FERMIN,Ph. 

Carte de la Colonie de Suriname, situ^e dans TAmerique Meridionale en 
Terre ferme, ä six Degres de LatitudeSeptentrionale,& ä dixneut Degres 
quinze Minutes de Longitude, avec toutes ses Rivieres, Criques & c. Sur la 
quelle on a numerote toutes les habitations & leurs noms. comme on les 
trouvera dans la Liste Generale, qui suit immediatement la dite Carte: la 
quelle ä ete dressee d'apres celle que Messieurs de la Societe de Surinam 
ont fait faire dans le Rays. Par Mr. A. de Lavaux. 

1 : 300,000. 41 X 53 cm., with the title-border. Copper-engraving. 

In: Philippe Fermin, Description generale, historique, geographique et 
physique de la colonie de Surinam. A Amsterdam, chez E. van Harreveit 
1769. vol. I. 

This map is a rather good copy at about half the scale of A. de Lavaux' 
map of 1737. 

21 1770 
FERMIN, Ph. 

Nieuwe Kaart van de Colonie van Suriname, met alle derzelver rivieren, 
kreeken enz. V. van der Plaats junior excud. 1 770. 

1 : 300,000. 40.5 x 54 cm. Copper-engraving. 

In: Nieuwe Algemeene Beschrijving van de Colonie van Suriname Te 
Harlingen, V. van der Plaats, MDCCLXX. 

22 1775 
FERMIN, Ph. 

Topographische Charte von der Kolonie Surinam, welche in dem Theile 
des vesten Landes von dem Mittäglichen America, unter dem 6 ten Grade 
mitternächtlicher Breite und dem 19ten Grade 15 Min. der Länge 
gelegen ist. Worauf alle Wohnplätze und deren Nahmen, wie man sie in 
der unmittelbar nach dieser Charte folgenden Haupt Liste verzeichnet 
findet, numerirt sind; nach derjenigen verfertigt, welche die Herren von 
der Gesellschaft in Surinam alldort haben aufnehmen lassen. Durch Herrn 
A. von Lavaux. 
Gericke Junior Sculps. Berol. 1775. 

1 : 300,000. 41 x 53 cm., with the title border. Copper-engraving. 

In: Philippe Vtimin, Ausführliche historisch-physikalische Beschreibung 
der Kolonie Surinam Berlin, 1775, 2 vol. 

This map is a faithful copy of the map in the French edition of Fermin 
ofl769. 

U.B.A. 28-28-12. 



OUj/. HiU 



Cooy , 




nM 



► » V«MM>« *«•*•*• .,• 



■ »*• ••■•t«iV*«i 



A 



f 



mufimmW* I inwv^mmfmmm'^ 



«pnppMWMMiNpappimR 



w^m 



^ 



ifck>..,.., ..j^.j^ .. .^.■...i-^^^ ^^l ^ ^ ^ 



1 



OCH 

XXI3 

D1|1K2 



eere Helleman 

^» . . ■ ' 

k van onafge- 

achting, welke 



9 

rzame Dienaar 



esche Joodsche 






li>>i — üt ,Li. 








HP 



^j^ 



t^-. ^^^. h. .- . .^..^.^.^ ^.^..>>^^,,^ 



.i..ii.,..,^L^i^j>.L.,^,. .>.i .. ...^f— ^..1 ,i^<iiiiiyütf-r-rttiiMir^-^--' 1. . 






I'. 



DENTZ, FRED (ERIK) OUDSCHAWS. 

(OUDSCHANS DENTZ) De Kolonisatie van de Portugeesche 
Joodsche Natie in Suriname. 1927. 63p. 



V' 



f 



Bijlagt IV. 



GESCHIEDKUNDIGE TIJDTAFEL VAN DE NEDER- 
LANDSCH PORTUGEESCH ISRAELIETISCHE GE- 

MEENTE IN SURINAME. 



1642/3. 



1662. 



1639. Uit de archieven van de Portugeesch Israelietischc 
gemeente blijkt het, volgens documenten uit den 
Engelschcn tijd, dat er reeds Joden in Suriname 
wonen. 

Het eerste huwelijk wordt ingezegend tusschen den 
Haham Ishak Meatob, den eersten Oppei'rabbijn en 
Jehudith d/o Jechiel Meatob (14 EUoel 5403). 

Lord Willoughby of Parham komt voor de tweede 
maal in Suriname, met zieh brengende een aantal 
Joodsche gewinnen uit Engeland, die zieh op de 
Savanne bij de Cassipoera in Thorarica vestigen» 

1661/2» Stichting van de Portugeesch Joodsche gemeente 
in Suriname (5422). 

1663. David Mercato vindt eennieuwe wijze uit om suiker- 
molens te bouweii. 

1664. De Franschen nemen bezit van Cayenne (15 Mei) 
en de aldaar wonende Joden trekken onder David 
Naäsy naar Suriname. 



1665* 



1665/1671. 



Het Engeische koloniale Gouvernement verleent op 
17 Augustus aan de Hebreeuwsche Natie belangrijke 
voorrechten, o,a. tot vrije uitoefening van godsdienst 
en tot het bouwen van kerken en scholen. 

De eerste Synagoge tusschen deze jaren gebouwd op 
een stuk land, toebehoorende aan de families da Costa 
en Solis. 



1667. Bij de verovering van Suriname door Abraham 
Crijnssen bevestigt deze in de artikelen 3 en 4 van het 
op 6 Maart gesloten verdrag met Byam, de bestaande 
rechten en Privilegien der Port. Joodsche Natie. 

51 



t 



1«^ 

J » 



^.i 



il 



; 



» 






,■ t 



6. 



•■ J» 



I h ^ 



n 



,^ 












it 



ü 



4 



'vr«'f>i*t'ipi 'iBii ■iMP I 




%r 



1^ 1 1 | rn ^imm .fpt li ü i J.W » II 






^'<ii y w 



fr' 



M^ 



% 



«**•' ^fvi- 



'«f.r 



C 



1668 Op hct tijdstip der ovememing van Suriname — 
1 Mei — waren er in de Divisie Thorarica zes plan- 
tages met 181 slaven, 39 suikerketels en 66 stuks vee, 
toebehoorende aan 18 Portugeesche Joden» 

1668. Joseph Nassy aangesteld als Commandeur van de 
rivieren Sinamery, Iran en Connamawe. 

1670. Het grootste gedeelte van de Joden, die met Wil- 
loughby naar Suriname waren gekomen, verlaat de 
kolonie, tezamen 200 personen* 

1674 In Aprü verschepen de Port, Joden de eerste 8000 
pond suiker naar Amsterdam, bestemd als bruidschat 
voor de dochters van J. Brandon aldaar. 

1675. Een groot aantal Portugeesche Joden verlaat ander- 
maal de kolonie. 

1677. Oprichting op de Joden Savanne van een broeder- 
schap tot instandhouding van een leerschool „Hets- 
Haim*' (Boom des levens). Kapitein Nassy sticht een 
qpvoedingsgesticht voor kinderen, dat hij aan de ge- 
mcente aanbiedt. 

1677. 10 famUies met hunne slaven, tezamen 322 personen, 
verlaten andermaal de kolonie. 

1677. Isack Mesa, Samuel Nassy en Jacob Pereira in den 
burgerlijken krijgsraad benoemd. 

1678. Samuel Nassy aangewezen om de oproerige weggc- 
loopen negers te verjagen. 

1679 Uit een schrijven van H. H. M. blijkt, dat de Jood 
Fonseca den Gouverneur van Barbados aanbiedt, om 
de kolonie Suriname onder den Koning van Groot- 
Brittannie te brengen. 

1682. Abraham Nunes Henriqucs toegelaten als landmeter 
binnen hct district en de divisie van de Joodschc 
Natic. 

1682. Samuel Nassy schenkt in September de Joden Savanne 
aan de Port. Joodschc Gemeente. 



k 



I 



i 



52 



o 



• • 







7^ 



1684. Samuel Nassy benoemd tot Jurator in de Suriname. 

1684. Volgens de lijsten van hoofdgeldschuldigen zijn er 
232 Joden, t.w. 105 mannen, 58 vrouwen en 69 hin- 
deren. 



t 



c 



1685. De tweede Synagoge (Beracha Ve Salom-Zegen en 
Vrede) op de Joden Savanne ingewijd. Samuel Nassy 
schenkt 25 akkers land rondom de Synagoge aan de 
gemeente. 

1686. Samuel de la Parra benoemd tot Commissaris voor 
het schoonhouden van de Cassawinicakreek. 
Bericht uit Nederland ontvangen, dat de wet op de 
Zondagsrust niet van toepassing is op de Joden. 

1689. Samuel Nassy bezet met de Joodsche divisie, groot 
84 man, het fort Zeelandia en verdedigt het met goed 
gevolg tegen de Franschen onder Du Case. 

1691. Samuel Nassy schenkt in Augustus nogmaals 25 
akkers land aan de Joden Savanne. 
Gouverneur Van Scharphuizen schenkt bij giftbrief 
van 12 September 100 akkers land aan de Joden 
Savanne. (Titel VIII, No. I van het Recueil der 
Privilegien) . 



4 



f 



{ 



1693. Josua Servatty Pina benoemd tot houtvester en wey- 
meester. 

1694. Er zijn ongeveer 92 Portugeesche Joodsche families en 
ongeveer 50 ongehuwde Port. Joden in Suriname, 
die meer dan 40 plantages en 9000 slaven bezitten. 

1695. Voor de stichting van een gasthuis te Paramaribo 
schrijven 63 Portugeesche Joden voor een bedrag 
van 25905 pond suiker in. 

1712. De Portugeesche Joden onder Isaac Pinto bewijzcn 
goede diensten bij den inval van Cassard. De Fran- 
schen nemen de Joden Savanne. 

1718. Placaat van 21 November, houdende verbod aan de 
Joden om op Zondag handel te drijven. 

53 









;4 






\ 






O 



• ^ 



c 



c 



r 



1719. De Synagoge NeVe Salom tc Paramaribo ingcwijd« 
1730. Van de 400 plantages behooren er 115 aan Joden, 

1734. De Hoogduitsche Joden vormen een eigen gemeentc 
cn verkrijgen onder zekere voorwaarden van de Por- 
tugeesche Joden het gebedehuis NeVe Salom (Reso- 
lutie van Directeuren van 6 Januari). 

1735. Het contract wordt geteekend, waarbij het gebedehuis 
NeVe Salom aan de Hoogduitsche Joden overgaat 
(5 Januari). 

1737. De Synagoge der Portugeesche Joden Sedek Ve Salom 
(Rechtvaardigheid en Vrede) ingewijd. 

1743. De Boschnegers dooden David Nassy, die dertig 
tochten tegen hen heeft ondernomen. 

1746. Het oorspronkelijk Recueil der Privilegien, vergund 
aan de Portugeesch Joodsche Natie wordt vervaar- 
digd door Ph. Camyn, gezworen klerk ter Secretaric, 
volgens contract van 24 Januari. Het uitgangspimt 
is het Engelsch Charter van 17 Augustus 1665. 
Is. Carillo, een zeer invloedrijk Portugeesche Jood en 
kapitein van de Joodsche burgerij, voegt zieh aan de 
zijde van de vijanden van Gouverneur Mauricius. 



1748. 
1750. 



Herziening van de Ascamoth. 

Isaac Nassy en 200 van zijn manschappen worden 
gedeeltehjk gedood, gedeeltelijk zwaar gewond in 
een strijd tegen de Boschnegers. 



1754. De Ascamoth bij brief van 22 Augustus door de Prinses- 
Gouvemante herzien. 

1759. Joodsche kleurlingen richten een genootschap of 
Siva op, geheeten ,,Darhe Jesarim'^ 

• 

1767. Men wil voor de Joden te Paramaribo een Ghetto 
instellen. De plannen komen niet tot uitvoering. 
Den slaven der Joden, die buiten Paramaribo wonen^ 
wordt verboden naar de stad te komen. 



54 














1775» De Joden mögen de schouwburg van de Christencn 
niet bezoeken. 

1776. De Joden richten te Paramaribo cen eigen schouw- 
burg op. 

1784. De Joodsche schouwburg vergroot en verfraaid. 



1 



c 



t» 



1785. Het letterkundig genootschap ,,Docendo Docemur 
opgericht (17 September). 



1785. Met veel luister viert men het eeuwfeest der Synagoge 
Berache Ve Salom op de Joden- Savanne. (12 October). 
Joseph Wallach houdt de feestrede. 

1787. Een nieuw Ascamoth vastgesteld door de Junta en 
provisioneel goedgekeurd door den Gouverneur- 
Generaal, dat, hoewel geen bekrachtiging in Neder- 
land gekregen, als reglement voor de gemeente is 
blijven gelden. 

1788. Vijf Regenten en representanten van de Port. Joodsche 
Natie schrijven een geschiedenis der kolonie Suriname, 
geheeten „Essai Historique sur la colonie de Surinam, 
avec THistoire de la Nation Juive Portugaise et Alle- 
mandey Etablie, leurs Privileges, immunites et fran- 
chises: leur Etat politique et moral, tant ancien quc 
moderne: La part qu'ils ont eu dans la defense et dans 
le progres de la Colonie". 

1791. De Portugeesche Joden bezitten slechts 46 van de 
600 plantages; hun aantal bedraagt 834. 

1791. Van de „Essai Historique" verschijnt een Nederland- 
sche vertaling door M. P. de Leon, S. H. de la Parra, 
D. C. Nassy en S. H. Brandon, geheeten: „Histo- 
rische proeve over de Kolonie vah Suriname, Geschie- 
denis der Kolonie van Suriname, geheel opnieuw sa- 
mengesteld door een gezelschap van geleerde Joodsche 
mannen aldaar", Amsterdam en Harlingen. 

1793. Een aantal Joodsche ,,Couleurlingen" eischt rechten 
als leden der gemeente. 

1796. Eenige Portugeesche Joden schrijven voor cen bedrag 

55 



c 



i: ^-.: 



r 



van / 58930. — in voor ccn opvocdingshuis van arme 
kinderen van alle gezindten» 

1799. David^e Is. C. Nassy huwt met Ribca de David de 
la Parra. Zij zijn het e erste bruidspaar dat de huwelijks- 
voorwaarden in het Nßderlandsch en niet in het 
Hebreeuwsch of Portugeesch doen opstellen. 

1800. De kerk der Joodsche kleurlingen op het Sivaplein 
wordt afgebroken. 

1825. Bij publicatie van 20 Juni G.B. no. 3, wordt het K.B. 
van 2 April 1825 no. 149 afgekondigd, dat verklaart, 
dat alle Privilegien aan de Joden verleend binnen de 
Westindische volksplantingen, zi)n afgeschaft. 
Voor de Portugeesch Israelietische gemeente wordt 
de naam vastgesteld van Nederlandsch Portugeesch 
Israelietische Hoofd Synagoge. 

1827. De Synagoge op de Joden Savanne vertimmerd en 
verbeterd. 

1828. Inwerkingtreding van een nieuw Regeeringsreglement 
voor de kolonie Suriname, waardoor o.a. Joden open- 
bare ambten mögen bekleeden. 

1832. Het dorp op de Joden Savanne door brand grooten- 
deels verwoest (10 September). 

1836. De Synagoge NeVe Salom opnieuw vergroot en ver- 

fraaid. 

» 

1837. In plaats van Portugeesch gebruikt men thans voor 
de notuleering de Nederlandsche taal. 

1838. Er gaan inteekenlijsten rond tot herstel der gebouwen fC(^i^ ^(?i/<iiiKc< 
op de Joden Savanne. 

1852. Het voorstel wordt verworpen tot samensmelting van 
de Portugeesch- en Hoogduitsch Israelietische ge 
meenten. .\ 

1854. Inwijding van de verbouwde Synagoge der Ned.Port. 
Israelietische gemeente. 



r 
1 



56 



it 



V •>•»' 



r 



0* 



i> 



I 



l. 



1857» Het armenfonds der Ned. Port. Israelietisciß^emeentc 
opgericht. 

1858. De Opperrabbijn M. J. Leeuw^nstein houdt zijn 
intreepreek te Paramaribo. 

1861. De Gouvernements resolutie van 19 April no. 7 
bepaalt, dat Tiet archief der voormalige rechtbank 
op de Joden Savanne in de Surinaamsche koloniale 
bibliotheek zal worden geplaatst als eigendom van 
het Gouvernement. 

1864. De Opperrabbijn Leeuwenstein overlijdt. 

1865. Tot dit jaar wordt er nog kerkdienst gehouden op de 
Joden Savanne. 

1907. Het 50-jarig bestaan van het armenfonds feestelijk 
herdacht. 

1916. Het archief der Ned. Port. Isra^lietische gemeente 
tot 1864 naar het Rijksarchief overgebracht. 

1926. De kerkeraad der Ned. Port. Israelietische gemeente 

brengt ter kennis van het publiek, dat zonder schrifte- A^^^"^""^ *^^^ 
lijke vergunning de Joden Savanne niet toegankeliik is. 

1926. De heer Fred. Oudschans Dentz, te *s-Gravenhage 
roept eene commissie in het leven, welke zal trachten 
gelden in te zamelen voor herstel van den bouwval 
van de Synagoge en de begraafplaatsen op de Joden 
Savanne. 



*5 



57 



( ^ 



gewoond hecft, doch zieh thans te Utrecht ophoudt, heeft vcelc 
proeven gedaan op het water dat boven van den berg afvloeit en 
daarbij gevonden, dat hetzelve de verstoppingen tegenstaat en 
afdrijvend is; iets waan^'an ons de waarheid, bij ondervinding, 
duizend maal gebleeken is: want wanneer men dit water in den 
Zomer of op eenen anderen tijd, waarvan men verzekerd kan zijn 
dat het met geen regenwater vermengd is, gebruikt, na het al- 
vorens met Rhijnsche wijn en suiker vermengd te hebben, bevindt 
men dezelfde opzieding, en hetzelfde uitwerksel alsof het met 
Seltzer- of Spawater wäre vermengd geworden, uitgezonderd de 
reuk en ziltige smaak, die aan deeze wateren eigen zijn; doch 
welke aan dit water gansch en al ontbreken. 

De Jooden maakcn 'er gebruik van in de geneezing van derden- 
daagsche koortsen en in ziekten, die uit verstoppinge ontstaan^). 

Even voor deezen berg neemt het Kordon, of de linie van ver-- 
dediging der Kolonie, een begin, en is beurtelingsbezct met een' 
post van Kapitein, v<in een Piquet, en een' post van Sergeant enz. 
tot aan den grooten post van Major, genaamd Mauritsburg, daar 
men het hospitaal heeft, waarin de zieken van de andere posten 
worden gebragt om daarin bezorgd te worden. Ter zijden van dee- 
zen post vindt men de zogenaamde huishoudelijke wooning van het 
Kordon, sedert het Gouvernement van den Heer Beeldsnijder, be- 
kend bij den naam van Gouverneurs tust, en voorheen bij dien van 



1) In aansluiting aan de lijst der geneeskrachtigc planten kan nog iets 
worden tocgcvoegd over het water, dat op de Joden-Savanne in Suriname 
sinds menschenheugenis in een dun straaltje uit een heuvel loopt en aan den 
voet van dien heuvel een klein bcekje vormt en gebruikt wordt bij verstoppin- 
gen. Het watcr is koud en bruingekleurd door de humusstoffen en niet door 
ijzerverbindingen. 

Een onderzock van het water bracht aan het licht, dat het gemiddeld bcvat 
per liter: 60'— 100 milligrammen verdampingsrest; waarvan 40'— 60 m.gr. 
humusstoffen en 20— '40 m.gr. zouten. 

De zouten bcstondcn uit keukenzout, carbonotcn en hoofdzakelijk uit kiezel- 
zure zouten. De werking moet dus waarschljnlijk worden tocgcschrevcn aan het 
gehalte van humusstoffen. 

Dr. Justus Petrus van Stuyvezand, werd in 1759 stadsdoctor in Utrecht, 
in 1766 Praeses en vertrok in datzelfde jaar naar Suriname met zyn zoon, 
met het doel om in het huwclijk te treden met mejuffrouw Van Kopercn. 
Toen het huwclijk niet doorging, heeft hij zieh verbonden met Dr. Moesncr, 
directeur van het Hospitaal, om samen de geneeskundige praktijk in de kolonic 
uit te oefenen. 

Zic „Gcnccskundig bronwater van de Joden Savanne", door Dr, J. Sack, 
Bulletin no. 13 (1908) Inspectie van den Landbouw in West-Indic en „Wapen- 
borden van de voorzittcrs van het Utrechtsche CoUegium" door Dr. A. J. 
van der Weyde. arts te Utrecht, bb. 59. Ned. Tydschrift voor Geneeskundc 
4 Juli 1925. 2dc helft, no. 1. 

32 



^ 




^tl^iiÜtiÄLuiM 



GEZICHT OP DE JODEN SAVANNE. 
Naar een teekcning uit den atlas behoorende bij het werk van M. D. Teenstra „De Landbouw in 

de kolonie Suriname", 1835. 



5j-:/-,.:v;^-;-..?' 






•*■. 






.<»^' 













• . ^?>^N^<<* 






GEZICHT OP DE JODEN SAVANNE. 
Teekcning naar de natuur uit „Voyage ä Suriname" door P. J. Benoit, Brüssel, 1839. 

Lithographie van Madou en Lauters. 



,-K. k» «*. m^ *«■•-■ 



^^?^^^^^^T^-;t.'J ^:^^zljr-^ U-.*t.ty^-,v .'i •>». -^'^i*. -— • > — ,.-»ilu..-. .-w ^ttur^*^*— 



■.„ I m. II." ■■ j'».V n' '" ■! ' < ". ' "V....' '"; I.-' J' — "^" 







. * ' Ißt ' .» j A. T* Ä«^ > 












'-■<*. 










' ■■i'' ..■'-. 









Gericht op de Synagoge en hct kerkhof der Joden Savanne van de ziide van het Kordonpad gezien 
Sar e n fotoSraL van Mcj. A. Curiel uU de ..Gezigten uit Neerlands West-Indien. naar de natuu 
Naar een totog a j G W A. Voorduin. Luitenant ter Zec, op stcen gebragt door Jhr 














^"ii 



Rhehobot, zijnde een Hebrecuwsch woord, dat rüste bcteekent. 

Deeze wooning bevat in haaren omtrck schoone tuinen, beplant 
met veelerlei kruiden, kleine boomen en keukenvruchten; als ook 
groote weidlanden, waarop een genoegzaam aantal vee onder- 
houden wordt, 20 tot dienst van het hospitaal te Mauritsburg, als 
tot onderhoudt der paarden en muilezels, die men noodig hecft 
om de leevensmiddelen uit de Savanne over te voeren, en aan de 
verscheiden posten tusschenbeiden te bezorgen. 

Alles is daar zo hecht gcinaakt, en wordt 20 geregeld onder- 
houden, dat deeze wooning inderdaad een aangenaam voorkomen 
heeft, zonder dat 'er eenigerlei pracht, hoe genaamd vernomen 
werde, of iets in voorkorae, dat niet volstrekt noodzakelijk is. 
Hier ter plaatse ziet men de misdaadigen, zoo Blanken als Negers, 
geboeid den hun opgelegden arbeid verrichten, om dus voor hun- 
ne wanbedrijven te boeten; en dus mag dezelve met reden het 
Raspkuis van Suriname genaamd worden. Van den post Major 
Mauritsburg, komt men, längs een weg van vier uuren gaans. op 
de hoogte van de rivier Commowine: deeze oversteekende komt 
men aan 't begin van het tweede Kordon, dat zieh bijkans tot aan 
de zee toe uitstrekt. 

De weg van het eerste Kordon, zijn begin neeraende bij de 
Savanne, heeft de breedte van tusschen de 150 en 200 voeten, 
eenen grond van wit zand, en is aan den eenen kant, bezet met 
krijgsposten, en, aan den anderen, mtt een digt bosch, waar door 
te wege gebragt wordt, dat deeze weg een der allervermaakelijk- 
sten is, *t zij men dien in karos of te paard längs rijde, of ook te 
voet bewandele. 

Voor deezen telde men in de Savanne 75 of 80 huizen, be- 
woond door 50 of 60 huisgezinnen, waarvan ieder vier of vijf 
slaaven had, met genoegzaame leevensmiddelen, dieze om niet te 
kreegen van de nabij gelegen plantagien, dezelve hielden zieh in- 
zonderheid bezig met het vervaardigen van planken en timmer- 
hout, waarbij zij hun bestaan vonden. Thans, dewijl de Natie de 
meeste haarer plantagien verlooren heeft, en wel 5/8 van haare 
bijzondere leden te Paramaribo woonen, is dit vlek bijna een woes- 
tijn, in zo verre, dat 'er geen andere inwooners zijn dan 22 arme 
huisgezinnen en 49 huizen, zijnde alle de overigen onder voet ge- 
Valien, wegens 't onvermogen van derzelve meesters omze te her^ 
stellen. Deeze arme lieden, ten getale van 100 of 120 persoonen, 
die er thans woonen, hadden voor deezen hun bestaan in de koop- 
manschap, dieze dreeven met de Officiers en Soldaaten van het 
Kordon, welken zij alles leverden wat ze noodig hadden, tegen den 
gewoonen prijs van Paramaribo; maar dewijl 'er, ongelukkiglijk, 

% 33 



(Mozes Heiman Gans: Memorbook . Baarn|1971| p.267) 



•^ 










• 1 ; 

• ■ • • 
•.- -'S 



. t 









A . A « ~ .■•*■ ** «"• « •.•4., 







üczccAt^ yrut 



dc/^6 



a/)ti7ie 




y'xey^ ofthe Jewish Savannah* (in Surinam). (Engraving front 
Reize naar Surinamen (Voyage to Surinam) by J. G. Stede- 
man, 1800.) 



ihc llistory of the Colony of Surinam ... entirely rewritten hy 
(i Society oflearned Jewish residents (1791) contains a report 
about this Jewish village *cight or ten miles up-rivcr from 
Paramaribo, on thc Icft bank ofthe Surinam, located in a 
place known to the Jcws by the name of Savannah, and so- 
lallcd bccaiise of the extensive pastures surrounding it\ Here 
thcre stood a good fifty houses surroiinded by Jewish planta- 
tions. So important a position did Jews hold in Surinam that 
they looked upon themselves as modeis of what Jews could 
have achieved in Europe, given füll equality. In 1781, when 
ihe German writer CG. Dohm published bis Über die buer- 
verliehe Verbesserung der Juden. (On the civic improvement 
ofthe Jews), the most prominent Jew in Surinam responded 
with an Essai Historique sur la Colonie de Surinam, in which 
he claimed that the history of Surinam proved that *Jews can 
generally become as good Citizens as Christians, as soon as 
they are allowed to do so\ 



Thc Governor of Surinam, Aersscn van Sommcisdijck, callcd 
the Jews *our best colonists'. In the eighteenth Century there 
evcn arosc a special Community of coloured Jcws, biil whcn 
the revolt of the Negrocs during thc American War of Inde- 
pcndcncc produccd a trading slump, it was thc Jcws who 
were hit lirst of all. A recovery admittcdly followcd but by 
then Savannah had bccomc a ghost town. 
At first thc I^ortugucsc Community oulnumbcrcd thc Cicrman, 
but this was later to change: in 1791 there were 834 F^ort- 
uguese and 447 German Jews in Surinam. The beautifully 
carved tombstones, which were dug up some fifty years ago 
and restored, strongly resemble those found in the Port- 
uguese cemetery in Ouderkerk, and like the *Joden- 
breestraat' in Paramaribo, they reflected the dose links that 
existed between Jews in the Dutch colonies and those in the 
home country. 




Sb"^ [a^iA] 



S Ql'^ f CK/nXs^ 




i 



>, 









^A 






^c 






















^na'f «♦« 



o<< 



n ^ 



^r^^. 



// 






^ 

R 



05 






AXC 



t 
I 



3r 



\ 



\ 

• * 














^ 



•3 









vi 



I; 



«0 •^ 



'^a^» *■ 



z 

z 

> 

< 



y rC U ^ <^ 



CO 



N 

2 
< 
> 



waartoe zi; m 1716 ccn erf aan de Keizcrstraat kregen, en het in 
172^ door Mahamad en adjunctos gcnomen bcsluit tot scheidinq 
van de Hoogduitsche Natie gaven aanJeiding tot geschillen, waar- 
over de Gouverneur bij schnjven van 9 Maart 1729 de uitspraak 
van Directeuren der Societeit inriep; de kwestie werd beeindiqd 
door de resoJutie van Directeuren van 6 Januari 1734 en het Con- 
tract van ä Januari 1735. bij hetwclk het gebedchuis NeVe Salom 
l rt-is ces Vrcdes) te Paramaribo aan de nieuw opgerichte Hooq- 
duitsche gemeente overging. 

De Portugeesche Joden gingen daarna een nieuw gebedehuis te 
Paramaribo bouwen dat den naam ontving van Sedek Ve Salom 
{Rechtvaardigheid en Vrede). Nadrukkelijk blijven de Askamoth 
vermeiden, dat er voor de Portugeesch-Joodsche Gemeente siechts 
eene Synagoge, die op de Savanne, zou bestaan, terwijl het gebouw 
te Faramaribo niet meer zoude wezen dan een „Gaza de Ora^ao." 

TWISTEN IN DE GEMEENTEN. Inwendige twisten hie- 
ven der gemeente niet gespaard. In 1689 had Sam. Nassy door 
„breu/.en tegens der Joden ccrcmonien" zulk een beroering qe- 
wext aat er verscheidene gekwetst werden; door een schrijven 
van het Amsteraamsche Rabbinaat werden de gemoederen toen 
tot bedaren gebracht. 

VERHOUDING VAN JODEN EN CHRISTENEN Hun 
aantai was vooral in verhouding tot dat der Christenen belanq- 
rijk. In een amötelijk rapport van 1675 luidt het: ..and findinq 
the^jews to be as considerable both for nuwber and fortune " 

legen het einde der 17de eeuw was de verhoudinq van Joden 
tot Christenen als 3 : 1. a j " 

UITTOCHT DER JODEN. Niettegenstaande in 1670 door 
het dnjven van Willoughby 200 Joden met de schcpen van diens 
zoon Henry de kolonie verlieten, in 1675 wederom „een aanmer- 
kelijk getal" en in 1677 nogmaals 10 families met hun slaven 322 
Personen heengingen, telde de gemeente in 1694 nog 570 perso- 
nen. die meer dan 40 plantages en 9O00 slaven bezaten. 

ASCAMOTH 1746. Bijzonderheden over de bevoegdheid, 
samenstdling enz. van het kerkbestuur zijn te vinden in de Regle- 
menten of Ascamoth^). De oudste in het archief aangetroffen 
Ascamoth zijn die van 1 746 welke gebockt staan in het „Receuil der 

M Ascamoth of Hascaraoth bctcckcnt: Ovcrccnkomst of aemcente-recic- 
mcnt. • * 



17 



« i , 



t*r. 



M 



W^ 



I 



) 



11 



^ii 






' . 



i-m^mm^^:^^ 



204 






v^^^^^^ic/^'li/'A^i^lW« ^;Jf.'l4-^^9V 



WotijcTt. ' 



NDn*»! :inn .^y N'^^^rr« nt^K hvdkh ik^dd o^^iyn "»t^^N 

D"»DyD^ — 3^^"^ Scrfläubnil t)icfcr ©tcdcn i(l notI)n)enl)i8 ju be* 
mcrtcn, tag in t>cm bcfanntcn Heilmittel Icrjat; tDcl^c« im SKit* 
tclaltcr fo bcrüf)mt mar, unb tvc(d)c« au« einer großen ÜKenoe Sm 
flrcticnjcn beflanb, ba« gleifcf) ber Si^cr aH baö iDirtfamfle barunter 
bctracl)tct mürbe. I)ie Eiper [clbfl ijl ßiftig, nur in bicfer Somvo* 
fttion taun Pc if;rc ^ciltrdftc bemeifen* ^' ■ '■ 

3)a« lerjaf ifl alö nu^lo« t?erfd)n)unbeu im Caufe ber Briten, 
bic M'ianPf;ci(cn aber, mofür ti aU ^cilfam betracf)tet murbc, fmb 
geblieben. ^Iber aud) ^ta^ ®leicf)ni§ ifl geblieben unb gehört mie 
ba« lerjaf felbjl je^t nur ber ®efd;»cbtc an. 5« ijl ein« ber 
gei[trcid)(len ^Infd^auungen, meiere bem allgemeinen ©a^ jut Hülle 
biencn, baf; (\\\^ etma« 6d)led;ten jnmcilen ctma« ®ute« folgen fann. 
3n bicfem ßmecfc ifl e« Ijier gegeben. 3el)uba f)aleiM, ber ben 
®a(} mol;l vorgcfunben b^t,,^at if)n gciflreid; benu^t. Der eng^ 
Ufd;e I)id;ter Söatleri mar nieUeld;t ber lefcte ber i^on biefem 
OMeidjnijTc PUbrand) mad^te. Derfelbc-fagt in einem ®cbid;te an 
ffönig Äarl IT.: Your vipor« tronclo yicld (5urc 33i})ern geben 
lerjaf). Dr. trend) in' feinem lel;rreic^en fflerfe: English past 
and prcRcnt S. 187 füt^rt biefe 6tcl(c rth unb ertlart fte, worauf 
mir iKrmeifcn. !JJad;bem mir biefe 6telle gelefen, l)ahcn mir bem 
gelel;rten Serfajfer eine' bei* ©teilen be« 3c^uba I^alcui gefanbt 
ald Seitenflücf ju bet l^ön UBalUr: : 

f 

6old;e ®leid)nifTe flnb oft. bi^ cirtjigen Jteflc bon el;emaU fe^r 
berül;mten 6ad)en. ®anje 359lfer flnb t^erfc^munben, fte leben nur 
in irgenb einem ®leid)nijfc ober ©j)rüd)morte fort ^. D. 



.0*^- 



<.i,^ 



H «y • • • » 



' 3^^^ ®cf$i(ibu bet SJetruntenbeit. 

3m ^-^"I7 HT« lefen mir (S. 50) folgcnbc JBorte: yot^n nb) 
»'ina THN DJ/D D)i: nnDit^n "»d noN'» nti'N^, — G« bürfte 
mand;em Cefei intereffant fein ju erfal;ren, ba§ ©ir Xt}oma^ 
33romn in feinem berübmten unb oft gcbrucften ^wd)^ jjopular 
Errors (iind) V Sap. 25), biefe« ebenfalls nod) unter Dolf^t^üm» 
lid^en aufjäl)lt, unb, mie gem51;nlic^, mit großer ©ele^rfamfeit be* 
gleitet. I)er jübifd)e Slabbi bc« 14. 3al)r^unber« in ©panien unb 
ber englifd;c iBaron be« 17. 3abrl)unbert« , Ijaben pcf) in i^ren 
moralifcben 71nrid;tcn über bie Wul^lofigfcit ber 'menfd;lic^en Setrun« 
tenl)eit begegnet. . ,, 



■ ggo < 



:r V 



■'•! 




f''. 



«on Dr. OT. ÄaijfcrHitg. 
l>tc Silben n 2rmevtfa in.h if.v, m2 .\ J ** *''•"' 3'''^'^<'" 

«cfle, mlä,, tatst« MtÄnfl l?i''; "'"«"Wn 
IWItn. ' 'wiwilliin rmt, ju fainiutlu unk milju. 

»mm,, »cnn »u* r^l ,* * J" ""' '" «'"""'"™<" 

5 p a n f « ( , aJJonotöfc^rift. VUI. 6. 



Joden in Neder- 
16 



jt 



i^ 



;hv, V V r ., 



f':f?( 



i\i 



r! 







206 



!E)ie 3ut>cn in Surinam. 



unb nic^t wcntgcr ftcubig, M unfcre ®taubcn«6rübct in ber 
befc^ricbcncn Stabt fclb(l jle au8 ben •g)änbcn l^rcö ßanbömanncä 
entgegen nahmen ^), 

9iacl)fl »rafltien, bcm aKerfrül^effen @i^e ber 3uben in ber 
neuen SBelt, ivav bie üon bicfem $Reid;e bcgtenjte, am 2ttlantif^cn 
Dcean gclec\ene ficinc Kolonie Surinam ber Sobcu, n)clcl;cr ju- 
nadjjl öon Subcn ju 2Bo(;nvIä^cu aufienv>äl;U tvorben war. 
9{a^bem nftmlid; ber 63raf ^c>l)([m üJtorife t)on SJiafTau 1644 
fflrajiUen »crlaffen unb biefe f^one Sefl^uug bem gröberer ab= 
treten mugte, n)urben bie bort anfafftgen S^bcu \o fe^r bebriitft, 
bag jle eö üorjogcu, bie i^neit treuer genjorbcrie «^cimat ju \)cr- 
lajfcn» Sie »anbteu ifiren SBlid auf baö ttcine Surinam. 3)a\)ib 
9tafi, ein üRann portugieflfc^er 2(bhnift, jog mit einer tieinen 
®d;aar 93ra(Ilian{fd)er 3ubcn baljin ab, bcncn fid; einige 3al;re 
fpater 63Iaubcnöbrüber au« anberen Ocgcnben Slmcrita'^ unb 
ane .g)ol(anb nugefelltcn.i : SDa eö ber ^)oIlftnbi[d;en {Regierung 
barnm ^u =tM wat, bie burd) gleiß, S!Böl;Iflaub unb ibeirleb= 
famfcit fiel) auöjeid^neuben neuen Äoloniflen an beu ncd; n)llb 
n)ud;ernben ©oben ju fcffctn, fo gcftanb flc [\)\k\\ uid)t allein freie 
{Religionöübung, fonbcrn aud) melc 5Priinlegien unb JRed;te ju. 

ajlit bcit)uubernfiirurbigem gleite unb feltener Sluöbauer 
legten bie nur ju ^fuiflg t5ou mlim 3"bianer- »Sorben in il;rer 
SRul)e geflfrtcn 3uben •g)anb an'ö SBcrf, flc^ ben morajtigen 
Sobcn ergiebig j^u niadjcnj, unb i^rcn JJnftrengungen gelang eö, 
Surinam in einen u^ol;Ibe|leIlten ©arten urnjuwaubelu» Die 
griid;te il)rer ü)iiil)cn unb 5lrbciten genießen il)re ?Jad;fonimen 

|.nod;^eute. . ^v '•' '■ '?'^'' -*'' <> * - 

SDcr erflc I;olIanbifd;e ®out)erncur Surinams u>ar ber bur^ 
feine ffteifcn unb Gntbednngen n)ol;lbefannte Sapitdn ^mUm^ 
2id?tenberg. Sei feiner 9lnfunft in ber Kolonie (1669) t^aubten 
jic^ bie 9?otabctn ber bertigen 3uben, Damb S^afi, Sfaac 
iPercira, 3faac. Striaö, «^enriqueö be Saferes, (Ra^j^acl Slboab, 



.tU:r 



. ( 



j 2) Der *13cvfaffcr, Jüicutenant ber ^rtiHctie unb Qlbjutant beö bortiöcn 
®ouvcrncur^, \)(\i fld;cr fein ilOcrf nid)t ouf Gubfcnption brucfen laffcn. 3" 
ber bcm 2ücvfc oorgcbrucftcn „Naamlijst der U. H. Intcckcnarcn" bcfinbcn 
fld) bie Dramen Abrabancl, Abcndanon, Amson, AnsUjn, Arons, Bacza, 
Barnett, Barrios, Boas, Bclmoiitc, Curicl, Ezcchicls, ElUs, Fcrnandes, 
Fonscca, Gelder, Hijnianns, Mesquita, Mcza, Monsanto, Morpurgo 
u.a. m. ©in ßutcd t)rittcl ber Gubfcribcntcu flnb 3ubcn!, , :, ,. 

■> .UV .; , 



Üi 



u 



i 



■4ii*^iiig**i6*.:;.,. 



I^ie 3uben in Surinam. . 207 

eamuci IRaft, Sfnnc bc «Prn^o, Stron bc e\)ln, 5lWö beSon» 
fcca 3fa« 3Kc^a SDanicI Ttm), Sccob 9iuncj, 3faflc ®aba^ 
m 3faac brt SoHa, Sfaac 2)rago unb Scnto ba Sofia mit ber 
- »Ute (in i^n , bie i[;neu fvül;cr eingeräumten ^Jricilegien »u be. 
mm- 8{4)ten(.crG trug , fein «ebenfen i^ren 2Bünf*en »u 
»ittfiiliren. '^ » 

^. Söon uni^crfcnnbareni einfluffe auf ik fernere innere wie 
äußere ®cmm feer Äofonie, mie auf bie SBer(;ärtnilTe i^rer 
iubifd;en SöcmP^ner >«ar bie Ji^ätigteit beö unter ben («otabefn 
genannten Samuel (Soi;en) 9ia[i. C^r mrb al6 „iönrner. 
Sapitan bejet(^net ') unb trieb ni(i;t aUein bie fletö mieber neu 
etntrec^cnben Snbianer mit fiarfem 2(rm jurücf, fonbern bcwirfte 
<ni*, baö ber neu ernannte ®oui>erneur 3an (3o()ann) van 
®d)atvl;utfen »on feinem (poficn abDerufen unirbe. 

ejc nod; ©d;arp[)Hifen auf Surinam lanbete, Ijatte Samuel 
m bic Stolme wrlaffen. 5«afi fonnte eö ni<1)t ertragen, 
einen aubcn. SDi'ann in ber Stellung ^n fel;eu, meiere er felbfi 
JU erlangei, I;offtc unb ukM^c er' i^ermt^ge feiner bem ßanbe er. 
ivtefcnen 15ienfle unb gäl)igfciten, mit m}i beanfvrnrf;en fcnnte*). 

fr ''"'v'^ ^"""'"' ""^ f*^ff*' ^^ "«* Slinüerbam ein. 3n 
golge ber SWitbenjerbnng be« 3ubcn um bic ©onüerneurfleUe 
;at c ScT;ar))I;uifen bie jübifc^cu Äolonipen mit weniger grennb. 
Ii*fcit bcl^anbclt unb pe l;iM;er befleuert al6 bie übrigen ©emobner 
bcv .^iPlcme, fo \>4 jene bei bem ®rafen be »elmoute unb ilirem 
^ingcr.eavitau Samuel ?iafl Älage fnl;rten unb bie Dincfbe. 
vut.iug bc8 ®ou»ernenrö nufö bringcnbflc wn ber 5«egieruna " 
jcvlanglen. SBtrfiid; würbe ein anberer OSonoerneur in be? 
jkrfonbe« Paulus van der Veen befiellt. Sd;arpl;nifen fc^iffte 
m mä) mani ein; untenvegö i^on ben granjofen jum ®e. 
fangenen gemad;t, gelangte er erfl nad; met;reren 2«onaten in bie 
^eimat. Äaum aber in Sfmflcrbam angefommcn, mürbe er »on 
JiaJ öor ®cric|t geforbert nnb gejmungen, flc^ ilffentlicb ju 
»ertljerbigcn. «). ..,.;., h ^^ j 

3) Sijpenlldn 1. c. 22; ©atrio« fagt oon U)m (Arbol de las Vidas, 90) ■ 
Del Pucbo de Sariflam Samuel NaH, Scfiorea Ehcoracon con los doncs 
y et cstudio con la cicncia. 

4) Äocncn 1. c. 20-1: Samuel Nasi. Die voor zync Komst bijkan« 
alle gczag in zieh vcrecnigd had 

ö) „Puntcn cn aiticulen" und Bericht cn antwoord van den Gou- 
Tcrncur Jan van ScLerpenhuiscii. 9lm|}«l)am 1697. 

16* 



\\i 



li 



i 



i • 



'K 






.^^;t^ft^t«$*^^i0!!!S^*f -^^ > ^ 



. ,;,^i<,;: i-^i^'-^^f^k' ■ -i^-; - 



i^'^-J&* 



^ vtv ■T'-f-'i *' 



mäaümUt 



tir f —"->■-* ■''•■^•'-"■^- 



fc>.lCl'? 



208 



Jjie 3ub(ti in «Sutinam. 



3n bcn folöcnbcn 3a^rcn na^m Mc Kolonie, t)on äußeren, 
gcinku weniö bcläjliflt, an Slüte unb 2Bo(;tflanl) ju. Doc^ 
fd?on 1712 na()tc ein franjJftfcIjcö ilncg^9cf(I)n)at)cr unter bem 
Slbmirat ßaffarb unb I>cbroI)tc ©nrinanu Die S3eu)oI;ncr, flanj 
fcefonbcrö bic Suben unter Slnffil^rung ll;rc8 Sayitaii? %\^^^ 
jDinto, leii^etcn I^utnacfigcn SBtbcrflanb, fonnten aber benuod) 
nlc^t rcrljinbern, baß bic ©tabt iparamaribo Oombarbirt unb 
i()re eimvpl;ncr In graufamcr 2Bei[e öebranb[d;a|}t n)urbcn^ ßrjl 
ber lUreAter grieben ma^te bcn gclnbfetiateiten bcr granjofen 

ein Gnbe. 

SRidjt fo [d;nell l;iH*tcu bic ßinfaße ber a3ufd;manncr auf. 

Söercit« im 3al)rc 1G90 Ijatten fld} bie SJegcrfcIai^en ber 
ipiautage bcö reid)en TOac^abo er(?oben unb il)ren ^&errn cr= 
[dalagen. Sd)arvl;uifen , bcr iubcnfclnbUd;e (Öoui>erneur , t\)ar 
Vflid;tmöeiTcn genug, bcn kbrücTtcn 3ubcu tcincvlei 23clftanb 
jn (ciftcu, fp bafi blcfe allein auf i(;re ®id;cr(;eit bcbadjt fein 
mufiten: ®ie vertf)elblgtcu pc<) mcljr alö clnmat mit gutem Gv^- 
fotgc; nld;t«bcftinvcuigcv brangeu ble J}ufd;mSnner immev U)ieber 
\m unb vcranlaßten ble Äolonlilen 1730, einen großen ßug gegen 

flc \\\ untcrnel;men. 

3u U;ren 2(nful;rern n^S(;Iten fle ben Sürgep-Dffliler 58oev6 

unb ben Sayitan Dat^ib 9lafu '''• 

Diefer, du ©nfel bcö frul;cr genannten erjlcn Jlnftebterö 
gleld;en gjamenö, Ijatte flc^ bereit« 1718 unter bem a3cfel)lc be* 
tüblfd;en ßapltanö Sacob bc3UlIar fo rüf;mUd; auiic\cjcid;nct, 
baß er [^nell jum ßleutcnant unb jum (Sapltan ber 23uvger^ 
Somvagule a\)anclrte. 3(nf bem mit 23oei)e gemelufam untere 
nommeneu Strelfjugc - griff er, ein SWann i>oIl 2a^[erteit unb 
Äraft, ben geinb In feinem SBerped an, ti3btete ©tele unb machte 
eine 9(njal)l |\n ©efangencn. %\t>% ober \)lellelc^t u)egen biefed 
errungenen Siegel ivurbc Damb 3^a[l vom Sürger^Dfrliier 
SSoe^e angct(agt, nld)t aber, u^le bei ueiblfd;e 2lnflager ernjartet 
Ijatte, \)erurtl;ellt; bie fpanlf(I; = jübl[d;e 3)ld}terln iöenveniba 
a3eImontc t)at feine Ärlegöt{;atcn t)erl;errlid;t unb feinen ?Ja^ 
men tn jierll^en Söevfen befungen^)» 

2llö fid) 1738 ble Sieger ber ^piantage be§ 2KanueI ißeretra 
erhoben unb U;ren «&crrn erfdjlugen, fanbte ^sfaae 3lrta« , ein 



itocncn, 1. c. 297, fd)jciOt irvt!;üm(id) : Spaansch-Joodschcn dichter 
Ben Venida Del Monte; t)öl. 6e))r;arbim 251. 






I>ie 3ubcn in Surinam. 



209 



vormaftger Dffijlcr ber Jfiblf^cn Gom^agnle, bcffen Sefi^ung jl^ • 
in ber S^i^barf^aft beö crmorbeten ^ereira bcfanb, eine ©c^aar 
jüblfc^cr Ärlcger unter 9(nfüt)rung be« ta^)fern üDat>lb 9iafl unb - 
beö 5(brat;am be ©rlto gegen bie mit bcn uni*u()igcn Siegern 
»crbünbeten Sufdnnannev auö. ®ed)§ 2[Bod;en lang ftrclfte ble 
®^aar auf fclnblld;cm 53obcn, ol)ne 9lad;rld)t üon jlc^ ju geben 
unb JJlemanb tvußte \Daö au« \^x gen^orben: mit 47 Äriegöge^ 
fangenen unb ben «Rauben fed;^ ermorbcter Suf^mdnnef fe^rten 
jle Ijelm unb nnirben i>on bem "^^W) ber Äcfonic reic[)Ii^ belohnt. 

2Bo()l über brelßlg ß^^Ö^ l)^^'^^ Sl^^P fl^^l^^^ ble U)ilben 
gelnbe geu^agt, ber le^te, meld)en er 1743 uutcvua()m, bereitete 
il;m baö Gnbe; I)iefc« SKat galt e« ble frcoIifd;en Sieger, ble 
eine fc[;r broI)enbe ©tcflung elnnal)men, ju befrlegen. 5(n bem 
93crfö()nungötage rucften fle \s\\^. Sang« be« Surinam fielen fle 
in ba« 23innen(anb ein, verfolgten ben S^nnb, ftecften feine 'g^utteu 
in Jöranb, rlffen ble Se(bfrüd;te au«, brad)ten eine ?(njal)l um 
unb fd;Ie^^pten vierjlg Scfaven a(« befangene mit fld; fort. 
1^^^) and) be m attcn Ttafl be reitete biefcr Sieg bon lob. "^kwx 
machte il;n glauben, baß bie Sieger bie IH'uunen vergiftet (;atten, 
fo baß er, ^w^ QJianget an SWnnbvorratt; gejivungen, ben illücfjug 
autrat, oljue juvor ben 23efe()l be« 9iatl;« abzuwarten. SDlefe 
(Welegenl;elt benuj)ten feine S^ielber unb 2ölberfad;er, ll;u bei bem 
9Ratl) In SKl^creblt ju bringen; feine SSertbelblgung U'^urbe faum 
gebiHt unb ba« ©df)ulblg über Ibn au«gcfprocI)en. Gine foId)e 
llnbanfbarfclt l;attc er nlc^t crnnutet. J)cr Äummcr nagte an 
feinem «^Krjen, ivarf bcn (leben^iaiabvigeu (^3rci« auf ba« ^ranfen-^ /^ 
lager, von bem ber lob il)n balb erlöfle. • * ^^ 

Sein ?iad;fo{ger in ber ßavltan«mürbc n^ar fein ©lauben«^ 
genofye Sfaac ßarvall;o, bem nad; einigen 3^ü;ren Staar 
folgte. ^ 

3m ajereln mit bem Dberflcn SWij«borv befrlegte ?iaarbic 
ncd; immer 33erl;eerung anrld;tenben Sieger, ßr verbrannte ein« 
ihrer größten Dörfer, nal^m lljren «Häuptling gefangen unb ivurbe 
n^egen feiner an \it\\ Jag gefegten Japferfeit anfetjnlid) be(ol}nt. 

Die blefem }üblfd)en 'g)auvtmann geworbene 2lu«jeld)nung 
flad)elre \)i\\ nad) 5Jut)m unb 9lu«jeld)nung burjlenben jungen 
Sfaae Siafl <\\\f ebenfall« einen ^rleg«jug gegen ben Stamm 
ju u>agen, gegen iveld)en feine ?(I)ncn fo fiegreld) getämpft Ratten» 
Sobalb |tc^ ble Äunbe verbreitete, baß ble Sufd;neger im an- 
juge feien, verfammcite er In «^aitj^njölf feiner greunbe, ben^affnctc 



I 



I 



ir? 






I Vi 



k 

jV 

!::r' 

I 

V 






l< 



1« 



it' 



: < 



ij^V.- *♦>•V^^.^l^■i?^ *^^ -r 



ft I ^ 



ii^i 



210 



©tc 3uben in ©iirinam. 



feine @cla\)en nub joß, nur \6)\x>(iä) mit ßetenSmitteln i^erfel)cn, 
iljncn entöcgcn. Die fclnbUd;e aRannfdjaft \\)av {cbo^ größer 
alö er verntutl;ct (;attc. l«afl ktt)a^vte. fiel; al« «g)elb. Durc^ 
einen gUntenfd^ng t?erIot er ba« re^tc Sein; ol)ne auf feinen 
©c^merj ju ad)ten, fluvjte er fld) mit ßilnjcnmutl) In'« ®efcd}L 
©eine lejjte Slujlrengung n^ar tjergebenö ; er n)urbe ergriffen unb 
auf gragildje SBclfe ermorbet. 3^t)anjlg [einer Seute bebecften 
mit ll;m baö ©d)ta^tfclb. 

drjl In bcn jlcbcnniger 3a^ren be« t^orlijcn 3al)r{;unbetti5 
I;5rtcn bie Ginfade bcr 9?cget auf» 

I)lcfe* bic voUtifd;en SSerljältnlffe ber Kolonie. 

SBerfeu mx ic^t einen fluchtigen 93Ii(t auf i()r rcllglöfe« 
geben, fo tritt unfi ba« nldjt tvelt ton ^Paramaribo gelegene, 
große 3ubcnborf, n)eld;cö unter beni Spanien „3wbcn-@at)anne" 
allflcmeln befannt Ifl, juerfl entgegen, 

JDle ?>uben>®a\)anue würbe Im 3abre 1685 burd) bcn mcbr^ 
fad) crtvfibnten 6amuct 9?a|l mit RnUlmmung bcr SRcglerung 
,fln g c(e g t 3n biefem clnfl mad^tlgeu ÜDorfe erl)ob [\d) 1686 eine 
flelnerue @i)nagoge^); blefeö ®ebäube unb ble nod) erl;altcuen 
J5r4d)tigen ©rabflclue flnb bie elnjlgen Ueberrcfle bcr früljcr fo 
blüljcnben, }c^t \)erfallenen ©aminne^). ^\)x I;unbertial;rlgeö 
Subclfcfl feierte fle mit großer ?prad)t In ©cgenujart be« ®cux>cr* 
neuro am 12. Cctobcr 1785 »), ' 

©lue reid;e unb ja()Iveld;e ®enielnbe beflnbct fid) in ipava^ 
maribo, bem »g)auvtort uUb iJlegieruiigöfl^^ bcr Äolouic. 1720 
erbauten blc bortigcn portngicrifd)en 3^1^^» eine 6\)nagogc, mUi)t 
\)or einigen 3al)rcn (1851 — 52) neu reftaurirt unirbeO* 2)ie 
I;od)bcutfd}cn ober ulcberlanblfdjcn S^bcn errld)tctcn bcn 14. 3lpril 
1775 ll;r crfteö ®otteöI)auö '). 1835 rlffcn jlc blefcö alte ®e= 




7) gcrmin, •iöcfd}rcibun9 bcr Kolonie 8urinam (Berlin 1775). ,,iRcim ' 
ÜJlcilen oou lovravita (einem "^orfe, n)e(d)cc uon lautcv 3"bcn bemobnt n?irb) 
i(l nod} ein jübifd}cct ^orf mit einer großen unb fe(;r fd}öncn S^nagoßC 
leflnblicf)." 



8) 6ijven(lein, 1. c. 17, 85. 

9) Jubel fcost. Bcsclirijving van de plcgtighcden, cnz. op hct ccrstc 
jubclfccst van de Portugccschc gcmccntc op de Savana iii Suriname, 
12 October 1781(5). Amsterdam (Dronsbcrg) 178C. 8. 

1) 6ijpen(lcln, 1. c. 84. 

2) 8o Sijpenflein; anbcr^ gernün, 1. c. 25: „T)k Suben, t\)t\d)t fiicr 
(Paramaribo) in flrüljcr 9lnja()I (inb, folüü^l portusiefifd)? alö bcutfd;e, ^aben 



1 ' 



I 



:v<8t..v^^j^j|^, t i ^rf ii » » Wa^ 



Iiic 3uben in Sutlnnm. 



211 



liAubc ntcbcr unb fül)vtcn ftn bcffcn ©teile eine vtä^tiflc ®^na» 
(loc^c auf, ju welcher iptinj ^cinvic^ bcv gjicbcrlaiibe bcu etjlcn • 
©vuubflcin lefttc unb wetd;e am 5. SKai 1837 mit vieler ^xaäjt 

eiit<jc>ucil;t nnitbc"). • 

' , 2118 etflei JRabMnci: ©iivinnm« wirb un» 3faac ^Reto*) 
genannt»).: ^faac' erhielt feine ^luölnlbnng in ber 2ltabemic de 
los rintos in iWütterbam ju c\tcid;cr 3cit mit 3ofijat)n ißarbo, 
Sofe^l; gtanco, fväter in Surinam, ^ncob Slbenbana, 
bem Uebcrfe^cr be8 (Sufari ii. 91.«). 2llö bie »ol;ltl;äti((e Slnflalt 
„Jctnimc ^atd)" in 3lmflcrbam 16G5 in'ö 8cbcn (iernfcn würbe, 
cr(;iclt Sfaac bic ©teflc eine« iRofd; ober i'\eiftlic()cn DOerl^aupte« ') 
wnb unterrichtete aud; an bcr Slnftalt „9(ln3ctl)omim"8). Uebet 
bic 3eit feiner üßerufung m^ Surinam, wcldje icbenfaüs »or 
1683 JU fc^cn ifl, fo wie über feinen Job, wiffcn wir ni^t« 

©enaue«. „ 

. r, ©einer wi(Tcufd>aftlid)en Sciftnngeu wegen »erbicnt no* ^r- 

wäl;nunQ: ,«./■' 

j^ flyib ^. R. gZrtfi. olnic ,n. reifet berfetlte, welcher 3ffl«c 

9iafl genannt unb „al6 jübifd;cr Ir^bler in bcr Savanne, alö 



cbenfaüo j\vo ^pnaßcgcn. Der erfleren i(;rc ifl fcl;r fd;ön, ber beutfd;cn il)re 
I;inGeocn muß bcrfelbcn meit nadjfleljen." ., . 

3) eijpenflcin, 1. c. 84. \ .. -r * ' 

4) SPßül;l JU untcvfd)eiben i>on Sfaoc DJcto, bem 2c\)m M bcrul;mtcn 
IHMiboncr Okrrabbinerc« Dauib l«eto. W- ^^fPO^vbim :307. 

5) ^m 30(1, 03c[d). bei Sfraeliten, VIII, 200, irrtf;ümlid) I)amb ^]arbo, 
er Itnrb 1710"(!) mx ßUniben, U\] bie[cr 3vrtl)um auf einer 33crn)ed)ölunö 

mit bem 8ol)ne T^aoibo, Sofijabn %^arbo bcvuljt, iveld)er aüerbinöd M 
a\mi)m nad) '(SuriKao, fpater nad) Samaica berufen imirbe, fcineömeßö aber 
in euTinam al^ JRabbiner funcjivte. Daß Dat»ib ?arbo ber 6ol)n bed 
crflen «mflcrbamer IHabbinerö Sofepb qSorbo unb 3citöcnoffc iWenaffe ben 
3fracl« nid)t 1716 verfd)icb, bcbaif feiner tuciteren artvdf;nunö. 

6) Barrios, Ycsiba de los Pintos. (2). ' *'- 
1) Barrios, Tcmime Derech s. p. (IV) : 

: • . : * Su primer Ros, 6 doctrinal Cabc^a 

* El Jaxam Jshac Kcto la prcside 

. y oy en la Indiana Sa(u) rihan, riqucza 
I '.Del Bicn Mosayco, prcccptor residc. 
8). Barrios, Ubi Jctomim, 40 : 

Mcrecen scr iiombrados por la cicncia, 
Quo huerfanos aprcnden con dcsvclo, 
Jshac NctOy Jahatn cn Indio such. 
En 8u cscucla con artcs de eloqucncia. 






'^ ')v\i'-'i\7iA 



mp^M^^istm^it^^^ 



:i .^'^,. ^^^,f^^^i>i/^^>V'i^^^^^i}i<>:^ ^f^m:}nf^l''^^t '^%}. • ^f^^n>/•^ltö^'?•^-^iwW'H/^^ 






,mm, 






:/, 




212 



©ic Subcn in ©itrinöm'. 



l)iä)\i gcicfirt in bcr ®cf(f)id;tc unb bcn oncntaIifd)cn S^racTjcn, 
afö in 23riefn)cd;fcl mit tjielcn ©elcditcu gutopaß flel;cnb, aucf) 
alö iDcrfaffcr eincö SBi^v{crbu(f;ö bcr (yaIUn--6prad;c bcr Jnbicr 
von einem reifenben gran^^ofcn \)cv brcißig 3al;vcn flepricfcn 
tturbc"^). er tjcröffenttic^te 1788 in Sparamaribo ein SBevf 
unter bem Sitcl: „Essai historique sur la colonie de Surinam 
etc., mis en ordre par Ics r6gents de la nation juive Por- 
tugaise** (2 II;ciIc in 8.)^), fo nnc „Lettre politico — tWo- 
logico — morale sur les Juifs etc.** ( ^Paramaribo , 1798, 
1 Jfjcif in 80. .. - 

3n ncucftcr 3eit jci^nctcn fid; in bcr Äölonic bur^ 
®d)riftcn auö: 

J. J, de Mesqtdta, wcldjcr 1842 einen ,,gntn)urf jur 93er- 
biffcrunc^ bcr flnanjiellcu 3u|lanbe ber ,<lo(onic Surinam" ^) ux^ 
5ffcntUd)tc; 

E van Emden burc^ eine „Untcrfu(f;ung bcö gircularfi befi 
^errn Dtto Sauf, 93orflet)cr bcr ctjangclifd^en SBrübcrctemeinbe 
iu Surinam»), fo wie burc^ eine „9(brcJTe an bie 2. Äammer 
bcr ®cnerat.'©taaten" (23. 3ull 1852) -i) ; 

H. W, Eins, tt)eld)er 1853 eine I^ottanbif^ öcfc^riekne 
„Cf)ronoIoflic bcr fficfd;id;tc i^ou Surinam" (ißaramaribo, % 
QJJorpurcjo) t)cröf[entl{d;tc. 

Der gegenujartige Buflanb ber 3uben in Surinam ifl in 
leber SBeifc ein erfrcnlt(ticr ju nennen. Sie befl^en bie melftcn, 
größten unb rci^flen ipiautagch unb finb uberijaupt bie begütert:: 
Pen unb intcnigcntc(len 93etvo^ner bcr Äolonic. 3Mc einVincn 
Plantagen, bereu SKamen ^äu^g an bie el;emaligc ^cimat bcr 



9) 3ofl, 1. c. VIII. 267. 

1) 3nd ^onänbifcf)c übcrfcftt unter bem a;itel: Gcschicdcnis der Kolonie 
Suriname, etc.. door ecn gcsclschap gclcerdo Joodschc mannen aldaar, 
5lmflcrb«m 1701 (2 !3:r;circ in 1 IDanb). Äocncn, bcv bicfc« SDcrf I)diipQ bc- 
nu^tc, faßt üon i^m In feiner Geschiedcnis der .lodcn cn Ncdcrland 9: 
„Dbfd^on in einem vcrn)orrencn unb unanijcnc^men etl;I öefd^ricbcn, cntf;dlt 
bicfc« Höerf uiclc bcIanQrci(f)e ißcfonbcrtieitcn über bcn 3uPanb ber 3uben 
im TOcflcn, irabrenb bcd 17. unb 18. JaWunbcrtci, Quföcl;cnt unb bcfraftist 
burd) ec^tc etürfc unb Urfunbcn." X^oö C^rfd)cincn bicfcö Essai historique 
feil burd) T>oW^ edjriftcn veranlagt Sorben fein. ' 

2) 5lmflcrbam 1842 in 8. 

3) ^Paramaribo 1848 in 8. 

4) ^Paramaribo 1852. 



u 



JDifTcnf^aftlidjc Ttuffaljc. 



ii^-'j-äji^i/U;-^' '• V^. /:v i;.* v> .*;*<< ^■^, 



213 



fp«tt{f(I;>^5ortitfltcflf(l)cn Subcn mitnctn \\\\\> fiitcii neuen Scwei« 
Ucfcrit, wie il;re Siebe jum fvaiufd;cu .^eiumtlanbc Tid) «ud) auf 
frtmbcn Sobcn vcvvflamtc, \v> wie il)re (5ii}entl)ümev l)ict einjetn 
aHfjufiit;rcii, roätc eben fo ubevflüffi{\ nl« ^wecflo?. 2Bit emSI)nen 
nur bie «plantaren lolebo, aSictotia, SUio, Duapibo u. bci^'^i., 
»e(d)c ßigentl^um ber SKeöquita«, ßotinoö, !Dvpcnt)cinicv«, SiliM«, 
gonfcca», ®anc^c6 u.' ci. fliib. 

5Da5 bei bev »imigen ffitcicfjPeltung (iller Scwcl;uev ber Äo» 
lonic aud; Suben wichtige ®taat«nmter bef(cibeu, ip fclbfli'er» 
flänbtid). 1853 faßen 3ubcn (®((ifi, 3uba, gcrnaubcö) im ®c» 
rid)t6l)of; unter 13 9lbv»ptaten, 9?ptciren unb «Pvocuratcren be« 
fauben ^) 7 Subeu (^cilbronu, (Solaco, 23cIiuoute, bc Wvanaba, 
9lbenbanon ic.), 3ubcn bicnen in bcr 9(nnee atv^ ßavitanc, Sien« 
tcna,'>tv\ «pia^^ßoinmanbautcn, Majore, 3;auibpur--5«aipre, itapcU« 
mciiicr ; 3ubcn flnb ip«ticiflen, SBegemeifler ; fie liefern ber Kolonie 
juni -oiu^ßten Z\)t\\ bie 2Ierjtc, fie tcitcn baö Uuterrid;tö»efen 
unb fbljiil bcr ®eri4)t«botc ifl ein 3»be. 



fr 



••-■> 



/ 2Biffettfcf;ttftlid)c 5tuffäi^c. 

i. 3cl)ulba aidjarifi aU fivilikcr. 

Sine (itcvar[)iftorifd)c öctrad;tuug üon ßcopolb !E)u!e«. 

2öic tanjtc üor bcd ßcbcnd 2Öaöen 
Die lufUßC SScglcitung t;er. 
,„ * . , . (8d)itlet.) 

(D^ij; nj'-nn) — ']V^T\rh ihn vnm ididö^ hdd ptni 

v' 

2)ai'bic ®c[d)ld)tc bcr Subcn in il^rcr Literatur liegt, ifl eine 
bfr ncucr^,n interciTantcn gntbccfungcn. S3on allen 6citcn unb uad) 
aücn IHidjtungcn I?in ifl mit glcig unb (Jrnfl SU^atcriat jum 93au 
ber iüb. ßitcraturacfd)i$te gcfammclt morbcn. e<S i(l Diel gcfd}c^cn, 
e« ifl t»icl iju t^un, c« ifl nod; mand;c Surfe audjufüacn. Sammeln 
— fo I|(fr^^uvten mand;e — mad}t in fid) Scrgnügcn; man mufi 
ba« ®cft|,Qmclte cnblic^ bod) aud) einmal anfangen l)ctrad;tcnb ju 

bcurtl?ciU: unb beutt^cilenb ju gcuicfecn. ©clc^rfamfeil — ba« 

Sinjelncj etenb unb ertidrcnb — trägt ba« Urt{)cil; Urt^cil — 
ba« ®ar^^ flar überf^auenb — mad)t bie (Sclc^rfamfcit für ®c* 



(5^ (t / /L//^/v 



256 



The National Union Catalog Pre-1956 Imprints 



VOLUME 435 



NO 




(/ 



4^ 



Oa4tchuuDtiiii,Frfd«ri'K ) If7&<- 

History of th« English charch tt th« Hagut, 158^1929, 
together with • short account of the familj Tinn«, a member 
of which, John Abraham Tinne, founded th« präsent church 
building. Compiled from rarioua aoarccs in HoUand and Eng- 
land, bij Frwl. Oudschans Denti ... Dalft (Holland) W. D. 
Meincma, 1929. 

IBS p. front, plat« (loci, porti.) a«|*. 



1. Hittw. Anglleaa rtaorch. t. Tlnn« (amlly. l Tltl« : Engllih 

<«nrrb «t th« BagM, BUtory of. 



Library of CoBgrMa 



BX36fi3.HSO« 



31-2001 



CBPac 
0168689 



DLC ICU IE6 CtY NN ICN MH PU CSmH 



1 



V 



^ 



1 



! 



Oudschans Dentz, Fredrik. 

De kolonisatie van de Portugeesch Juodsche natie in Suri- 
name en de geschiedenis van de Joden Savanne, door Fred. Oud- 
schans Dentz. . . Amsterdam: M. Hcrtzbergeri. 1927]. 63 p. 
plates (incl. facsim., map). 8°. 

Pbtn priotad oa bo(h tid«>. 



Oudshoff , V 

Volledlg th«or«tHch en praktUch 
handboek voor het Itali mansch of koop- 
■am boekhoudtn» «aarin allea, tot dazt 
«atenachap betrekkelyk, uitvotrlg en op 
het duidelykat ontwikkeld «ordt. 
Rotterdam, BIJ Menalng en Van Weatreenen, 

X833. 

313 p. lllui. 27f «. 



NO 0168695 NjP 



G«i 



Booi 



Geneil 



Oadaiioff ¥ 

VoUedic th«or«tisdi en praM:tiach haiidbo«k 
▼oor het It.all «snach of koopaans-bo«khoud«n 
••• door ¥• Oodalioff ••• S* druk. Vermehr- 
derd Bot blJTo«gael«n van J« Isler ••• Rot- 
terdoi, P. II. Dupaia, ld4S* 

arrllf SIS» 2S p. fold. tablss. 27ca« 



I. laier, J 



Booi 



NO 0168696 NNC PPT CU 



OttdsthoiJ 

Ou( 
handbl 
KoomI 
harboif 
1923, 

68p.{ 



430807 A. I. Jcwi in Guiaiu, Dutch. 
M. y. P. I. 



%ifumi»t I«. I«*'« 



NO 0168690 NN ICU OU CU TxU CtY NNC OCH PPOrop 



Oudshoorn, J. van, pseud. 

Feylbrief. JanKoos. 1876-1951. 



L Ol 

feouni 

DT84(| 



NO 0168706 



Oudaehans Dtntz, Frcd«rik, 1876- 

Onz« West in beeld en woord; platenalbuni roor het huis- 
gezin en ton gebniike bij het onderwijs aan gjmnaaia, hoogere 
burfrerscholen, kweek-, normaal- en andere scholen, door Fred. 
Oudachnna Dentz ... en Herrn. .1. Jacob« ... 2. Term. en verb. 
druk. Amsterdam, J. FI. de Bussj, 1929. 

138 p. lllua ( lad. map«) S2 x 241*-. 

ErraU allp attacbed to p. 40. 

"Lljat Tao d» roornaamste boekeo OTtr Burloauw": p. 12(^131. 

"Lijat ran de vonrnaamatr boeken over Cura^to" : p. 131-132. 



1. Waat Indlea. Dutcb— -Daacr. 4 trar.— Vtevra. 
Dwior. A frav. — Vl«wa. 3. Dutch Oolaaa — Bibl. 
I. Jacoba. Hern. J. iL Tltl«. 



Library «tf Coiibtcm 



F2141.0S5 



2. Dutch GuUna— 
4. Curacao — BtbL 

41-34344 



•17.287 



Het oudste burgexboek van Maeatrlcfat (1314-1379) 
■e« under Maastricht. 



Eencj 



Het oudste Cbrlstendom en de antieke cultuur 
see under Waszlnk, Jan Hendrik, 1908- 



Ondteata 
Leiden! 



NO 0168691 



DLC FU UaU 



Publll 
laNede 
Dutcf 



Oudachana Dentz, Frederik, I676- 

Surlnaaaache peperpot; bont allerlei over 
land en volk van Suriname. Oordrecbt, 
Holland, SchefferdrukkcrlJ, 1935. 



Het oudste Nederlandsche Verboden boek 

see under Bomelius, Henricus, 1500-1570, 
supposed author. 



1. Bill 
tUch W 



32 p. 20cm. 



1. Surinam. I. Title. 



NO 0168708 



ÜB 
93U3 



NO 0168692 



FU 



CDMinOf 



D« oudst« oorkonde an de Jongst« weten* 
achap, of theologie en geologi«; ««ne 
poglng tot beider venocnlng. Aasterdaa, 
C. J. Borleffa, 1852« 

112 p. 



1. Blble azki geology. 



Oudahoff, W 

Eeavoudißo en bovattelljI:e Toorstellinjj van 
('« regelen van het Itnliaansch of '.rocpnans 
joekhovden, not ceno boschrijving van de drie 

voreischt v/ordcnde. bcnov«ns 



Cud: 

South AI 
fniV.Vrl 

... R.,| 

R ran 
and A|>|| 

June. I! 
printersj 



JACOB RADER MARCUS: THE COLONIAL JEW,lU9?-1776. 
(vol. I) Detroit WSU Press, 1970. 

The Coloniäl American Jew: II 

England had already dealt her Dutch rivals a severe blow in the 
first Anglo-Dutch War of 1652-1654. The Dutch were not merely 
interested in outsmarting the Enghsh. They were determined to 
maintain their coloniäl lead in the Americas by allying themselves 
with Spanish-speaking Jews able to further Holland's trading and 
mercantilist policies, particularly as they applied to the Iberian de- 
pendencies in the New World. The Dutch ans wer to CromwelVs 
flirtation with the Sephardim was, therefore, larger grants of liberties 
to those Jews who would emigrate to Dutch America. Indeed, as 
early as 1645 — ^ven before the threat posed by Cromwell — the States- 
General had assured "the Jewish Nation" in Holland's dechning 
Brazihan enclave that its members could rely on the government to 
protect their persons and also their "goods, wares, or merchandise." 
That rather vague, all-inclusive letter of protection was followed 
about a decade later by charters that were far more specific; charters 
granted not merely to Jews but to any group, for in establishing their 
trading posts in the Americas during the seventeenth Century, the 
Dutch were eager to enlist men and energies wherever they found 
them.iö 

In 1657 the Zeeland Chamber of the Dutch West India Com- 
pany pubhshed a charter specifying the rights and immunities of 
Jews willing to settle in that section of the Wild Coast (present-day 
Guyana) then under development. It deserves notice, however, that 
the initiative for the chamber's pro-Jevvish charter did not come 
from the West India Company, some of whose members were emo- 
tionally incapable of emerging from the mire of medieval prejudice. 
It came, rather, from the Jews of Holland, who had haggled success- 
fully for rights. The Dutch Christian merchants — many of them 
pious Calvinists torn between their anti-Jewish sentiments on the 
one band, and on the other, their self-interest and the economic 
welfare of their coloniäl empire — ^had compromised by stifling their 
consciences and agreeing to encourage the Jews. This is what made 
it possible in 1658 for the first Jewish group to set forth as a colony 
under the leadership of a professional colonizer or empresario, a 
Brazilian by the name of David Nassy (alias Joseph Nunez de Fon- 
scca). A remarkably enterprising man, Nassy had already proposed 
sending a Jewish colony into Curajao and was to be the patroon of 



[146] 



« 



Sl/i^^tuAtl 



i.1 



I 



s 



I 



u 



a similar colony on 
likeUhood he was a< 
Surinamese coast." 

It is probable tl 
to Nassy and his Je\^ 
area which may at tl 
ment. The terms sp( 
and may well have 
charter of 1593. Th| 
hörn) Jews, Sephan 
dam and Middlebui 
autonomy to deal 
Livomina, the Italij 
decisions of the Je^ 
promised the Jews *' 
and writes [rites] ai 
ancients, without ai 
public worship, theil 
on minor civil suits,| 
enforced by the 1< 
gated the secular ai 
the Jewish communj 
"of badd proceedinj 
court summons wasi 
and Jews were gran| 
but also to enjoy ti 
until they were se( 
were, moreover, to 
tives were to sit wil 
the common welfari 

A few of the 
have come from 
European Marrano] 
gregated in Livorn( 
prosperous Jewish 
Settlements in Nov: 
Livornese, and oth| 



.0 

:d 

le 
id 



of 



leir 
ide 
iny 
a 

»n- 
;ed 

of 



Other Antilles 

a similar colony on the Guianese island of Cayenne in 1659. In all 
likelihood he was active later also in the settlement of Jews on the 
Surinamese coast.^^ 

It is probable that the charter of 1657 issued by the Zeelanders 
to Nassy and his Jevvish foUowers applied primarily to the Essequibo 
area which may at that time have also included the Pomeroon settle- 
ment. The terms specified had obviously been suggested by the Jews 
and may well have been influenced by La Livornina^ Livorno's liberal 
charter of 1593. The Italian charter had offered the Livorno (Leg- 
horn) Jews, Sephardim in close touch with their brethren at Amster- 
dam and Middleburg, religious tolerance and a considerable internal 
autonomy to deal with civil and criminal cases. According to La 
Livornina, the Italian authorities solemnly undertook to enforce the 
decisions of the Jewish court. The Nova Zeelandia charter of 1657 
promised the Jews "libertie of conscience, with exercise of their laws 
and writes [rites] and ceremonies according to the doctrine of their 
ancients, without anny prohibition/' They were to enjoy the right of 
public worship, their own schools, and Jurisdiction in cases touching 
on minor civil suits, though decisions of the Jewish court were to be 
enforced by the local Christian authorities. The charter further obli- 
gated the secular authorities to implement any recommendation of 
the Jewish communal leaders for the banishment of recalcitrant Jews 
"of badd proceedings and that should give them anny scandall.'' No 
court summons was to apply to Jews on the Sabbath and holy days, 
and Jews were granted the right not only to own and alienate land, 
but also to enjoy tax exemption, in most instances for seven years, 
until they were securely established on their new holdings. They 
were, moreover, to be deemed burghers, and two Jevvish representa- 
tives were to sit with the Gentile deputies in all matters concerning 
the common welfare of the colony.^^ 

A few of the settlers were old Brazilian hands and others may 
have come from Morocco. But the majority were Sephardim with 
European Marrano backgrounds and Jews who had settled or con- 
gregated in Livorno, which sheltered one of the largest and most 
prosperous Jewish communities in contemporary Europe. Thus the 
Settlements in Nova Zeelandia included Dutch, Brazilian, Moroccan, 
Livornese, and other European Jews, probably several hundred all 



[^7] 







JAVANRN, — JOOÜE SAVANE. 









JUkmMtti^^U^^tklt^^MMdll^Al 



A. 

KRATSCHJA- 
orten, met kalk 
u aanoonHohnko- 
46 gelixiingen he- 

PAP. Gracilaria, 
vt, koordvormig 
kan wordon. 
Zie;^MAU18CUS 

Zio CYPERUS 

l-^io ANDROPO- 

WALTHERIA. 

EUPHORBIA. 

^OERHAAVEA 

erpa scrtularioi- 
liuipendc Htengcl 
In. 
Zie CROTON 

DIGO. 

lerpa racemosa, 

liipenden Stengel 

takking eindigt 

(schilpadplant) 

Het eerstc een 

bniinwier; het 

dikwijla vrij- 

len als vc» dscl 

iu VLsehvallen 

^PORÜBOLIS 

DA SPINOSA. 
|:ieCHENOP0- 

1 1 MUM. 

(^ELTIS. 
|«ANDRC)PSIS. 

PORTULACA 



E, BEN.E. Zie 

Zie ROER. 

liseris Hoorteii, 

\/Ae CROTON 

Zie SANSE. 

Zu» PORT IT. 

1(3 CROTON 

-soortoii, nu't 

■ een aanecii- 

L'wequgc gele- 

V E. Zio MA- 

CAPPARIS 
IV. 



JEERBAPATAAKA. rkn.k. ZieCISRAMPELOS. 
JEERBA PLAATA. bkn.k Zio EVOLVir.lS 
ALSINOIDKS 

JEERBA POESJI, bkn.k. Zie PORITLACA 
HALTMOIDKS. 

JEERBA RAGADIESJI, bkn.k. Zio RHVN- 
CHOSIA MINIMA. 

JEERBA SJIEKO brn k. Zie EVOLVULCS 
ALSINOTDKS. 

JEERBA STAASIA, kkn.k. Zie BOUCHKA. 
JEERBA STINKI, bkn.k. Zie DATURA MKTKL 
JEERBA TONKA. bf^.f. Zie GLIRICIDIA 
JEERBA TSJOEBAATOE, bk.v.r Zie CROTON 
OVAI.IFOUITS.. 

JERUZALEM THORN, bov.e. Zie PARKIN- 
SOMA. 

JIPYAPA, PAP. Zie H()EI)KNVLK(^HTKKIJ 
JOBSTRANEN, suh. '//w VA)\X. 

JOHANNES (GOÜDEN). Zie MÜNTVVKZKN 
CUKAgAO. 

JOHNSON GRAS, hkn.e. Zie ANDR0PO(J()N 
80RGHUM var. HALKPENSIS. 

JOKOMAN SIRI, N.E. Zie CKOTALAHIA. 
JONG VAN BEEK EN DONK (JHR. JAN OL- 
PHERT DE). Zie GOUVERNKIJRS. 
JONKMANSLIEFDE, suk. Zie LOCHXERA 
JONOPSIS PANICULATA Lndl. Kam. Orehida- 
ceae. Ajtrilhlocm, SapotWe-orchidec, sur. In het wild 
voorkomende en ook vaak gekweekte Orehidee met 
groote pluimen van paarso bloemen. (iroeit veelvul- 
dig op den Sapotilleboom. 
JOODAAP. Zie PITHEOIA. 
JOODE SAVANE of JOODSCH DORP, eigendom 
en yoormalige zetel der „Portiigeesche .loodsche 
Natie" in Suriname, 10 nur roeien van Paramaribo, 
aan den rechter oever der Suriname, aedert |- IHlifi 
verlaten. De eerste vestiging aldaar vond pla.its aan 
de Cassipoerakreek, naar somnüjro berichten in MWVl 
of 1(544, naar andere in \i\7i2 (Zie ook het art ISP, 
GEMEEiNTExN, A. I.). In \m\ koos een nieuu- aan' 
gekonien groep .foden zieh een ander deel der Sa- 
vane, meer henedenwaarls, tot woonplaats, waar- 
heen later om de gezondt^re ligging ook de eorstgi« 
noemden verhnisden. 1072 zag er d(^ eerstc Synagoge 
vcTrijzen (de 2e in de koionie) op de 10 akkers land, 
behoorende aan JM Costa en Solis. Samuel Nassy 
.schenk der Natie in 1(582 grond voor den bouw eencr 
groote Synagoge, die in KiS") ingewijd en B fracha ice 
^Juilom (Zcgen en Vredo) genoemd werd. Rij dr in- 
wijding kreeg de Oemeentc nog 25 akkers rondoui 
de Synagoge van hem ten geschenke en in 1(5{)1 we- 
derom 2.") akkers. Ook 4iel (Jouvernement lict zieh 
niet onhetuigd, blijkens den grondbrief van lOO ak- 
kers land op do Savane, door ( Jouv. v. Scharphuisen 
in 1()<)I ycrjec^nd (Tit. VIII no. I van het Recueil dir 
Privilegi('n). De volgende voor een deel in Nederland 
thans nog bekende familicnanien werden toen aan- 
gotroffen onder hen, die geaoht werden er hun lioofd- 
verblijf to hebben: IT Aguiiar, Agustar, Aljueyda. 
Anhnos, Arrias, Arlay, Asservelt (j); De Barios, 
Hrandon, Pravo, De Britto, Rueno; Cardozo, Car- 
nlho, Carvalho, De Casseres, De Castro. Herni(|.ios 
de Castro, Coen, Coroncl, Da Costa, Mines da (\)sta, 
Crispo;Dclca, Drago; Espinosa; Da Fonseca, Frau- 
co; Cabay, (Zornes; Henriques; Israel, Izidro; Ju- 
dou; Coen do Leaö, l^)pe8 Mines; De Matos, Mona- 
oar, Mendes, Meza, Mesiacb. De Mesquita, Meza- 
MinoH, Mirandella, Moreno, Mosanto; Nassy; Ob«, 
diento; Do la Parra, Pareyra, De Payva, PeVegiino, 
De Pina, Pinto, De Pisa, Pizarrc. Do Prado; Kty- 
iiozo; Salvedo, Semah, Serfaty, Sierra, Da Silva, Du 



.a» 



JOODE SAVANE, -- JOURNAJJS'nEl^ 



N»n/«: /amora. Zap*eha. Zij hielden zieh hoofdza- 
kelijk be/ig met landbouw, vooral Hniker<Miltuur op 
^^^^^^^^^ in de» nabijbrid gelegen plar.tagPs, rho zij voor 
<•<'«) d''ol P.jbols.br. namen gavon. als: PrMsaba, Car- 
niei. Ornir. Haran, Hed>ron, Mahanaim. Moria, ka- 
ma. S„(,oth enz. (zie kaart van de Uva.jv, Pnhl Am 
, .lew. Soe fX on Politieke NotuNn 1(100) 

<>!';'' n fienvel trebouwd, bood het dori) een sehil- 
deraebt.grn aanblik op deomliggende valleien, som- 
mige nu-t uKgestrekte viakten van wit zand, en on 
de MVHT. De Synagoge, van haksteen or»(?etrr,kken 
slond op een cirkelvormisr plein, waar bovendion 1(5 
b.nzrt, wcTcb'n aangetrofTen, en voorts bestond h<.t 
Ma,)yallige dorp uit drie breode, elkaar kru.s.nde' 
Straten. De plrk werd en wordt v<,or /.er «../„„d ^r... 
)<>nden; nog ,n bet begin d.-zer (20e) . euw ov.rvn.oi: 
bet Couvernement een plan, om er een b^r^tdlinus 
nord voor ambtenaren te vestigen. H^f fieldere en 
ov.TvIeerh^e water baalden scheepskapiteins met 
|)onten w(>g, als voorraad voor rle reis 

In 't begin der 18e eeuw reeds vestigde zieh een 
< rrl der Oemeervte te Paramaribo, ten nadeele van 
drn bK,o, der Savane. Op de hooge fe.. Klagen echter 
n,k ales naar de Savane. een gebrnik, dat tot A- de 
helft d(T Hie eeuw bleef bestaan. Dan werden er fa- 
mdiefresten en maaltijden gehuuden. waarbii een 
g.rst van al^rrneene verbroedering njkcn on armen 
aan den/.elfden diseh samenbraeht. Ook de ncgers 
werden dari in grooten getale meegenomen en dezen 
vierc en er door dansen en trommele,, zoodanig hooL- 
('.I, dat m 1711 daartegen een plaeaat werd uit ge. 
vaard.gd R,J dvn ov(>rval van Cassard in 1712 werd 
door de 1« rauschen <q. de Savane vrecsHijk hwis go. 
In>u(len; de k(»stbar.' kerksieraden maaktm vu buit 
iraven Z(» r(;bt(>r terug vöör CassarrPs V(Ttr<"k De 
ManKg van h(>t Kordonpad M772-1774) en de"ves. 
titring van een garni/nen bij ,le Savane brarbt er een 
r>f)bloei te wer«g d.M>r den bandel. die de bewonersnn 
met de iMihtairen dreve;,. Wrsehill.-nde (.nuver- 
lUMirs werden op d. Savane grbnldiurd; xnoral wor- 
d.«.i verm.dd de UrMon en (..remonirr« bij d. ont. 
vaimst van (louv. Wpveu in 1770. SehiUereml was 
de viermg van het iionderdjarig bestaan der ^xnn.- 
gog(> op 2 Ml i:i Oct. 17S.-; in tegenwon,dig!,eid van 
Oony. Uiebers. de Raden van Politir, die van 
.lustitie en vele notabelen, totaal mim Um peiNo- 
nen, getuJ^r het feestgeschrift Zerhrr lUih (clroote 
«•"l.;r>kmK), g.'drukt te Amsterdam, 12 p. Hebr. .-n 
10 |>. Nederl met Hebr. gediebten van M. .1. Pisa <>„ 
rSeaerlandscbe van den Surinaamsebm di.bter P 
I^ Koos en den Advoeaat Lemmers; pndikant der 
gedacht enisrede was Jos. Wallacb. Fcit,.l,jk waseeli- 
tn- de Savane toen reeds zeer vervallen; er woondm 
nog sirehts 22 Kczinnen, niet van de r.jksten. Sedert 
de Joden zieh niet voornamel.jk meer aan den land. 
bouw w.jd.b.n. was b(4 ov(Mgroote deel naar Para- 
mar.b(, getrokken e.i w(.rd de Savane nog siecbts in 
eere gehouden als plaats van samenkomst'in de feest- 
maand on als be«,aatplaats van families, die niet- 
t^gcTist.iande bet moeilijke en langdurige vervoer 
daar Wilden ter aardc. besteld word.n. hi PS2r, werd 
»nj K. B. de Joodsciu' rechtbank op de Savane, op. 
geheven, waarnice ook bet laatste restje luist.r v. 'r 
clween; het archicf ervan werd in iStll aan de Kol 
Ribliotbcck atgestaan. De Synagoge werd in 1S27 
vcrtimnierd en verbeterd, ofschoon w toen ter 
plaatsc nog siechts 8 families in bonwvallige l.ui/en 
wo(,ndei . Een moed willig aangcstokm brand ver- 
niet.gde in PS32 nog ö daarvan, zoodat sedett dien 
U|d de plaats als verlaten kan worden brsebouwd 
hoewcl er nog tot 1- l«b5 kerkdieaat werd gehouden 



\ »^n er du^ kerkelijl 

Oaania worrbn de 

l*arftmarif)(» overgel 

lot 'nerg»»/afen; zij 

beide bi ^raafplaats' 

'<r(,ek.f|f. andere op 

^'»t voor weinige ja 

vrTwaarlonzing vf>vV 

g'n van den Leern 

bracht, de grafsteet 

v[\u)iv[\]V hosbaar p 

seh ritten van g<'seh 

aan het lieht gekot 

Lüt. Hartsinck, c 

Colonie de Surinam, 

stra, de Landbouw ii 

Almanak, 1^33; Pul 

V. K. .Mnlert. Deeers 

gezonden landmeter 

AfbeelHingen Van 

o. m. in Stedmans re 

in evengenoemden Si 

rinam. Par P. J. Ben 

in de Cezigten uit Ne« 

natuur geteekend ei 

Voorduin. Amst. 18(; 



JORO-JORO, x.E. 
heeten bij uithreidin 
negers en Indianer! 
sehaal der vrucht rij^' 
gezangen op rle maat 
soms rond het been o 
de band gf'diacfen; so- 
van een kalebas met 
JOROKA. N.K. Spo. 
raibiscnen oor^pioriif, 
van negers in iujruie 
JOROKA FOWROE 
JOROKA-OKRO, 
AIOSCHIS. 

JOROKA-PESI, N 
TALIS. 

JOSEPHS COAT, 

HKTK1{()PHVLL.\. 

JOURNALISTIEK. 

aan Mr. \V. J. li«.t.l,l 
bij het eollegie van klci 
leL'ie van <l(; drukpersr 
2;J jaren. Aldus wcMd d 
de landsdrukkerij, gev( 
en verkreeg Mr. Heelds' 
legie" een vnor de wek« 
rant enden lOih'n vand 
lijks(;he Woensdagsche 
eerst(; Surinaamscho C( 
in de Koloniale bibliotl 
wezig(! nummers (van 
zij in 4o post-forniaater 
in twee kolomraen, voo 
advcrtenties, meestal C' 
zijde, soms ook de derde 
over do g<»hcele breedt» 
der Witte regeis. Alleen 
voorkonienile nanien ni 
li«'t' aan de advertentitv 
het wapen der Surinaai 
bcstonci boohizakelijk n 
— waarvoor in die woe 
mate aan wezig was — < 
kon werdüu uit buitijnla; 



IPir 



ijixiii lii I üriiwtiüirliil 




«i ' 



ttm^muttätmt 



^j>M»tmt»,,miktJllMlma^mtk 



jM i x iii W. i n tfi#i .<t »jr| in l | wf ^'» "^*' 



n RlochtA 

^ement op 
uriname» 
n t.A.p. 
J. F. 

<lieren do 
ordori bo- 
op te wy- 

de insec* 
onnis van 

dezc aan 
[ringor ia. 

waarvan 

'i wy hier 

ona. Wel 

inseot in 

iwoordig- 

irazilie o£ 

i»'ld, maar 

• het werk 
•nige klci- 

Jord, goen 

|kond, dan 
rERA ge- 

Ische vUn- 
on en an- 

II RHYN. 

I nz\jn ve- 
de betee» 
<le dieren 
kerheid ia 

danken 
lat in het 
ier opge- 
htgeven- 

' )oral ook 
II bedekt. 

J. V. 
NAL. Zie 

: X. 

vs. 

KU. 

N.K. Op 

I nict ver- 

1 )e zaden 
Ijrpaahhj 
i'itti-abia 

(\)nv()l- 

potatoeSf 

hartvor- 

litcrvor- 

rHTKN. 

ivolvula- 

le eenigu 

t'halk'en 

ivolvula- 
lant mot 
'in. lang 
voor/.icMi 
I«* bhu'm- 

\ ulafeao. 
iH>t drie- 
»bcn loo- 

• lijnvor- 
sc beiden 



IPOMOEA PES CAPRAE. — ISRAßLlETISClIfC OEMEKNTEN. 



385 






IPOMOEA PESCAPRAE Roth. Farn. C^nvolvula- 
ceac. Sea wine, bov.k. Kruipondo plant met loorach- 
tigo, aan den top duidolijk ing.^snedon blarleron; 
komt voor aan liet atrand. 

IPOMOEA SINUATA Ort. b^am. Convolvulaceae. 
Swttt-sopo-wivnn, n.k. Ken Rlingorplant met klok- 
vormige bloemen en diep-handvoimig ingesneden 
bladoren. 

IPOMOEA TILIACEA Choiay. Farn. Gjnvolvula- 
ceae. Wild potatovinf, bov.k. iSlingerplant met liart- 
vormige, tot 14 em. lange in een spit»epunt uitloo- 
pendo blad«'ren, die tot 15 cm. langgesteeld zijn; do 
bloemen tot 4 em. lang, staan in soheimvormigo 
bloeiwyzen. 

IREARTEA EXORRHIZA Mart. Fani. Palniae. 
lenpi'pina of lenqi-prasara, n.k. P:en aan de boven- 
rivieren vrij veel voorkoniende, tamelijk hoogo 
palm. gemakkelijk kenbaar aan de gestekelde lucht- 
wortels onder aan den stam. 

IRESINE ELATIOR L. Cl. Rieh. Farn. Amaran- 
taeeae. White snowplant, bov.k. Kiuid nietlaneet- 
vormige, aan het underste gedeelto der plant bree- 
dere bladeren; bloemen in goheei viltigo aarvor- 
mige bloeiwijzen. 

IRON BERRY, Bov.E.ZieKUlJGIODENDRON. 

IRYANTHERA. Fam. Myristicaceae, Fintri, n.e. 
Een boom, na verwant met Baboen-hoedoe. 

IRYANTHERA SAGOTIANA Warb. Farn. Myris- 
ticaceae. Srebm, N.E. Een tamelijk grooto boom, 
<lie bouwliout levert. verwant mot Jiaboen-hoidoe. 

ISCHNOSIPHON GRACILE Körn. Fam. Maran- 
taceae. Warimho, n.e. Een kruidachtige plant met 
breede, ovale bladeren en bloemen in lange aren. 
Uit den Stengel, die een ige raeters lang kan worden, 
snijdt men dünne reepen, die vooral voor vlecht- 
work gebruikt \v(^rden. De Indianen gebruiken de 
I ) laden u als ])akpapier. 

ISOCARPHA OPPOSITIFOLIA R. Br. Kam. 
Coinpositae. Magdalena, hkn.i:. IMaut met laiig- 
uerpigr, kort gcHteelde en tepenoverstaande blade- 
ren; de bloemhoofdjes staun opeengehoopt aan het 
eind van den stenpel. 

ISRAELIETISCHE GEMEENTEN. A.SL KINAMK. 

1. 1)K NEDKHLANDStll PORTUc; KKSCH ISK AJCLiTlK- 

siiiK (iEMKENTK, oorspronkclijk ^enaamd de Poitu- 
geesche .loodsehe Natie in de Colonie van Sui iname, 
meikwaardig als oudste blijvend^ vestiging van Jo- 
den op Amerikaansehen bodem en om de leehten en 
Privilegien, haar in de 17e eeuw reeds toegestaan. 
Dat 1032, zooals sommigen beriohten, het jaarzou 
/ijn der eerste nederzetting, vindt ge«Mi bevestiphig 
in de bereikbare bionnen. Ver van het juiste tijdstip 
kan het echter niet liggen, daar blijkens arehiefstuk- 
ken der Gemeente in KWW) reeds een doodsehe vesti- 
ging bestond. J)e eerste hnwelijksakte in het re^ister 
der (jeni. dateert van \{\\\\. l),»ze eerste doodsclie 
kolunisten, waarschijnlijk uit Italir« en Holland 
stamme nd, vestigden zieh in TJKnanea. in de nahij- 
heid der tt^genwoordige plantage Waterland; over- 
blijfselen eener Synagoge en Joodsche begraat'plaats 
waren daar begin i8e eeuw nog te vinden. In \{\:>2 
kwamen met Jvord WUloughby een aantal Kngelselie 
J()den in de Kolonie, ^die zieh op de Joode Savane 
(zie aldaar) bij de Cassipoerakreek vestigden. Ken 
derde eontingcnt Joden, In i()()4 wegens d(! verove- 
»■i»g vian Cayenne door de Franschen vandaar naar 
Nova'ZeeJandia of "Essetiuiho (Kng. (iiiiana) v er- 
liuisd, liet zieh na de \ erwoesting dezei Hollandse 1 1 e 
kolonie in 10(3(1, onder aanvoerin^ van David Nassv 
(jp de Joode Savane neder nabij het (later aldus ge- 
noemde) Kordonpad. Zij behielden den naam van 



gemrenle nit Cnyenne. Andere VPRtigingon, aan de 
Oommewijne en de Cassewinica, Bchijnen nief, van 
belang te zijn goweest. Of bij deze groepen ook reeds 
z.g. Ho()g(lniiH(lu> Joden waren, in niet uit teniaken; 
langzam«"iliMn(l kwamen er wenige familim vari 
laatstgetioemden in Suriname, die zieh bij de P< »rtug. 
Natie aansloten ; in [mO waren zij tot K) \ 12 fami- 
Jien gegroeid en ti Ünien m drri U)op(ier jaren zoo foo . 
dat hun anntal in 1734 de helft van dat der Portut" 
geez<Mi h(«liep, zoodat er toen een afzonderlijke 
Hon^fl. gemeento werd opgcrieht. 

J)e Privilegien „vergunt aan die van de Portugoo- 
sehe .lo.uls(;hf» Natie" zijn Hamengevat in een „lie- 
ceuil,*' M.S. 1740 in fo. Uitgangspunt daarvan \h het 
KngelseiKi (harter van 17 Aug. K^tif). Niet F:nK<land 
echter k«.mt de e(T too van prioriteit in zoo liberale 
behandelin« van Joden toen ten tijde, daar het een 
navolging blijkt [v zijn van nogruimere Hollandsohe 
bej)alingen van 1057 omtrent Joods.die Kolonisten 
in Amerika. Ket bevatto als hootVlpunt^n: „dat 
ieder en alle Fersoonen van de Hebräische Nntie 

nullen gcnieten en jouiflseeren alle de Privile- 

„gien en Vrijheden. . . . alHof zij Engeische gebooren 

„waren; dat sij niet en sullen moogen werrlen 

„ge(hvoi\gen te koomen tot Exercitie van ecnigo Pu- 

„blicque bedieningen in deeae Odonie ; om te 

„moogen lMant(>n en Traficqueeren en alles wat haar 

„goet zal duncken tot haar beste profijt; werd 

„haar ver^nnit vnj en libre Exercitie van haar Ileli- 

„gie, Ceremonieti en Costuymen mit>sgader.i 

„'t gebruik van haar Testamenten en Huwelijken. ., 
„dat sij niet sulleii verhindert worden in haare Sab- 

„!)atthen en Feestdagen ; dat sij niet en .«^ullen 

„gehonden sijri te com[)areeren op de voors. daege np 

„ih' (Joure (»fte magistraat ook vergunt pu ge- 

„confirmeert het g^.iuit vanTienakkers Land cpTh»)- 
„rariea, om daai op te bouwen Huysen van (iod.-(- 
„di(Mist en Leerscholen, alsook hegraavinge van haar 
„dooden. . . . ; wert haar g<'<nnsenteerd, dat sij onder 
.Jiaar mongen plijten «mi iiytspraeeke ^eeveu.... 
,A\inn- (h. <;(>d(«puteerde van de Xati.i t(.t de snnmia 
,.van TiiMuluysend pomb-n suiker, ' Hij dr v mve- 
ringd.K.rdr Hr.llanders in I0ij7 werden de/.e i*rivile- 
gien door Krij rissen l)evestigd. 

Het ontbiak niet aan poPingcn inw inbreuk op de 
privilegiii) te niaken. !)♦» revhtsgeldigheid Inmner 
hnwelijk^akten werd al spuedig bestreden, zooals 
blijkt nit de niissive van l>ireete'uren der Ueoctr. 
Socielcit aan Van Aerssen van 10 J)ec. lii>:>: „dat 
„voor suoveel aanj:aet 't tronwen van de Joodsche 
„Leraers volgeus haar wet, sulx weesen sal ten haa- 
„ren periculen in eas naemaals hier te lande wee^/erii 
„de suceessie van haare kinderen als audtMsnits «le 
„soodaiiii^'e Huwelijeken v.xir onwettige sullen wer- 
„den gehuuden'" ( n in 17n.j werd door hei llof van 
Folitie een re8(»iuti«' g"nomen „houdmdc interdietie 
„aan den Do. der J(»o(ische Natie geeiie huuelijcken 
„te solcnuiiseeren ,ils nae \ertooiMngh van dt; trouw- 
„ceel van dvn ll(>\e op puene var / 2tH) boeten." ()|) 
hun eigen rechtspraak werd beknibbeld, zoodat door 
de Fd. Societeit een missieve werd verzonden .,\ve- 
„gens dv gravatuinas van gem. Hove (van l*olili»j) 
„teegens de actens judieit'el bij de Joodsclie Natie 
„<laar t(> lande werdende gei)leegt." Maar vooral het 
recht om op Zonda^ te werken was veleii een dooi ii 
in hetoog. Van Aerssen traehtte heii reeds tot Z(jn 
da^srust t(? dwin^'en, maar moest na re(|iiest van 
baron De« Bcinionle e^ lJ^anlUel N'assy aa n do Diret.-- 
lernen der Societeit daarvan atzicn. Nietteniin vin- 
den wij een plaeaat van 21 Nov. 1718: „inhoudende 
„verbod aan de Jooden om op JSondagh bunne win- 






Vit 



1" 
9 




mmmmmmmm^m 



wmmmm 



I^W^PPIPP^IWP 



l«p 




\m\mm 



m 



-'■ -^ iMiu^'i 4«().. 4' '.:/>'<<•(•: 




.U~' 




sS^ß.iiv;AM 




/4ft:j(fw/^MTJ^^. /^^' "^(^^^ 



>ii 



1 



CHRONOLOGICAL SKKTCH OF TUK HISTORY 
OF THE lEWS IN SUIilNAM. 

Ry Dr. B. FeIaSKNtiial and I^rop. Kichakd (Jottheil. 

On Oktober 24, 1894, Dr. Folsentlial sont ino '* Some 
Additional Notes concornin*; tlui Jew.s in Surintirn." These 
notes were ^athered froni ^^Caialor/ der rciclilui/tif/cfi Samm- 
lunr/rn hehrälHcher und jndhehor l]iif'hcr^ dc^ rcdir/irt von M. 
lioed, welche <na 3. November^ 18 GS, durch Fred er ick M filier 
in AmHerdam wllen rerdeu/ert werden/^ Amsterdam, 1868. 
The artiele was in the form of a letter to nie, with the 
request to verify and Supplement the inforniation hy a 
careful seareh in the lihrary of Coliunbia Collc^ije. The 
lihrary ofTered for siile hy MiiUcr was nuidc u|> of the collec- 
tions of (linseppe Almanzi, Jacob Emden anrl Chief llabbi 
M. J. Lewenstein of Parainiiriho. Jt thus eontninrd a 
nnniber of l)()oks and ])tunphh'ts directly bearin-j; iipon the 
iiistorv of tlie Jcws in Surinam, l'^nlbitunatr 1\ , in its 
severni jonrneyin|j;s a niimber of the books have either boen 
lost or misplaeed. At h^ast severnl ol' those mcntioiK-d in 
the ( Htdlofj iive not to be found in the ('ollere I^il>rary, to 
whieh the Temph* Emanu-El u^Mierously ^ave the \vh«de 
collection. FndefHl, I am alraid that manv ol' the vohimes 
never reaehcd these shores. A nnnd)er of th(j MSS wcnt to 
the nriti>h Museum, and many of the printed books were 
seattercul elsewhere. The firsl impnlse to buv the librarv 
was given by Dr. Felsenthal himscUV'- It was imderstood 
that the library was to be br)u<i;ht e)i Idnc In how far this 
was (Jone I am unable to say. I made iiKiiiiiies in Amster- 
dam, bnt the old firm had gone out of husinc^sn. I have 
found no mention in the niinutcs of the Board of Trustees 
of the Tenn)lc. 

♦See his letter in the Nation, June 18, ISGS, \., 492. 



\<mmm 



> ' «K f^» mm II m i» i, n y,Biili»r 




I*' \ ' 



. <■ 



^«■, 



'■■'tr • 1 



••rM^^IM^vVMpn 



■■ <ljp iJüimau 



■<>*«MM 




i 



I 



I 



2 American Jnrish Hüiorical Society, 

I have taken IV. FelsonthalV notos mul jiddid to thcm 
sufficioiit to nuikf a chronoloiiical skctch ol'tho historv of the 
Jews in Surinam. ¥ot tliis ])iirp(»S( ] liave excerpted H. J. 
Koeiirn, Grj^cliiefhuis der Jodet} in Xe(Jrrlrn)fKVirvc\\i, 1843; 
and L.(i. Vissclier, CItronologiache Taft/ voor de Gc^chiedenis 
der Isrni liefen in XrdrrlaTid, Utrecht. 1S50.* 1 havo no 
doubt that a gocd deal more niatenal lOiHd he hroiitrht 
togethrr by a careful search throu^h the Juarbocken voor 
liiraelielen in yederJand, but these are not at niy disj)osak 
The same is true, iio doubt, of the Snr'madinsche Atmanak, 
The literature on Surinam is quito extensive.f Some of the 
auth(»rs are uiuloubtedly Je\vs, e, g. A. HalbcrFindt, S. van 
Praag, M. Juda, M. P. de Leon. 

RiriiAUD Gottheil. 



1624. First nieiition of the Jews in l^razil. 

1644. The Jews, in small numbers, eommeucc to go to 
Paramaribo. 

1662. Lord Willoughby get« i>ermission from Charles II to 
colonize Surinam. The Portnguese Jews of Cay- 
enne are givtu the same i»rivileges as the English 
colonists. 

1664. Jews come to Surinam from the colony of Cayenne, 
which had been dissolved. 

1667. July 13, Surinam becoraes a Dutch province. Jews 
are allowed all the rights of Citizens. A nuniber 
of thera, however, left with the I^nglish and went 
to Jamaica. 

1669. The home government gives the Jews of Surinam a 
formal promise that they will be allowed the free 
exercise of their religion. They were largely 
engaged in agriculture. The chief members of the 

*See also Kayserlinj^, Die Juden in Surirutm, Monatsschrift für 
Gesch. und Wiss^ennch. des Judenthurns, 1850, ]>p. 2(5 seq. 

fSee Catalogue de L irres sur les Possessio jin Neeiiaitdaises . . . chez 
Martinus yijhof, La Ilaye, 1893, pp. 12G seq. 




Tl\e Jiujs in Surinam — FeUenthal and Gottheil. 



8 



conirrenfation were: David Nassy, Isaac Pereira, 
Isaac Aria«, Ilenriquesde Ca«eras, Raj)hael Aboab, 
Samuel Nassy, Tsaac R. de Prado, Aaron de Silva, 
Ahius de Fonseca, Isaac ^^e^a, Daniel Mesiah, 
Jacob Xunez, Isaac Gabay Cid, Isaac da Costa, 
Isaac Drago, Bento da Costa. 

1680. Tlie Jews were again confirnied in their equal rights 
with other Citizens. 

16>^0. (?) Al)ont this time Isaac Xet(. is called as Üie first 
Rabbi in Surinam. 

1()S0. Savann:ih (a small island in the river Suriuam) was 
givcn ovcr to the Jews by Samuel Xas.^y. 

1685. The Savannah con<rref2;ation (K. K. Ucrachah \Ve- 
shalorn) foundcd. 

1689. Länder Samuel Xassy the Jews did good Service in 

beating off the French squadron. 

1690. The slaves on the plantation ofM. Macliado revolt 

and kill their master. The Governor, Van Scher- 
j)enhuitzen, refuses to assist the Jews. 

1691. Samuel Xassy — with the title Capitein — is mentioned 

as the riebest planter in Surinam. 
1703. Marriages according to the Mosaic law contracted in 
Surinam up to this time are confirmed. Hence- 
forth they must be contracted in conformity with 
the marriage law of 1580. 
The Jews again, under Capitein Isaac Pinto, do good 



1712. 



1713. 

1717. 
1718. 



Service in beating off the attack of the French 

under Cassard. 
Death of Rabbi David Pardo, who had been called 

from London to Surinam. 
Continued trouble of the Jew^s with the bush-negroes. 
The bush-negroes destroy the plantation of David 

Xassy. They are chastised by the Jews under the 

leadership of Capitein Jacob D'Avilar. David 

Nassv serves under D'Avilar with distinction. 

llis praisesaresung by the Judaeo-Spanish poetess, 

Renvenida Belmonte. 



^ 



1719. 
1726. 

1737. 
1738. 



1738. 



1743. 



1744. 



1747, 



1749. 



1749. 



1750. 



American Jewiah Hiatorical Society, 

New Portugnose synagoirue foundcd in Paramaribo. 
Tlie Jews have still further trouble with tl)e hush- 
nep^roes. 

A (new?) synacfosrne d^^hVated nt I*nramnribo. 

Raporte fcito a os SS'*^' do Mah^ desto K. K. pelloa 
SS""^* Jac. Jcs. Pinto elshak do Inian, Cnrid,comi- 
tidospellos SS'^'' Dcpiitados do Maliomad e volho« 
de iia(,^ao, p* odespacho de faniillias povres e des 
validas p» Surinam, de Pan 541)3 (1733), (av. 6 
append.) ainsi qu'un extrait des ]{('soliitions d. 
Piroeteurs de la Societe d<^ Suriname, <1. 6 Jan. 
1734 et iine Requrte aiix mOmcs, d. 3 S<'pt. ITCo. 
.MS. de 53 i^p. 4^.* 

Manuel Pereira in Siirinnm n.iirdtrcd hv thc hush- 
iK-roos of his esfate. I-nnc Arias (a former officer 
of the Jewish eompanv), David Nassv and Abram 
de Brito avenire liis deatli. 

David Xassy in Paramaribo, 71 years of age, is 
successful in more tlian 30 engajjements with the 
bush-riegroes. But he is eventually killed, and 
Isaac Carvalho takes his place as Capitcin. 

The Dutcb Jews in Paramaribo (ake possession of 
the synagogue built there in 1719 bv the Portu- 
guese.f 

William IVbeconies Governor-General of thc Dutch 
Indies. The Jews place great hope in his rule. 

Uprisingof Aiika-negroes, which the Jewish Capitein 
Naär succensfully combats, For this he is liberally 
rewarded bv the Raad. 

The Jews in Surinam aregranted their own judiciary 
in matters affecting a sum less than 600 gülden. 

Isaac Nassy, a very yoiing man, wishes to make an 
end of the bush-negroes. He arms his friends and 
his slaves and Starts out. But he had not reckoned 



*Catalogue de la Collection de feu Mr. Isaac da Costa, Amsterdam 
1861, p. 95. 

tKayserling seems togive 14 April, 1775, as the data, loc. ciU p. 210. 



7 



i 



\ 



v 
^ 



1751. 



1772. 



1780. 



1783. 



The Jews in Surinam — Felscnthal and Gottheil. 5 

upon mceting so large a nuniber of them. He is 
kiiled, together with 200 of his men. 
Princess Anna confirms the rights of the Jews in 

Surinam. 
In S|)ite of the peace concluded on May 23, 1761, 
with tlie bush-negroes, the aid of the mother- 
country had to be calied in. 500 men were sent 
to put them down. In 1774 forts were erected and 
a military h'ne drawn from the Savannah of the 
Jews along the river Commr)imber to the sea. 

The Gcrman synagogue in Paramaribo is enlarged 
in Order to incet the wants of tiie growing Gcrman 
Community. This seems to be the synagogue 
mentioncd above (1744). Two burial-grounds 
were ])roeured. 

J. C. Nassy and others write Essai hidorique sur la 
Colonic (h Surinam, avcc riristuire de la nationjuive 
y etahlie, Paramaribo, 2 parts, 8°.* 

23 Deccmber. The Community in Surinam adopts 
a Ilabbinical code (Ascamot) sent from the mother- 
land. 

2 June. S. J. Rudelsom composed a ^'Lof-zang" 
in honor of Jan Gerhard Wichers, Governor- 
General of Surinam. It was recited in the syna- 
gogue " Neve Salom" by the Hazzan, Juda Machiel 
de Vries. The MS. has the title " Lof-Zang 
op den Bleyde Dag der luhuldiging van zyn 
Webedle Gestrenge Den Heere &Mr. Jan Gerhard 
Wichers." The " Regenten der hoogduijtsche 
Joodsche Xatie '^ mentioned are Benjamin Jacobs, 
Machiel Jacob de Vries and Solomon Jacob Sanches. 
The MS. is in the Librarv of Columbia Colle^'-e.t 

♦ Thi8 is the date piven by Visscher, but the Catalogue of da Costa, 
and Kohler, Pub. Am. Jewhh Hist. Soc.^o. 2, p. 96, give 1788. 
Kayserling {loc. cit. p. 21*2) gives the same date upon the authority 
of Jost. 

t Müller, Catalog, p. 355. 



1784. 



1785. 



i 



6 



1791. 



9 

Amfrican Jciris/i H'idortcal Sociäy. I*^- ^^^f^^^^ 

On Octobor 12 tlic oontoimial celobrntioii of the 
fonnding of tha oongroiration Borarliali Weslialom 
in the Savannali of Surinam was Iield. The memo- 
rial sernion was proachcd U- Josojih "Wallach. 
The Parnasim wcro : .]. C. Nas8y, D. N. Monsanto, 
J. de Barrios, Jr., S. H. Rrnndon, M. de Leon, S. 
H. de la Parra and J. dr la Parra. A description 
of this ceremoiiy «u« puDVished in Amsterdam, 
1786, undcr tho title n>'i>chryvmg ran de plech- 
tipheden nerens <i( h/<lich(m mgcMcn, de, etc.* 

The Litcrary Society "Docendo'docenms "Vounded 
in Surinam. 

Gf.'^'rhiedenis der Kolonie van Suriname . . . op Nieuw 
SamengrsffJd door rm gczchchap ran f^eleerde 
Joodüclie Mannm aldar, Am.<<<erdam. The men 
were : M. P. de I>eon, S. H. de Ja Parre, D. C. 
Xassy and S. W. P>rai.don. A second editioii was 
published in Amsterdam, 1802: Gei^chied m han- 
delk Tafereel ran der Bataaßche Wed-Ind. colonim, 
bijzonderlijk ran Surinanw.f 

David Nassy pul.lishes T^Urepoi;ti,-o-tficohe/ico-morale 
siir Jen Juives, Paramaribo. 

Juda Machiel de Vries, Hazzan of the conjrregation 
Neve Shalom in Surinam. Flechiigheden, Vreugde 
ge.mngen en gebeedeu in de Hoogd. 'joodxche Syna- 
gogue Neve Salom, te Surinam, op d. dag d. in- 
huldig, ran Sir Charles Green, Gourcrneur Generaal 
over Suriname, opgesteld en gezongen d. J. 31. de 
Vries, Voorzanger. [Paramaribo.]! 
PUchtig gebed roor de Hoogd. Joodiche gemeente U 
Suriname, te gelegenheid d. dan k-, rast- cn hededag, op 
den 22 Aug. opgestelt in de Hebr. iaal en in H Nederd. 

i- L^!k ^vt "*"*■ f^f ^^''"- *"'• ^"^ 2' P- 29- A copy of this book 
18 in the Iibrary of Columbia CoUeRe. 

tM. Nijhoff, Catalogtie de Livre», La Haye, 1893 p. 138 
X Müller, Catalog, p. 296. 



1798. 



1804. 



1810. 






Thr Je WH in Surinam — Fehcnihal and Gottheil. 






ovcrrjehr. d, Juda Machid de Vries, MS. 10 pp. 
II('l)r. and Diitch.* 

1822. Dc'crmhcT 23. PIcchtige Vrcugdezangcn en gcbeden, 
vcrricht in de Hoogd, Isr. Sj/nagoge Xeve Salom 
, . . te Sil ri Wime , , , op d. dag d, inhuldiging r. . . . 
Ahr. de Veer, Gouverneur Generaal, gozongen door 
den Kn'iriirden Herr Philip Gompert Heilbron, Voor- 
zanger dezer gemeente . . . op gesteÜ d. Tobias TalL 
10 pp. MS. Hehr, and Diitch.t 

1830. (?) We liear of one Coenraad Beiiedictus "Oud Practicus 
Chirur^ijn en Morl te Suriname'^ who published 
Examen roor den nieuw aan te nemen Mo'cl o/ hes- 
nijder der Israel, Kinder en, Hierhij gcdeeltelijk het 
manndijh lid onilecd, ook leerzame beschrijving der 
Br^nijdenis en Circum Cisione operaiie de, in tragen 
en anfwoorden [Paramaribo]. 8°.J 

1836. New ^'Hoogdiiitselie of Nederlandsche " Synagogue 
in Paramaribo consecrated with much pomp. The 
synagogue, which had heen built in 1719 and 
enlarged in 1780, had become inadequate for the 
needs of the communitv. The architeet of the new 
building wus J. F. Halfhide. In July, 1835, 
Prince William Frederick Henry had j)ut the first 
stroke to the new building. 
The Community of Dutch Jews at Paramaribo num- 
bers 719 souls. The Jewish Community following 
the Portuguese rite counts 684 persons. Cf. 
Inwijding der nieuive Synagoge Neve Sjalom te Suri- 
name. Paramaribo [1837]. § 

1838. December 9. B. C. Carrilon preaches his first serraon 
as Rabbi of the Dutch Portuguese Community at 
Paramaribo. 

1851. Portuguese synagogue in Paramaribo repaired. 

♦ Müller, p. 351 . Now in the Iibrary of Columbia College. 

\Ibid. p. 351. 

t Tbid. p. 202. 

SA copy of this exists in the British Museum. Cf. Müller, p. 250. 






AeuJo^^A^ /ih^AM. (^7/ 



220 

f«r?jpi/' Simon N li^rp^.m. ,/ >o. . St.. 

\\I\ «]%:•. ?. 

"Siicar Trad*-. Sonu- Rrf^T* r«< i-^ tn jr-wv in 
xhor Te»- M. Frir'Hm.Hn. l'iJH>. \I H 

SulzhuhrT. I •»wi«. "I.'»ui« ^iilziia' h( r. Tu««- 
tirc" c»f \hr SupFf-mr Court f»f Piirri«» 
K\<*>. Vii>f)VHy\r Onar Kr.iinfs /. So>. 
St.. MI] * WM». 127 

Siil7.h»*Tßer. Cyni* I.. **Cvrii« I . Sulz.hf^rger." 
M'.rri^ n. X^aMmun. 4./)/?, XXW 

Sulzl»» rgf-r. r.\ru«. l '*M"rri<i l.oeh." 

/'4;//>. Wll 'J9I4'. 22.% 
Sulzh^rpfT. (.>iii<i» r. 'Tfie ^ •ar."* 4/}/?. 

VT <1<^)i.'>». 19 
^u]/h#rp«r. Da\i<l. 'T!h nf»pinninc* <»f 

Ru=if» .]♦ >*i«.li Immipr itirm to !*f;i'adfl- 

phia." r4JHS. \T\ .1^10». 12% 
Sul7}>frß' r. r>a\id. **nH\id Sulz.horp^r," 

A S. \t. Ro^er.harh. /'.^JHS, W i 1911 >. 

170 
Sul/Kfrppr. David. "Cff-v^rh nf the Jr^i*.}! 

Population in ih«- T'nit^-d Statf-^." f*.4///.**'. 

VI MR<^7'. 141 
SiiblMTper. I^a\id. *'H<»r3rf \. Nathans/' 

PAJHS. Xll 0901 . 180 
Sulzhrrgrr. David. i-al»'l!a H Rosrn- 

harh/- R4JHS. X\1I M009». 217 
Sulzh'Tgrr. David. 'Mm^»«. Aar^n Dropsie,*' 

PAJHS. XVI «i9():i. IQH 
Sul/herger. Jaroh. NVrp»log\, P4JHS, VIII 

(1900), 131 
Sulzberger. Mayer. "Joseph Jacobs, 

PAJHS, XXV (1917». l.>6 
Sulzberger, Mayer. **Jos#'ph Jacobs, 

AJYB, XVIII (1916 17 >, 68 
Sulzberger, Mayer. "Mayer Sulzberger," 

SoluiTion SolisCohen, AJYB. XXVI 

(1924-2.5), 382 
Siilzberger, May»*r. "Mayer Sulzberger. 

Louiv Marshall. AJYR, XXVI (1924-2%), 

373 
Sul/berger, Mayrr. "Mayer Sulzberger/' 



»♦ 



»• 



yi 



INDEX 

.AkN.in.lpr M.^rx. riJHS. XXIX <192%>. 
IH« 

•^ui/h» r^-r^r. At.n'^r. ".^olLnion S< h*^( hier to 
1'»«!^. \t.i\er Siilzl»^ rgrT.*' V.r'n B»n- 
]l nr.. /. Sor. St.. XXV < 196.1». 249: 
\\\ll •PX>%». 7%: XXX <1968». 262 

>ul/l>''Tg» r. M.ner. "^'iilliam R. Hacken 
hur-.** PAJHS. XXMII (1922). 282 

->.v^.'.i ]-.*..•• AJ)n. XV (1^11). 212: 
\\\ ' j91%.. 139; XVll <1916». 2(U 

>uniijv L.<ws. "Anti Jf'wish Sentim^nt in 
<:ahf.Tnia. 18.%%,** AJ4. XU < !%(»>. 1% 

•^und^y I ;iws. 'Thur^ h md State." Ijirv S. 
D.^Kidnwiiz. AJVn. \\\U (]966). 128 

>UTHJd\ l,aw<i. "(hiirrh State Is^ues.** 
Philip jdrnhson, AJYH. I.XII (1961». 
88 

SundiN T aws. "Nr.te Rclating to Jew« 
K'-'ping Ihfir Stctr«'^ Opm «m Sunday in 
tlir Di^trift of Charlf-s-ton. South Caro- 
lina." Hrrhcrt Frird.nwald. PAJHS, V 
(1897». 202 
Sunrlax lau«. \ot#' on.** All)crt M. Fried- 
enh.rg. PAJHS. Xll <1904>. 171 

"Siinda\ Law* <d ihe l nitod State« and 
I.radinp ju<licial D«m isions }Ia\ing Spe- 
ri.il Rffcrnnfr to tbe Jews,'* Alhert M. 
Friedenhrrg. AJYP. X 0908 9). l.%2 

.*^unda\ .Srhool«. "Reberra Gratz and tbe 
jewi^h Sunda\ Srhool Movement in 
Phi]a<h'lj!hia.** Joseph R. Ros'-nhloom, 
PAJHS. XI A III «19.%8». 71 

Sunday Schools. "Rosa Mordecai's Recol- 
le< tions of the First Ilebrew Sunday 
.^rhool." Joshua Bloch, PAJHS. XLII 
n9%.^.»..'>.97 

".Suiinafii. Additional Notes on tbe His« 
tory of the Jews in,*' J. S. Roos, PAJHS, 
XIII (19051, 127; XIX (1910), 177 

Surinam. "The Authority of ihe Trustees of 
the Ashkenazic Hoogduitscbe Congrega- 
ti<*n in Paramaribo,*' Philip A. Samson, 
AJA, VI (1951), 16 

"Surinam, A Chron<dogical Sket« b of tbe 
J Hislory of tbe Jews in," Richard (^ottbeil 



^Jc.^iti 



f^ ^RFICLFSON AMFRICAN JF:WfSlf HIsrORV 



221 



and R. Frl>.rilhal. PAJflS. IV (1896), 

1 

'"Snrin.Mn, rnnfrilmtion^ to tli»' llistory of 
thr J.'w« in.*' Rirh.ird Cofthril. PAJHS. 
IX < l')01 K 129 

Sinin.ini. 'D-iNid Nas^y «»f ^iiiinam and his 
'l.«l!rr Politi« n Thefd<tgico-Morale ^ur 
les Juifs'" Siprnund Secligmann, 
PAJHS. XXII (19nf,2% 

"SuriiKnii. Dr. I)a\id Nassv in.*' Richard 
(rofihril, PAJHS, IX (1901), 113 

Siiiinatn. "Dorurnrnts Rrlafin^ to the De 
parlUH* of tlw Jews fropi Surinam in 
167%,** J. II. IbdhmdM, PAJHS, VI 
( 1 897 ) , 9 

Sui inain. 'An K.irly Jcwish r<»lon\ in 
Wrstrni Cwijna, 10%8 K)66: And its 
R« l.ition to ihr Jews in Surinam, Ca- 
\rnnc. and Tohiio«i.** S.inuicl Opiimlirim. 
PAJHS. \\1 < 1907), 95 

"Surinam, Thr .Iruivh Congregation in," 
R. FrlMnih.il, PAJHS. II (1894), 29 

"Suiinam. .|e\v« in." Joseph Lehowich, 
/M.///S. XII (1901», 169 

"Surinam. J«'ws of." Krön Huchner, 
PAJHS. XVI (19071, 188 

"Surinam. L«tt<r of David Nassy of." 
Samuel Oppenheim, PAJHS, XXIII 
(1915), 185 

Surinam. "Mobclim of Curagao and Suri- 
nam and Ol her Notes," David de Sola 
Pool. PAJf/S, XXV (1917), 138 

Surinam. "The Name of the Country Suri- 
nam as a Family-Name; The Biography 
of a Surinam Planter of the Eightcenth 
Century," Fredrik Oudschans Dentz, 
PAJHS, XLVlll (19.%8.%9), 19, 262 

"Surinam, Notes «m the History of tbe 
Jews in," P. A. Hilfman, PAJHS, XVIII 
(1909), 179 
Surinam. "Notes on the Spanish and 
Portuguese Jews in the Uniled States, 
Guiana, and the Dutc h and British 
West Indi« s During th«* Seventeenth and 
Eight<'enlh Centuries," (^ardozo de 
Bcthrmourt, PAJHS, XXIX (1925), 7 



>urinim. "Privihgrs Granted by tbe 

British (»(»vernment to tlie Jews of 

SurinaoK 166%." II. P. Mendes. PAJHS. 

IX (1901). lU 
"Surin im, Some Furthrr Notes on tbr 

lli«tnr> of ihc J'w- in." P. A. Hilfman, 

P1JHS. X\I <1907». 7 
"Surinam. A Tra\elrr in,** Cyrus Adler, 

P'IJHS, U\ (189%). 152 
Surinam. "Who Was ihc F'irst Rabbi of 

l^urinam?" (rcf>rge .Mexander Kohut, 

PAJflS. V (1897». 119 

Svvadov. Marvey. **Jewi«h PopuKilion Stu- 
dios in thr l niled Stalr>." AJYH. L 

( 1918-19». 651 
Swastika. •intrrnatinnal Swa-tika Out- 

brrak," Sidnev Li^knf.kv, AJYH. l.XIT 

(19M». 209 
Swidikow, Louis J. •Thr J«'uish Agricul- 

tural (!<dony of Arpin. Wisconsin," 

AJHQ. I.IV (196%), 82 
Swirbkow-, Fouis J. '•Jrwish Community 

of Milwaukee, Wisconsin, 1860 1870," 

PAJHS. \L\ II (19%7),34 
"Swit/erland and American Jews," Sol M. 

Stroock, PAJHS. XI (1903), 7 
Symbols. "Tbe Dynamic Role. of Jewisb 

Symbols in the Psy<'bolopy of the Jewisb 

Child in America," Leihush Lehrer, YA, 

VI (1951), 37 
Synagogue Architecture. "Thr Fgyptian 

Revival in Synagogue .Architecture," 

Rachel Wischniizer, PAJHS, XU 

(1951), 61 

Synagogues. "American Synagogues: Tbe 
Lessons of the Names," Abraham Cron- 
bach, AJA. XVI (1%4), 124 

Synagogues. "Descriptions of the Syna- 
gogues in New York in 1776 and 1828, 
David de Sola Pool, PAJHS, XL (19.50), 

187 
Synagogues. "Gifts to tbe Mickve [sie] 

Israel (iongregation | Philadelphia!," 

Abraham S. Wolf Rosenhach, PAJHS, II 

(1891», 180 
Svnagogurs. "The History of tbe First 



(^ 



^ 



p 

m 



I * £ 

i 



i: 



;i 



1 '* 






^1 

•5* t 



14 



ilmmran Jc/^'wä Ilistoriml Society, r^^^^'^'^^y \ 



Amsterdam in 1675; he was at thc tinie president of the holy 
brotherhood Magen David. •^ 

IL SUEIXAM." 

Paramaribo in 1G44 was the first scttlement of the Jews 
within the confines of Surinam. In Spanish and Portuguese 
documents belonging to t^^ AmstorHnTn Community the name 
Surinam assumed very various forms: Sarinan, Sarinhäo, 
Serenam, Serrinäo, etc. About 1669 Joseph Franco of Suri- 
nam was a ßtudent of the Pinto yesiba in Rotterdam." In 
1674 ho was a professor"* at the Ets Haim (Amsterdam) to 
which rank he had bcen promoted previously. Two young 
girls from Surinam were among the applicants for dowries to 
the Santa Companhia:" 1675 Eachcl, daughter of the late 
Semuel Semah Aboab, 1G77 Eibqa, daughter of the late 
Jacob de Pina. The last-named is probably identical with the 
poet Jacob, or Manoel, de Pina/' wlio wrote verse with equal 
facihty in Portuguese and Spanish.** 

In 1682 three young men were sent from Amsterdam to 
Surinam: Selomoh Mesiah, Jahacob de Gabriel Nunes and 

^ Sermöes que pregaräo os Doctos ingeniös do K. K. Talmud 
Torah, Amsterdam, 5435, pp. 133-135: Sermäo setimo que preegou o 
muy Docto Talmid H, & celcbre precgador David Sarphati, Ros da 
Illustre Yesiba de Magen David. 

""The Jewish Encyclopedia," vol. i, p. 494; vol. xii, p. 509. 
ünless the contrary is indicated the Statements in the text are based 
on these two articies. [Frequently discussed, e. g., No. 2, p. 29 et seq.; 
No. 4, p. 3 et seq.; No. 5, passim; No. 9, p. 129; No. 13, p. 127; No 
18, p. 179; No. 22, p.25.] 

*D. L. de Barrios, Insigne Yesiba ö Academia de los muy nobles 
Senores Jacob, y David Imanuel de Pinto cn el ano de 6443 [No 3 p 
19; No. 5,p. 123] 

^ Idem, Hes Jaim,i).ß5. 

*^ Santa Companhia, Amsterdam, livro d. [No. 9, pp. 132, 134.] 

"D. L. de Barrios, Relncion de los poetas y escritores Espanoles 
de la Nacion Judaica Amstelodama, n. p., n. d., pp. 54-55. 

• Elogios que zelosos dedicaron a la felice memoria de Abraham 
Nunez Bemal, n. p., n. d., pp. 23, 50, 138 [=136], 152. 



k 




yoics on Spanish and Portuguese Jews — de Bethencourt, 15 

Abaron Uziel Cardozo.** I add the following notes on their 
families. January 1, ]02(), Izaque Mesia [ = Messiah], a 
native of Lisbon, aged twcnty-six, married Hester Fonseke 
[ = Fouscca], sixtocn ycars old, in Amsterdam.'" Jacob Uziel 
Cardoso bcloiiged to the first minyan fornied in Amsterdam.** 
Isliac Neto, haham of Surinam in 1C83, was the aiithor 
of a sornion in Portuguese preached at the dcdication of the 
roriuguose synagogue in Amsterdam in 1G75." He was a pupil 
uf the liolv brotherhood Abi Yetomim/* and president in 10(15 
of tlie lioly brotlierhood Tomime Darex. Of him Daniel Levi 
de Barrios*' wrote: 

Su primcr Ros, 6 doctrinal Cabega, 

cl jnxnm Yf^hac Ncto la prcside: 

y, oy [1GS3], cn la Indiana Sarinan, riqucza 

dal bicn mosayco, prcceptor rcside. 

The sviinf::oirue of Surinam was dedicated in 1G85 by 
l^al)l)i David Pardo, who died in the colony in 1713. He was 
the son of Joseph Pardo, hazan in Rotterdam, grandson of 
David Pardo, haham of Amsterdam, and great-grandson of 
Joscj.b Pardo, the carliest rabbi of the same city, who, though 
li. came tliither from Turkey, belonged to a Spanish family.'* 
After haviiis: studied in Amsterdam, where he was in 1667 a 
founder of the holy brotherhood Honen Dalim," David Pardo 
became hüzan in London. Among bis publications was a 

** Rejistro de Äbyetumym, f. 19 recto et verso. 
Municipal Archives, Amsterdam, D. T. <k B. €nfO, f. 59. 
D. L. de Barrios, Triumpho del govierno populär, p. 62. 
Sermöes que pregaräo os Doctos ingeniös do K. K. de Talmud 
Torah, Amsterdam, 5135, p. 59. [No. 3, p. 18 et seq.; No. 4, p. 3; 
No. 5, p. 123 ; No. 16, p. 34 n.] 
*"D. L. de Barrios, Abi Yetomim, p. 40. 

^ Idcm, Tcmime Darex. Academia tercera caritativa; lies Jaim, 
p. 90. [No. 3, p. 19 n.] 

"'^ Certificate of Haham Isaac Abuab, Amsterdam, Menahem 13, 
5448, pp. xi-xv of the werk cited in note 52, infra. [No. 3, p. 19; 
No. 5, p. 126.] 
" D. L. de Barrios, Jonen Dalim, Yesiba, p. 69. 



45 



M 



4T 






i 

I 



% 

f 



T 



-. » 



I 









I 



f 



1(\ 



American Jnvish Il'isforical Society. 



11 



. XX t 



; 'X- TT • _ 



troHt,> on <ho ,/,;„,•„, (1,1:9)." .loJic.iod fo that wealthy 
Jsrn.],ro. Ishac .Nuun... B..lmoi.fo. ..ounf-,>alafino, minister- 
rosuloui „f Spaii) in Holland. 

Snnin.1 Xasi, or Xas.y, who couragoouslv defcnded Suri- 

R-hoiar and pliilaiithropist. 

ße/ pueblo de SariTian 
Samuel Nnsi Kenorea 
el corofon con los dones, 
V el estudio con la ciencüi. 

The follownig Kft Amsterdam for Surinam:" 1709 Jacob 

1 ouro. ] .1, Abraliam M|ende.s] de Acosta or da Costa 1718 
Al.ro„ Mena.=oe Mosseh de Eliau Xahar and Binvamf^k-lf 
1.22 Abraham Je.^surun. IT-G J....,ua Cardozo, 1729 Ishac 
Xune.« Ferro and Ahar,.n Henriques Feroira or F rreira 1731 

Mo,.mta. wl,>ch was bon.e by important Amsterdam per 
^onal,t,os abont IGS.-IG.SG. Abraham de David B,! de 
Älosqu.ta pro.ented a donation to tho holv brotherhoS 
(«uenulut Ilassadim.- David de Jacob BuonJ deM ouita 
7~. of Amsterdam, was ..... BercsUk inlG85 H Ij 
also minister-resident of Prus«ia »«,1 „ . ^"'3- "e was 
duehy of Brunswick in HoIirnJ." «^'*^"*-^--^' «^ «.e 

kTTt T i ^"-"^ ^ ^"'''^- ^"^ ^««'^ J'<^rdo. hazan del 
viii hf l ?' ^"'^t^'-'^''"'' 54«, 12 folios numbrred i toTWi to 

« ?' •^; *^^ P"""""'' "^^ •^^*'"' P- 90. [Xo. 4, p. 3 ] 
Rejulro de Ahyrtumym, ff. 41 vcrso. 42 rerso 69 vcrso 71 R2 
rmo, 92 verso. 111. 112, 117 t,crso. 122 ' ' ^ 

^i ümo. Sr. Dd. Bueno de Mes.uila, Enima dal vrinci^ enU 



Kotes 011 Spanish and Fortugucse Jews — de Bethencourt, 17 

In 1731 Diivifl Marhado de Scqueira expressed thanks to 
*the parmts'slni of Amsterdam in the dedication of a funeral 
oration, ])r()iu)niicTd in Bordeaux, for having clccted him 
j)rea('l)or and 1(\'icher in Surinam." 

Tlie exodus to iln's colonv ('<<ntiiiued. Tlie followinir de- 
parted froni Amsterdam : ^'' 173() Jacob de Eliau Touro, 1748 

KM S-inu..] de Selomoh Acolicn, 1755 



;: ■» 



1 ^T ] 



Manuel Vallal)re<]:a. A fow facts eoncerning these emigrants 
mar be added here. Jacob Touro, wliose familv became famous 
in tlie Tnitod States, ]iad an ancestor in Surinam, Aharon 
Tonro, montioned abovo. Macborro was of a Portugiese 
family. Diogo Fernandos "Macborro'* was a prisoner of the 
Inquisition of Evora in Deccmber 1581. David Macborro 
went from I)ayoiin<' to Amsterdam'^ in 1G32 and, soon tbere- 
after, to Lcgborn. Jacob Macborro, known in Portugal as 
Pedro Podrigucs de Moraes, was cbarged by the Inquisition 
of Lisbon " witb judaiziiig in Hamburg about 1G40. About 
1G83 tliere wore in Amsterdam the sopher and musician Abra- 
ham Macborro/' tlie poet Eliau Macborro" who had been in 
Brazil, and Mosseh Macborro** who was an important figure. 

fiesia dcl Ilustrisimo Scfior David Bucno de Mcsquita, jatnn Brresit, 
ano de 5445, residente dcl inclito principe Christinno Ernesto, marques 
de Brandcmhurq , duqiie de Pnisia. [Xo. 7, p. 103 n.] 

*^ Scrmäo funcbre nas excqräas dos trinta dins do Scnhor David 
Ergas La Cour. Composto, c prcgado em Bordcus, por David Ma- 
chado de Scqueira, Amsterdam, 5491, 22 pa^os. 

*^ Rejistro de Abyctumym, ff. 131 vcrso, 1G2 vcrso, 189, 199. [No. 3, 
p. 108.1 

^ Archivo Hisforico Portugues, 1914, vol. ix, p. 477. 

** Arcbivcs of the Portu^upse Jewish Community, Amsterdam, Livro 
dos tcrmos da ymposta, ff. 34 verso, 49. 

" Pedro A. de Azcvcdo, Bocnrro Franccs, in Archivo Historico 
Portugues, vol. viii, p. 196. 

" D. L. de Barrios, Dczima a los insignes en la flauta y la pluma 
Abraham Machorro, en la bihucla Ishac Mendez. 

^ I de 717, Relacion de los poetas, p. 58. 

** Jdem, Temime Dar ex. 











■■•t ih 






r 



i 



IS 



Amrricafi Jrwish lUsioricnl Sorirfy. 



Tlio Valabrpga fjiniily. of lialian origin. appnrontly did not 
cor^o to AmstiTclam l'of.Mv iho ♦'iphioonlh ronturv. In this 
City"" Kacliel, dtii^ditrr cf tljii^ob l>a]al>roon oi\ nioro oor- 
rMly, Valabroga, was Im.iii »lan'.arv 1 7. 1 T.*^?. 

Tho coloiiisis in Aid« r!' .i niaiiiiain.-«! iiiliinafe mLitions 
wjlh ihe Amsterdam commr.iiify ; für r\am].](\ in 1757 iwo 
rc.^idonts of Surinam wcvo nu'inbors of ihe lioly l.rotli.'ilioo.l 
Mischenet ZeqnoiMin.* T\u y were Jahac(»l> irinriqnos (h 
Barios [ = Barrios], oiivmiui/cd ar Tho Jlairno*' Juno in, 
1701, whose son J. U. de Barrios Jnnior" was pnr?ias.9 of 
Surinam in ]78(i, and Isliac llenriqnez Morao | =Mora«)]. 
perhaps identical x^-ith Ishac de Aron TTonriquos ]\rorno.*" a 
founder uf the holv brotherliood Eben Yocara in Amsterdam 
in 1 7 33. 

The year 1759 was notable for iho nnrnbor of emiirranls 
from Amsterdam destined for Surinam.'" The ]ist ineluded : 
Joseph de David Alasrar. David de Daniel Barnh Bueno, 
Mosseh Faleao or Tnic>on wiih bis wife, two eliildren and two 
adopted cJn'ldren " Isliae and Jacob, sons of Mosseh da Fon- 
seca. Joseph Levy Flore?:, son or grandson of Josejdi d^ Tsliae 
Levi Flores, director of tlic holv brotlierhood Livyat TTen '* 
in Amsterdam in 1704. Tsbae and Jacob, sons of Josepli Lpvi 
Montesinos or MonteziT^os. Scmuel de Jechiel :\ressias, whnse 
ancestor Selomoh ]\fesiah Jiad already emigrated to Surinam, 
a< has been noted, Mordehay de Selomoh :\folho, brotlier of 

Municipal Archives. Amsterdam, D. T, & B. 400. 
Anno de 5517, Pauta dos Scnhores Irmaos de Mvihenct Zcquenim, 
Am^fordam, 5517, Spages. 

*" Archives of the Portupuese Jrwish Community, Amsterdam, Livro 
dn.f cirrunsisons fcifas pnr Mo'^sch Aharbavcl. 
•"Carmoly. Revue Orientale, vol. iii, pp. 200-201. fNo. 4, p. 6.] 
*^ Livro das ordenanQns ou Ehcamoih da meritoria e pia hirman- 
dade intitulada Eben Yecara, Amsterdam, Ellul 20, 5493, 23 pages, 
pp. 3-5. 

"^Archives of the Portuguese Jewish Community, Amsterdam, 
R( giüro dos? despachos, fif. 1-3, 5-9. 

Ibid.. f. 7. Eis departure was postponed on account of iJIness. 
Ishac de Sola, Sermones, Amsterdam, 5464, p. 100. 



M 



n 



\ 



l 



yntc.^ oti Spaniel mul rorluguefie Jcivs — de Bethencourt. 19 

I>;ivi«j .Aroblio,' l.(»rn in Amsterdam, November 16, 1737, 
Klian d.» M(»ss.>li Va»b< eo-, wbose name reminds us of Aaron 
Parheco. marric«] in Amsterdam ir,81 to Loa Mendes de 
C'artro/* Al^rnbam dr ])ani»l J^odri.iriK.'S Soldado. Here I 
a.'il AI.>S(di racbrTo/' wbo departed January 28, 17G0, to 
i..iii ]]\< hrntlirr l'^liau rar-boco. pr«'vionslv referred to. 

lü ]:s(; the n^;,^('iits (d' iho Portugncse Jewish nation of 
»Surinam wroic io Dobm " to thank him for bis favorable 
pxjiressions toward Israelitrs in Jn's writinf]:s. This letter, 
dal.'d ]\Iar('h 10, jias ]}cou printed by Carmoly." The signa- 
tnrios boro tbose namos: J. JT. do Barios f' = J]arrios] Junior, 
(\ n. P.randon. Is|aac] and S. IT. de La Parra, Mosch P. 
d(^ Leon, D. D. J. C. Xassv. 

Aerording io dornnviits in the archives of the Portuguosc 
(Muinnunify (»f Anistcrdam,'' llie last omigrant wbo loft for 
Surinam was Afo>ps Comes CarvalJjo Junior, wbo received bis 
tickft Xovend)(.'r IL 1802. 



T» 



111. Catexxe. 

Adjoining the colony of Surinam, Cayenne was ceded to 
France by Holland in 16GL Jt was thought that Jews 
settkd it about lCu>0, but what is certain is that a group of 
152 Israelites left Leghorn in IGGO to establish a colonv in 

"Municipal Archives, Amsterdam, supra, 

"D. L. de Barrios, Dichoso epithalnmio de los rnuy nobles senores 
Aaron Pachcco, y dona Lca Menden de Castro, Amsterdam, 5444, 
2 folios. 

'^ Rcgistro dos despaehos, f. 12. 

'"Christian Wilhelm von Dohm, 1751-1810, who retrieved for ihe 
Jews of Grrmany thcir rights as Citizens. [No. 3, p. 126; No. 26, 

pa.'isiyn.] 

''Revue Orientale, supra. [No. 13, p. 133 et seq.; No. 22, pp. 27, 
36 n.] 

^ Rcfjistro dos despachos, f. 202. 

"'' The Jewish Encyriopedia," vol. i, p. 494; vol. iii, p. 634. [No. 2, 
p. a.); No. 3, pa<^shn; No. S, p. 7; No. 16, passim,] 



i 



\- 






i 






Hü 

ii I 



INDISCHE GIDS 



ÄS 



# 



%^^^^- '• 



2 (1920) 



DE STICHTING VAN DE PORTUGEESCH-JOOD- 
SCHE GEMEENTE EN SYNAGOGE IN SURINAME. 



DOOR 



MR. R. BIJLSMA. 

In de gedrukte literatuur over de geschiedenis der Jo- 
den in Suriname \Hnden wij het jaar van de stichting der 
Portugeesch-Israelietische gemeente niet aangegeven; 
deze aanvang kan zeer waarschijnlijk, naar de archief- 
stukken der Gemeente uitwijzen, op het jaar 5422 (1661/2) 
gesteld worden. 

In de inleiding tot de Askamoth of Reglementen van 
1748 voor de Kahal Kados „Berachah Ve Salom" (Heilige 
Gemeente „Zegen en Vrede'') wordt aangehaald het be- 
sluit en accoord der Joodsche Natie tot het stichten van 
een Synagoge ; dit besluit stond als artikel 1 geboekt in het 
thans niet meer aan wezige „Livro Politico L"* A anno 5422 
f° 1." Met dit aanvangsjaar stemt overeen het oudste ge- 
boorteregister, waarin de eerste besnijdenissen st aan in- 
geschreven op de maanden Adar en Nisan 5422 (1662). 

Een derde archiefstuk, dat voor de kwestie van belang 
is, bezitten wij in een extract-translaat, volgens het op- 
schrift getrokken nit het „Askamothboek no. 1"; de 
inhoud ervan bestaat uit gewone resolut ien en met het 
Askamothboek zal dus bedoeld zijn het reeds vermelde 
Livro Politico Litt. A ^). De aanhef van het extract-trans- 
laat luidt : „f ^ 1 v°. Op den eersten Tisry des jaers 5423 (14 
„September 1662).sijn alle de Heeren Ledemaeten deser 
,,Heylige Gemeente benevens den Parnas vergadert etc. 

>) Het stuk beriist injhet dossier betreffende de gedchillen van Regenten 
cofitra Is. Carilho, oud- Regenten enz. 1740 — 1747. 



\ 



i 

n 

TT* 






» 



» 



SncMt. V« t>. JOODSCHE GEM. EN SYNAO. IH SVHIIAME. 59 

• 

„r 2 recto. Op den eersten Kislef dessriis y$er% z^ 
alle de Heeren deser H. Gemeente vergadert en bebben 
met toestemming der Heeren Baruch da Costa en Sek>- 
,>moch de Solls geäccordeert etc." 

Toen de Joodsche kerkelijke gemeente eenige jaren ood 
was, verleende het Engeische koloniale gouvem^sient aan 
de Hebreeuwsche natie in Suriname, (xider dagtedketiing 
van 17 Augustus 1665, belangrijke Privilegien, die o-a, 
ook inhielden vergunning tot \Tije nitoefening van gods- 
dienst en tot het bouwen van „places of worshlp and 
schools" op „ten acres of land at Thorarica". Dat de term 
„at Thorarica" in ruimen zin (Thorarica-divisie) verstaan 
moet worden, blijkt uit de in 1671 gedrukte kaart van de 
rivieren Suriname en Commewijne (Inv. verzameling 
kaarten Alg. RijksArchief no. 1666), die aangeeft dat de 
Joodsche Synagoge reeds destijds gelegen was bij de Suri- 
name-rivier ten N. van de Caxapoera-kreek, tusschen het 
land van Nassy en dat van Da Costa. In Januari 1671 ge- 
schiedde bij de Synagoge de beeediging van de Joodsche 
burgerwacht-compagnie, in de Thorarica-divisie gefor- 
meerd ; deze compagnie wordt in de Resoluties van Gou- 
verneur en Politieken Raad ook aangeduid als die van 
„het Joden quartier". 

Met deze gegevens schijnt moeilijk te rijmen de opgave 
van het jaartal in Nassy 's Historische Proeve I 50, waar 
medegedeeld wordt, dat de Joden eerst in het jaar 1672 op 
een verheven plaats, nabij de 10 akkers in Thorarica gele- 
gen en aan de Joden Da Costa en Soüs toebehoorend, een 
klein vlek met een kleine Synagoge bouwden. De beide ge- 
noemde Joden zijn dezelfde als die genoemd in de hierbo- 
ven geciteerde Askama van Kislef 5423. 

In verband met de waarschijnlijkheid van de stichting 
der gemeente in het jaar 5422 moet er nog op worden ge- 
wezen, dat de beer J. S. Roos foutief het jaar 1643 ver- 
meld heeft als datum van het fungeeren van een hahamen 
het verlijden eener akte van huwelijksvoorwaarden (Ke- 
tuba). Het betreft de Ketuba van Haham Ishak Meatob, 
waarvan de in Hebreeuwsche letters geschreven text door 
den beer Roos gepubliceerd werd in Publication American 



j^- < 






*> ^ 



% 



Cn 




'% 



^w^ 



u 



w 'w|p 



-•♦ 



0^ 



[■^l. 















.4 
II 




■^, 



1 



/ V' 







IW 



7 ■ > v-- . 


P 


v:i 


M ■ r-'^ 


MfUi« 


Wi-'.-f^.r 


■ " ,. 










1 














, 


'4 








'S 








i»t 











^^^^■'•jivi ; ^^.Vjv^^^-^^^j, 



60 STICHT. V. D. JOODSCHE GEM, EN SVNAG. IN SURINAME, 

Jewish Historical Society 13 (1905). Bij vergelijking met de 
authentieke akte in het Ketubothboek bleek mij, dat in 
de publicatie de woorden we sjiwiem (en zeventig) in het 
jaartal zijn weggelaten; in plaats van 5403 (1643) draagt 
de akte den datum van 5473 EUoel 14 =« 1 7 1 3 September 
6. Deze dateering komt overeen met hetgeen uit andere 
stukken in het archief der gemeente over den diensttijd 
van Haham Meatob bhjkt. 



', '(»♦••■ 



i 



I 

I 



vi /, 






*') 



4\ 



rc- 






m% 



\ 
\ 
I 
I 
t 
\ 
l 

\\ 

i 



»"t-. 



' ri^ 



./ 



• 0. 



% 



'% 






i 






i 



■mv 






•t 



m 






,Ii 



-i •: i I 






V«;' 




'^■u>i^ 



' ;^f 



■ .V '■ 






j" 



m^ 



■tjrVi \t - - ^< <! ~'<«.Smm4» 



v*«Tf»» ^ rnrny^m-f 



»T^ 



^•^ ' ■' V 



M>a)p.m A/AK(ft§. l)CC(?A^r) 



t 







■ ' 

IMl! 

r 
I, • 






i 



I- 



\X' 









u 



( 

\ ■ 



S/avej 


\'a\ue in Pesos 


Year 


30 


2,483 


1700 


249 


22,816-5-2 


1701 


482 


46,754 


1701 


10 


1,000 


1701 


11 


1,100 


1701 


j 02 ? 


10,200 


1702 


156 


14,800 


1705 


29 


2,900 


1705 


10 


1,000 


17057» 


? 


1,850 


1705 


46? 


4,572 


171073 



ISAAC S* ans SITZANTJE A. EW^NUEL: 

HISTORY OF THE JEWS OF THE NETHERLANDS ANTILLES Cincinnati 1970, 

v^l (to pap^e 111 

and part for auctioning to the planters. jewish participation in thc slavc trade rest= v,2 
with the Company was large in the twenty-five years between 1686 and 1710, 

as the following figures show: ] 

Purchaser 

Philipe Henriquez & David Senior 

Idem & IJem & Juan Goedvriend^» 
Manuel Alvares Correa 
Abraham Lucena & Gabriel Levy 
Moses [Levy] Maduro 
Philipe Henriquez & David Senior 
Mordechay [Namias] de Crasto 

Idem & Moseh Lopez Henriquez 
Moses [Levy] Maduro 
Jacob Benjamin Jesurun Henriquez 
Ferro & Neyra 

During this period Manuel Alvares Correa gave the govcrnor of Curac^ao 
a draft for 123,784:8:0 Horins74 for a sLive purchase, payable by Antonio 
Alvares Machado (otherwise Moses Machado)^« of Amsterdam. Ahnost every 
Jew bought from one to nine slavcs for bis personal usc or for eventiial resale. 
Prominent among such purchasers wvvc the cantors David Pardo in 1701 and 
David Lopez Fonseca in 1705, and the physician Isaacq da Costa in 1705. 

After that time the slave trade diminished steadily. It seems that thc firm 
represented by Philipe Henriquez et al. ceased opcratin^ about I722j^ or 
possibly shortly after Henriquez' deatli in 1718. In 17 30 anv resident of 
Curac^ao could import slaves on th^* |\nment ol a hcad tax ol four pesos. In 
spite of this facility, the Jew did not brin^ slaves in lari^e numbors. If he did 
import a slave, it was usually in payment for merchandisc. The Jews, as a 
whole, were not too interested in exportini^ slaves born and rcared in Curavao. 
These would not fetch the same price as slaves from other pr()vin< es and the 
new owner could not expect to derive much benefit trom a slave accustomed 
to kindness.77 



7» A Gentile. In 1709 he was a member of the Island Council aiid caj)tain of tho Civil Dclip^^ 
Corps (WICA 203, p. 78). 
7i GAA 4775, p. 1069. 

73 WICA 200, pp. ^69, 48r>; WICA 20^ p. 78; WIC \ 56(., p. 2->S. 

74 WICA 566, p. 22 5; WI( A I7S2, Kamer op de Ma/e. 

75 He was the noted provislon snj)plier to thc Outch and Lnglish arrnirs. 
7<> Hamelberg, p. 76. 

77 Governor I. J. Kammelm.m I Iscvicr Jr. of Curavao wrote to tlu- (nhuiial Mnustci- «i MmÜuuI i 
1849 that **the slavc in Curav«»o IS lirer than a (loniestic in luroiJi'" iciuofo'! l»s '. • >si'.n«,M, '.c'.,p U; 



ii 



78 



few ^ 

and t 

rest. j 

the j' 

vigor' 

Sund 

work 

pesos 

'Whc, 

slave 

rest ( 

It > 
This ' 
not o 
Here 
"Serai 
in 17. 
freed 
in 18 

Sor 
with i 
Carva 
were 

tlu'ir n» 
Jowisli 
ht'ticr . 

«I \\ 
of. Cura 
with ll 
li'stinio 
»iavos h 

^■- Th 

8«) ()\ 

S7 ei 



\ 



'■J. 



T 



■ AVMk.vaMUi^sU«k ; 



■iJS^jKLtinsr^fr^'' .■ •"**ai'.'**ww»'vr, 



MÜ 



I 




wo 
are 
Ker 

hu- 
)fa 

ives 
ley. 
Ihis 
van 
end 
vish 



'AVS, 

^63. 

had 
rion- 
Jing 



ping 

•kely 

lolly 

iras, 

'hich 

ihcir 
pany 
)turc 



FCONOMIC AC'TfVITY 

the Dutch West India Company that the greatest prize w.is tho Island Vs finc 
port. The Jews of Cura<;'ao, and tspecially their young intm, took advantage 
of this natural position to go forth as sailors and traders. "Here, in Curasan," 
wrote David Levy Mendes to his brother Manuel Duarte of Amsterdam 
in 1697, "the young men have to takc to the hoats in order to earn their 
livelihood."^2 They had their own ships, which saiied to the ports of the 
Spanish Main and even those of North America and hurope. 

The merc hant or his reprcsentative saiied his "Hoating störe** tr) neiahhoring 
ports. Thcre he exchanged his goods — manufactured princ ipally in Kollan«! 
— for raw materials destined for Curavao or for the export trade. He was 
exposed to constant peril. Pirates of various nations infested the Caribhean 
waters and the Spanish Main, often with the consent and Cooperation of their 
respective governments. So thick was the area with buccaneers that no ship 
dared venture from Curavao when Holland was at war with England and France 
in the second half of the 1 7th Century. In 1697 twenty-six french ships were 
harassing Dutch and English shipping in the Caribbean. Finally a fleet of twentv 
English vessels called at Cura<;'ao, picked up four Dutch vesseis and together 
set sail to wipe out the French fleet. »^ Betvveen 1703 and 1704 the brothers 
Philipe Henriquez and David Senior lost to English privateers four ships with 
their rieh car^o valued at 68,715 pesos. 

As a result of these staggering losses, the States General of Holland decided 
to equip two ships with fifty cannon to convoy Cura^oan ships betvveen 
Holland and Cura(;:ao. To meet this outlay it was pruposed to hnv an ad 
valorem duty of 2 \I2% on shipments Ironi Flolland to Curavao and 3 ' ', oii 
those from Cura<;:ao to Holland. ^4 Hvidently it was dilhcult to carrv this into 
eftect. Not until 1708 did the States General vote the sum of 200,000 llorins 
necessary for a convoy to Cura(;:ao.^5 Such convoys, however, could not 
protect the shipping between Curagao and the surrounding islands. For that 
reason thirteen merchants of Curavao — eleven of them jews — banded 
together and obtained Company permission to arm two privateers in order to 
defend themselves against the French and Spanish. ^^ Like thv.>sc petitioners, 



f 



;X: 



r.e to 



hc CC 
,vs w^s 
rtainly 



V. 



9* Ms., Ets Haim Library. 

•»^ LeUer of May 29, 1697, written by Gabriel Levy at Curavao to his uiicle Manuel Duarte, Amst^-i- 
dam (Ets Haim Library, loose papers). 

*^ Resolutions of the States General, meeting of June 22 ^ 1705. 

95 Ibid., meeting of Dec. 13, 1708. 

^ The eleven Jews were Philipe Henriquez, David Senior, Manuel Alvares Correa, Mordcthay 

Namias de Crasto, Elias Parera, Gabriel Levy, Abraham Henriquez Moron, Mordochav Henriquez, 

Abraham and Josua de Pina and Elias de Crasto. The two Gentiles were Aubin Neau and Jicob Kiinp. 

Seven merchants opposed this petition, among them very surprisingly, tlie JeNMsh hrni of lorrc» ci. 

.Neyra (WICA 203, p. 310, meetings of Sept. 4 and 10, 1709). 

81 






f»1^^PII*W»W^PPW|»if»W^PP«"WW 



nr* 



ir^ 









'i'i] 



!: Tt 




t 



Um iHiliI ilMiii 



m3^3SSS2m 






.a«zaL*."ai'3T^'" t.;T»ir!SPr^ 



Lbätffc 




ael 
to 

ies 
im 
tnc 
^ly 
leir 

he 
ad 
lies 
ed 
ed 

e- 
ar 

le 
Te 

■•) 

cz 

h 

|ve 

t. 
o 

)r 



7 

s 



ADVANCES AND SETBACKS 



was excluded from all rcligious assistance, including the circumcision of 
his sons and the burial of himself and his family in the cemetery. 



THE SYNAGOGUE OF I703 

Thanks to these regulations — unconstitutional by today's Standards but in 
1696 indispensable — the parnassim were able to build their fifth svTiagogue 
and thus replace the house of worship of 1690. The new synagogue had to be 
large enough to contain at least 200 seats for the men and boys and another 
eighty seats in the gallery for the women. That deduction is made from the 
income tax record of 1702^7 in the Company archives at The Hague. It hsts 
101 Jewish families among the taxpayers of Cura^ao, and to this number may 
be added twenty-five more famiUes^* whose modest earnings were non-taxablc. 

Funds for the synagogue were raised in various ways. By good fortune the 
Community came into a legacy in 1699 from Abraham and Sarah da Costa, ^^ 
and with those funds was able to purchase a house for 977:1:4 pesos. »^ 
Following the pattern of their Amsterdam colleagues, four men of means — 
Eliau Pereira,5i Mordechay Hisquiau Namias de Crasto, Abraham Honriquez 
Moräo, 52 and Gabriel Levy — outbid one another for the priviloge of [>ur( hasing 
the four cornerstones. 

Various mtMiibers donated furnishinirs or equipinent or Joe orations. Isaac 
Haim Senior53 and his wifo Kachel supplicd tlu- tcl\ih. Monitt hav Namias 
de Crasto oRered a Sepher Torah. Their names are resptH tfullv nKntiontd 
every year on the Feast of Pcntecost in homage to tluir religious zeal.^* 



from Yoni Kippur tve to the Saturday Nvhen the hrst Sahhatic.il portioii — Bcf'.'ihith is rr.i«l. In 
thein was reserved the honor of acrofiipanying the hü/zanim to tlio pulpit on 'mni Kippur n»'»rni.i^. 
rhey and their wives were Haiikcd hy two hest men and bridesmaids as thou^h liicy wor^' ncvNlyuir i^, 
In their honor each member called to the Torah had to donate sonicthiiig lo the synagofTuc. 7!u* 
crowning glory: the hatan was called Melckh Israel — King of Israel. 

47 WICA 567, p. 36S-72. 

48 Taxpayers for 1707 included 104 Jewish families (WICA 572, pp. 3h9-7Sb; sce appotulix 8». 
*9 MIA, Hashcaboth Register, vol. I, months of Kislev and Tebet; b.mminuel, Precin^s St<>iu*'>, 

p. 539, nos. 2095-96. 

50 MS and MC, y. 5459, 5462. 

i^' From 1719-28 tliau Percira and Jacob Joudaii Leao servcd as liio c()niiniinit\'s b.rst rcpresem- 
atives to the government. See appcndix 1 3. 

52 He died in Amsterdam in 1718, loaving five sons and loui d.uightii^ .ni<l i KutUM • ! ^l.n' t 
llorins (PJCAA, bündle). 

53 Isaac died in 1726. See F.mmanuel, Preciom Stone^^ ^*PP- P* ^^^^' ''*' ^''^' iÜn-^firicMi >1 h!> Ic.ivi 
tifui tombstone. 

54 MIA, Hashcaboth, vol. 2, "Shavuhoth." 






93 



^m-. 






h 
1 



mmmmumttm 




r 






JiTifa 



32. 



m. 



•|irillfaiT?R ' 



^jf^^fjp*^ 



^|i 



jJiim 



itah 

g a 

imp 

ncc 

hey 
red 

neti 
i to 
<lis- 
ex- 

an 

for 
ons 
guc 

^hia 
\am 

the 

ike 

de 

uve 
am 
ive 

•re- 

-aat 

anta 
iate 



ADVANCES AND SETBACKS 

to serve as the home of Haham Lopez and his successors. In the same perio<l 
they asked for and obtained contribution» for the new altar. This was built 
five years later by the joiner Pieter de Mey^' at a cost of 731 :4 pesos. 

Other Ornaments were presented to the synagogue. Abraham de Chavcs 
and the brothers Abraham, Isaac and Jacob de Benjamin Henriquez Morao — 
the first in 1706 and the others in 1709 — gave two of the four btaiitiful 
chandeliers of twenty-four lights each which still hang from the ceiling of 
the present synagogue.^* hliau Namias de Crasto gave a silver Torah crown in 
1711. His father Mordechay bequeathed another silver crown in 1716, on 
the day of his dcath, to adorn the Scroll of the Law he had previously oHered. 
Thanks to this religious zeal, the synagogue was magnificcntly ornamentcd for 
the glory of God. 



RELIGIOUS ADMINISTRATION 



Haham Lopez, like his predecessor, presided over all questions relatinc; to 
religious administration. His success in this area was complete. Undcr his 
rabbinate the first synagogue as such — since the others were houses trans- 
formed into synagogues — was constructed in the city. He and his Beth Din 
settled questions dealing with the levirate and inheritances; defended and 
protected the rights of orphans, and resolved matters pcrtaining to the 
Marranos who kept arriving (e.g., Abraham de Paz, "Father of the St. Domini- 
can Order, "^^ and Daniel Suarcs, Father of the I ranciscan Order/* to mention 
two). Haham Lopez, also like Haham Pardo, took partikular carc (^f the 
religious school and of the Es Haim ve Ohcl Yahacob. This acadnny traincd 
cantors and rabbinical assistants who later servod ditfercnt ( ommunititvs in 
the Americas. 

The parnassim on their part gave niuch importance to education which was 
then exclusively Jewish. The subjects ofterod vvcre clcmcntarv roadinij, 
writing, prayers, Pentateuch, Prophets in Ladino, Lthics of the Fathers, ^^ng 
of Songs, Ruth, Lamentations, Ladino translation, grammar, Kashi and Tahruid 
with commentaries. Haham Lopez taught the last three subjects. Two Parnas- 
sim de Talmud Torah had been appointed, since Haham Pardo\s rabbinate, as 



4*', 



lf^ 






V 



i 



inni 



I 



kT- 



.1 «* 



iios, 

ther 
:h€ir 



*' The first Pieter de Mey known was encountered in Brazil. Ho was entitlml to r«'«\'ivc 10,000 
florins from the Portuguese Crown for assets abandoned in Brazil (ÜWIC A b?, Loket K.ts K, l iitn a l. ». 

** See Illustration 2 1 . 

65 Philipe Henriquez, a.k.a. Jacob Senior, of Cura^ao, in his deposition to tht* lru|\ii>iiorCuMU'ral 
of Cartagena in 1699 (Hamelberg Collection, ms. 120 K 10). 

'»^ M. A. Schabel, "Relatio itineris," pp. 72, lOS, courtesy of tht* late J.M.I . M.AJur«). 



95 




jJäWlSH RHLATIONS WITH THF DIITCH WFST INDIA COMPANY 



M 



laflict 
firom 
their 
rs of 
'Tnen 
must 
d by 

imor. 

lences 

yzing 



idron 
icques 

l>hare- 

s and 

veted 

ivainly 

ected 
duty 
•f the 
I ap- 
ering 
rused 
ncnts 
corcl, 
cnicd 
sc von 

)d to 



ed t 



() 



engage In battle. Renowned for his boldness, Casiard knt^w how to inspire 
terror in the Caribbean waters. Thedefendcrsofthc Island be( ame demoralized. 
Thus Cassard was able to lanii on February 16, 1713, and push throu'jh a gd|> 
that has since been known as "Cassard *s gat." This pati) v\as so in.K ( tssihle 
that "two men vvould have been sutficient to stop the eneniv" ii(ior<hng to 
a report Governor ]. Rödler suhmitted to the Company in 1774. Biit, vrrites 
the historlan Hamelherg, **it appears that the twr) men conid not l)e found 
among the eight hundred that the qovernor and councillors had led to the 
battlefield."^® The French fired 115 bombs and caused ^reat pank in the 
populatlon. As the Dutch militia was too small to attac k the 2,000 ?, 000 
enemy soldlers, the governor udied for volunteers. At this sta^e, fortv ]*-\\s 
were charged to defend "Cornetsbaai" (Boea Julian) and th(* v\at«Ts r^f Mine 
Pampoen,^» under the c ommand oF Captain Mordechav Henriqiies, 1 i« ;;tenaiit 
Aron Levi Maduro and Standard-bearer Samuel Gomez. Demorah/fd as tliev 
were these Jews, like the soldicrs led bv the Protestants (jerrit van Uytrec ht 
and Nathaniel Ellis,were unable to defend thelr positions. Cassard profited 
by this confusion. Üuring the shelling Flias Perelra\s house was hit and two 
negro children in it met their death.^^ 

To spare the Island from destruction the governor, his counc il and the 
Inhabitants agreed to negotiate with the enemv. He .»ppointed a conunitlee nf 
ten — with Gabriel Levv iwul Mordechav [Namiasj dr Ciasfo reprvsrntin'^ tl>e 
Jews — to deal with the invaders and to tax \\\c inhal>itants ! !v lictuh 
officers dele^ated by Cassard then met on the plantaiiOns *' of M-.i lr«Ii.»\ 
Crasto and of the brothers Gaspar (alias j^udah) and Isaac roii). ^ Ca-.ird 
consented to refund the booty il the treaty ot poace Intwe^n I ranc o aiui i lollnd 



30 Hamrlherq, p. 127; Doaimcntcn, p. 178. 

31 WICA 20^, p. 151. 

3^ A contoinporarv of 1713 in Cma<;ü«>, ^^l^o vMoto sdino s.mrir \' i ,v^ n li\ulini» iK* Iumv-s" \\I.(* 



« '''..'IS, ! 



Da n'"i 



I.; 



"defendcJ" the isLiiul a^Ainst thr ( assard iiiNaNion, iiK!i.ul<M!, ann»n^ 
Ellis, Maduro, Honriquez and (ionuv. (H. de (i. rortniaii, WId, Di^--??, pp r> ^ i^^) \Mvr C )^n,v i 
departure, higli-ranking emplovees l)!ainod each other tor tlu* dcKat. l .»jiain » iiTai«! cK' Mv [»s^ !u' 
reported to the WIC that Uytrecht had deserted his post at St. Mitliiid (WICA M>">, np. 4S*v-SSv; 
WICA 206, p. 149). Fiscal J. F. van Halamde wrote his supcriors that ^00 men ;(>üld havr Jt-jend*' l 
themselves against 2,000 invaders, even with stones (WICA 20S, p. U4). Ihe }^.m>v, •»•:»»• d«'pl«>p.Ml tiic 
lack of Cooperation on the part of the Commanders nn hoard the ships. Isaai* Höhet« »>| \m>ic»Jain 
wrote his hrother David in C ura<;ao that ship captains irtuniin^ In^ni (inu.io reported that ' 
governor did not have trained soldicrs (PJCAA, Corrospondencij Isaii M<»'i. !.\. 

33 Apparently the "Piantersriist " and "VVelgelegen" plant \tioir>. Jcwjsh h'>nii"N ^n.- o .,' i 
ecjiiipped to receive verv important [x-rsons. Several <lavs earliei l)ut».h cap' U'i> *\» ' i.;. '. .' ' r 

of Benjamin da Costa (ijrarulson ol henjamin da Costa <>l Martlniipn-) nn hjs "MihMi>" , l.iiif hoi. 

34 Not Vooro. For details ahout them, see Prccimis Sfo/u'?, pp. 1+7 4S, ' ?? ' \ 



m 




105 




Dp« 



nmrm 




»o »■■» . 




'*!»'*». >««lti.i '.,.*■ 



"- HtKÜiiiiH t iii> li»u. -.mi- «Iwlililll 



./-a .1/ 



'^r,*'/"»» 



iiühi^ 



lÜHMMMMMMllMHMiaM* 



Ü^MMMM<klM«teMMMM^i 



HISTORY OF 1 ML JhWS OV THh NhTHtRLANDS ANTILLES 



r 






had alrcady bccn signcil.-^s As |)cacc was not dcclarcd until April 11, 1713, 
Cassard kopt the ranso ii. The govcnior insistcd that the Jews should be 
taxed as a group and lliat the parnassiiu should bc hcld rcsponsible for the 
paymcnt. The parnassiiu naturally vvould not hear of such discrimination 
when the Protestants vvere bein<T laxed as individuals. This becanie such a 
sore issue that the ])arnassim eventually had to complain to the Company at 
Amsterdam. 

Thanks to the presumal)ly good ollices oF Mordechay de Crasto,-^^ an accord 
was reached to pay only 1 15,000 pesos of the 400,000 Cassard demandcd. 
As that much money was not available, the Jews su^gc^sted making payment 
in merchandise, slaves and money. ^7 Some lews like David Hoheb and Daniel 
Cohen Henriquez paid entirely in merchandise. Cassard preFerred receiving 
scarce items, and spices in particular. Fiach taxpayer was taxed ac cording to 
bis financial State and had to pay six percent oF the value oF bis holdin^s. OF 
the 151,800 j)esos^^^ collectecj From all the taxpa)ers, including the 12,000 
pesos on Company holdings, the Jews contributed 35,460 pesos. One Gentile 
— Matthys Brandau — and one Jew — Philipe Henriquez — were delegated 



to evaluate and turn over the merchandise and slaves to the French. After 
collectina the ransom Cassard removed the siei^e on March 22, 1713. 

In Holland there was great anxiety over the peril in which the besieged 
CuraCjOans Found themselves. The Amsterdam parnassim closed their letter 
of August 10, 1713, to their colleagues in Cura^ao with thcse words : '*We 
sii^n this with praises to tlie blessed God (or having so merciFulK delivered 
you From deep distress. May the Almi^hty keep you and all the thildren of 
Israel from all anguish, and may tliere be peace."-^^ 

Because the amount paid by the Jewish taxpayers clearly reflects the h- 
nancial Situation of the Jewish families of 1713, we present a list oF the Jewish 
taxpayers with their correct names and respective contributions.-^o The 









35 WICA 472, p. 47. 

36 Wc arrivc at this hypotlicsis because liis cpilaph dcscribes hini as "precurador da Paz." See 
lininianucl, Vrcciom StoncSy pp. 229-30. 

37 Not onc-third as statcd by tlic Curüi;üosihc Coutunt of Jaiiuary 2^, 1825 (see OAC 1532 for more 
dctails). Of the nincty slaves Cassard rcccivcd, sixtccii adults and a youngster were furnished by the 
Jews. Valucd at 120 pesos each, the slaves tlierefore accouiitod for alinost 10% of the total ransom 
(WICA 205, p. 514). 

38 Aside from the 115,000 pesos deliveretl to C'assard, there were other expenses. 

39 PJCAA, C'opiador de Carlas, 5462-5479. 

*^ Hanielberg, Documentcn, pp. 117-29, presents the complete list of contributors, of Jews and 
Gentiles togelhcr, with several errors. A.J.C. Kiafft, Hi'itorie cn OuJe Families van de Nedcrhndse 
Antillen ('s Gravenhage, 1951), pp. 47-48, lists the Jews separately ; he repeats Hanielberg's errors 
and adds two non-Jews. 



106 



r 



i 



i '■ 



♦ ii 



**<, 



1 



mmtf^ 




A>a;iiV<i)j 




Miiti^tammimuä 




i 






I 

IC 
Ml 



I 



ui 



^. 



.4i/:.i 



^JEWISII KHLATIONS WITH IHH DIITCH WLST INDIA COMPANY 

numbers in parcntlicses alongsidc thc namcs rofcr lo tlie cataloaue of tho 
OKI. Jcwish Ccnictcry givoü in cc/in;.s Sioncs (p.^g^^^s 495-S48). ScNcnty-fou!' 
out of alinost one hurulrod conirihiitors rcpose in tliat ccmctcry ; niost ot 
the othcrs are nicntioncd in clivrfs rec'orils and in appcMidicc^s 8, 9 and 12. 

Taxpaycr Contrihution 

Jacob Abcnatar (1176) l^esos V) 

Sara Abendana (118 3) ... ^ \^0 

Widow Josua-** Aboab and son (app. 9) ^ ()0 

Isaaq Abrahams/ (app. 8, 9) ^ 120 

Abraham Kodrigucs cTAguilar (app. 8) „ 200 

Jacob Andrade (1004), inchidin^ holdings ot Joseph Garcia, a 

Catholic \ . . ] „ 300 

Jacob Bchiionte (671) „ 60 

Widow Aboab Cardoza (app. S) „ 50 

I3anicl Aboab Cardozo (1999) „ 90 

David Aboab Cardozo (929) ^ 240 

Widow [David] Carillio (1086) 150 

Benjamin de Casseres (906) „ 900 

Abraham de Chaves (2092) « 1,200 

Isifäq de Chaves (1703) „ 60 

Samuel l(n)danha de Casseres^^ (74S) „ 30 

Daniel Coheijn [Menricjuezl (a|)j). S, 9) „ 90 

Manuel Alvares Correa (2075) n ^M^^ 

Benjamin da Costa [de Andrade] (1249) ^ 90 

Doctor |isaac| Da Costa (202 3) „ 1 20 

Widow J()seph43 da Costa [d' Andrade] (1202) ^ SjO-. 

Isaaq Henricjues Coutinho (189S) „ 80 

tlias [NamiasJ de Crasto (2016) „ 360 

Jacob [Namias] de Crasto (2019) ^ ^ -^ 

Mordochay [Namias] de Crasto (2017) n 2,600 

David Lopez Dias (app. 8, 9) „ 1,200 

Isaaq Lopez Dias (546) n 50 

David Vaes Faro (1721) n ^^ 

Anthonie Fcreira «• 20 

Ferro & Neira = Jacob Semah Ferro (2079) and 

Joseph Athias de Neyra (950) n ^,^^0 

Joseph lidanque (598) n ^"^^ 

Widow Jacob [Nunes] Fonseca (201 3) ^ , ^^^^ 

i 

♦' 1 hc First ijanio, Josua, oniitted l)v lIainoll)org. tjn^j, 

*^ JKnd not I. Daniel de Casseres as given hy Hanulherg. f 

*^ Not Josua, as given hy Hanielbeig. In re Jüse|)li, sec I innuinuel, Prcciom Stones, pp. 200-2. 

V 107 

• t 

f 






I' 



Mm 



•f'f 






v> I 

i 






•i-'-4,:..' 



.:4'*-.' 




MBM 



mm 



iMMiMHMi 




jtWlSH RELATIONS WITH THE DUTCM WbST INDIA COMPANY 



^tr-l'i 



138 

11 the 
'. was 

II the 
rness 
nter- 

i Van 
'uard 

|\ ould 



1, the 
l>se of 
ifc oF 
lirbor. 
miilies 
lulah 
* fort 
Army 
u om- 
ii trce 
IS the 
o the 

prcss 
hken- 
(1 the 
psche 
ehest, 
lacles, 
ion of 

lat after 
• ; three 
rioheb). 
JA 368, 



the sanctity of their synagoguc so arouscd the |)arnassims3 that they called 
at oncc upon Governor van B( uiüivcn. llu v (kplorcd this flagrant violatioii 
of their privileges and the procise instructions of the Company to the croveinors 
of Cura^ao. Captain Mepsc he callcd at the honie of the president to ofier 
his apologies. The parnassini insisted ihat he sliould he made to apologize 
puhhcly in order to stop such oulrages froni being repeated. As tlie governor 
was not overlond of Mepsche, the man was dismissed from his post and ex- 
pelled from Curavao.54 

Not aivvays was it so easy lor the Jevvs to ohtain satisfaction. The mail 
used to bc distributed at the: (jovernor's niansion. Hvidently there were some 
irregularities and incUscretions. The parnassini were forced to punish, with 
excommunication, anyone lound guiltv of opening another's mail. As late as 
1870 the lavvyer, Abraham M. Cluimaceiro, deeried the shamefui violation 
of letters. One Isaac de Moises I lenricjuez Cotinho calied for his mail at the 
governor's mansion. According to the clerk in charge with whom Cotinho 
exchanged words, Cotinho had entered throiigh the window and insulted the 
Gentiles. Jewish eyewitnesses insisted it was just the reverse. Cotinho was 
jailed. When he was about to swear "on the Law of Moses'' (the bihle) that 
the clerk had lied, the Council refused to admit his oath. 

The parnassini intervcned in his hehall witlunit success and then turned to 
their Amsterdam colleagues and the Company directors for justice. The result 
was a strongly-worded Com])any directive, datcd January 12, 1717, to the 
governor and his Council. (A copy was sent to the Amsterdam parnassini. )55 
They were enjoined : To mete out equal justice to the Jews and their tellow 
Christian inhabitants; to see that the oath was made with covered head as 
otherwise the Jewish Nation would considei* it invalid. ^6 On the arrival ol 
Orders from Molland for his release, Cotinho was set free after an unjust 
imprisonment of over ten months.57 

Anarchv was so rife in Cura^ao that this same Cotinho vvms murdered bv 
three Frenchmen on November 4, 1720, in his home.ss Fiscal Van Bergen 



53 The j)arnasbiin who signed tlie coniplaint to ihc goNt-mor wcrc Manuel Alvares Cornea, B. d 
Casseres, Abraham Pen(;:o, Abraham de Chaves, [Dr.] l:,hak de Atosta, Gabriel Levy, David Senior, 
Abraham I lenrifjuez Moräo, M. de Oasto, Hlias Parera, Isaac Touro, Jacob Belmonte and Jacob 
Abenatar (WICA 206, pp. 174-75). 

5^ WICA 206, p. I49v. 

55 PJCAA, end ol Copiador de Carlas, S462-5479. 1 he Amsterdam Community sent a copy of 
it to the parnassim of Curavao according to a notation in MS, 6 Tanius, S477. 

56 WICA 472, p. 156; WICA 573, p. 252. h ^ . 

57 WICA 573, pp. 747V-48. 

58 See Kmmanuel, Precious Stoncs^ p. 5i5, no. I8'•^^. 



III 



J 






* 






mmmm 



'. ^^: 



|ny ■■wm n Ui m tft .i Oti W 'o »u, 



■»*>»» 4,.' t«>< 










.Wkirt 1->'<IM4 



! 4.,n 



t'*.'V i 



. C'%' : 



EMMANUEL, ISAAC S.! HISTCRY ft THE JEWS OF THE NETOERLANDS 
ANTTLLES. Cincinnati, 1970, v.2 

HASCAMOTH OF CONGREGATION MIKVE ISRAHL 1671 l<»6} 



•d; 
IVny 
aca 
ans 
the 



IN THK NAMF OF BIESSED GOI) 



ors 

ile. 

ags 

an 

."SS, 

in 

ear 

ved 

|t as 

ital 

WC 

of 

sale 
was 

iien 
the 
>ers 

)W. 

his 



he 
was 

on 
on- 
)rce 
uded 
rom 
.ord 



On 4 Tisry [of the| year 5460 [I699| the meml)ership having been made aware 
how tremendously important it is for our conservation ano the prosperity of 
this Holy Congregation to observe the Regulation«, it was unanimously agreed 
that those previously made and signed by all continue in effect. The gentlemen 
of the Mahama(l, each <Mie in his time, shall try by all means to enforce their 
observance with the Cooperation and assistance of all so that no one may excuse 
himself on the ground that they were or have been revoked since they remain in 
the same vigor as when first established. In further support thereof, the members 
were pleased that the Haham [Lopez) (following the opinion of the tiders of 
the Nation and of the heads of families), in the Company of the gentlemen of the 
outgoing Mahamad, was disposed to explain and discuss some of the Kogulations 
and especially to establish (divine) [duej obedience to the gentlemen of the 
Mahamad, all of which brieHy follows in this form, etc. 

1. As to relatives permitted to serve together as members of tlie Mahamad, it 
must be explained that althoiigh there are ditlt rent degrees of afhnity pro- 
hibited under our laws, nevertheless, if these very ones were classed and 
legally accepted by the Holy Congregation with the consent of the entire 
membership, then under the Din (law) they could lawfullv serve together. 
For the convenience of the Holy Congre^^ition, this Regulation allows one 
to serve together with the husband of a niece or of a cousin and with strangers 
whose vvives are in the relationship of aunt and niece, or of coiisins. Such 
relatives shall be allovvcd whenever the gentlemen of the Mahamad find it 
necessary and convenient to elect them. All others <>f t loser aihnitv or con- 
sanguinity shall be prohibited, etc. 

2. The penalty of Beraha «^hall be imposed on anv ptrson or persons who m,\v 
insult the gentlemen of the Mahamad [as a wliolej or any ()f them in their 
official but not private capacity, either by word or doed, or l)y raising his 
voice insolently against them to contradict their (Orders or to critici/f the 
distribution of the Misvoth in the Synagogue and outside of it, or to disparage 
their work of an offic al nature. 

The gentlemen of the Mahamad shall be unable to pardon such elTrontery, 
but shall be forced to proceed against such a person or persons, without 
exception, by denying [admittance to| the Synagogue, For the enlightenment 
of all, that [punishment| shall be announced trom the pulpit. Former members 
of the Mahamad, as well as other disinterested individuals, shall use all their 
efforts in carrying out this Regulation. Such person or persons incurring 
this penalty shall not be excused until giving füll satisfaction to the gentle- 
men of the Mahamad and paying the fine of twenty-Hve pesos. The penalty of 
Beraha shall thereupon be removed with the ceremonies necessariiy held 
in such cases, at the disposition of the Haham. 

3. In consideration of the fact that some gentlemen take ad van tage of paying 
the slight fine rather than accept some worthy office of this Holy Congre- 
gation, it has been deemed fitting to increase the fines as follows: 



549 






■ '.V 



|. 



















' ■ . H *f 



,fe 



J^^l ^ 



« 




I 1 



F( • 



■iH 



. V 



^ . 1 ^ 



1^ 






/ 



HisroKV Ol- rill; ji-ws uv \\\y Ntrm kiands ANiiiLfs 

i 

For rrfusing thr olfice of Mahamacl, fifty pezos; ' 

For retusing thc ottice oJ Parnas oJ Ilebra r>r of lalmncl Torah, twentv- 
(ive pezos ; 

J'or rciusing tho honor of Briciegrooms of tlu* Law, twenty-five pc/os ; 

lor raising one's voice insoltMitly in thc Synagogiie against a neighlu)r, 
vvhrther man or wonian, twenty-fivr ptvos ; and 

For oHoiuling, hy dccds (i.c;., striking), a neighbor, vvhether nian or wornan, 
in thc Synagogue, filty pe/os, etc. 
ir any of those hnes, as well as others imposed in the discretion of the 
Mahaniad, are not paid wlthin the time ordered, the gentlemen of the 
Mahamad shal! proceed against such [delinquentl by denying hmi admittarice 
tu the Synagogiie. If he remains obstinate anti the case is orie requiring the 
protection of our Holv law, they are empowered to deny hini circiimci^ Ion, 
biirial and the like. Those gentlemen of the Mahamad succeoding in oHice 
shall be obligeci to proceecl with the same rigor and withcnit inv niitigation 
in Order to obtain fiill satislaction It is hoped that the zeal ol dll the nienil)v^rs 
of this Holy Congregation will not glve occasion for the exec.ition of such 
punishment. May Cjod implan' in us love and reverence for Hirn to serve 
H»m as vve should. And may peace reign ovt r Israel, etc. 
D<>uc m thc II[olv| C[ongregation| of Mikve Israel thc 8th of Tisrv, 5460 
I1699I. 



Si^naturcs oi the iminediately 
past Mahania<l: 

rhe Messrs. Issaque de Marc hcna 

Isaq Prarcira (sie) 
Gabriel Lew, 
Treasurer 



With thc a[)|)rova' )f thc worthy 
Fleiers and licads ol lamilics, 
vve sian as med lato rs, in the 
name of dl, in Ciiravao, in ihe 
H|ol\| C (ongrcgationi ol Mikve 
Israel the 8th <}\ Tisrv, 5460. 



(Siijncd) 



Miau Lopez 

Joseph da Costa de 

Andrade 
Mordehav Nam ias de 

Crasto 



J 



i 



Sine 
shouid 
their i 
the lal 
directi 
therefr 
wise, I 
text s< 
shall b< 
May G 



On th< 
their c 
which 
of II is 
ccnigrej 
lairness 
also re 

I . \r» 

iM'ii 
2. No 
or I« 

Olli' 

]. It a 
otiv. 
as N ' 
Mab 

4, No 
thcii 
M 
Ainc 



On the 2 5th of Adar Scnv, 5461 [1701 1, the gentlemen of the Mahamad met to 
consider the manv disorders arisiitg out of th' marking of casser mcat with papers. 
Since notice has come that trefa meaf has been cookcd lor casser, it is again 
ordered that evcry Treasurer shall see to it that Icad ta^s are handcd down trom 
Treasurer to Trc\isurer to avoid such irrc^gularities. 

Th( rcfore, vnc order the slaughterer and examiner of the Community to 
Icave bis house at the strike of the |tovvn| bell to kill and cxaniinc for the entire 
Nation, and the Samas to mark with lead tags all mcat |(lcstined| tor all ol our 
people. 



On tu- 


and thci 


certain 


First 


and on 


Keaulati 


^ SiM» a 


<» Soo l>. 



550 



.IF'ri» '■i\¥* mmitt.- 



i..^.|»*A.. <.■.-» 



;i«|j|^;S 



'.^f^ 



*?v ■ 



A. SHIPOWNF.RS 






00 



Vessel 



Ester 



De Vrijheid 



JlIFER. GeREBKECHT 



St. Franciscus 



Het Wappen van 

HoLlANI>3 
NlIESTKA SeNORA 

de concepciun 

Anna 



FORTIJN 

St. Jan 



! 



Year 



1681 



1693 



1699 



1701 



170^ 
170 3 
to 
1705 



1705 
1709 
1 TO«^» 



C *n! IhfN \ VAN C UKAc ».' • i " . ' > 



Owner 



Value 
Pesos 



Manuel de Pina, Benjamin C'arvalho, 
Isaac de Marchena & Co. 

Philij)e Henriquez, aliaa 
Jacob Senior 

Philippe Henri(jue/, r)avid Senior 

& Co. 
Abraham 1 undain 



1701 Philip[)e Henll(|uc^ 



1702 Philippe Heniitju«'/ 



Moseh I . Madui.. 5)8:7 

Phili[)e ileniKjiu/, I )aMd St*fiiur ife 

(_()., Mordet ha\ N. de < ra>tM, 

Jacob Benjamin JrvMiiim 

Henri()ue/, (iabriel Itvv i<i Co.» 

Isaai I ouro, Maimcl ManaM:) 

(jn. 11/. b Mostrh 1 OjHZ 

Henritjuez, Jacob de C raslo & Co. 
Isaac fouro 

Philippe Henrii|uez & Co. 
Al>r.\haj"n Hcnriqucz Morou 1,001 



Source 



Remarks 



Ferrt* & N»-%ra 



WICA617, p. 292 



GAA 4775, p. 255 



WICA 1282 

WICA 567. p. 317 

WICA :(X), p. >9S 
WrCA 200. p. 3 32 
to 3 3 3 b 



WICA 214 

WK A 203, p ^2 



\ ». I > • ■■ \ I 



\' ,-. .•! \ I h .ti 



:7,500 t 



WK A S7ü, p. 617\ 
PJCAA* 



A well-armed nLvc ^hip which 
brought slave^ fn.m "Cap* 
(Africa); see p. 76 

Slave ship; see pp. S2-83 

Kented to the WlC für the 
iransportatiua ol ^ood^ 
froni l uravao to Holland 



Iheir ship.-» and pret.n»us 
cargoes caj'ktureil bv the 
tnijlish betvNcen 1703 and 
1705 



Arnied ves^fl 









Vaiue o\ this 40- ton vcs^el and 



H 



o 

H 

X 
m 

m 



TS 

H 

m 

Z 

m 

H 

m 

r* 
> 

o 

> 
z 



;/3 



.<'X 




ff 



k-<^'., r» 



*f''^ 



FORTIJN 


1706 


St. Jan 


1709 


Le Genereus 


1709 



Henriquez, Jacob de Crasto & Co. 
Isaac Touro 

Philippe Henriquez & Co. 
Abraham Henriquez Moroa 1 ,001 



WICA 214 
WICA 203, p. 332 



Armed vessel 



t 



M 



Cathakina van Cuka^ao 1710 

CaTHAKINA VAN CURA<, AO 1710 



De Dorothea 
De Hoop 

De Dorothea 



1713 
1713 



Ferro 8t Neyra 
Mordechay, Manuel & Eliau 

N. de Crasto 
Mordechay N. de Crasto 
Manuel Alvares Correa 



27,500f 



1716 Gabriel Levy and David Ls. Dias 6,300 





La Confian<,a 




1717 


David Lopes Dias 




Wymout 




1720 


Isaac Senior & Co. 




De Societyt 


-• 


1720 


Ferro & Neyra 




JoNGE Abraham 




1720 


Daniel Moreno Henriquez 




JoNGE Daniel 




1721 


Ditto 




JoNGE Jacob 




1721 


Ditto 




Hanna 




1721 


Widow Mordechay de Crasto 


CS 

00 


JoNGE Mordechay 
Helena 


1721 
1721 


Ditto — 

Isaac 1.. Hcnriqut'z, David & 




" 






Isaac Senior 




De Benjamin 




1721 


Daniel Moreno Henriquez 




H endragt 


■ 


1721 


Ferro & Nevra 

• • 




Fortuyn 




1721 


David Stinior 




Philippo QUINTO 




1721 


hlias ik Manuel Touro 




Sara 




1721 


Salonio Vaz Faro 




Elisabeth 




1722 


Mordechay A. Coriea 




NUESTRA SeNORA 


de 


1722 


Flids Jesurusi Henriquez 




ROSARIO Y LAS 


An IM AS 




• 




Zeeblom 




1722 


Ferro & Nevra 



1.000 



350 



WICA 570. p. 617v 

PJCAA* Value of düs 40-ton vessel and 

cargo in florins 
One-eighth intcrest 
WICA 207, p. 82 ; 

Hamelberg D, p. 117 
WICA 572, p. 373 Their vessels, valued at over 

6,300 f>csos, taken by the 
English in 1716 



WICA 574, p. +74 

Maduro's list 

Ibid. 

Ibid. 

Ibid. 

Ibid. 

WICA 215 

OAC 796, Sept. 30, 1721 



Seized by the Spaniards 



Seized by the Spaniards 



OAC 1564, Apr. 4, 1721 

Maduro's list 

Ibid. 

Ibid. 



< 

> 

c 

z 

< 

X 

'V 

C 

z 

m 



9s 

I 



\o 



"'JL- 



3 The vessel belonged to the WIC and was chartered to Henriquez at 9,375 florins the trip to bring slaves from Africa (p. 77>. 
^ Correspondence Isaac Hoheb, letter oF Nov. 26, 1710, to Joseph Fidanque of Cura^ao. 



•«<» ;. * 



"H^'^Ü^S^. 



-ar '*e^>?'*r^,-ii^ -L^^Li;^-^^ 



!^i=?^^**r^ifi'®l*^i56^*^^ 



■4«a.^a.MKa..<: ^ : frri M Jp(! 5 4J»<B i»i.i » njy 



' — • -••- — _«. V ■^ • ^ 



( , ~ 



.r 'iBe* ^"si: 



X ■ - ■- . 






i*»*^"-'-'---'- ■'■•5i<5.' 












r,' ^, . i» , 






LIST OF LICENSED BROKERS (last part) 



iiisTOKr or- Till |j WS ot im- Nr thi-klanus antm ifs 



YtMl 



Nain« 



Snijn e 



K-\. 




\ T) I ^4 
1 TK^. 

I )^) 'n 
I 794 
1794 
1794- 1805 

1 794- 1 S !(> 

17^>S 
I79S 
I7^r, 
17S)S 
179^ 
1795 
1799 
1 800- 1 6 

1801-27 
IS04-i(i 
1805 
ISN 
1 S 1 9 

ix.n 

IS5rv7l 
ISbS 



I li.»s 1 f.iiin S.iss() 

AhraK.m» ( anlo/c» <l,i t osta 

Mossi'li Jesuruii SasporMs 

Ju<lal) de it'on StMiior 

Ahraliam <!♦» U.\Ai' ^onlnr 

AhraKain JisuruD I oho 

Saloinr- «lo Mordtuhav f . Ma«lun> 

)a('()l> |t'siirun Naspnrtas 

lsa«U' (lo \hjal»aii) Sonidr 
Moses Va/ Niifii's 
Salonu» (, t)hrij iLinit|ii«*/ 
haai i alvo An'lr ido 
Ka|)l»arl Naniias de t. rast«» 
David de Salt»nio de \le/a 
II las Kodn^vle/ Mir.nula 
Üanlel Jesu* im I olu» 

Davul |llaini i\r |eii(!a!d '- «>"»'n Mci.M^jue/ 

haa( I laiin Salas^ 

Jai ol) I laini ( alvo 

Jai'oh Senior 

M(»eli «le r)aniel I.o[)c/ l'enlii 

SanHj«d P«T«Mra 

Samuel da C o>ta Ciome/. 

Danitd ila L\>>>ta ^iohkv Ak ia Penha 



(>\( 116, y 1791 
OA( I i4, V. 1792 
0\( IM, V. 179; 
(>A( !()0<. rw). 4-4 
W, I. C or»)it<'', HO, I Ui 
OAC. 1 i(), no. I \-> 
W. f. AiiMMik. Xaad v. 

Kol. 179, p. ?2 
Kolonien ^^) I 1 , |uly "t, 

IHK, 
W. (. < oniil«', HO. I •(> 
W, 1. ( (;nnte, nn. I J(> 

VV. I. ( .JlHlte, MO. I Vi 

VV ( < oinite, no, j i^ 
VV. I. ( <MniJ/\ v.n. I ]^i 
W. i. ( oniitt, no. 1 ^6 
OAC 141. nos. 8^^90 
W, l. Anu'rik. R.iad v. 
Kol. I7':>, p. .^^ 

< )\C :M1-, no. { M 
()\C .!U, ho. in 



CC, IVe. I 1, tS2l 
j»ai»«M «. ot >, I .S7I 



7 Laler on he was contracted l>v tlie irovorrMnent as /.jr?:/, UjhLur or ijiivemment hrokei. 



# 





■■»'»■IKTHeiV 



' ;. '^'^ 



1?^ 



VA») 







■plp'lpl^ipp'*"''^ 



I 



MÄV* / 




1* ^li^^^^^^^^^^W^^^ 




APPENDIX 8 



1»' )\ 






JEWISH INCOMH TAXFAYLRS IN 1702 AND 1707 
AND THEIR FAMILY STATUS IN 1709 



> 



IN 1702 THF GOVERNOR and his Council took the decision to levy an income 
tax on the residents of the island. The jewish taxpayers are listed below for 
the years 1702 and 1707 with the amounts paid, It is noteworthy that of a total 
of 4,002 pesos assessed in 1707 on Cura<;:ao's 377 residents — including oßicials 
and employees of the Dutch West India Company — 1,380 pesos or 34.5% of 
the entire amount was contributed by 104 Jews. They represented only 27.75% 
of the taxpayers. 

The eight Jews in the top income tax bracket for the year 1707 were Manuel 
Alvares Corrca, 45 pesos; Jacob Namias de Crasto, 36; Philipe Henriquez 
Senior, Mordechay Namias de Crasto, the Widow of David Carilho, Gabriel 
Levy, Moses Lopez Henriquez and Abraham Lucena, each 34 pesos. 

The eight Gentiles most highly taxed were Willem Meyer and the Widows 
Kerckrinck, Jan Stoonhous and Apero van der Hoeven, each 50 pesos; the 
Widows van der Straaten and Juan Moijaert, each 34; Johannes Goedvrind and 
the Widow Tribier, each 32 pesos (WICA 201, pp. 94-100; WICA 567, pp. 
365-72; WICA 572, pp. 369-75v). 

Shortly afterward during the War of the Spanish Succession the Governor and 
his Council, on Company orders, introduced the Family Tax. All white residents 
twelve years and above had to pay a peso tax annuallv; children six to twelve, 
ahalfpeso. Only children under six were tax-exempt (WICA 203, p. 4v). This 
list is combined with the preceding one in ordcr to give an idea of the Jewish 
Population in 1709 (WICA 571, pp. 61-65). 

As the Dutch were unfamiliar with the spelling of Portuguese names, 
numerous corrections have been made, for example: Jacob Guardal en Andrade 
to Jacob Guadalupe de Andrade or y Andrade; Frano Henriq & Bonai to 
Francisco Henriquez & [David] Bernal ; Jacob Henriquez Manase to Jacob de 
Menaseh Jesurun Henriquez; the Widow Manasch to the Widow Menaseh 
Jesurun Henriquez; and so on. ^ 



il,... 




i< » 












>' <■-» 



»«•1 







763 






f^^t%t^AiiM^^Ml^tAk.i^.hUM t^ifchlii 



.,. - . .> t-..j*. 



<-, *^^^f.^;<«r.k^,^;>i;r 



: U^ 



"'.■''i^ii-r. 



^ -^.f^^^^ilU-^'^^Jr 



■f WV '' ' 



- -^'f 



'lr.m^^^.M 



hV. 



■♦"; 



^f" •' *!»■•*•?•<. 



^■^''H<i- 




i 1709 



ChUdran 
6-«2yn. 



APPENDIX 9 



JEWISH HOMEOWNi-RS IN WII.I.EMSTAD, 1715 



PROVISIONAL GOVERNOR JONATHAN VAN BEUNINGEN had a CCnSUS teken in 
March 1715 of the privately owned houses in Willemstad or Punda, that 
is of all the houses bordcrcd by the city wall. Exciuded from this census were 
the houses which belonged to the Dutch West India Company in the "Fort 
area The jews possessed 85, and possibly 86, of the 218 privately owned dwcllings 
in the City — or 39% (WICA 206, pp. 35-41). Below is a list ol homes owned 
or occupied by jews. The number opposite the homeowner's name is not his 
house number. since there were none at the time, but his place on the census 
list That census makes it strikingly clear that Jews and Gentiles lived s.de by 
side The only exceptions to this nearly perfect Integration were the eight houses 
on Prinsenstraat (today's Madurostraat) and the fourteen houses south of Breede- 
straat exclusively owned by Gentiles. Where no tenant's name appears, the 
inference is that the premises were occupied by the Jewish owner. 

"aEN de WAETER KANT" — ALONG THF WATERFRONT 

(Not to be confused with today's Handelskade which did not exist in 1715) 

Thrce out of ten houses Jewish-owned 

1. Abraham Henriquez Moron — occupied by IZebaoth Callinghs 

7. Henriquc/, & Francisco Henriquez — occupied by Jacob Preto 

8. Gabriel Levy — occupied by a Irecd Negress — Isaac Abrahams/ i.ved at 
no. 4 owned by fGodfried Nieuwpagie. 

"IN DHEERE STRAET AEN DE WEST ZIJDE" — AREA WEST OF 

HEERENSTRAAT 

' Nine out of sixtecn houses Jewish-owned 

11. David Lopes Dias 

12. Salomon Senior — occupied by fja" van Erpecum 

13. Philipe Henriquez [Senior] 

14. Gabriel Levy — occupied by Jacob Teiles 

15. Abraham Henriquez Moron - occupied by tMoijaert and fvan Prui)sen 

16. Elias Pereira 

20. Elias Pereira — occupied by Abraham Lopes 

21. Elias Namias de Crasto , , u n 

22. Mordechay Namias de Crasto — occupied by Jacob Semach Ferro 

769 



n 









11 

.i| 

• l;« 
... 



1' » 

"♦■• 

ml ^ 
Ml 

- • * 

;;i 



:l. 



!l 






y^'i, 






IMm 



>^iii4a^*,. 



f 










^V 



.', t 



HISTORY OF THI. JEWS OF THH NF THFR I, ANDS ANMLLES 

"IN DtTO STRAAT, AI N DR OOST ZYOF" — ARFA fiAST OF 

MF FRFNSTR A "VT 

Six out of seventeen houses Jewish-owned 
28. Mordcthay Namias <Io Crasto 
30. Mcirs <.f Manud .le [>ina (Naar| - «ccupied partly by these hcirs and parfly 

31.» WicJow Jacob Namias de Crasto 
36. Isaac Touro 

38. Manuel Gomcs ~ occupiecl by Jacob Gaon 

39. Jacob Andradc ~ occupi(.d b) fFreere & Otte 

"IN DE BRFED STKAAT AIN DK ZUIfOT SYDE' — AKHA SOUTH 

OF BREEDFSTRAAT 

All fourteen houses exciusively Gentile-owned 



Salomon Vaz Faro nevertheless lived at no. 51^ together with the ouner 
tjan I>orcas, the E:lder. 



räJ 



^VJ 



,M 



f^i 



^. 



"OP DE BREED STRAEDT AEN DF NOOUDT SliDE*^ — AREA NORTH 

OF BREEDESTR AAT 

Four out of eighteen houses Jevvish-owned 

69. Benjamin de Casseres 

71. Widow [David] Carilho 

72. Gabriel Lew 

73. Widow fOavid] Pardo 

f r 

"IN DF JOOnESTRAFT SOO AFN DF ZlIIDT ALS NOORDT ZYÜF - NORTH 

AND SOUTH JOODESTRAAT MAKCH 13, 1715 

18, and probably 19, out of 22 houses Jewish-owned 

76. Widow Balthazar de Leon 

77. Abraham Henriquez Moron — occupied bv Isaac Henrinuez (\)utinho 

78. Abraham de Chaves 

79. Isaac Mendes de Gama j 

80. Widow de Pas — occupied by Jacob Salom 

81. Isaac Touro — occupied by Isaac Malas 

82. fBelongingl "to the Jevvish Church" - occupied bv Abraham de Meza 
8 3. Jacob Gaon — occupied by fThomas Hobberts 

84. Jacob Gaon — vacant 

85. Abraham Ulloa 

86. Isaac Marchena — occupied by Abraham de Leon 

' Father Casecio livccl at ao. 32. house helonging to the l.eirs of the Widow Willem Kerckrinck 
^ Father Schabe! livecl at no, '0, house helonging to the Widow Christiaen Boom. 



■^ 



770 




fST^ 






'^^y''k:'1l^^:^'ii'^ir%t^lM^^^^ ; -.• 



<!♦ •'"''' .P^' '♦•*■.*- 






n.,v i' V V 



PARNASSIM 1671 1969 -- BRIDI.G ROOMS 0\ THR LAW 






dfei'-i-*' 



j^Ai*v-:>..:iti^v. .:tr, 



5468 

My lord father (David Senior) 
Jacob de Crasto 
Abraham Naar 
Manuel A Iva res Correa 
Ishac Lopez Dias 

5469 

Abraham de Chaves 
Mordechay Henriquez 
Selomoh Senior 
[Dr.] Ishac da Costa 
David Lopez Dias 

5470 

Abraham Penso oro 

Manuel Alvares Correa 

Gabriel Levy 

Jacob Efraim Jesurun Henriquez 

Mordechay de Crasto 

Eliao Pereira oro 
Jacob Semach Ferro 

5471 

[Dr.] Ishac da Costa 
Eliao Pereira 
Benjamin da Motta 
Abraham Henriquez Morao 
Joseph Fidanquc 

5472 

My lord father [David Senior] 
Mordechay de Crasto 
David Lopez Dias 
Abraham de Chaves 
Eliao Namias 

5473 

Abraham de Chaves 
Mordechay Henriquez oro ' 

Abraham Henriquez Morao 
Joseph Fidanque 
Mordechay Henriquez 
David Aboab Cardozo 



P 
2d 

G 
ß1 
B2 



P 
2d 

C, 
Bl 
B2 



P 
2d 

G 
Bl 

B2 



P 
2d 

G 
Rl 
B2 



P 
2d 

G 
Bl 
B2 



2d 

G 

Bl 

B2 



i 



785 



2d 

G 

Bl 

B2 



5474 

Mordechay Henriqiiez P 

Ishac Touro 2<l 

David Aboab Carclo/o G 

Ditto oro Aron (da| Costa Gomez Bl 

Jacob (iaon B2 

This year they started olecting 
four counciliors to make up a 
Council of seven members. 

5475 

Manuel Alvares Correa P 

Benjamin de Casseres 
Fliao Namias 
David Vas Farro 
Jacob Jeuda Leao 

5476 

Gabriel Levy 
Jacob Belmonte 
Jacob Abenatar 
Semuel Levy Madiiro oro 
Abraham Rois Gradis 
Ishac Senior 

5477 

tliao Pereira 

Jacob Ffrain\ Jesurtm Honricuiez 
Jacob Jeud.ib I «mo oro 
Jacob Semach F-erro 
Ishac da Gania 
Ishac Henriquez Coutino 

5478 

Abraham de Chaves 
David Lopez Dias 
David Vas Farro 
Abraham Naar 
Ishac Bueno Vivas 

5479 

Benjamin de Casseres 
Abraham Naar 
David de Crasto 



P 

2d 

G 

Bl 

B2 



P 
2d 




I 



l] 



t i 



•I 



• < 


t 


', « 


W^ 


' J 


% 


• i 


l> 


1 


w? 


t 


•.4 




v.rr 






';i:'-i»'f-*''^'^-''^ ''-'-'*■ 






ii 






I 






[^4^^' 



1t ■ 



k.v(. 



THE HEADS OF i^AMILIES: 



HISrORY Or THE IHWS OV THF NTTUFiRLANDS ANTILLFS 



1746 

Mordechay Alvares Cornea 
Mosseh Alvaros Cornea 
Widovv Raphael Alvares Cornea 
Abraham lienriquez Cotiilo 
Jacül) Henriquez Cotino 
Widow Isaac Henriquez Cotinho 
Mosseh Henriquez Cotino 
David Namias de Crasto* 
Mordechay de Crasto 
Abraham Rodriguez Cunha 
Jacob Curiel 
Selomoh Curiel 



i/i/ 



D 

Abraham Diaz 

Isaac Diaz 

Abraham de Isaac Lopez Dias* 

Isaac Lopez Dias* 

Jacob de Isaac Lopez Dias* 

Moseh Lopez Dias 

• 

F 

Abigail Vaz Farro 

Benjamin Vaz Farro 

Widow David Vaz Farro 

Mosseh Vaz F'arro 

Ishac Henriquez Fereira 

Ishac de Jacob Henriquez Fereyra* 

Jacob Semah Ferro 

Abraham FI o res 

Widow Abraham Lopez da F'onseca 

Widow Aren Lopez Fonseca 

Widow Jacob Lopez Fonseca 

Mosseh Hisquiao Lopez da Fonseca 

Mordechay Fundam 



* Refused to sign. 
** Not in the list although he initiated the project. 

1026 



1769 

Jacob de Moseh de Chaves 
Kaphael Alvares Correa* 
Ishac Cardozo da Costa 
Isaac Haim Rodriguez da Costa** 
Mosseh Rodriguez da Costa 
Abraham de Manuel Namias de Crasto 
Abraham de Mordechay de Crasto 
David de Mordechav de Crasto 
Haim Isaac Namias de Crasto 
Ishac de Morrlechay de Crasto 
Jeosuah de (Mordechay de) Crasto 
Manuel Namias de Crasto 
Mordechay Namias de Crasto 
Ishac Curiel 
Moseh Curiel 
Selomoh de Jacob Curiel 

D 

Abraham Lopez Dias* 
Abraham de Jacob Lopez Dias 
David Lopez Dias 
Semuel Lopez Dias 
David Haim Dovale 
Josiau Dovale* 



•. rll 



Selomoh Vaz Farro* 

Abraham Fidanque 

Jacob Fioanque & Sons 

David I opez Fonseca 

David de Jacob Lopez Fonseca 

Eliau de Aron Lopez Fonseca 



Ger 

Wi« 

Repi 

Mot 

Isaac 

Jose 

Abr 

Jaco 



Wid 
Benj 
Jaco 
Jeos' 
Wid 
Davi 
Davi 
J[ac( 
Jeucl 

H 
Abn 
Ktrai 
Lliai 
Jaco 
Juss» 
Benj 
Wid 
Wid. 
Seloi 
Benj 
Fsth 
Fath. 

Hi 
Mosn 
Semi 



Davi» 



♦ I^ 






^1 






.% 



i4i 






Pf';»l 



' } ~J 



•: H^^f 



■^ 



1 



7 



^OoAi 




(=4vv5 fiffn-r^i^) De, ÖJJ-t: 



re^ 



LO^dbtz-i^z. 



p. 



^^"Ov^ 



\xy\^ 



/M(FL^S^ 



/ 



^Tv/^ 



; - 



I 



u ■* * ' • r '^ ,- 
,■■< ^ . • •' . \ , ^ 









> I 



Ji'i 






l! ■• 



f 

^1 



, !> 



.1 



' ^»«ajw aii^^^ 



:ji»?«ü«!i. ;^*' 



126 ARÜBA, BONAIRE, AND CÜRACAO 



tive (Aruba at one time supplicd jo% of the world's consump- 
tion), but now in vogiie as an alleged miracle cosmetic rejuvena- 
tor— applied externally! (See 'Things to Buy/') 

For touring the cunucu, Luis De Palm's De Palm Tours N.V. 
Opera tes iVi-hour, 3y2-hour, and Vi-day junkets (lunch included). 
Make arrangements at either their Sheraton-Aruba, Divi Divi, 
Americana or Aruba Caribbean offices; the drivers will pick you 
up at your hotel and return you there; so will Bruno and A.C.U. 
Tours. All three outfits charge the same, Cover the same ground, 
and will providc transfer Service from the airport to the hoteis 
provided you have reservations in advance. Carry a vouchcr 
with you. As to whether or not the sights to be secn are suffi- 
cicntly enticing to Warrant leaving the lovely beach, opinions 
Vary. For oursclvcs, we find no unmissable ones; you may disagrce. 
Tlie Esso Company invites you to inspect the impressive Lage 
Refinery at San Nicolas; phone the Public Relations Department 
for reservations (Tel.: 9-2364 or 9-3605); operates Tuesdays and 
Thursdays. If you decide to mcander on your own, get Esso's free 
road map, which indicates and dcscribes the major high spots 
with crystal clarity. Incidentally, you're welcome to patronize the 
private Esso Club at Seroe Colorado for meals, movics, or bovvl- 
ing. Mechanically minded explorers can view the world's largest 
sea-water convcrsion plant; amateur prospectors might enjoy 
clambering through the remains of the old gold mines at Balashi 
and Bushiribana. Unless Aruba's recently uncovered 400-year-old 
tombstone can be proven not to date back to 1563, Curafao will 
have to concede to its sibling the long-held Status of being the 
oldest Jewish settlement in the Netherlands Antilles, indeed one 
of the oldest in the Caribbean. The prescnt-day Aruban Commu- 
nity dates from the 1920s; Miami Beach architect Morris Lapidus 
designed the synagogue (built in 1962). 

In Bonaire, Washington National Park, the first such prc- 
serve in the Dutch Antilles, offers a sanctuary for some 130 vari- 
etics of birds (the Audubon Society has a check list), including 
fhe pearly-eyed thrasher, hummingbirds, and around 6000 flamin- 
gos. When the Antilles International Salt Company necded to 
expand their Operation a while back, they spent $100,000 redc- 
signing their plans in Order not to disturb the birds ncsting in the 
old Salt paus of the Lake of Brine. In gratitude, prcsumably— no 
one eise can come up with another rcason— the flamingos now 
hatch twice a ycar instcad of once! 

Bonaire oflfers no world-shaking sights, but it has miles of bliss- 
fully uncxploitcd hintcrland, a havcn of trancjuillity for don't- 



www^ 



i-^^M^^^']i^^M^^i^ 



''<^\ HC^^ ^^iCi^ii^^J^-K^ 



ARUBA, BONAIRE, AND CÜRACAO 127 



fence-me-in folk. Wallow in wonderfully wasted Space, shoot the 
breeze with the charmingly bashful Bonairians, and take your 
time; there's no place you must see, no destination you haye to 
reach. 

Curo^ao's primary attraction is still the city of Willemstad it- 
self, and still one of the most stunning towns in the West Indies. 
Of her splendid seventeenth-century architecture, conceived at the 
height of Holland's cultural flowering, 9070 remains superbly 
Standing to this day. As you stroll about the 200-year-old streets, 
the colors and forms of these magnificent houses will entrancc 
you; each is a diflerent hue, shading through lavenders, wisteria, 
tangerine, lime, olive, amber, pink, and blue; the eflect is as unin- 
hibited and exciting as the primary colors on a painter's palette. 

Tlianks to the cfforts of the nonprofit Foundation for the Pres- 
ervation of Historical Monuments, more and more island land- 
marks are being rejuvenated: Fort Nassau, the imposing bastion 
dominating the harbor; Brievengat, a country estate originally 
built as a small fortress to protect the north coast from piratcs; 
Kuiperstraat 28, a laundr)' until workers uncovered a 300-year- 
old Jewish ritual bath hidden for centurics behind plastered-over 
walls. The newest labor of love is De Rouvilleweg on the Otra- 
banda side near the pontoon bridgc. Built in 1737, named after a 
former governor, this 4-building complex is a classic example of 
Colonial Dutch architecture. 

The Mikve israel-Emonuel Synagogue (comer of Kerkstraat 
and Columbusstraat) constitutes Curagao's most celebrated land- 
mark. This citron-colored celebrity is not only the oldest synagogue 
building in the Americas, it also houses the most ancient Jewish 
congregation in the hemisphere. Patterned after a seventeenth- 
century Portuguese temple in Amsterdam, it is built around a 
Spanish-style courtyard; the interior resembles a traditional Israel- 
ite camp, with the altar in the center and the congregation sur- 
rounding it (as the tribes clustcred in circles on the sand). Of the 
four 24-sconced candlesticks, duplicates of those in Amsterdam, 
3 date back 266 years; the 1 5 sumptuously decorated Torah scrolls 
over which bums a perpetual flame are a breathtaking sight when 
the hekhal is open; much of the hand-smithed ritual silver is over 
2 centuries old. Sand Covers the synagogue floor; one theory ex- 
plains it as symbolizing the passing of the Jews through the desert 
from slavery to freedom; another recalls Genesis 22:17 and explains 
the grains as Symbols of fertility; pragmatists consider it merely 
floor covering to muffle the sound of shuffling feet on the hard- 
wood planks. Sincc the eariy settlers were Sephardic refugees from 



mmnimßmimitmrT'm 



fm w imm iiw i p j i iii ..yjjjiji^i^^ ^ , ip t,| | | | j|nii]ni| i n i i i |.n ip p| 




• ; '^ 



^ 



trj 



Q 
(A 

C 

CD 

cf 
O 

H- 

(^ 
o 

CT* 
(D 

3 

H 

C 
09 



'f: 






}J 






CO 



0\ 



ö 




V^npp^Pü^p wm m . i |ii|! mrmi/ßißmmiimmm'mfr 



■•PflPfPPiüWi»** 



i»w « 






■i -.rt.' 



r;4.rv 



V- •■'" *■■; 









»'* •, 



4M«iK^i4^. 



*^'' — *r''"' fi 






'Äf,. 



' -t. 



1 

■ ' V 






.1 

I 






> i' 






126 ARÜBA, BONAIRE, AND CURACAO 



tive (Aruba at one time supplicd 70% of the world's consump- 
tion), but now in vogiie as an alleged miracle cosmetic rejuvena- 
tor— applied externally! (See 'Things to Buy.") 

For toiiring the cunucu, Luis De Pahn's De Palm Tours N.V. 
opcrates iVi-hour, 3V2-hour, and 1/2-day junkets (lunch included). 
Make arrangements at either their Sheraton-Aruba, Divi Divi, 
Americana or Aruba Caribbean Offices; the drivers will pick you 
up at your hotel and return you there; so will Bruno and A.C.U. 
Tours. All three outfits Charge the same, cover the same ground, 
and will provide transfer service from the airport to the hoteis 
provided you have rescrvations in advancc. Carry a voucher 
with you. As to whethcr or not the sights to be secn are suffi- 
cicntly enticing to Warrant leavang the lovely beach, opinions 
Vary. For oursclvcs, we find no unmissable ones; you may disagrce. 
Tlie Esso Company invitcs you to inspcct the impressive Logo 
Refinery at San Nicolas; phone the Public Relations Department 
for rescrvations (Tel.: 9-2364 or 9-3605); opcrates Tuesdays and 
Thursdays. If you decide to mcander on your own, gct Esso's free 
road map, which indicates and dcscribes the major high spots 
with cr\^stal clarity. Incidentally, youVe welcome to patronize the 
private Esso Club at Seroe Colorado for meals, movies, or bowl- 
ing. Mechanically minded explorers can view the world's largcst 
sea-water convcrsion plant; amateur prospectors might cnjoy 
clambering through the remains of the old gold mines at Balashi 
and Bushiribana. Unless Aruba's rccently uncovered 400-year-old 
tombstone can be proven not to date back to 1563, Curafao will 
have to concede to its sibling the long-held Status of being the 
oldest Jewish settlement in the Netherlands Antilles, indeed one 
of the oldest in the Caribbean. The prescnt-day Aruban Commu- 
nity dates from the 1920s; Miami Beach architect Morris Lapidus 
designed the synagogue (built in 1962). 

In Bonaire, Washington National Park^ the first such prc- 
serve in the Dutch Antilles, offers a sanctuary for some 1 30 vari- 
eties of birds (the Audubon Societ)^ has a check list), including 
fhe pearly-cyed thrasher, hummingbirds, and around 6000 flamin- 
gos. When the Antilles International Salt Company needcd to 
expand their Operation a while back, they spcnt $100,000 rede- 
signing their plans in Order not to disturb the birds ncsting in the 
old Salt paus of the Lake of Brine. In gratitude, prcsumably— no 
one eise can come up with another reason— the flamingos now 
hatch twice a year instead of once! 

Bonaire offers no world-shaking sights, but it has miles of bliss- 
fully uncxploited hinterland, a haven of tranquillity for don't- 






i'^ifflfe^iti-ife^i«^^ 



ARUBA, BONAIRE, ÄND CURACAO 127 

fence-me-in folk. Wallow in wonderfully wasted Space, shoot the 
breeze with the charmingly bashful Bonairians, and take your 
time; there's no place you must see, no destination you ha\e to 
reach. 

Curojao's primary attraction is still the city of Willemstad it- 
self, and still one of the most stunning towns in the West Indies. 
Of her splendid seventeenth-century architecture, conceived at the 
height of Holland's cultural flowering, 90% remains superbl)' 
Standing to this day. As you stroll about the 200-year-old streets, 
the colors and forms of these magnificent houses will entrancc 
you; each is a different hue, shading through lavenders, wisteria, 
tangerine, lime, olive, amber, pink, and blue; the effect is as unin- 
hibited and exciting as the primary colors on a painter's palette. 

Tlianks to the cfforts of the nonprofit Foundation for the Pres- 
ervation of Historical Monuments, more and more island land- 
marks are being rcjuvenated: Fort Nassau, the imposing bastion 
dominating the harbor; Brievengat, a countr}^ estate originally 
built as a small fortress to protect the north coast from pirates; 
Kuiperstraat 28, a laundry until workers uncovered a 300-year- 
old Jewish ritual bath hidden for centurics behind plastered-over 
walls. Tlie newcst labor of love is De Rouvilleweg on the Otra- 
banda side near the pontoon bridge. Built in 1737, named after a 
former governor, this 4-building complex is a classic example of 
Colonial Dutch architecture. 

The Mikve Israel-Emqnuel Syna gogue (corner of Kerkstraat 
and Columbusstraat) constitutes Curagao's most celebrated land- 
mark. This citron-colored celebrity is not only the oldest synagogue 
building in the Americas, it also houses the most ancient Jewish 
congregation in the hemisphere. Patterned after a seventeenth- 
century Portuguese temple in Amsterdam, it is built around a 
Spanish-style courtyard; the interior resembles a traditional Israel- 
ite camp, with the altar in the center and the congregation sur- 
rounding it (as the tribes clustcred in circles on the sand). Of the 
four 24-sconced candlesticks, duplicates of those in Amsterdam, 
3 date back 266 years; the 15 sumptuously decorated Torah scrolls 
over which burns a perpetual flame are a breathtaking sight when 
the hekhal is open; much of the hand-smithed ritual silver is over 
2 centurics old. Sand Covers the synagogue floor; one theory ex- 
plains it as symbolizing the passing of the Jews through the desert 
from slavery to freedom; another recalls Genesis 22:17 and explains 
the grains as Symbols of fertility; pragmatists consider it merely 
floor covering to muffle the sound of shuffling feet on the hard- 
wood planks. Since the carly settlers were Sephardic refugees from 



V 



, 'u 


hd > 


M 


J^ 


H 1 

b 


M 


^ 


Q 


CO 


m 


C , 


H» 


Pi 4 


(D !, 


H- ^ 





c+ 


sr 


<i> 


^ 1 


^ « 


^' •« 


er 


^ ] 


^ i i 1 


s • 11 


• 1 


•ö ; 


*fl 


M 


ijfl 


c ■ 




M .11 


H- . J 


xr i '1 


(D 


bd ^ 


p} i 


13- .1 


P i 


B ■ -^ 


P 


CO ,' 

• 


•1 

1 


vo ; 


^ 


ON 





D 



l 



r • ■ ^- ■ - 




P *ip. lW I| PPW .IM" I^ Jl|i 'i p »^iPPli<<pwifi t pi JIP WfP W »ii |W 



iptUptflPi 



!yeias^o!^g?i^iyib^i:;^^^; iyg^ilHa^^^faaSii^!i^ 



^■■»..rViöF.-.v 



.. ^:^jii|^^ 



Mmmmm^m< '* 



«' r. 



r> 



f 

) 

1 i 



•1 



f- '. 'I 






■il 



I 



128 ARÜBA, BONAIRE, AND CÜRACAO 

the Portuguese pogrom, and sincc many synagogues in Portugal 
have the sand, the custom is probably a carry-over from the home- 
land. Island females became emancipated 5 years ago and can 
now Sit with the rest of the congregation instead of being confined 
to the balcony; during the wedding ccremony, the Curafaoan 
bridcgroom tosses his crystal goblet onto a silver tray instead of 
smashing it with his foot. The local congregation is proud to point 
out that this was the first Scphardic Reform group in the world. 
l'he seventeenth-ccntury Beth Hayim Cemctery is also meaning* 
ful— of the 2568 stoncs elaborately carved in several languages, 70 
date prior to 1700— as is the new museum next door (ac'cess 
through the synagogue courtyard). Significant memorials, uniqucly 
well preserved. , 

Of the dozens of handsome estate houses dotting the island, 3 
Landhws are espccially splendid: (1) the Curagao Museum build- 
ing on van Lceuwenhockstraat in Otrobanda; (2) the eighteenth- 
century Civil Regisfrafion Building where wedding ceremonies 
take place in the painstakingly restored marriage room; and (3) 
Senior's Curasao Liqueur Distillery in Chobolobo. A tour through 
this factory costs nothing and includes sampling the C O C spirits 
on the Spot. 

You'll spy some striking statues in your wanderings. The Auton- 
omy Monument (on the highway bctwcen the airport and Willem- 
stad), Curafaoan designer J. Fresco's supermodern tribute to 
autonomy-representing the islands as birds freed from their nests 
but still linked to the mother country—is as vibrant a piece of 
twentieth-century art as any in the Americas. The World War II 
monument, near the main post ofBce in Willemstad, Spotlights a 
slim, elegant Eve, füll of movement, stirringly graceful, lightly 
suspended on soaring stone needles; alsojocally conceived; of its 
kind, as fine a sculpture as Copenhagen's beloved mermaid. Alto- 
gether Curafao has an impressive total of 39 sculptures and 
Plaques. Librarian Johan Hartog's little guide entitled Stone Por- 
traits meticulously identifics cach by photograph and text, in 
English; pick up a copy at Van Dorp's book shop; it will greatly 
enhance your savoring of these cultural treasures. Curajao's most 
overlooked beauty bonus. ^ ^ 

Special to the island? The Shell Oil Company created a Traffic 
Safety Park for shavers aged 10 to 12 in the Casa Cora, near the 
so-called zoo and botanical gardens. Under the exacting tutelage 
of 2 policemen, the moppcts learned to park, observe Signals, Start 
and stop, act out all sorts of vehicular hang-ups in doll-size scooters 
and pushcars, and got called on violations. At one point, over 10- 






% 



ARUBA, BONAIRE, AND CÜRACAO 129 

thousand kids a year attended, and visitors, and their cameras, 
were welcome to watch the 3 p.m. weekday classes. We missed this 
the last time around and are not sure whether the program still 
functions; the Shell Company or your taxi driver should know. 

THINGS TO BUY WATCH YOUR STEP! The Dutch islands 
cnjoy one of the kindlicst duty structures in the cntire Caribbean 
and purvey internationally gathercd treasures at a fraction of their 
Stateside cost. Merchants in general choose with taste and experi- 
ence. BUT! Besides the honorablc, totally rcliable hard core of 
old-time merchants, you can run into carpctbaggers who will stop 
at notliing to make a florin— honest or othcrwise. Some of the 
practices indulgcd in by thcsc floating fohnny-comc-latelies would 
givc pause to the most pragmatic pcddlcr in the Casbah. Thcy 
crcnte such an aura of niutual distrust as to makc you hcad for 
homc, disgustcd, confuscd, and empty-handcd. Don't. 

Instead, stroll selectively down Nassaustraat in Oranjestad, 
Aruba; through Heerenstraat and Breedestraat in Willemstad, 
Curafao; and stick to the tried-and-true emporiums mentioned 
here. We sj^ent hours and days sifting through the Chinese mer- 
chandise being ofFered as Portuguese Madeiran; listcned to the lies 
about brocades; jousted with the price-cuttcrs; and cuUed out from 
the bewildering brigade of brigands what wc hope to be the houses 
that are safe. TTiesc islands are not only among the most publicized 
hunting grounds for dedicatcd shophounds— they are also about 
the trickiest. Not in the marketplaces of Tangier, the gigantic ba- 
zaar in Istanbul, nowhere in our travels have wc encountered Op- 
erators of such sophistication and skill in scparating suckers from 
their shekels. Procced, therefore, with caution, PLEASE! 

Several establishments are represented on more than one island, 
purveying parallel merchandise on each; let's have a look at these 
first. 

Perfume, liquor, cigarettes? Tlie Aruba Trading Company and 
the Yellow House in Curajao are sister concerns which offer a 
wide ränge of spirits, sccnts, smokcs, and cosmetics. The Aruba 
member of this family also offers male haberdashery. The Curo^-ao 
sibling adds Hummel figurines, Kent brushcs, Altmann sweaters, 
and assorted feminine frippery. 

Cameras, radios, and tape recorders? El Globo houses a bumper 
crop. It maintains brandies in Sint Maartcn as well as Aruba, 
Bonaire, and Curo^ao. A reader complained one year of having 
paid $499 for a Minolta at El Globo because the shop informcd her 
this represented a 40% saving, only to find the same camcra in the 




U 




from Arnoldus J.C. Kraf f t : Historie en oude families 



van de Nederlandse AntiHen. s 'Gravenhage, Ni jhoff ,.1951 . 



CCRACAO 




1 GOUVERNEMh'NTSHUIS. 

2 TELEGRAAF- EN HAVENKANTOOR. 

3 GOUVERNEMENTSSECRETARIE. 
" ALL AMERICA CABLES AND RADIO. 

DOUANEDIENST. INSPECTIE BELASTING. KADASTER 
SYNAGOGE ..MIKWf ISRAEL". 
PASSAGE KANTOOR ..K.L.M." 

8 BIOSCOOP ..CINELANDIA". 

9 KANTOORGEDOUW ..K.N.S.M." 
10 PROTESTANTSE OF FORTKERK. 



4 
S 
6 
7 



II 
12 
13 
14 
IS 
16 
17 
18 
19 
20 



ALGEMENE MlDDELBARE SCHOOL 
HOOFDBUREAU VAN POLITIE. 
GERECHTSHOF. 

VRIJMETSELAARS LOGE GEBOUW. 
JOODSE TEMPEL ..EMANuEL". 
WILHELMINA- EN HENDRIKSCHOOL 
ADMINISTRATIE VAN FINANCICN. 
MARKTHAL. 

STADSSCHOUWBURG „ROXY". 
EMMA SCHOOL. 



DEPARTEMENT VAN ONOERWIJS EN VOLKSONTWIKKELi 

METHODISTISCHE KERK. 

SINT ALBERTUS COLLEGE. 

SINT JOSEPH SCHOOL 

R.K. KERK VAN DE HEILIGE ROZENKRANS. 

SINT ALOYSIUS SCHOOL. 

DEPARTEMENT SOCIALE EN ECONOMISCHE ZAKEN 

28 LANDSWATERVOORZIENINGSDIENST 

29 ADMINISTRATIE ..K.L.M." 

30 POSTKANTOOR. 



21 
22 
23 
.24 
•25 
26 
27 



416 



y 



ARNOLDUS JOHANNES CORNELIUS KRAFFT: Historie en oude families 

van de Nederlandse Antillen. 

s'Gravenhage, Ni jhoff ,1951. 
(MiU:F2l4l.K89) 






DE JODEN EN HUN RABBIINEN 



Over de Portugese Joden op Curagao zijn wel is waar allerlei publicaties versehenen (ook in het Engels), 
maar al die verspreide geschriften zijn niet voor iedereen gemakkelijk te raadplegen, zodat een samenvatting 
van de geschiedenis der Curagaose Joden niet ongewenst leek. We hebben in dit hoofdstuk vooral de namen 
willen bekend makcn van de Joodsc families, die reeds van vroeger tijd op Curagao voorkomen en wier af- 
Stammelingen nog steeds aldaar aanwezig zijn. 

Tot nog niet zolang geleden nam men aan, dat de Joden in 1659 op Curagao gekomen zijn, zulks zou 
blijken uit een rekest van hen van 1727 i). In de Resoluties en Sententien van de Raad van Curagao van 1727 
wordt n.l. een verzoekschrift vermeld, waarin sprake is van de vestiging der Joden op Cura(jao in 1659 onder 
de Directeur Matthias Beck, straks nader te bespreken, maar uit andere brennen blijkt de aanwezigheid van 
Jeden op het eiland reeds in 1650, 1651, 1652 en 1657. 

Doch sinds de publicatie van wijlen pater P, A. Euwens O.P. in De West-Indische Gids van 1931 2) 
weten wij, dat in 1634 bij de verovering van Curagao door de Hollanders onder Johannes van Walbeeck zieh 
reeds een Portugese Jood, Samuel Coheno, onder hen bevond. Diens naam was ons reeds bekend in het 
bekende ,,Jaerlyck Verhael van de Verrichtingen der Geoctroyeerde West-Indische Compagnie in 13 boecken" 
van Joannes de Laet^). Hierin leest men in het 12e boek. dat de Portugese tolk Samuel Coheno, een trouiv 
en vetnuftig man, als opziender over de op het eiland achtergebleven Indianen in September 1635 door de 
Hollanders was aangesteld en ook Hamelberg vermeldt terloops zijn naam (p. 35, noot), maar het was niet 
bekend, dat hij een ]ood was. Het is pater Euwens bovengenoemd geweest, die uit Documenten van de ,,Ar- 
chivo General de Indias" te Sevilla meer bijzonderheden over deze Coheno vond. 

Tijdens deze verovering was onze Republiek nog in oorlog met Spanje en Portugal. Het was dus onwaar- 
schijnlijk. dat van Walbeeck een Portugees als tolk bij zieh zou hebben gehad en pater Euwens vermoedde 
daarom reeds, dat hij een uit Portugal uitgeweken Jood zou zijn geweest. Uit de geraadpleegde documenten, 
getuigenverklaringen van op Curagao door de Indianen in 1636-'37 opgelichte Hollandse Soldaten, die door 
hen te Caracas aan de Spanjaarden waren uitgeleverd en daar verhoord werden, blijkt, dat er op Cura(jao 
een Portugese Jood was die Samuel heette. Na de verovering had n.l. Van Walbeeck alle op het eiland aan- 
wezige Indianen - op een klein aantal na - naar de vaste wal van Venezuela laten overbrengen; over de 
achtergeblevenen was de tolk Coheno als kapitein aangesteld. De Indianen van de kust brachten 's nachts 
telkens bezoeken aan hun stamgenoten op het eiland - op last van de Spanjaarden - en daarbij gelukte het hun 
af en toe een Hollands soldaat van de bezetting op te lichten. 

Euwens noemt o.a. de gctuigenverklaring van een c^zer opgelichten, een soldaat Jan Ingelberg, die tegen- 
over de Spanjaarden bij zijn verhoor verklaart, dat hij het langst op Cura^ao was en van Samuel zegt, dat deze 
met de eerste schepen uit Holland was meegekomen - vaak via Pernambuco - en ,,het Joodje" genoemd werd; 
veiklaringen van andere opgelichte Soldaten bevestigen zulks. Wat er later van Coheno geworden is, is niet 
bekend geworden. 

Zeer belangrijk is voor onze Studie het jaar 1659. Toen kwamen er 12 Joodse families, die van de Stad- 



^) Hamelberg. De Nederlanders op de W.I. eilanden, I, p. 101 en 102. 

2) De West-Indische Gids 1931, 12e jg., 13e dl; p. 360. De eerste Jood op Curagao. 

3) Uitgegeven door S. P. THonorc Naber en J. C. M. Warnsinck, zic IVe decl (1937), p. 184; ook in De Laet's lle 
boek de verovering van Cura^ao en als bijlage het rapport van Joh. van Wallbccck d.d. 27 Augustus 1634 daar van aan Amsterdam. 

44 



%i' 



houder ^ ) verlof hadden gekregen zieh op *t eiland neer te zetten ,,om de commercie en welvaaren van het 
voorschreven eyland te helpen bevorderen." De namen van deze 12 gezinnen waren: 1. Aboab; 2. Cardoze; 
3. De Chauez; 4. Ilenciqtiez Coutinho; 5. Jesurun; 6. De Leon; 7. Marchena; 8. De Meza; 9. De Oliuiera; 10. 
La Pacta; ll.Perefraen 12. Tou ro. Wanneer wij straks de namen opgeven van alle Joodse gezinshoofden, die 
in 1713 op Curagao waren, zal men zien, dat van de vorenbedoelde 12 f amilies alle namen, behalve De Meza 
en La Parra, er dan nog voorkomen. 

In 1651 berichtten de Bewindhebbers der W.-Indische Compagnie aan de Gouverneur van Nieuw-Neder- 
land - onder wie Curagao toenmaals ressorteerde - dat zij /oao de llhao een contract verleend hadden om een 
Joodse landbouwkolonie op Cura^ao te stiebten; een dergelijk privilege ontving van hen 22 Febr. 1652 Joseph 
Nunes da Fongeca alias David Nassy (geb. in Brazilie) om een groot aantal Joden naar Curagao over te 
brengen, terwijl hun tevens godsdienstvrijheid werd verleend - een eerste dergelijke vergunning op dit gebied 
in de Amerikaanse Bezittingen. Hoewel beide voornoemde personen oud-kolonisten uit Brazilie waren, mis- 
lukte de landbouwkolonie, o.a. door gebrek aan slaven en hulpmiddelen en tegenwerking van de Compagnies- 
dienaren. Deze Joden gingen zieh daarna op de handel toeleggen, waarvoor zij ook meer aanleg hadden dan 
voor de landbouw. David Nassy is zelf als kolonist nooit op Cura(jao geweest. 

In 1654 kwam een aanvulling voor de Joden doordat verseheidene hunner, na het loslaten door de Com- 
pagnie van onze vestigingen in Brazilie, zieh op Curagao vestigden, waaronder meerdere zeer gegoede Joden, 
zodat met de te voren reeds daar wonende Joden de gemeente een grote uitbreiding kreeg. Wijl er een voort- 
durend eontaet was geweest, zowel van uit Brazilie als van uit Curagao, met de Portugees-Israehetisehe ge- 
meente te Amsterdam, werd de Curagaose gemeente ook aangevuld in de loop dezer jaren door geloofsgenoten 
uit deze stad. 

Reeds dadelijk hadden de Joden een stuk land gekregen twee mijlen van het fort te Willemstad in de 
noordelijke buitenwijk; daar was toen de Jodenwijk gestiebt. Op dit pereeel werd hun bedehuis en hun begraaf- 
plaats (Beth^Haim) gestiebt, de laatste in 1656. 

Zij bleven eehter niet afgezonderd in hun wijk wonen, want na verloop van jaren vindt men hen ook in 
de stad zelf woonaehtig. Hun in 1654 gestiebte gemeente Mikveh Israel (de Hoop van Israel) volgde de tradi- 
ties en gewoonten uit Spanje en Portugal, zoals deze bij de moeder-gemeente te An;sterdam in aeht werden 
genomen; de eerste voorganger in het houten bedehuis was Abraham Haim Lopez da Fonseea, overleden (22 
Menahem 5432) 1671. 2) 

In 1657 3) vindt men melding gemaakt van de vestiging van een aantal Joden uit Curagao te New Port 
in Noord-Amerika. In de „Notulen en Besoignes" van de Bewindhebbers der W.-I. Comp. dl. 1655-1659, komt 
o.a. ook een vergunning voor verleend op de vergadering van 12 Sept. 1659 aan David Nassy om een Joodse 
kolonie te stiebten op het eiland Cayenne of op andere plaatsen aan de z.g. ,, Wilde Kust" van West-Indie. 
Deze kolonisatie mislukte eehter. De Ned. kolonisten en ook de Joden werden in 1664 door de Fransen naar 
La Roehelle vervoerd, van waar zij op eigen gelegenheid naar Nederland terug konden keren (v. Grol, II, 91). 
In 1673 was de Jood David Senior deelgenoot in de negotie van de in dit jaar opgetreden nieuwe direeteur 
Jan Donker. ^ ) / 

Blijkens de ,,Resoluties van de Kamer van Amsterdam", dl. 1671-1674, kreeg in 1674 Josiao Pardo, Joodse 
Rabbi, vergunning om met zijn vrouw en 6 kinderen naar Curagao te gaan, zonder betaling van de versehul- 
digde 2 % reeognitie voor mee te nemen huisraad. Deze opperrabijn was de opvolger tan de hiervoor genoemde 
eerste voorganger en was een zoon van David Pardo en een sehoonzoon van Saul Levi Morteyra, rabbijnen 
te Amsterdam, ß) Rabijn Pardo was tot 1683 op Curagao en ging daarna naar Jamaica. 

De reeds vöör 1656 gebouwde houten Synagoge werd na verloop van tijd te klein voor de groeiende 
gemeente, reeds in 1680 vernemen wij, dat er aan een Joodse Synagoge gebouwd wordt en wel uit de klaeh- 



^) Sommige bronnen geven op dat Prins Maurits hun verlof gaf tot de vestiging op Cura^ao, maar deze was reeds in 1625 
gestorven. 

2) Zijn grafsteen is een der oudste op de Joodse Begraafplaats te Willemstad. 

^) The Jewish Student Companion by J. Mendes de Solid, 1880, p. 169. 

*) Gedenkboek Nederland-Cura(;ao 1634-1934. De Portugese Joden in Curagao, p. 69. 

*) J. M. Corcos. Synopsis of the History of the Jcws of Cura^ao, 1897. 



45 



doen werLn .n ^ ""^""^"^ "''\"' ^^' '^'J ^^ «laven van de Compagnie aan de bouw van de synagoae had 
doen werken en ook aan het omheinen van de plantages van particulieren. voornameliik aan die van de Joden 

Willo . r f T '^"'°^' ""^ '" '^" ^^^ '^^"'"^'•ae hoofdstraten. (later genaamd-de Kerkstraa ) van 
rr:„ ZZCZfr 'rr '''' '-^T'- •'^ ^-^---^^^U wa^s nog gebeufd ondeH^.:;^ 
Correa^i) de 2e door Samuel de Casseres. de 3e door Jacob Hizkiaho Morea en de 4e door Manuemtkiaho 
Kebecca. De Hacham van Amsterdam zond in 1692 ook voor de nieuwe Synagoge als Rabbi Eiiaho Lonez een 

^arz fpttdt gtLr '-' -'- -'''- '" ''''■' ^'^- - '-" -- - ^-^ "-) hI'h- 

Deze Synagoge, die in 1731 vergroot werd, is nog steeds in gebruik en is de fraaiste in heel West InHii^. 

Z:t'T']^':f'r''' T 'r ^^-•'^^^ «^^^' -^^'^" ^^'^ ^'-- ^^ ^^ West-lnf^ds anY9?4; 5 ' 

dat er dest-d r^ M '.' u '' '"''' " "'" eensgezindheid en het machtig intens en begeesterend g loof 

I ,t ' " '^f '''""' '"'' aangroeiende kolonie van Joodse ernfgranten." ' ' 

nadaf d! F ^ezelschap, meest Italiaanse Joden, ging in hetzelfde jaar uit Livorno naar Cayenne maar 

^!^E^-^-F^^^^^^^ :-~r .aar .Jcas ^..Z 

(Venezuela) in handen van deSt^g^lleT. weT^ i^m '^"^ '''' '''• "^-^'^""' '' ^^^^^^^ 

brief van 20 lar'^ ''"'/'k '^•"'- ""^T- ^'^"'^'^ ^'^ '^^^ "°^'9 was. voor de Joden op de bres: in een 
opg d e ' e^I erva^deTs^a-T : Amsterdam aan de Gouverneur Van Beei op Jra.ao. werd dfz 

tiSati J te' laten rkeVon^der opl^^^^^^^^^^^ dl'de^J F ^Th'" '' '^''"' '°°' '"" '^^''^ ^^" ^^ ^- 
op Sabbath - onttrokken hebben om t^^d.^^t^ rt^e^^Htr ^'^ "- 

die de Joden niet welgezind was. een waarschuwing gekreqen om w;!. I i . f Gouverneur. 

In 1715 werd door de leden van ..Mikveh Israe ' ' e Xbreeuws L^dTdth H T ''\ '' "^'"• 
grote menigte van brieven uit het archief v.n Ai. n- . "^breeuwse Liefdadigheid Genootschap gesticht; de 

werd verricht. niet alleen op Curacao iar ook 71 'f ^ Genootschap bewijst hoeveel werk er door 

bouwen voor de eredien^t in andere lande" ' "'" '^^^^'"" °^ '^ '''''' °°^ ^°- °P-^""9 -n ge- 

EindrF:;t;7lf velTee?rFrn?e '''''"T '!^"^ ^^^°"'^"' ^^^'^ ""^°^^^«" ^^^^^^ -^t worden, 
-et enige schepen Too/ C-ac!^^^^^^^ com-„deur Jacqques Cassard - na Suriname gebrandschat te hebben - 

maar alleen om het te brandschaUen Zt T'T"'"'"^ ^^" '^' ^'^^"^ ' "-' °- ^it in bezit te houden, 

Om dit bedrag bii e kaar te kdt t ben^ ^^ A r ' "" "" '°" ^'" ^ ''•'"' P"°'^ °^ «'"^ken van achten 

de burgerij. die tot 1 i^^^^^^^^^^^ ^\^^^-" ^^ .~""^ ^^" Oecommitteerden uit 
oners een taxatie vaststelde van elks aanslag, het totale bedrag was met de kosten 

Rj.Itz:i:; Z::^ x:rt^z^jZr^:^'' °^" '?' :": - '^ ^- '^^' - ^^ — van de 

op Curatao geboren. Mordecha. AJvares Corrca met Sarah de Crasto, wed. van Elias de Castro, beiden 

'1 iTwZZ"' u°"n^. ^""^^ °PP'="«''iin van 1674-1683, hiervoor genoemd 
) Ue West-Indische Gids, 16e ja 17p Hl n 999 n t ^ o y*:"üema. 

*) Hij was de vader van de grot'; philaLoist ' . H T " ''"'°'' "^ ^"^^^^°' '^""^ ^- ^ ^uwens O.P. 
Cura,ao stierf (1673). zie diens graEift aldaan " "" ""' "" ^'"'° ""''^'^° '^°"^°- '^'^ ^ A'' ^434 op 

») J. M. Corcos. Synopsis of the History of the Jews of Cura^ao. 1897. 



46 



rioln GabH^ rr* ^"^/f''^;-- S^df'-'^d 9 Maart 1713. ondertekend door de gecommitteerden. waaronder 
sa d na ^,f bu. T " . .1' ^"''°' ^''"' '' floedkeuring weg van Gouverneur en Raden. e„ Gas' 

gestten) °" '' ''"''"' '"''""" "^" <'" '^'^ ^^^^ ^^^^^ -"^ ^^ U'-^''' de vrede met Frankrijk 

in 17n' i""'""'^'''« "" '7' '"^" d^ "^"'^" ^«" v"i-el alle Joden kennen, die als gezinshoofd oi zelfstandig 
on i °P.^"^"«^° "°°"d-= -'i vermelden hun namen in alfabetische volgorde en in de speliing waarin z« 

beho l"""t T rf °"'"' '"°'"^' '"^ '''^"'^■'^ "'^' aeheel iuist is;'ook het bedr g. waar;^' "ten 
behoeve van de brandschatting waren getaxeerd is achter hun namen opgegeven ^ 



60 
120 



len 



tt 



»t 



tt 



tt 



t» 



*t 



tt 



f > 



tt 



Jacob Abenater 30 pesos 

Sara Abendana 15g 

de wed. Aboab en soon 
Isaac Abrahamsz . . 
Jacob Andrado, waaronder de penningi 

van Grasia i) 3O0 

Jacob Belmonte 60 

David Aboab Cardosa 240 

de wed. Aboab Cardosa 50 

Daniel Aboab Cardosa 90 

de wed. Carillo 150 

Benjamin de Casseres 900 

I. Daniel de Casseres 30 

Elias de Castro 35O 

Jacob de Castro 120 

Mordechay c/e Crasto. w.o. 1/8 in het cas- 
ko en cargasoen van de hoeker De 

Dorothea 2600 

Moses Chargie 5O 

Isaac de Chaves 60 

Abraham de Chaves 2OO 

Benjamin Cheef 5O 

Daniel Coheijn 9O 

Zeabaoth Collings 3O 

Manuel Alvares Correa, w.o. meede be- 
grepen de brigantijn De Hoop, Capt. 
Swart, met desselfs cargasoen sijn 

E(dele) aengaende 2) 3^00 

Doxter da Costa 120 

de wed. Josua da Costa 50 

Benjamin da Costa 90 

Isaac Henriques Cotinho 80 

David LoopesD/as 1200 

Isaac Loopes Dias 5O 

David Vaas Faaro 5O 

Joseph Fidanque 850 



de wed. Jacob de Fonseca 60 

Isaac de Gaama & Zn 120 

Jacob Gaon 60 

Samuel en Aron Gomes 600 

Manuel Gomes voor Groot St. Märten 3) 360 
Abraham Israel Gomes, factor v. Andrado 30 

Isaac Halas 30 

Henriq. y Franc. Henriques 2000 

Mordichay //ennques 120O 

Jacob Efraim Henriques 200 

de wed. Manath Jesurun Henriques . . 30 

Josua Henriques 36O 

Bettie Hilhem 20 

Abraham Jesurun 50 

Benjamin Jesurun igQ 

Jacob Juda Leon 600 

Abraham Loopes de Leon 1 20 

Gabriel Levy sooveel op intrest van de 
effecten in consignatie wegens de prijs 
van Joseph Grasia 4 ) hieronder be-- 

greepen, alsmeede van Rua Toro . . 2200 

David Levy . . . .' 25 

Pasqual de Lima 120 

de wed. Loopes 120 

Abraham Loopes 60 

Elias Lopes Joodse gaham en soonen . . 60 

Isaac Baruch Lusado 20 

Gradis Mac/zrora 120 

Salomon Maduro de oude 300 

Isaac Maduro en moeder 350 

Aron Levy Maduro zie bij Misquita. 

den boedel van Abraham Marchena . . 600 

Aron Marchena 300 

Orobio de Mattos 50 

Jacob Mo/ma 150 

Abraham Henriques Moraon .... 2000 



pesos 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



^) Deze bijvoeging komt blj andere 00k soras 
aanwczig was, toebehoorde, in de aanslag was begrepen. 

2) Dit is op een na het hoogste bedrag van de gehele aanslag. 
') Een plantage. ^ 

*) Zie noot 1. 



voor en betekent, dat het bedrag voor een buit, welke Joseph Grasia. die 



niet 



47 



de wcd. Jacob Henriqucs Moraon ... 30 pesos 

Daniel Moreno 48O 

Abraham I lenriques Je Misquita en Aron 

Levy Maduro \2Q 

Moses Vaas Je OUviera 90 

de wed. ParJo 25 

Hlias Parera 430 

Moses Parera 30 

M(oses) Penso 2OO 

Abraham Je Pina 500 

Josua Je Pina 300 

David Pinjero 30 

Aron Cohijn Rodrigues 60 



Abraham Rodrigues d'Aqiiilaar .... 200 

Jacob Salorn gQ 

David en Isacq Senior, w.o. van de gefi- 

nanticeerde penningen v. Joseph Grasia 700 
Salomon Senior, w.o. de penningen van 

Grasia 120 

Isaac Toero 12O 

Juda Toro 59 

Tourauchon(l) 2OO 

Ab. en Abraham lllhoa 320 

David en Isaaq Biiene Vivas .... 120 
de vervallen boetens van de Joodse natie 

wegens de wagt 420 



tt 



tt 



tt 



»♦ 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



voor 



Tczamen werd dus door de „Joodse natie" een bedrag van 32.920 pesos opgebracht. dat is biina 22 % van 
de gehele brandschatting. ' ' 

Dat de Joden desondanks 2 jaar later - zoals wij hiervoor verhaald hebben - het Hebreeuwse Liefdadigheid 
Genootschap konden oprichten, bewijst wel dat deze aderlating hen niet ernstig geschaad heeft en dat hun han- 
delszaken wmst opleverden. Dit blijkt ook hieruit. dat zij in 1722 gelden bijeenbrachten voor de aankoop van 
een commissie-vaarder. 

In een brief in 1720 ontvangen van de gemeente „Shearith Jacob" (later „Shearith Israel" geheten) van 
New York, d d 3 Shebat 5489. ondertekend door Moses Gomez. president. Benjamin Pachuo Jr en Daniel 
Comez. werd het verzock gedaan om bij te dragen voor de oprichting van een Synagoge aldaar. waarvoor de 
grond reeds gekocht was. 

2 September 1720 zond ook de gemeente van Tucacas - hiervoor reeds genoemd - een brief ondertekend 
door Samuel R.ss. Gradis Gabbay. aan „Mikveh Israel" op Guragao. met een geschenk van 340 dollars 
de aankoop van een ..Sepher Torah" met haar versieringen ten gebruike in de Curagaose Synagoge. 

In d.e tijd was Raphael Jesurun i) opperrabijn op Curagao, hij was einde 1715 dit geworden, 3 jaar na 
het overhjden van zijn voorganger Rabbi Eliaho Lopez: tijdens zijn benoeming vertoefde hij te Amsterdam, waar 
zijn famihe zeer bekend was, doch te voren had hij al op Cura^ao gewoond, waar hij lid van „Beth-Din" was 
geweest. 

Rabbi Raphael Jesurun vcrvulde zijn ambt 30 jaar lang tot zijn overlijden 6 Tishri 5509 (28 Sept. 1748) 
Tijdens z^-n leven vielen allerlei belangrijke gebeurtenissen in de Joodse gemeente voor, b.v. in 1726 de oprich' 
tmg van de z.g. Kaapvaartkas, welke aanvankelijk aanleiding had gegeven tot hevige onlusten. De kwestie 
was de volgende: daar bij de gevechten op zee tegen kaapvaarders veel zeelieden verwond werden en er daardoor 
d.kw.;ls tegen op zagen het gevecht tegen deze boucaniers op te nemen, had de Gouverneur van Cura?ao 
an Noach du Fay voorgesteld om voor verwonde zeelieden een hospitaal te stichten en de kosten uit vrijwil- 
hge b.jdragen te bestrijden; de zeelieden waren dan zeker bij verwonding kosteloos verpleegd te worden. Teqen 
d.t voorstel verzetten zieh de raadsleden Frederik Eck, Jan Martin en Cornelis Berch, die zeiden dat als op 
verlangen van de Joden het recht van 1 % op Spaanse goederen niet was afgeschaft of in onbruik geraakt 
er nu genoeg geld voor dit doel aanwezig zou geweest zijn. boveitdien zou het stichten van een hospitaal enkel 
ten goede komen - volgens hen - aan de Joden, die zo goed als alle scheepvaart in handen hadden en zelf 
kapers mtmstten. Door deze uitspraak, gevolgd door onaangename woorden van Eck over de Joden en scheld- 
woorden ge uit door Berch. ontstond een hevige ruzie. Daniel Senior, woordvoerder van de Joden, merkte op, 

p Blijkens acte nr. 66 in het Secretarieel protocol van Curafao over 1722 had Raphael Jesurun. dan weduwnaar, op 20 Oct 
708 voor „oans P.eter Schabalje te Amsterdam huwelijk.e voorwaarden gemaakt met Rachel Sasportas; hi) za „u (1722) 
hertrouwen met Ester Vaz Martines, ionge dochter van wijlen Jacob Vaz Martines en van Rachel de Leon Grieies hij maakt in 
d.e acte bepahngen inzake het moederUik deel voor zijn 6 kinderen Judith, Moiseh, Ester, Abraham, Gracia en £; 

ook LTeb" ^is "'' "" '' '^^ ''" '" '''"'"' ''"'°"' '"'"• ''' '''■ «^''°^^" "^^ '' "^'"''"^« - ''^' ^'i" ^e'vrouw Ester 



48 



a X^::Tsr^^^^^^^^ ^^^^ff °P — '^ -n de Joden, .aar dat o.a. Eck zelf daarop had 

en de veraadenna eindtZ ' u"' ^«"^"-^ '^' «^ ^^- 9ekon,en was om zieh te laten beledigen 

te scheTden ^e p" T^' '" ''" "^^^'P^'^'J' "^'^'^'^ ^e Gouverneur tussenbeide moest komen om de vechtenden 
deden e :„ Eck Ma^ •'" B "^^""7..^? 'l''^'''^' »^^P"-' ^^-m wel tot stand, .aar de Parnass." 
dit feit we^en de Parnass^ door r '" ' ^an afkondigen. verbiedende met hen Handel te drijven. Voor 

Kamer van ALtdaTr™ . ^°T""' '" ^'^'" '°' '^" '^"^'^ "^" ^000 pesos veroordeeld. doch de 
om de execut vi; dT vol T ' ''" '7''' "'" '^^ ^^'^'^ ^" ^"^^^»^^ ^^ ^" F^X «»« -n te wenden 

het ei and te herstellen 7z" R '"^ Z '"' "''^ '" '" "'""^ ^^ ^^'^''^^- - ^^ -^^ - de vrede op 

t! ^'^^;"J'^"^"- (Z>e Bneven van de Kamer van Amsterdam van 6 Sept. 1727 en 27 Febr 1728) D 

qrotina bctaalH. A. JA '^"'''«^° ^^^ '"^731 de Synagoge vergroot; voor zijn toestemming tot die ver- 
orPaa'savtnd 5492 732) T^T'^ '' 'T' ^'''' '' ^"'^^""'"^ voltooid was. had de inwi/ding pla s 

(\7nk\ ^ N>T j. I ; (1/üo)» van Benjamin Henriquez Morao Feqarao 1 Ellul 5469 

(1708 en van Mordichay van Isaack en Esther de Marchena 24 Kislev 5491 (1730) 
Van het jaar 1735 zijn in het archief van de W I Comn 9 i.icf«^ u j Vi 



Jacob Abenator 2 

Abraham Aboab 2 

Abraham da Costa d'Andrade ... 1 

Benjamin da Costa d'Andrade . . 2 

Daniel da Costa d'Andrade . . . . _ 

Jacob Guardeloupe d'Andrade ... 1 

wed. Mordechay d'Andrade ... 1 

Mozes Parera Athias i 

Jacob Belmonte 2 

Isaac Calvo j 

Abraham Aboab Cardozo . 7 

Daniel Aboab Cardozo i 

David Cardozo I 

Isaac Carvallo 1 

Benjamin de Casseres 7 

Samuel de Casseres 

Samuel Idanha Casseres 1 

Abraham Mendes de Castro ... 2 

Mordechay de Castro 2 

Benjamin de Chaves 2 

wed. Isaac de Chaves 1 

Mozes de Chaves 6 

David van Daniel Cohen 2 



aantal familie 
slaven geld 

4 pesos 

2 

2 

2 

2 

2 



1 



t» 



tt 



tt 



2 
2 

2 
2 
2 

7 
4 
2 
2 
2 
2 
2 
7 



tt 



tt 



tt 



tt 



t» 



II 



ft 



tt 



»0 



II 



II 



tt 



II 



II 



II 



P» 



tt 



tP 



David van Mozes Cohen .... 

Abraham Alvarez Correa .... 1 

Mordechay Correa jq 

Mozes Alvarez Correa ..... 4 

wed. Raphael Alvarez Correa ... 11 

Abraham da Costa j 

Abraham Dias Coutinho 1 

wed. Isaac Coutinho ...... S 

David de Crasto 3 

Aron Israel Santa Crus 1 

Jacob Santa Crus ] 

Jacob Curiel 3) ^ 

wed. David Dias 1 

Isaac Lopez Dias 2 

Jacob Lopez Dias j 

Joseph Dovale j 

wed. David Faro 1 

Samuel Ferro 5 

Joseph Fidanque * 

wed. Abraham Lopez de Fonseca . . 

Jacob Lopez de Fonseca .... 

Mordechay Fundam j 

wed. Aron da Costa Gomez .... 4 



aantal familie 
slaven geld 



— pesos 
2 „ 
7 
2 
2 



II 



II 



2 
2 
4 

4 
4 

2 
2 

2 
4 

2 
2 
2 



tt 



it 



11 



II 



II 



II 



II 



It 



II 



ti 



99 



tl 



»9 



tt 



tl 



tt 



II 



II 



11 



») Hamelberg. De Nedcrianders op de W.I. Eilanden. I. p. 136-139 

Z,e hierover de beschrijving enz. door Corcos in zijn hiervoor reeds genoemd boek. 

longe^oS:' geb^^t Tir.af °°"'' ^^" '^''''""'' '''-'' ^°°^ '' ''"''^'^' *« ^^^^ ^8 Febr. ,722 



21 



met Riboa da Gama, 



49 



Isaac Gomcz — 

Isaac da Costa Gomcz 1 

Joseph da Costa Gomcz 1 

Samuel da Costa Gomcz — 

Sara da Costa Gomcz — 

Abraham Jesurun Henriquez ... 2 

Benjamin Lopez Henriquez .... 10 

David de Jeudah Cohen Henriquez . 1 

David van Mozcs Cohen Henriquez . — 

Elias Jesurun Henriquez .... 1 

Ephraim Jesurun Henriquez .... — 

Francisco Lopez Henriquez .... — 

Jacob de Ephraim Jesurun Henriquez . — 

Jeosuah Henriquez 16 

Joseph Jesurun Henriquez .... 1 

wed. Mordichay Henriquez ... 4 

Mozcs Cohen Henriquez 3 

Nved. David Hoheb 2 

wed. Abraham Jesurun 1 

Benjamin Jesurun 1 

David Jesurun 1 

Jacob Jesurun — 

Raphael Jesurun — 

David Leon — 

Elias Jeuda Leon 3 

Jacob Jeuda Leon 3 

wed. Balth. de Leon 12 

Mordechay Hisquia de Leon ... 8 — 

David Levy 1 2 

Elias Levy 6 

wed. Gabriel Levy 4 2 

Manuel Levy — 2 

Francisco de Lima 2 2 

Manuel Lopez 1 2 

David van Mozes Baruch Louzado . 2 2 

Isaac Levy Maduro 6 4 

Jacob Maduro 1 2 

Mordechay Levy Maduro .... 1 2 

Samuel Levy Maduro 1 — 

Samuel Levy Maduro 1 4 

Jacob Manasse — 2 

wed. Isaac Marchena 2 4 

Abraham Vaz Martines — 2 

wed. Salomon Medina 1 2 



aantal f.imilie 
slaven gcld 

— 2 pcsos 
2 
4 
2 
2 
4 



4 
2 
2 
2 
4 
4 
4 
2 
4 
4 
4 
2 
4 
2 
2 
4 
2 
4 
4 
7 



t» 



*» 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



$t 



tt 



tt 



t» 



tt 



tt 



t* 



tt 



tt 



n 



tt 



1 1 



»» 



1 1 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



1 1 



tt 



Jacob Millado 

Aron Molina 

David Molina 

Jacob en Isaac Monsanto .... 

Isaac van Jacob Henriquez Moron . — 

Benjamin Motta 2 

Benjamin Naar 2 

Jacob Naar 6 

Daniel Vaz Nunez 1 

wed. Samuel Orio 1 

Josias Pardo 2 

Elias Parera 12 

Isaac Parera 1 

Jacob Parera — 

Mordechay Parera 1 

wed. Abraham Penso .... 2 

Isaac Penso 2 

Mozes Penso 6 

Abraham Pimentel — 

Abraham de Pina 2 

Jacob Pineda 

Rachel Pinero — 

Abraham Nunez Redondo .... — 

Isaac Nunez Redondo 1 

Salomon Nunez Redondo .... 1 

Jacob Salom . . » 1 

wed. Sarate(?) 1 

Abraham Sasportas 2 

Abraham Sasso * — 

Abraham van David Senior .... 2 

Abraham van Isaac Senior .... 1 

David Senior 12 

David van Isaac Senior 1 

Jacob Senior 3 

Mordechay Senior 2 

Abraham da Silva — 

David Suarez — 

Isaac Touro 4 

Joseph Israel Touro 2 

Mozes Touro 2 

Samuel Touro 1 

wed. Abraham Ulloa 2 

wed. Vaz — 

wed. Vivas 1 



aantal 
slaven 

1 

3 
1 
2 



2 
4 
2 
2 
2 
2 
2 
2 

2 
2 
4 
2 
2 
2 
4 
4 
4 
2 
4 

2 
2 

2 
2 
2 
2 
2 
4 
2 
4 
2 
4 
2 
2 
2 
2 
2 
2 

2 
2 
2 



Familie 
geld 

pesos 



>» 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



t$ 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



$» 



tt 



$$ 



tt 



»t 



tt 



tt 



tt 



»» 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



tt 



»t 



tt 



tt 



tt 



t* 



tt 



Behalve verscheidene namen, welke reeds voorkomen op de aanslag in de brandschatting van 1713, vindt 
men op deze lijst van 1735 - 22 jaren later - vele nieuwe namen, b.v. die van Curiel, Monsanto en Naar, welke tot 
op deze tijd bekendheid hebben verworven. Onder de oudere familienamen valt op het grote aantal der dragers 
van de namen Henriquez en Jesurun in 1735. Ten aanzien van de aangeslagenen van 1735 wordt de aandacht 



50 



tv-\. 



mumim 



' " - 



«»KM« i—i^mt^B 



mm 



IZZIT^'^' "^"^ "'"?n" ^"' ^''^"^ '"" ^'' familie-geld niet is opgegeven. dit n^eestal hct bewijs is dat 

rtd::°t::r?7r/:; c::;: '" -''-' ^^^-^'^^ -'-• '-^^ -« --^'«= ^^'^ -^- — ^- ^^-^ 

2waar tcgen om de afstand naar de Synagoge in WiUemstad, waarvoor zij moesten overvaren langer af te 

ZZ'vT r: ^""u ""' '"" '" '"" "'^■'^ '^^^^^^^^^ ^- --'"9 *" beschikking geste d.' waa' Lrlun 
dienst konden houden tot hun Synagoge gebouwd was. ^ 

Uit het Secretarieel-Protocol van Curatao van 1743 blijkt zulks en uit dat van 1746 kan men lezen dat 
Gouverneur en Raden toen bepaalden. dat de zaken op de oude voet zouden blijven doorgaan en dat het've 

niet'ndLT? '^"^^"^ ', ''' -!''''' ';'°'"" «^"°^'"^ ^^ ' ^ ^^^ ^un eigen Parnassi. i te taan 
en niet onder de Synagoge in de stad, was afgewezen. 

Otrat'n7"''1t7°'^^' "^TV" ^l'^ '"'''" ^"^' P^'^'J'^" ^^" verzoening. Intussen was de Synagoge op 
geleid werd door Samuel Levy Maduro. tot dusver assistent Hazan van de „Mikveh Israel" 

van 6 Maatten ^2 iT" fz/.f 7 T'^K /"'T '' P-^^'"'^-"" (B"-- ^^^ de Kamer van Amsterdam 
van lö Maart en 12 Dec. 1748). Zulks gebeurde en die te Amsterdam gaven te kennen dat de ontstane oe 

schillen het gevolg waren van de invloed van een Italiaanse Jood David Aboab uit Jamale doch da" daa" 

deze teruggekeerd was. vermeend werd. dat de onenigheden wel zouden worden bijg legd. Dieno ereenkom 

Iren X h ^T r '^ ?"^'"^ '^^^^^ «^^^•^^^^^"- ^^^^ '^ --^9heden tussen .Mik^rh 

n A 7, "^r , ''"'^'" "'"''^' ^'°'''- °P ^^ J°°dse begraafplaats was reeds een stenen muur qebouwd 

sTledentr '" ' ^f"^^^" '^ ^^'l^^^- ^ '' ^^^ '^49 kwam het in de Herenstraat tot een vec^tpar^ tussln 

e helte, ; W i^ pas aangekomen Rabbi Raphael Samuel Mendez de Sola te vergeefs trachtte de vred^ 

, !n T . X ™ ^^' °°3 ''"' '°' handtastelijkheden tussen de Parnassim. leden van de Mikveh 

Israel en 40 Joden van Otrabanda. Aangezien ernstige gevolgen voor de gemeenschap werden geduchtbe 

n / u7f"M'; "°"'"' " ^"' "^'^ ^" ''•^' ^^" P"'^''""^ dd. 's Gravenhage 30 Aprü ^750 van de 
Stadhouder Willem IV 3 werd gelast. ..dat alle de dissenteerende Ledematen van de Portugeesche Joodsch 
..natie hun aanstonds na de publicatie deezes weeder zullen voegen bij de Vergadering om volgTns de Porta 

■g::::e:rt^::tfd '"'t''^ --titui^n (genaamt Eskamoth) als van ouds 'door pLalm rXelnrld 
„geregeert te w rden. 1 evens dat ten bewijze van de verzoening op een door Gouverneur en Raden te bepa- 
len dag „een solemneele algemeene Dank- en Bededag" zou worden gehouden 

Men^errTr""? Tu ^^"'^'^"^'"S r""^ '9 Aug. 1750 gehouden. waarbij door de bovengenocmde Rabbijn 
Mendez de Sola in het Portugees een leerrede werd uitgesproken. welke onder de titel van Triumfo da Uniiö 
contre operniciosa vicio da Discordia" in ,751 in Amsterdam werd uitgegeven. vooraf gegaan d r een opdra h 
aan de Prins van Orange, die daarin ..instrumente desta Paz" genoemd werd. De vrede was nu gesloten en 

7nm7ltZr "T r'^'^'f:-^^^/^ scheidingsmuur op de begraafplaats bleef gehandhaafd en is pas 
in 1858 afgebroken op last van de hieronder in noot 3 genoemde Hacham Chumaceiro 

De hiervoor genoemde Rabbi Mendez de Sola - die een groot redenaar en Talmudist was - overleed 19 Mei 

46 iarireTlt-T'" ,' . °' ^'"'^ '"'^ "'"^''^"^^ ^^"° "'' Amsterdam, die echter reeds 10 Juli 1762 op 
46-)arige leeftijd overleed, waarna de gemeente 3 jaren vacant was. 

De ge meente nam nu steeds in aantal toe en fortuinen ontstonden; omstreeks 1750 zou zij ongeveer 2000 

leoflila v°a'„ ^deTtand h""" ""^ "" '''. Gouverneur en Raden, noch aan de Bewindhebbers der W.I.C. verantwoording of open- 

Zie Secretarieel Protocol van Cura?ao over 1749. en Hamclberg I, p. 162 
) Deze Publicatie is afgedrukt in: A. M. Chumaceiro Azn. Zal het kiesrecht Curagao tot het Kanibalisme voeren' 1895 en 
vertaald in het Engels in: J. M. Corcos. Synopsis of the History of the Jews of Cura.ao. 1897. De pllatills ook " v «1; Z 
de archieven van Cura?ao te Den Haag onder: Plakaten 1750. i^uoi.cat.e is ook te v.nden in 



51 



lidmatcn gctcld hebben/waarondcr mcest gcgoede koopliedcn, doch niet alleen kooplieden, langzamerhand 
komen er ondcr hen ook als makelaars voor (in 1794 waren van de 25 beeedigde makelaars er 17 Joden), ter- 
wijl zij ook nog landbezit haddcn, waarvau zij zieh in loop van de 19e eeuw hebben ontdaan. 

De vacature na het overlijden van Rabbi I. Henriquez Farro in 1762 werd in 1765 weder 'vervuld, thans 
door ecn geboren Curagaoenaar Jacob Lopez da Fonseca, leerling van Rabbi de Sola; hij studecrde tijdens zijn 
benoeming te Amsterdam en bleef 52 jaren op Cura^ao in dienst, waar hij in 1817 (5575) overleed, waarna 
de gemeente zeer vele jaren (tot 1856) zonder rabbijn bleef. 

Gebeurtenissen van belang voor de Joodse gemeente vielen in de jaren na 1765 vooreerst niet voor, de 
onafhankelijkheidsoorlog der Vercnigde Staten tegen Engcland bracht door de smokkelhandel grote bedrijvig- 
heid op Curagao (ook op St. Eustatius) en daardoor veel geld binnen. Aan het openbare leven namen de Joden, 
wanneer nodig, steeds deel; mccrmalen werden leden hunner gemeente door het Bestuur met zendingen naar 
de naburige gebiedcn belast - vooral door hun geschiktheid om o.a. met de Spanjaarden te ondcrhandelen - 
zoals in 1778 en 1779 naar Caracas, de Bahama's en Jamai'ca. In 1781 hielpen de Joden met hun slaven aan 
het verbeteren van de vcstingwerken van Curagao. Na de revolutie in Frankrijk blckcn zij overwegend anti- 
Frans te zijn en ontstondcn onenigheden onder hen, toen enige pro-Fransgezinde Joden op Curagao Propa- 
ganda maakten voor de nieuwe denkbeeiden, vooral in 1797-1799 toen de Jood Isaac Sasportas van Frans San 
Domingo daartoe op het eiland was gekomen. Reeds een paar jaren tevoren waren er in die onrustige tijd ten- 
gevolge van de revolutionnaire denkbeeiden wanordelijkheden en twisten voorgekomen. In 1875 en daarna in 
1797 blijkt uit de Rekwesten van die jaren in het oud-archief van Cura(jao, het bestaan van geschillen tussen 
de hoofdsynagoge .,Mikveh Israel" met haar onvermengde Portugese Israelieten - de aristocratie i ) - en de 
lidmaten van de tempel ,,Neveh Salom", die merendeels niet van dezelfde stand werden beschouwd, die zieh 
trachtten te onttrekken aan de Parnassim van de eerstbedoelde en die dit standsverschil in tegenspraak vonden 
met de nieuwe denkbeeiden van gelijkheid en broederschap. Waar toen nog de aanhangers van Sasportas er 
bij kwamen, welke laatste zelfs in officicle stukken de Israelieten de grootste beledigingen naar het hoofd 
slingerde, nam de wanorde toe en beklaagden de Parnassim zieh daarover bij de Raad (Rekwesten van 1797). 
Zij kregen van deze wel genoegdoende verklaringen, maar hun ontevredenheid bleef vooreerst bestaan. 2) 

In deze tijd 1797 en 1798 hielpen de Joden op financieel terrein het Bestuur aan leningen toen het door de 
oorlogstoestanden en de verbreking van het verkeer met Nederland in voortdurende moeilijkheden verkeerde. 
In 1804 hielpen zij op andere wijze, n.l. door het eiland tegen een overval onder Murray te verdedigen. In 
de voorafgaande jaren vindt men de Joden niet meer alleen bij de handel J^etrokken, maar ook reeds als 
medicus, chirurgijn, practizijn, translateur en onderwijzer; in 1797 vindt men Joodse officieren bij de Nationale 
Garde, later komen zij ook voor als districts- en wijkmeesters en schoolopzieners; in 1821 vindt men bij de Schut- 
terij een afzonderlijke Joodse Compagnie. Hoewel de emancipatie van de Joden in Nederland dateert van 
1796, geschiedde deze voor Curagao pas in 1824. In 1830 kwamen zij in het gemeente-bestuur en in 1844 in 
de Koloniale Raad. 

Bij publicatie d.d. 12 Oct. 1825 van de Gouverneur en Raad van Curagao werden de 8 artikelen van het 
Kon. Besluit van 2 April 1825 nr. 149 gepubliceerd betreffende de kerkorganisatie van de Israelietische ge- 
meenten in West-Indie, in verband met de afschaffing van de paivileges aan de Israeheten aldaar verleend en 
de toepassing zoveel mogelijk van de kerkorganisatie van de Israelieten in Nederland. 

Bij publicatie van 4 Sept. 1826 werd bekend gemaakt, dat ingevolge aanschrijving van de Minister van de 
Marine en Kolonien de Joodse gemeente op Curagao voortaan de naam zou voeren van Nederlandse Portu- 
gese Israelietische Hoofd-Synagoge. 

De Joden hadden in 1810 onder het Engelse tussenbestuur een eigen Weeskamer gekregen. In 1855 werd 
voor het eerst een tegemoetkoming gegeven uit de openbare kas (1000 gld.) aan de Israelietische gemeente, 
welke tot dusver voor alles zelf had moeten zorgen. 



*) Chambers in zijn „History of the Jcws in England" wijst reeds op de hoge posities, die de Spaanse Hebreeuwcn in Spanje 
en Portugal hadden bcklced, een positie welke zelfs in hun verbanning het verschil tussen hen als geheel tegenover de Duitse en 
Oost Joden accentuecrde. 

*^) Jaarlijksch Verslag van de Vereniging voor Geschiedenis enz. te Willemstad, 1897, p. 49-50, Een veel bewogen tijdperk 
1796-1804. 



52 



• ■ n. . 



tm u ■> >» 11—111 «ti«<M>«tfc..i^....«.trfM»»^Mi^i^rtL>rfihiiL 



Waar nodig trad hct Bestuur naar buiten ook steeds voor de Joden op. Toen in 1826 twee Joodse koop- 
lieden van Curagao, die provisien gelcverd hadden aun de Intendant te Maracaibo en daar in moeilijkheden 
geraakten en gevangen werden gezet, werd Z.M. „Panter" van Cura^ao daarheen gezonden, waarna bij hct 
verdrag van 1829 hun schadevergoeding werd tocgekend. Ook bij moeilijkheden met de nieuwe Repubiick Vene- 
zuela in 1830 en bij de mishandeling en beroving van Joden te Coro in 1854. trad de Regering op door als 
regeringscommissaris P. van Rees en oorlogsschepen te zenden, waarna schadevergoeding werd toegekend. 
Wij herinneren voorts aan het bekende geschil tussen Nederland en Venezuela sinds 1870, begonnen met 
twisten tussen Guzmän Blanco, de President van Venezuela, en de firma J. A. Jesurun & Zoon op Curagao. 
Deze firma was in de 19e eeuw bekend op scheepvaartgebied; recds sinds 1845 had Jacob van Abraham Jesu- 
run een barkschip in de vaart op Amsterdam, in 1855 kwam daar een 2e schip bij. ook op New York werd 
gevaren; in Nov. 1865 nam zij het contract over van R. Todd met de regering van Venezuela voor de mail- 
dicnst op St. Thomas; te voren had zij zieh in 1861 verbondcn om de Curagaose mail kosteloos naar St. Thomas 
te vervoeren, waar aansluiting was op de Engelse boten naar Europa. Het hiervoor bedoelde geschil werd in 
1872 gercgeld met Venezuela, welk land de vorderingen van de Jesurun's regelde. doch in 1875 verbrak deze 
Republiek opnieuw de betrekkingen met ons land. welke pas in 1894 werden hersteld. i) 

Wat de gebeurtenissen op godsdienstig gebicd bij de Joden in deze tijd betreff, hiervoor hebben wij ver- 
haald.dat na het overlijden van Rabbi Jacob Lopez da Fonseca in 1817 zijn plaats lange jaren onvervuld bleef. 
In die tijd. althans vöör 1820, bestond de gemeente op Otrabanda niet mecr. Eerst 19 Jan. 1856 kwam Hacham 
Aaron Moses Mendez Chumacciro uit Amsterdam op Cura?ao aan. Deze zorgde al dadelijk voor een opgewekt 
gcestelijk leven: in 1857 werd een tentoonstelling gehouden ten bäte van de armen in vereniging met de Her- 
vormde predikant en de Roomse pastoor, de ontvangsten / 2718.— werden verdeeld onder de 3 gezindtcn. In 
1858 werd een Midrash (school) opgericht voor de bevordcring van de Hebreeuwse en godsdienstige kennis 
onder de jongcren. 

In 1863 vond een scheuring pinats in de Portugees Israelietische gemeente op Curagao; rceds vele jaren 
te voren waren onder hen onenigheden onstaan over hct ontslag en de wederaanstelling van een Chazan (voor- 
zanger), doch in 1821 had een vcrzoening plaats gevonden en waren de afgescheidenen tot de hoofdsynagoge 
teruggekecrd. De scheuring van 1863 was echter definitief, de reformpartij had in 1862 de Vereniging ,.Por- 
vcnir" gesticht als gevolg van geschillen met de Parnassim en de voorbidders. Bij de reformpartij sloten zieh 
enigc Curagaose Joden aan. die in Europa hadden gestudecrd en vrijzinnigc ideeen' hadden opgedaan. Zij kwa- 
men in 1863 terug. Mcde door hen ontstond in dit jaar de nieuwe gemeente. welke ..Emanu El" genaamd werd. 

Ook in de gemeente ..Mikveh Israel" werden enkele hervormingen aangebracht, doch zulks geschiedde tegen 
de zin van de Opperrabijn Chumacciro. die orthodox in zijn opvattingen was en daarom aftrad en in 1869 
naar Nederland terugkcerde. Hij was de laatste, die in het Portugees prediktc. 

De nieuw gestiebte Nederl. Hervormde Israelietische gemeente was bij beschikking van 12 Mei 1865 als 
rcchtspersoon erkend met bepaling. dat zij door die afscheiding ophield aanspraak te hebben op de bezittingen 
der Nederl. Portugees Israelietische gemeente en op het genot harer instellingen. 17 Nov. d.a.v. werden de 
hoekstenen gclegd van de tempcl ..Emanu EI", waar de ritus gevolgd zou worden van ..Emanu El" te New 
York; de grond ervoor op Pietermaai was kosteloos door de Gouverneur afgestaan, de bouw werd bekostigd 
uit vrijwillige giften en een lening onder de leden (kosten ongeveer / 40.000); haar president was J. A. Jesurun, 
haar eerste rabbijn was Josuah Naar. De gemeente kreeg een eigen begraafplaats en klom van 86 leden bij de 
oprichting. tot 195 in 1868; in 1934 telde zij 150 leden en de Mikveh Israel ongeveer 350. te samen circa 500 
Sephardischc Joden. Thans zijn deze getallen geringer door vertrek en sterfte. 

De in 1 868 afgctreden Rabbi Chumacciro werd opgevolgd door Haim Israel Sant Gross, die als Hazan 
en Hoofd de gemcenschap ruim 20 jaar diendc en in 1889 naar Nederland terugkcerde. Zijn opvolger was 
de zoon van zijn voorganger, n.l. J. H. Chumacciro, geboren te Amsterdam 3 Juli 1844, die reeds meerdere 
ambten in Amerika had bckleed en die tot 1891 op Curagao diende. Na enkele jaren vacant te zijn geweest. 
in welke tijd 2 geziene ouderlingen Benjamin de Casscres Jr. en Manuel Penso Curiel de gemeente vrijwillig 



1) Voor het een en ander zic mcn het voortrcffelijk artikel van de historicus J. 
Nedcrland-Cura?ao 1634-1934, getiteld: „De Portugese Joden in Curagao". 



M. L. Maduro, versehenen in hct Gedenkboek 



53 



als Hazan dienden, werden achterecnvolgens voorganger Eleazer Haim Polak van 1893 tot 1894, Joseph M. 
Corcos van 1896 tot 1898. David van Ishac Querido (overl. 1917), Mayer H. Battan (1921-1922), Baruch van 
David Duque (1923-1936), Dr. Isaac van Samuel Emmanuel (1936-1939), Is. Jessurun Cardozo ( 1939-heden). 

De voorgangers van de jüngere gemeenschap ,,Emanu El" waren na Josuah Naar, Jacob Mendes de Solla, 
Moiscs Salas, Moises de Leao Laguna. Mortimer Alvarez Correa (1928-1943) en Dr. Maurits Goudeket 
(1946-heden). 

In 1932 werd tussen beide gemeenten een vriendschapstractaat gesloten; onderling trouwden de leden der 
twee gemeenten onder elkaar. De gemeenten zijn orthodox, maar niet helcmaal zuiver. De gemeente Emanu El, 
thans genaamd Vrijzinnig Israelitische gemeente volgt de ritus van de z.g. Liberale Synagoge, aangesloten bij 
de World Union for progressive Judaism. ^) Sinds de vestiging van het oliebedrijf is het aantal Duitse Joden en 
Oost Joden toegenomen, maar de raszuivere Portugcse Israehtische kolonie, met talrijke directe afstammelingen 
van de eerste Joodse kolonisten handhaaft, zieh onverzwakt. 

In 1894 werd enige bcroering onder de Joden op Curagao verwekt door een artikel in ,,Vragen van den 
Dag" van November van dit jaar, van de hand van de West-Indische ambtenaar J. H. J. Hamelberg, getiteld 
,,Het kiesrecht in Cura(;ao cn de afscheiding van de eilanden bovcn de wind van de kolonie". In dit artikel trad 
de schrijver op als bestrijder van het toekennen van het recht aan de bewoners van Curagao om hun vertegen- 
woordigers voor hun wetgevend lichaam te kiezen. Voornamelijk om de volgende reden: het eiland telt ruim 
27.000 inwoners, daarvan zijn ongeveer 3.500 blanken, de rest maakt de gekleurde en zwarte bevolking uit en 
is geheel Rooms-Katholiek. Onder de blanken zijn ongeveer 2.500 Protestanten en ongeveer 1.000 Israelieten 
(Kol. Verslag 1893). Volgens Hamelberg zouden bij het toekennen van kiesrecht twee wegen gevolgd kun- 
nen worden: een hoge of een läge census. In het eerste geval zou een overwegende invloed aan de Joden 
worden toegekend, wat een ^roo^ gevaar voor de kolonie zou opleveren, want 1°. zijn zij voor het merendeel 
kooplieden van wie men dus verwachten kan, dat zij alle belangen van de kolonie aan de handel zullen ten offer 
brengen, en 2°. zijn zij noch door banden des bloeds, noch door die van de historie of traditie aan het moeder- 
land verbonden. Wordt tot een läge census besloten, dan valt het kiesrecht in banden van de gekleurde bevolking 
en dan zijn wij er veel erger aan toe, Curagao wordt dan een tweede Haiti met afgodendienst en mensenoffers, 
dierlijkheid en kanibalisme. '» 

Tegen deze conclusies kwam A. M. Chumaceiro Azn. op in een in 1895 te Cura^ao uitgegeven brochure, 
welke hij opdroeg aan de toenmalige Minister van Kolonien, getiteld: „Zal het kiesrecht Curagao tot het kani- 
balisme voeren?" Voor ons doel vermelden wij alleen zijn verweer tegen Hamelberg's verkeerde zienswijze 
over de Joden. Chumaceiro wijst op de geschiedenis en betoogt, dat de Joden van Curagao, ofschoon van 
Portugese oorsprong wel door geschiedenis en traditie aan Nederland verbonden zijn; dat zij zieh als trouwe 
en vreedzame burgers hebben doen kennen, waartoe hij de geschiedenis van hen op Curaqao uitvoerig schetst, en 
verklaart, dat er steeds een band tussen hen en Nederland heeft bestaan en dat hun nationaliteitsgevoel en hun 
liefde voor Oranje en Nederland in de loop der eeuwen steeds gebleken zijn, waarvoor hij weer tal van voor- 
beelden aanhaalt. 

Ook uit deze brochure leert men de geschiedenis van de Joden op Curagao kennen, in het bijzonder ver- 
melden wij de geschillen met Venezuela in 1854 over de vervolging van Curagaose Joden te Coro, waarbij de 
Nederlandse regering verklaarde, dat deze ondanks verschil van ras en godsdienst, Nederlandse onderdanen en 
geen vreemdelingen zijn. 

Ook in het artikel over de Portugese Joden op Cura<jao in het ,,Gedenkboek 1634-1934" kan men vol- 
doende bewijzen voor het vorenstaande vinden, ook ten aanzien van hun milddadigheid, niet uitsluitend aan 
eigen geloofsgenoten bewezen, maar ook aan andere gezindten, zowel in West-Indie als eiders. 

Ten slotte vermelden wij volledigheidshalve, dat er eertijds op St. Etistatiiis ook een Joodse gemeenschap 
was: in 1739 gaven de Bewindhebbers der W.I. Comp, vergunning tot het bouwen aldaar van een synagoge; 
tot op heden zijn de rumen van dit ruime gebouw nog op dit eiland te zien, evenzo een aantal graven. Een- 
maal was daar dus een vrij grote Joodse gemeenschap, thans is er niets meer van over. De daar bloeiende 



^) In „The Jcwish Encyclopedia", Vol. IV (New York en London 1903) vindt men p. 387-389 afbceldingen van het inwen- 
dige van de Hoofdsynagoge en van de tcmpel ,, Emanu El" van buiten gezien. 



54 



..Honcu Daum" ging na de plundcring van het ciland in 1781 door Rodney verloren; in 1790 waren er nog 
10/ Joden met een voorganger en een koster. 

Tnn^?! ^°"''''' cn Aruba is geen synagogc. ook eertijds niet: in 1754 kreeg M. S. Levy Maduro als eerste 

ood vergunning z.ch op Aruba te vestigen. doch een afzonderlijke gemeente ontstond daar niet. wel is er een 

Joodse begraafplaats. . ^ ic> ci eca 

Zo nemen de Portugees Israelietische Joden na 300 jaren een voorname plaats in op Cura.ao als kooplieden 

ILtTpr .t ",ni"""rl'f "f'"- "'' "'"^'' ^" ^^''^^ ^*=^^^^9' -9-^- 700; tot de gemeente 
„tmanu El behoren 100, tot „Mikwe Israel" 300 leden. 2) " 

C JLchf paSen". '' ^""'■"" ''"'°" '" ^''" .«^^^^'^" -"'<'^' "O- J-^"" '-en" in hc, Gcdcnkboek „Oranjc en de zes 



VOORNAAMSTE JAARTALLEN IN VERBAND MET DE JODEN OP CURAgAO 



1634 

1651 
1652 



1654 

1656 
1659 

1674 

1692 
1693 

1703 
1713 

1715 

1732 
1743 
1750 
1765 
1856 

1858 
1863 

1869 

1880 
1927 



Cra7ao?at'"° ''°'"' ""'^ ^^' "°"^"''' ^'^^'^'' °"'^" ^'" Walbeeck als eerste Portugese Jood op 
Joao de Ilhao. een Portugese Jood. sticht de eerste Joodse landbouwkolonie op Cura?ao 
Tweede Joodse landbouwkolonie op Curagao gesticht door Joseph Nunes da Fonseca' (alias David 
Nassy. ook bekend uit de geschiedenis van Cayenne en Suriname). De Privileges verleend aan qe- 

gewltborgd'''^ ''°''"'" '''''' '^'''''' '^^''^'' ^^" "^^ ^°'''" '" ^'"""'^^ godsdienstvrijheid wordt 

Recife geeft zieh aan de Portugezen over. De Holländers verlaten Brazilie, een grocp Portugese Joden 
vestigen z.ch op Cura^ao en vermoedelijk is toen de gemeente „Mikvc Israel" ontstaan 
Ue eerste houten Synagoge opgericht. 

Iret^h-'T'V"^" ^'"f r " "f '"^ """^'" ^"^ '^P ^"^^^^° ^" '^"ifl- -" ^'-^ 9-nd toe- 
gewezen bij Blenheim, waar de beroemde begraafplaats ontstond 

Josiao Pardo. de eerste Opperrabbijn van Cura.ao. komt met zijn gezin uit Holland op dit eiland aan. 
terste Synagoge in „Punda gesticht. 
De tweede Synagoge ingewijd. 

Een gezelschap Joden ongeveer 90 personen, gaat van Curagao naar Noord-Amerika, waar zij zieh te 
Nev/port, Rhode Island, vestigden. ^ 

Ingebruikneming van de derde Synagoge. 

Jacques Cassard brandschat Cura.ao. De Joden brengen een vierde deel van de grote som op. Reeds 
toen had men dus gefortuneerde Joden. 

I?rf r. "" u'l ••"'^^^^^"-^^ Liefdadigheid Genootschap", dat op allerlei plaatsen steun heeft ver- 
leend, ook voor het bouwen van Synagogen, o.a. te New York. 

De vierde, de nog bcstaande Synagoge, in gebruik genomen. 

De Joden van Otrabanda wijden de Synagoge „Ncweh Sjalom" in. 

Verzoening tussen de bestuurders van „Neweh Sjalom" en „Mikve Israel" 

De op Curagao geboren Opperrabbijn: Jacob van Aharon Lopez da Fonseca 

opTuI^'afaat"" "" ^"°' ^"'" '''"•"'""° "" ''"^'"'^^'" "^'"^ '' ^^"-" ^^' -i" 9ezin 
Het Kerkbestuur van „Mikve Israel" sticht een „Midrash", d.i. een godsdienstschool. 
Scheunng in de gemeente „Mikve Israel". Ontstaan van de Nederl. Herv. Isr. Gemeente. die zieh thans 
„Vrijzinnig Israelietische gemeente" noemt. 

Opperrabbijn Aaron Mendez Chumaceiro vertrekt naar Amsterdam met verlof en dient daar zijn ont- 

Nieuwe Joodse begraafplaats aan de Berg Altena ingewijd. 
Vestiging van Asjkenazische Joden, uit Oost-Europa vooral. 



55 



1933 
1940 
1941 
1945 
1946 



Stichting van het „Joods Hulp Comite". 

Het „Joods Noodfonds" gesticht. 

De Nederlandse Israelietische gemeente op Aruba gesticht. 



en. 



LITERATUUR OVER DE JODEN 



Esrste Jaarlijksch Verskg van de Geschfedkundige e„:. Ver„nigi„g ,e WllUmslad IR« 
» "■ '• "™'l'"9^ E'" veelbewogen lijdperk 1796-1804, p 49 50 """""'""'• '«"• 

P. W.ennk: History of the Jews in America. New York. 1912 

S'^sutrh:tds"'ir3ri2f ;^^ ^/- \^,%- '/ ''^''''--'' '-'- ^" ^"-- p- ^^-^^• 

J9. 1934/35. ,6e Jg.. IZe'dl .' 222 .1: P A L^e O P De iT;^ ^'"'^ ^^ ^"^? ^°°' ^'^ ^"-^^°- 

IX ntS :l nr^ rTh:7e!:rCu;ro '°"'^' "-'-^^^ ^' ""^^ "• ^^' '''■ "^' ^^' -•• ^V. 63: 

Max . Kohler: The settlement of the Jews in North America, p. 9-1 1 

üncyclopaedie van Nederlandsch West-Indie, 1914-1917 

Staatkundig en staathuishoudkundig Jaarboekje. 1868, 20e ja n US ' 

Pubhcatie Blad voor Cura.ao. 1825, nr. 95: 1826, nr. 103 

A. H. Bisschop Grcvdink: Beschrijving van het eiland St Eustath,, in n-A 

en vreemde Kolonien. Utrecht, 1846. p. 6: 1347 p 36 199 ^^ '^'" '°°' '^^ ^^""'^ ^" Ned. 

Mr. H. J. Koenen: Geschiedenis der Joden in Nederland, Utrecht 1843. 

T S d« S-. r'"' ?" u"'/- ^''"'^•" Geschiedenis der Joden in Nederland 1940 
LS. da Sdva Rosa: Geschiedenis der Portugeesche Joden te Amsterdam vanaf' 1593 tot 1925 A . . 
Dr. I. S. Emmanuel: De Nederlandsche arafschriften od R^H, H.- .. Vl . ! Amsterdam. 

Cu«,a. ,„ Ge,cb,edku„dige Op,,ene„,\pg±X a- de H^rw.t'HoTef , T/'^' """"' "" 
X L^T""""- "" """^ '~^"^' ■^'*^°' "" =""'- '" "« M.a„dbra7uJ™-,a„„a.-Feb,uaH 



56 



'«•iM 



JMKiiMfc. 



ARNOLDUS JOHANNES CORNELIUS KRAFFT: Historie en Oude 
Families van de Nederlandse Antillen. s'Gravenhace. 
Nijhoff, 1951. 



/4A>üi?c? 



MADURO 



Dcze genealogie is grotendecls in 1926-1938 samengesteld door de historicus J. M. L. Maduro, tijdcns 
zijn verblijf in Europa, waar hij en zijn vrouw gcruime tijd moesten verblijven in verband met de opvoeding 
van hun kinderen. Van zijn hand is het buitengewoon interessante opstel „De Portugese Joden in Cura?ao" in 
hct „Gedenkboek Nederland-Cura?ao 1634-1934". Deze genealogie. zoals verder zal blijken, steunt op authen- 
tieke gegevens, opgeleverd door de uitgebreide nasporingen door hem gedaan in: 

Hct Arquivo Nacional da Torre de Tombo, Lissabon (waar de Inquisitie-processen berusten). 

Handschriften (autos-da-fc) op de Bibliotheca Nacional, Lissabon, 

Het archief van de Geoctroyeerde West-Indische Compagnie ( Rijksarchief , Den Haag), 

Het Gemeente Archief van Amsterdam, 

Het archief van de Port. Isr. Gemeente te Amsterdam, 

Het archief van de Santa Companhia de dotar Orphas e Donzellas, Amsterdam, 

Hct oud-archief van de Port. Isr. Gemeente „Mikveh Israel" op Cura^ao, 

Geboorte-, Trouw- cn Stcrfteregisters van de Burgerlijke Stand, Curagao. 

Oude familiekronieken van Port. Joden op Curagao. 

De familie Maduro stamt af in mannelijke lijn rechtstreeks van Mosch Levy, die te Amsterdam in 1619 
huwde met Rachel, dochtcr van Antonio Rodrigucs Maduro en van Elisabeth Rodrigues. Het bestaan van deze 
echtparen en van hun kinderen blijkt uit authentieke acten, gevonden in het .oud-Gcmccnte Archief van 
Amsterdam, in de archeiven van de Portugees-Israelictische Gemeente en in de „Libros de Termos" van 
de aloude „Santa Campanhia de dotar Orphas e Donzellas", beide eveneens van Amsterdam, welke hier- 
onder vermeld zullen worden. Waar de tegenwoordige familie Maduro dus haar naam ondeent aan 
de stammocder Rachel Rodrigues Maduro, daar vangcn wij de genealogie aan met haar ovcrgrootouders ook 
al omdat hun namcn in de acten, welke hct bewijs van de afstamming levcren, voorkomen. 



I. 



Antonio Roiz 1 ) gchuwd met Leanor Roiz woonde te Soural „tres Icgoas de Trancoso" in Portugal. Beiden 
stierven voör 1612 en waren Nieuw-Christenen. Volgens het Inquisitie-vcrhoor (Mago 749, Processo no 
7309, berustcnde op hct Arquivo Nacional da Torre de Tombo) hadden zij drie kinderen: 

1. Djo^o Roiz Maduro, volgt II. 

2. Luis Roiz. gchuwd met Brites Gongalves. Deze woonden in 1612 te Trancoso en zijn vermocdclijk de 
stamoudcrs van cen tak van het geslacht Rodrigucs Maduro, die nog steeds in Portugal verblijft, woon- 
achtig in Vianna do Castcllo en waarvan de heer J. M. L. Maduro tijdcns zijn verblijf in Portugal 
m,1934 alle leden persoonlijk heeft ontmoet. Een dochtcr van het echtpaar Luis Roiz cn Brites Gon- 
Calves bevond zieh in 1619 tc St. Jean de Luz in Zuid-Frankrijk, waarschijnlijk als uitgewekene, vol- 
gens een lijst van „Donzelas quc tem pay habitantes cn outras paizes" voorkomcnde in hct „Libro de 
Termos A" van bovengenoemde Santa Companhia. fol. 79 verso, dat vermeldt: „I filha de Lujs 
Rodrigucs Maduro en Joan de Luz". 

Isabel Roiz gchuwd met Antonio Mendes. Zij woonden in 1612 „cm Castela junto a Tolledo", dus 
in Spanje. Dit doet vermoeden, dat het geslacht Rodrigucs Maduro oorspronkelijk in Toledo bloeide 
totdat het in 1492, bij de verdrijving der Joden en Moren uit Spanje, naar Portugal was uitgeweken' 



3. 



1) Rodrigues (in hct Spaans Rodrigucz), d.w.z. de zoon van Rodrigo. wcrd in de oude tijd veelal vcrkort in Roiz. Het wapen 
van het geslacht Rodrigues Maduro is te vinden in een der Supplementen van het zeer bekende wapenbock van Rietstap. 



MADURO 1 



f^l-itj ^öö-lll 



100 



XIVo. Rebecca Levij Maduro, 27 Nov. 1930 werd haar voomaam wettelijk verändere! in Bequita, geboren 4 Juni 
1888, huwde 25 Maart 1908 Salomon Mordechay Levy Maduro, geboren 29 Juni 1881, overlcden 21 Jan. 
1938, 2oon van Mordechay Salomon Levy Maduro en van Emma van David Lopez Penha (zie Xlllb, 1). 
Hun kinderen zijn vermeld sub XlVe. 

XIVp. Salomon Mozes Levy Maduro, zieh nocmende en schrijvende Salomon Levy Maduro, geboren 8 Sept. 
1890, huwde 18 Aug. 1915 Abigail Abinun de Lima, geboren 29 Juli 1890, overlcden Havana 15 Juni 
1947, dochter van Jeudah van Isaac Abinun de Lima en van diens eerste vrouw Abigail Lopez Henriquez. 
Uit dit huwelijk sproten: 

1. Robert Maduro, volgt XVn. 

2. Adrienne Maduro, volgt XVo. 

XI Vq. ]osuha Levy Maduro, zieh noemende en schrijvende Joshua Moses Levy Maduro, geboren 12 Oct. 1891, 
huwde 20 Mei 1915 Rebecca Deborah Levy Maduro (zie sub XIVc), geboren 6 Oct. 1895, dochter van 
Ehas Salomon Levy Maduro en van Sarah van Elias Jesurun Henriquez (Xllla). 
Uit dit huwelijk sproten: 

* / !• George Joshua Maduro, wiens naani 29 Nov. 1928 wettelijk veranderd werd in George John Lionel 
Maduro, geboren 15 Juli 1916, overlcden in het concentratiekamp Dachau 9 Febr. 1945.1) 
2. Sybil Lois Maduro, volgt XVp. 

XlVr. Elias Levy Maduro, zieh noemende en schrijvende Elias Maduro, geboren 3 April 1902, overlcden 
Havana 12 JuH 1936, huwde Havana 25 Nov. 1930 Grazieila Victoria Maria Parraga y Ponce de Leon, 
geboren Havana 10 Maart 1905. dochter van Carlos Ignacio Parraga y Fernändcz en van Maria Luisa 
Ponce de Leon y Bachiller. Zij hertrouwde New York 13 Juni 1940 met Ernesto de Blanck. 
Uit het eerste huwelijk sproten: 

1. Cristina Maduro, geboren Havana 7 Maart 1932. 

2. Vivienne Adele Maduro, geboren Havana 23 Mei 1935. 

XI Vs. Sarah Levy Maduro, geboren 24 Aug. 1906, huwde 28 Maart 1928 Frank Brandao, geboren 14 Oct. 
ber 1902, zoon van Mauritz van Elias Brandao en van Delia van Samuel Alvdres Correa. 
Uit dit huwelijk sproot: 
1. Marjorie Brandao, volgt XVq. 

XVa. Elsie Levy Maduro, geboren 5 Aug. 1923. huwde Port-of'-Spain (Trinidad) 17 April 1943 Laurens 
Clemens Luckmann, geboren Medan (Sumatra) 12 Sept. 1917. luitenant ter zee 2e kl., zoon van C/emcn5 
Anton Theodoor Luckmann en Jonkvrouwe Anna Marie de Stuers. 
Uit dit huwelijk sproot: 
1. Marie Madeleine Luckmann, geboren 20 Maart 1945. 

^) Hlj studecrde aan de Lcidse Universiteit, was candidaat in de Rechten en nam als reserve 2de luitenant der Huzaren dcel 
aan de verdcdiging van Ncderland in Mei 1940. Na de capitulatie werd hlj 2 keer gevangen genomcn en in Schcveningcn opgc- 
sloten, daarna dook hlj ondcr en trachtte in 1943 Spanje te bcrcikcn; door verraad van een Bclg in handcn van de Gestapo gcvallen 
aan de grens tussen Belgie en Frankrijk, werd hlj ecrst ccllulair opgcsloten in Saarbrücken en in November 1944 naar het bcruchte 
concentratiekamp Dachau vervoerd. waar hij 9 Fcbruari 1945 aan vlektyphus stierf. Hij werd posthuum benoemd tot Ridder 4dc klasse 
in de Miiitaire Wiilemsorde met de volgende citatie: 

„Heeft zieh in de strijd door het bedrijven van uitstekende daden van mocd, beleid en trouw onderscheiden, door op 10 Mei 1940 
als Commandant van een peloton jonge Soldaten met veel bcleid en op eigen initiatief de vermeestering te ontwcrpen en voor 
te bereiden van de achter de Vliet bij Rijswijk door de vijand bezette villa ..Leeuwenburg" (Dorrepaal). Met zcer veel moed 
aan het hoofd van twee groepen de onder vijandelijk mitrailleurvuur liggende brug over de Vliet ovcrschreden. de aanval op 
het versterkte steunpunt (Villa ..Leeuwenburg") persoonlijk geleid en bij de stormaanval als eerste binnengedrongen. het verzet 
aldaar gebroken en de bezetting krljgsgevangen gcmaakt." (Koninklijk Besluit van 9 Mei 1946, No. 6). 
Hlj is de enige Cura^aoenaar aan wie de Militare Wiilemsorde ooit verleend is geworden. 



115 



MADURO IC 



CAPISTRAM 



" • ■■'■'-' 




/ 



vä» 



ISCANA 



CALEM ILLUSTRANT 



CAt^'\iiM(y 



0\ Hs^t^ I 



JOHANNES KAPISTRAN 



EIN LEBEN 

IM KAMPF UM DIE REFORM 

DER KIRCHE 



RAN 



von 



Jobannes Hojer 



BAND I 



If'^M'^fin-i^^i^ 



-1(0 



NeuBy he arbeitete Ausgabe 



OMAE 1964 




F.H.KERLE VERLAG - HEIDELBERG 



if^s- 



... .Kjt'^^' 



>«-. -*4.,iMlt '«.li^ 



'1 ' 

t ' 



88 



/l'. - Lifxjtr Versuch ttimr Ftmu 



r 

i ■ 



Starke Mann zur Gewalt. An den empfindlichsten Teilen des Körpers 
brachte er sich Brandwunden bei, deren Spuren noch bis in sein Greisen- 
alter sichtbar blieben ^^ Einmal stürzte er sich in den Haufen der abgelegten 
Klosterwäsche, bis der Ekel vor Schmutz und Ungeziefer jedes andere Ge- 
fühl erstickte ^^ „Lieber gab er sein Fleisch den Flöhen preis als der Un- 
zucht und dem Teufel ^2/* Versuchungen dieser Art mögen für ihn mehr 
lästig als gefährlich gewesen sein. Die Welt lag weit hinter ihm. Ohne jeden 
Erfolg bereitete ihm seine Frau im Sprechzimmer einen stürmischen Auftritt. 
Die Obern hielten es für klug, ihr die erbetene Unterredung zu gestatten. 
Unter vielen Tränen beschwor sie ihn, zu ihr zurückzukehren. Er aber redete 
ihr so eindringlich zu, seinem Beispiel zu folgen, daß sie neuerdings das 
Versprechen gab, keinen andern Mann zu nehmen ^^. 

^® Vgl. Udine 489, 24: candenti ferro ipse sibi genitalia decoxit ; Varese 308, 70 
und Fara 448, 22. ^^ Ebd. ^^ p^ra 448, 22. ^^ Vgl. Exkurs 5 (Ende). 

Das „Porträt" aus Massonio 

Zum Bild, 

Der Autor dieser effigies ad vivum expressa ist unbekannt^ der Stich wohl eigens 
für Massonio und sein Kapistranbuch geschaffen worden^ dem er entnommen ist. 

Ein echtes Porträt Kapistrans besteht nicht ^ ist wenigstens nicht bekannt geworden. 
Wohl wirft Matthias Döring den Gefährten vor ^ daß sie ymaginem eius depingi et 
venerari fecerunt, dum adhuc viveret; Riedel^ Codex 227. Auch spricht Massonio 
seinerseits von einem Bilde Kapistrans in Aquila^ una tela grande, dipinta col suo 
ritratto in mezzo, e con la cruciata attorno, mandato da lui d'Ungcria; in Mara- 
vigliosa vita 2^8 n, 28, Wenn sich let^^tere Angabe nicht überhaupt auf das bekannte 
Bild von Sebastiano di Cola da Casentino be^^ieht (Aquila, Museo)^ so besagen diese 
Stellen aber konkret nicht mehr als neuere Vermutungen^ etwa für ein Bild aus Italien 
(also aus der Zeit vor dem Übergang Kapistrans über die Alpen) ^ das dem Bilde des 
Thomas Burgkmair als Vorlage gedient hätte. Vgl, Kap, XIII Anm, 18, 

Wenn auf unserem Bild ausdrücklich festgestellt wird ad vivum expressa, so kann 
das J ja fahre nach dem Tode Kapistrans nur heißen^ daß man den lebendigen Eindruck^ 
den seine Biographie damals machte y in dieser Weise am vollkommensten bildhaft wieder- 
gegeben sah; in der übersteigerten Ausdeutung dessen^ daß die Seele den Körper formt, 

IntelUgenv^^ v^elstrebige Klarheit und Entschlossenheit sprechen denn auch aus dieser Dar- 
Stellung^ vielleicht auch ein gutes Maß von Wendigkeit, Doch die Unruhe und der verq^eh- 
rende Tatendrang der historischen Gestalt treten etwas :(urück vor der akademischen 
Kühle y dem Abstandhalten ^ ja nachdenklicher Gelassenheit^ die mehr Massonio eigen waren. 
Das volkstümlich ^^Fromme^* in manchen Bildern dieser Zeit wird wohl bewußt vermieden. 
Vgl. Kap. XV Anm, 72. 



h Teilen des Körpen 
f^^ bis in sein Grciscn- 

Haufen der abgelegten 
^:^icfcr jedes andere Gc- 
Vtien preis als der Un- 
niögen für ihn mehr 
Wntcr ihm. Ohne jeden 
stürmischen Auftritt, 
crrcdung zu gestatten. 

kehren. Er aber redete 
laß sie neuerdings das 



di.oxit; Varcsc 508, 70 
' Vgl. Exkurs 3 (Ende). 



|tt/, der Stieb wohl eigens 
erJnommen ist. 
rieht bekannt geworden, 

iginem eius dcpingi et 

■. Auch spricht Massonio 
Icnnde, dipinta col suo 
jui d'Ungcria; in Mara- 

'i-2upt auf das bekannte 
Y^useo)^ so besagen diese 

Ji*r ein Bild aus Italien 
^yen)^ das dem Bilde des 

hvum expressa, so kann 
den lebendigen Eindruck, 
•rKensten bildhaft nieder- 
l: den Körper jormt, 
I denn auch aus dieser Dar- 
[/ Unruhe und der len^eh- 
\:k vor der akademischen 
rr Massonio eigen waren, 
Y « ohl bewußt vermieden. 



i 



\ 




CapistraniEfficies 

AD VIVVM EXPRE SSA. J 

■. i,i i. i i iiiii'ii' i "i|i [ ii "ii i iirfflT! 




> 



;■■ 



11 

Lt.'l 






4(7 



den vollen Rang von 
dende Stelle für 14^^ 
ipistrans vom Alvcrnt 
. es sind deshalb nur 



[:hc, daß der General- 

;chlcsicn und Böhmen 

IS, und zwar die über 

iß; Teichmann 47. 

iae scheint gering ^^j 

geworden, die unter 

icken des beginnenden 

In Brescia 1502 (Quin- 

|m Druck beeinflußten 

bis sie erst wieder in 

wrum pars III f. 223-8 

1 102-11, Gubematis 



18. EXKURS 



Zur Judenfrage 

[i.] - Ein Inkunabeldruck 
(Kap. VIII Anm. 6i) 

nie Commissio facta fratri Johanni de Capistrano circa conversionemjudaeorum . 1447, 
von der HaTnll 487 einen Inkunabeldruck anführt, ist offenbar nur die Judenbulle 
^on U47!^cht eine literarische Arbeit Kapistrans, wie Chiapp.n.. Produ^o^e 75 

""roTüruck von Basel 1474, und nach ihm ein weiterer Straßburg .476 (eben- 
Js n?2forn:at; GW^ .,8. 7^39). bietet .uerst f. ,-xz einen anon^^^^^^^^ 
Tracatus de iudeorum et christianorum communione et conversai.one ac constUutonum super 
l:T^:^Hone. Inc. Judei ,uoru. perßdia fre.uenter ad -f --f • ^ "'^ 
cathoUcas venire voluerint ... Es sind 15 juristische .m.;^.«/->, v^ /' ' — ,/ 
AhTuck der päpstlichen Bulle angehängt wird, placmt pro s.g.llo av.samentorum et 
^onfr^^t^^^^^^^ delti frlris Johannis de Capistrano Nach letzteren 

WortTn die Kapistrans Autorschaft auszuschließen scheinen, formulierte Hatn 
Tr^tl des Druckes Der GW bezeichnet den Autor als unbekannt und ver- 
tte?iß der Traktat f^Ueicht aus Schriften des Johannes de Capistrano zu- 
ramm^ngestellt" sei. Die Literatur der zeitgenössischen Predigten und Traktate 
bzw def Rtchtsberatungen in der Judenfrage ist noch nicht g-ügend gesichtet^ 
Vgl auch Kap. VIII Anm. .00. Es besteht in Basel Univ. -Bibliothek Cod. FLJI-i 
2 Textzeuge Articuli circa conversationem Christianorum cum Judets, die Kapistran 
Textzeuge ^r unvollständige, aber sonst ein- 

':!:^t:Z^ZT^tU.^. genante illustris domina Paris ^bl 
genenae rc s behandelt zuerst qualiter judeos generahter 

"^ZZea?"! dann S^nJelhlL. besonders die e.actiones et precaria aber 
ZäT,iLn..Au^o.Jr.Johar,nes Serbiens fratribusMino^^^^^^ 
lyt\.perusiis?)ofßcio lectionis, ist schon nach der ganzen Art der Behandlung kaum 
Johannes Kapistran*.] 

2. - Konversion römischer Juden 
(Kap. VIII Anm. 124) 

Wadding XII 64 gibt irrtümlich an, daß die Disputation in Rom mit dem Juden 
G-W/>/erst nach der Kanonisation Bernhardins stattgefunden habe. 



ij 



• ».iii«*, »»•. 



^.m.M 



4i8 



if. -Judische Konper/iten 



Bc. Hra 449. 26 hci(5, er Ga^^,//us, Romanae syna,o,af mamUr ■ ■ 
Juden habe er sich taufen lassen. Varesc 49.;. ,4 wie FaTf ohn 7" ^° '"^^'cn 
richtet nur von der Bekehrung des /r/^r^tliViTem 1 J ^"»"^abe. b, 
ol«.cn. Jüdische Historiker bezweifeln emweX' die Na^ict^rr"? "'" "-^ 
Brann ..7 Anm. 6) oder suchen sie .ur BcdeutunXtkd. K ü^'"'"" *»3: 
R.cper ,4 vermutet im Gamaliel W,.Mi„„c .:„. "^ '''"*^>,"" »'"''bzudrück' .* 



Ricger ,4 vermutet im Gam.lie, Wadd^^s; ne ^Tw^S I^k"''^^^ 
eine Art Büchertrödler, der sich ...r T.X u,u. f ?" ?'""''''^' ^en Salomo. 



eine Ar, Büchertr.dler. der sich ^urTX hXTCrn t^ef ' '^^-0. 

;cr„d^rb\":3e"r^^^'" -- --p-ens^iiS^^^^^^ 

hiJ^ierdth^^SirC^^^^^^^^ ^— ^"«^^en jet. auch 

bestätig. i„ ,er zuVien am t8. Jut 4^ t ^ -"- 

darüber an : Dco ,„i„ ,oUnte deduU^us t W S,« S ^"'f ^°'8'"de, 

,^in,ua^.a duo Judei ,.p,.., sunt in/ZlJ uTJZZa^ ^^^^^^^ ''/"' " 
Das Jahr darauf in einer Predigt zu N.imK. ""^"^" ^»d- lat. 1619, f. 217, 

*Mf /o" secuti sunt tum; München Cod l,t , , T ? w//,/«^o f^^*/ / • . 
Schrift der oben angeführten Win«Prdi;t'om '" ^'"^ -^eren^Nach^ 

qm nunc vocatur WUhdmus, et tost in fr. Lun, ./TT' ^ ^ ""^'^'"^ «''**. 

Jude,- multa ahraserunt de ibriZrlTS ^^ ^apttsati sunt. Et di>cit, w 

^-'^^o,o.„.t.it.te^^;^:?z^-r::^''^ "'''-''''- ^'^>'- 
H.^: ^ic ^^i.erbru;tef;;::iT^^^^^^^^^^^^^ r^"^^ ^-^«^ 

willkürliche Annahme Mit aleicrm R I ^^' *^'"^'"'^"" ^53). ist eine ga„, 

ken. daß das überwä Uige^f Shaus^lf '^^R ™^^ 

nicht ohne tiefe Eindrücke auf dt Zln der EwT '". ^f^'^t'' ^^'^^^ ^«• 

Die Kontroverse des berühmten I ,1 u f ^^"^ ^'^''' geblieben ist. 
aus Rieti gegen den/." ' derTRom r^^^^ .T/"' ''"'^'"^ ^°- »-" I"c 
Berliner 7! fzweifellos a^f tp^trardttSl/"'" 1"^"'^' ''^^'^^^ -»^ "-'^ 
und gegen die Juden wütetet S St sTwltr^^ 'T '" ^^^ ^''^'^'^ 
haupt in Rom gepredigt noch TJTa , beweisen, daß Kapistran über- 

wäre an Robertson t'c'e'd^^^^^^^^^^ deTx ^'' P '" ^"''^^ ^^""'" ^'''- E»'" 
zutrauen, daß er sich in seinem ^K '^r.'" ^°'" P'"'^'«'^' '*'" ^"e es zu- 

die Jude; erlaubtl "'''" "'^^'^ ^''P"'^"^^' h^%<= Ausfälle gegen 

wL°:rte"iX'7^f.r^ Judenbekehrung spricht Kapistran in zwei 
fiäem et per jSannailZdZZ V ^"7 ""'''" '"" ^''''•'''- "' -«"-- -"/ 

»»ultos. Habebat et iljZuulr^ '' t"' *"''" ^'"'"' " '^'^'' '''^' "^'^''"^ 

ego Judeo : E. quo tpttZsTlir 7/ ' '"' "'''' "'"''''' "' fi'"" '' ^i.i 

q pttiatus es, bapt,za et fibos tuos, et fecit. Videns autem uxor se 



t 



/ 
l 

c 
l\ 

e 



d 

V 



Hl 

sc 

R 

dti 
21 

ZI 

C 

f. 
K 

is 

gl 

n( 



i\ 

4' 

1 



\j:isUr; mit 40 anderen 
ohne ZciiangalK, be. 
mehrere andere" nach- 
hricht (Kaufmann ijj; 
i:keit herahzudrücken* 
Gamaliel ben Salomo* 
h lassen; von den Vcr* 
|dcr römischen Juden- 

>cs Angaben jetzt auch 
'inen Predigten vollauf 
ligt führte er folgende« 
4Jcoru//; ht die Palmarum 

ta et conclusa de fide ef 
'od. lat. 16191 f. 2i7r. 
|/>; annojuhiho recepimus 
ia et recipiendo caput ( ?) 
In einer anderen Nach- 
|ii 1451 hcifk es: Anno 

\ahi (I) videlicet eorum, 
iati sunt. Et dixit, quod 
f; nostre fidei. Hec facta 

>ruck äußerlich gefügt 

mn 253), ist eine gan? 
[n darf man daran den- 

ibcljahre geboten hat. 

It geblieben ist. 

►ichters Mose ben Isac 

|griff, bezieht sich nach 

1450 in Rom predigte 

i, daß Kapistran übcr- 
Idcn gewütet hat. Eher 
jdigtc; ihm wäre es zu- 

leftige Ausfälle gegen 

:ht Kapistran in zwei 
itteratt4j est conversus ad 
lelmo de Austria, patris 
^tea et dedit sihi redditus 
\converti ad fidcm et dixi 
Videns autem uxor sr 






tf.- Herrschaft der Vorurttitt ? 



419 



privatam filiis^ rogavit eciam pro haptismo et adhuc vivit uterque parens et amho receperunt 
ord'tnem tercium Sancti Francisci ; München Cod. lat. 16191 f. 2 54r. In der anderen 
Nachschrift der gleichen Predigt steht noch: Hahui magnum certamen cum quodam 
iudeo peritissimo. Dixi sihi : aut tu pervertas me aut ego convertam te^ et ipse conversus est ; 
Cod. Maria-Saal f. 159V. In einer weiteren Wiener Predigt erzählt er, wie dieser 
Ladislaus dem königlichen Beamten Raimund Wcyl, dessen sechzehnjähriger Sohn 
an Kieferkrebs unheilbar erkrankt war, den Rat gab, den Kranken zum Grabe des 
eben verstorbenen Bernhardin von Siena nach Aquila zu schicken, wo jener dann 
wirklich völlig Heilung gefunden habe; ebd. f. 243V. 



3. - War in Breslau alles Legende^ 
(Kap. XI Anm. 216) 

[Die älteren Darstellungen dieser Vorgänge in Breslau, wie überhaupt der Ju- 
denverfolgungen in Deutschland, sind für Kapistran seit der Reformation weithin 
von Vorurteilen und Ressentiments überlagert.] 

ölsner 92 erklärt, jedes Wort der Abweisung gegen die Wunderhericbte ket:^er- 
richtlicher Protokolle sei eine Verschwendung. Die historische Kritik hat aber mit 
der Möglichkeit zu rechnen, daß ein wirklich begangener Hostienraub mit Wun- 
derberichten ausgeschmückt wurde. Die legendären Beigaben vom Bluten und 
Springen der mißhandelten Hostien sind durchaus kein vollgültiger Beweis, daß 
überhaupt nichts vorgekommen ist. Scherer 348f erinnert an ein Edikt der 
Rabbiner- Synode von Mainz aus dem Jahre 1 220, das den Ankauf und um so mehr 
den Raub von Kultgegenständen einer fremden Religion wegen der damit ver- 
bundenen Gefahr verbietet ; besonders habe der Ankauf von Hostien als Verstoß 
gegen die religiösen Vorschriften gegolten. Auch zeitliche Vorteile hätten solche 
Handlungen nicht geboten, und bei der gerühmten Klugheit der Juden sei es 
„mehr als zweifelhaft", ob aus blindem Fanatismus oder aus kindischer Neugier 
solch gefährliches Wagnis unternommen worden sei. 

Diese ganzen Erwägungen scheinen der Psychologie der Leidenschaft zuwenig 
Rechnung zu tragen. 

In unserem Falle drängen sich allerdings die von Scherer angedeuteten Be- 
denken von selbst auf, wenn man erfährt, daß die Breslauer Juden gerade das Jahr 
zuvor unter Anklage gestanden hatten, in der Osternacht ein Kruzifix mißhandelt 
zu haben. Die einzige mir bekannte Nachricht darüber enthält ein Schreiben des 
Codex Novoforensis, datiert aus Liegnitz 1452; Staatsarchiv Breslau Rep. 135 D-8 
f. 396V. Wie das nächstfolgende Stück dürfte der Brief von Bischof Nowak an 
Kaspar Weigl gerichtet sein. Daß die Anklage zu einem Strafurteil geführt hätte, 
ist nicht bekannt. Sollten wirklich die Breslauer Juden, und zwar ihre Vorsteher, 
gleich das Jahr darauf und noch dazu in der Anwesenheit eines Kapistran, einen 
neuen, viel gefährlicheren Religionsfrevel riskiert haben? Oder ist vielmehr der 



420 



iS. - Mangfinde Über lief rrung 



'>> 



Prozeß von 14 v^ nur aus der Wiederholung eines im Jahre zuvor vielleicht miß- 
glückten Anschlages gegen die Juden entstanden ? 

Vgl. die bemerkenswerten Ausführungen von Grau, Antisemitismus i44flrühcr 
die Ritualmordbeschuldigung. Auf unseren Fall trifft es vollkommen zu, was er 
feststellt, „daß der überlieferte Stoff mehr Fragen als gesicherte und zweifelsfreie 
Erkenntnisse zutage fördert"; ebd. 145. 

4. - Hat Kapistran in Breslau ^.mitgewirkt'' ^ 
(Kap. XI Anm. 218) 

Den Verdacht eines bewußten Mitwirkens Kapistrans an einer verleumderischen 
Anklage zurückzuweisen, ist überflüssig. Brann sagt es nicht ausdrücklich, scheint 
aber Kapistran zum mindesten der Mitwisserschaft falscher Anklage beschuldigen 
zu wollen; vgl. seine Darstellung i23ff. 

Besonderes Gewicht legt Brann auf die Tatsache, daß der (damals eben ver- 
storbene) Besitzer des Absteigquartiers Kapistrans, Johann Glatz, in Rechts- 
streitigkeiten mit den Juden verwickelt war. Der Druck, den Kapistrans Einfluß 
auf solche von Juden gegen Christen angestrengte Prozesse ausübte, sei deutlich 
darin zu erkennen, daß im Laufe des April die Gerichte ihre Praxis allmählich 
ändern. Wiederholt heißt es in den Protokollen, das Verfahren sei wegen Aus- 
sichten auf einen Vergleich aufgeschoben worden. Es ist sehr gut möglich, daß 
Kapistran dabei die Hand im Spiele hatte; lehrte er doch überall die Ungültigkeit 
der auf Wucherzinsen abgeschlossenen Verträge. 

Nur als Phantasie zu bewerten ist jedoch das, was Brann 124 weiter schreibt: 
„Ende April merkte der wcltkluge Mönch sehr wohl, daß die Erbitterung gegen 
die Ungläubigen hoch genug gesteigert sei. Die Saat war zur Ernte reif und ein 
Ausbruch der Leidenschaften ganz unausbleiblich." 

Belastend für Kapistran ist nach Brann ferner die Notiz im Striegauer Stadtbuch, 
dcrzufolge er bei seinem Abschied aus Breslau die ihn begleitenden Ratsherrea 
heimgeschickt hätte mit der Bemerkung, sie würden bald eine neue Mär erfahren; 
sie sollten sich dann gut halten usw. Als sie heimkamen, wurde ihnen die Anklage 
gegen die Juden vorgebracht. Jedenfalls geschah dies nicht zu Pfingsten, wie der 
Bericht angibt. Zu Pfingsten ist Kapistran aus Neiße nach Breslau zurückgekehrt. 
Die Äußerung könnte nur beim Abschied Kapistrans aus Breslau am 29. April ge- 
fallen sein. Sie würde übrigens nur das eine besagen, daß Kapistran noch kurz vor 
seiner Abreise auf vertraulichem Wege vom Religionsfrevel der Juden und der 
unmittelbar bevorstehenden Anzeige bei den Behörden in Kenntnis gesetzt wor- 
den wäre. Auf die weiteren entscheidenden Fragen nach der Wahrheit dieser An- 
zeige, und was Kapistran damit zu tun hatte, gibt das Striegauer Stadtbuch keinen 
Aufschluß. 

^ Wenn übrigens Kapistran am 29. April Breslau endgültig zu verlassen beab- 
sichtigte, wie auch die fragUche Nachricht voraussetzt, obwohl er bereits vom 



J 
Y 

g 

11 



7 
\ 



^ 

cl 

1 

t 

I 

ll 

1 



cl 



tS. - Komponier ende Phantasie 



421 



icllcichl mili 

^*f M4ffühcr 
licn zu, was er 

d zwcifcisfrclc 



cumdcrischcn 
|:klich, scheint 

beschuldigen 

hals eben ver- 

[z, in Rechts- 
ttrans Einfluß 

[2, sei deutlich 
:is allmählich 

|j wegen Aus- 
möglich, daß 
Ungültigkeit 

|:itcr schreibt: 

tcrung gegen 

1; reif und ein 

Iff 

[er Stadtbuch, 
In Ratsherren 

Klär erfahren ; 
i die Anklage 
sten, wie der 
ückgekehrt. 
•29. April ge- 
och kurz vor 

|tdcn und der 
gesetzt wor- 

lit dieser An- 

|;buch keinen 

lassen beab- 
bereits vom 



Judcnfrcvcl und dem bevorstehenden Prozeß Kenntnis erlangt hatte, so paßt dies 
wieder ganz und gar nicht zu den übrigen Annahmen Branns: Warum soll denn 
Kapistran davongehen, als die „Saat zur Ernte reif war**? Branns Erklärung: 
„Seine Anwesenheit war dabei zunächst entbehrlich und vielleicht sogar (ergänze: 
weniger) wünschenswert**, befriedigt nicht, zumal ja nicht eine bloß vorüber- 
gehende Abwesenheit geplant war, wie Brann anzunehmen scheint. Und warum 
sollte auch seine Abwesenheit dem Rat „wünschenswert** sein, wenn sich dieser 
in seiner Verfolgungswut mit Kapistran eins wußte? 

a) Befangene Vorurteile (Kap. XI Anm. 219) 

Daß Kapistran durch seine Judenpredigten die Menge aufgehetzt habe, schreibt 
z.B. Graetz VIII 195: „Der durch Kapistrans Predigten erregte wahnsinnige 
Fanatismus der Breslauer wurde durch ein ausgesprengtes Gerücht gesteigert.*' 
Ahnlich Dubnow 326. F. Kampers, Schksischt Landeskunde, Leipzig 1915, 135: 
,,Sein Fanatismus führte die Katastrophe herbei.** Morgenbesser-Schubert 76: 
„Die in Breslau entstandene Religionsschwärmerei zeitigte noch andere Früchte." 
Markgraf, Geschichte Schlesiens: „Es scheint, der neu entfachte Religionseifer wollte 
einfach ein Opfer haben.** Weiß, Oröw*/(: der i'W/ j5rf //j// 477 : Die Capistranosche 
Bewegung führte eine Episode herbei, „die uns so recht abschreckend die Schat- 
tenseite dieses letzten Abschnittes des Mittelalters und eine recht abscheuliche 
Kraftprobe des Capistranoschen Christentums zeigt**. Grünhagen 282: „Der er- 
regte Fanatismus suchte noch weiteren Ausdruck.** Vor allen anderen aber Brann 
123, der das Gras wachsen hört: „Zusehends wuchs der täglich geschürte 
Fanatismus der Bevölkerung.** Vgl. dazu aber unten Bd. II 2i7f. 

b) Widersprechende Deutungen (Kap. XI Anm. 225) 

Brann 128 verwickelt sich in seltsame Widersprüche. Das Mahnschreiben 
des Bischofs an den Rat vom 2. Juni 1453, von Brann zum erstenmal aus dem 
Breslauer Stadtarchiv veröffentlicht, entlockt ihm hohe Lobsprüche über diesen 
„edlen Kirchenfürsten**, „diesen wahrhaft gottesfürchtigen Priester**. Zum Un- 
heil für die Juden hielten ihn aber nicht bloß seine Geschäfte in Neiße zurück; 
„möglicherweise war ihm auch die Sorte Frömmigkeit, die für Capestrano charak- 
teristisch war, und die er soeben im täglichen Verkehr mit dem Mönch ihrem 
wahren Werte nach kennengelernt hatte, im tiefsten Herzen derart zuwider, daß 
er Bedenken trug, gemeinsam mit ihm das Gerichtsverfahren zu leiten**; um 
wenigstens nicht mit eigener Hand Blut vergießen zu müssen, entschloß er sich, 
Capestrano mit der Untersuchung zu betrauen, „damit Friede werde und nicht 
durch Aufschub größerer Nachteil entstehe**. Wenn Bischof Petrus wirklich so 
gehandelt hätte, wie Brann es ihm zumutet, dann verdiente er nicht die Prädikate 
edel und gottesfürchtig, sondern feig und gewissenlos. 

Die Behauptung Markgrafs 245, Kapistran habe sich selbst vom Bischof die 
Vollmacht erbeten, in den Prozeß einzugreifen, dürfte auf einem Mißverständnis 



: 



1. 
I. 



I 



^ 






% 



:.^:, n 



422 



i 9, -Sogar böser WWf? 



I 



des bischöflichen Schreibens an Kapistran vom 14. Juni beruhen: die littera postu- 
lata, von der hier die Rede ist und die er ihm erst jetzt expefiita et sipillata schicken 
könne, weil bisher seine Notare anderweitig zu sehr in Anspruch genommen ge- 
wesen seien, bezieht sich offenbar auf die Ausstellung irgendeiner von Kapistran 
erbetenen Urkunde, die wahrscheinlich mit dem Bau des Klosters und der Kirche 
St. Bernhardin in Breslau im Zusammenhang steht. Erst im zweiten Teil des 
Schreibens ersucht dann der Bischof (von ihm geht die Anregung aus) Kapistran 
am Judenprozeß teilzunehmen. \Ctterum affectamus, quatenus />. ]/. R. (assumptis 
ven. viris dominis Capituli nostrae ecclesiae Wrathlaviensis, fratribus in Christo nobis 
sincere dilectis) casum vener andissimi et pratcolendi Sacrannnti corporis domini nos tri Jesu 
Christi examinare et mediis salutaribus dignetur terminare, ne ex eius indecisa dilatatione 
etc.; Wadding 1453 n. 8 (XIP 192), bzw. Hermann 435]. 

c) Zweckgerichtete Erfindung (Kap. XI Anm. 251) 

Es sei ausdrücklich bemerkt, daß uns weder eine mündliche noch eine schrift- 
liche Äußerung Kapistrans zum Breslauer Judenprozeß überliefert ist. 

Der für ihn ungünstigste aller Berichte De expulsione Judaeorum trägt den Stempel 
der Erfindung offen an der Stirn. Bei der Tortur quält er eigenhändig die Unglück- 
lichen; nach der Hinrichtung der 14 als schuldig Befundenen läßt er die Unschul- 
digen vorführen; ein mächtiger Holzstoß wurde in Brand gesteckt, daneben der 
Taufwasserkessel; dann verkündete er das Urteil. Die als unschuldig Erkannten 
hätten zu wählen zwischen der Taufe und dem Feuertod - fünf Priester im Ornat 
standen schon bereit, die Taufe vorzunehmen. Nur 20 Jugendliche ließen sich aus 
Furcht vor dem Tode taufen, alle übrigen, jung und alt, wurden verbrannt. Dann 
erließ Kapistran ein Dekret, daß die Erzbischöfe und Bischöfe in allen Städten, 
wo immer sich Juden befänden, ebenso vorgehen sollten. 

Ob dieser unsinnige Bericht nicht die Aufgabe hatte, irgendeine grausame 
Judenverfolgung mit Kapistrans Namen zu rechtfertigen ? Wie viele Äußerungen 
und Weissagungen tendenziöser Natur sind ihm in der Folgezeit in den Mund 
gelegt worden! In seiner Passionspredigt verurteilt er den Mord an Juden und 
steUt ihn mit dem Morde an Christen auf gleiche Stufe: Homo occidendo Judeum 
eciam fit homicida sicnt occidendo (Cod. occidetur) Christianum ; Wien Nat.-Bibl. 
Cod. 4348 f. 205 r. 



5. - Kapistran und die Judenverfolgungen in Deutschland um i4jo^ 

willkürliche Annahmen 

(Kap. XI Anm. 245) 

Von den zeitgenössischen strengen Maßnahmen gegen die Juden verschiedener 
deutscher Länder werden manche rein willkürlich mit seinem Namen in Verbin- 
dung gebracht. 



■tri 



/ /. - Fritden durch Gerecht igkeil 



425 



uhcn: A^^ iittera postu. 
Jifa et si^illata schicken 
^pruch genommen gc- 
idcincr von Kapistran 
|ostcrs und der Kirche 

im zweiten Teil des 
icgung aus) Kapisiran, 
|/// 1\ I '. R, (assumptis 
itribus in Christo nohis 
Vporis domini nos tri Jesu 

eins indecisa di/atatiorte 



:hc noch eine schrift- 

rrlicfcrt ist. 

\rum trägt den Stempel 
jnhändig die Unglück- 
in läßt er die Unschul- 

;esteckt, daneben der 
jinschuldig Erkannten 
fünf Priester im Ornat 

idliche ließen sich aus 
|rden verbrannt. Dann 

löfe in allen Städten, 

irgendeine grausame 

^ie viele Äußerungen 

Dlgezeit in den Mund 

Mord an Juden und 

viomo occidendo Judeum 

\m; Wien Nat.-Bibl. 



Vid um i4J0y 



fc Juden verschiedener 
Im Namen in Verbin- 



Im besonderen werden die Judenaustreibungen in Würzburg, Bayern, Erfurt 
und Mähren (Brunn und Olmütz) auf Kapistran zurückgeführt. Für keinen dieser 
Fälle läßt sich ein Beweis erbringen. 

Daß Bischof Gottfried von Würzburg, der in den früheren Jahren seinen Juden 
unerhörte Freiheiten gewährte, sie 1455 plötzlich aus seinem ganzen Gebiet aus- 
wies, gilt als ein typisches Beispiel für das Unheil, das Kapistran über die Juden 
heraufzubeschwören vermochte; vgl. Graetz VIII 194. Und doch dürfte er gerade 
mit dieser Maßnahme in gar keinem Zusammenhang gestanden haben. Ins Würz- 
burgische kam er erst ein Jahr später; zur Zeit der Würzburger Judenausweisung 
befand er sich in Schlesien. Dagegen ist bekannt, daß Kardinal Cusa im Jahre 1451 
ausdrücklich verordnet hatte, die scharfen Bestimmungen der Bamberger Synode 
gegen die Juden müßten auch auf die Würzburger Diözese ausgedehnt werden. 

Ebenso müssen die Nürnberger Juden bereits vom St. -Jakobs-Tage 145 1 an- 
gefangen wieder die äußeren Abzeichen tragen; Würfel 95. 

Ahnlich liegen die Dinge in Bayern; Herzog Ludwig vertrieb die Juden, nach- 
dem er sich von ihnen 25 000 fl. hatte bezahlen lassen; Urkunde vom 4. November 
1450. Um diese Zeit war Kapistran überhaupt noch nicht in Deutschland. Trotz- 
dem schrieb nicht bloß der alte Gemeiner III 205 : „Capistrano scheint in beiden 
Fürsten (Ludwig und Albrecht) diese Verfolgungswut entfacht zu haben**, auch 
Straus 114 stimmt dem zu mit der Begründung, ,,man dürfe das wegen der son- 
stigen Tätigkeit Capestranos mit großer Wahrscheinlichkeit annehmen**, ebenso 
die Encyclopacdia Judaica V, Berlin o.J., 33ff und Dubnow 529. Bereits A. Kluck- 
hohn, Ludwig der Reiche ^ Nördlingen 1865, 41 hatte Zweifel an Gemeiners Fest- 
stellung geäußert. Graetz 194 glaubt, daß Kapistran die bayrischen Herzoge 
,,noch mehr fanatisiert habe** und möchte wenigstens deren judenfeindliche 
Erlasse von 1452 auf ihn zurückführen. Der Erlaß vom 24. August, der für die 
Regensburger Juden das Tragen der Abzeichen wieder einschärft, könnte ja von 
ihm angeregt worden sein, er kann aber ebensogut auf Kardinal Cusa zurück- 
gehen. [Das dürfte sogar wahrscheinlich sein, da diese Verordnung zu den 
Reformdekreten gehört, die Cusa auf seiner Legationsreise zu erlassen pflegte, 
Quoniam ex injuncto officio ... Von Februar bis August 145 1 ist das für etliche 
Diözesen bekannt: Salzburg, Bamberg, Würzburg, Magdeburg, Hildesheim, 
Minden, Breslau; Koch, Umwelt 112, 116, i22f, i2 5f, 128.] 

Ein gleichlautender Beschluß für die Erfurter Juden im Jahre 1452 ist, wie 
Cammermeister in seiner Chronik 131 uns mitteilt, über Auftrag des Kardinals 
Cusa vom Mainzer Erzbischof Dietrich ausgegangen. Die Erfurter Juden- 
gemeinde mit ihren fünf Synagogen und vier Fleischbänken war eine der be- 
deutendsten des damaligen Deutschlands ; vgl. S. Neufeld, Die Juden im thüringisch- 
sächsischen Gebiet während des Mittelalters y Halle 191 7 und 1927. A. Jaraczewsky 
nimmt es als selbstverständlich an, „daß Kapistran auch hier, wie anderswo, die 
Volksmassen gegen die Juden fanatisierte** ; Die Geschichte der Juden in Erfurt ^ 
Erfurt 1868, 58. Ahnlich Kolde 21 f. Erst seit Ende 1456 hören wir von Bedrük- 



\^. -^ 



1 1 



ii'. 






II 



424 



/#. - Schuierigkeittn k/eihen 




kungcn der Juden m Erfurt. Als sich die Stadt dadurch den Zorn des Kaisers zu 

r "p '"!! T' ''*'^"'" ^•"'■•^ •'^'^e* ^"^^<=' ''<="«=r sich die Bürßerschaft "u 
.hrer Emschuld.gung auf die Predigten Cusas und Kapistrans; Jaracfewsky und 

Erfurt, ^u ZatschriJ, des Vereins für thüringische Geschichte 4 (186.) „off 

auf Betfeih"" ;i"'^.0'^"'^ -"^^- d'«^ J"dcn von König Ladislaus „ohne Zweifel 
auf Betreiben Captstranos" verjagt; Graetz ,99. Das Verbannungsdekret ist vom 
i3- Jul. 1454 datiert. Kapistran traf, aus Breslau kommend, am 25. Juli in Olmütz 
e.n_ Er mußte also noch von Breslau aus auf brieflichem Wege die Ausweisung der 
mahr,schen Juden durchgesetzt haben, wofür keine Anhaltspunkte vorliegen 
J.W.Fischer ijiff (hier das Ausweisungsdekret vom 2, Tuli m,.^ unH fhl 
folgend W. Müller. Geschichte der käJ^ichen Hauptstadt oLi^^W en un" 
Olmutz ,882. ,00 führen in Unkenntnis des Itinerars Kapistran auf dessen 
(zwe,te) Anwesenhett in Olmütz das Unheil der dortigen Juden zurück und ver" 
muten sogar. Kapistran hätte mit Absicht die Predigten zum Teil „Auf der 
Bleiche" gchahen und gerade diesen Platz sich auch füf sein Kloster au erzählt 
weil sich in der Nähe das Judenviertel befunden habe! Nach einer (mündSen)' 
Mitteilung des Olmützer Heimatforschers Dr. med. Kux in Olmütz ist aVerdS 
N?ch T ? "^''^ Judenviertels von Fischer völlig falsch bestimmt worden 
Nach den be, >Xiener 247 mitgeteilten Akten wäre eher daran zu denken daß 
Olmutz und Brunn selbst die Ausweisung ihrer Juden ins Werk gesetzt hätten 
Die Ausweisung aus Brunn wurde am 27. Juli ,454 verordnet. 

es dem iTt^^'^'c^'''^-' ^'^ ""''^'^^'^ ^''^•^"^^^ ''"" '"tischen Quelle, daß 
e dem Juden Moses Soncm gelungen sei. Kapistran samt seiner Schar aus dner 
St dt zu vertreiben. Der Name des Ortes wird von den einen Fürth (bei Nürnberg 
gelesen. ^Brann M9. Graetz 205 denkt eher an Firet bei Tolnau uLerMohS 
an der Donau. Dann hätte sich der Vorfall während des Feldzuges gegen £ 
Türken 145 5-1456 abgespielt. ^ ^^ ^ 



E 
h. 

m 
ri< 

S2 
S) 
k 

A 

U! 

St 



'•(! 



I 



29,- Itinerar 



}*j 



iij 

M^< »«^'l 164 

-542 

• 54* 

*>U9 

Mt,547 

• $42 

54$ 

•541 

544^ 

»>^"I*) . 547 

|. Scpolcro 547 

547 

•^»«•548 

55* 

4*3 

t4v*. n 109 

555 

<•*. 561 

«-»^^.SJJ 

• . . . 5)4. t«'4. 1' 108 

555 

555 

555-7 

557 

5«'. MV. 557 

14^550 

558 

549 

565f 

^fo 565 

565 

56* 

564 

II I 

n, 

n, 

3* 

ustadt. . . . ^r*2,ll4 

. . . .55iJ>5.«.49 
iustadt/Wicn 11 H. 12.54 

11^22 

.... 565.11 if, 10 
.52,418,459,444.516 

6, 45-5, 50 
.... 54», \\ 12,45 

IJ 174 

. . 562f 

5^4.1^71 



I 



•45» 

Vn 11/21 Wien. .60,64.565—1110,20,55 

^"-*^ 414.516,111,45 

(VJI-25) ' 

Vil-*7 Wien in, 

^''-5- 117.54 

VJII-i/15 Brunn . . 465.lI49.71f. 74. 281 

Vni-i6 Wischau II 74 

Vlll-iyf Olmütz 461,1174 

VJIJ-2of ....;.. 465f,II69,76,79 

VIII-22 Olmütz. . . . 46,465f,II67,79 
V II 1-27/50 OJmütz. . .11 24,67, 75, 87f, 281 

IX-? Olmütz 11 8y 

'^'-* II 89 

IX-5 Olmüte. . 46,46if.464,Il84. 86 

IX-5 (Olmütz) n 89 

^^-7 II 96 

lX-8/14 Brunn . . . .380,457,461.1189 

l^^-M 1188,96,111 

IX-20/5 Brunn . . . . 461,465,11 89f, 95 

IX-? (Brunn) ixz 

lX-23f Znaim . . . 461,466 —II 95, 
95,281,429 

^^-'5 II95.95 

X-(Anfang) Znaim II281 

X-5 Znaim 1195,97 

X-7 Eggenburg 119-7 

X-8 Wcitra n ^g 

X-iof Eggenburg . .560,565,1198,107 

X-12 Zwcttl II 98 

X-15 Wcitra n 98 

^"'^ Il49.*44 

X-i7f Krumau . -457» H 95, 97, 99, 102 

X-*i/5 562,11108,115 

X-27 Brunn II 159 

X-28 . . . II 94, loif, 107-9, 119, 135 

Xl-6/8 Krumau II 101 

XI-i* IIi05f,iii 

XI-15 Krumau II 101 

Xl-20 Passau II 105 

Xl-22 Vilshofen 11105,158 

Xl-25 Regensburg H 105 

XJ-30 II 106 

Xll-2 Waldsasscn 11105,149 

Xll-5 Eger li 106 

Xll-4 II 105 

Xll-8f Eger 11,07 

X"-i6 11,01 

XII-17 Bayreuth II 107 

Xll-20/5 Eger .... 11107,111,115,197 

Xll-28 II ,49 



M5a 

1-6/10 Eger . . 95.458,466— II 84, 92f, 

95. 97. 108, 111, ii5f, 460 
^-M II, ,5 

^-^8 II 149 

II-1/2 Ölsnitz II 117 

11-4/14 Zwickau 440,11117 

11-16/9 Chemnitz. . . . 440,11117,155 

"-^o^ II 117 

11-22 Chemnitz 11117,155 

"~^5 11119 

II-24 Chemnitz a^q 

11-28 Frcibcrg n ,,^ 

III-5 Frcibcrg .... 11117,119,145 

"^"^ 458,11155.159 

III-8/18 Mcisscn 440, II 11 7f 

"^-'9 454. II 107. 116 

111-22 Freiberg 11,,^ 

111-23 Sayda ii,,^ 

Ill-26f Brüx IIii7f 

^V-i*/3 455,11121 

lV-18 Brüx II ,2, 

iv-20 ; ; 3^* 

^^-23 II 121 

IV-24 Brüx II ,9j 

^y-^7 11126,155 

^-5 5*.IIi*i 

V-? Brüx 58^ 

V-5/9 Brüx. . . . 268,11111,128,155 

V-17 Brüx Il9i,i50,i56f 

V-*o II 138 

^-^9^ IIi52f 

^W4 II 1*7, 15*. 154 

VI-6/8 Brüx 25,11133,157 

^^-^5/8 11134,159 

VI-22 Regensburg 11,59 

^^-^^^ 447.11 141, I45f 

Vl-29f (Regensburg?) 447 

VIl-2 (Amberg? Regensburg?) . 444f, 

II 147. 504 

VlI-5 11,46 

VII-5/4 Amberg . . 11141,145.147,150 

V"-7/io n 145, 177, 258 

VII-ii (Amberg) 11,5, 

VII-17 Nürnberg II 151 

VlI-19 II 162 

VIl-24 Nürnberg II153 

VIII-14 Forchheim II 161 

VIII-i 5/20 Bamberg 442,11 i6if 

VIIl-25f Koburg .... 442.11147,165 

VIlI-25 Koburg/Amstadt . . . . 11 165 



\ 



5 »6 



2i. ^ Itinerar 



I 4 

I 






k- 



\';;7 E'f"" n.64..77 

IX-4 Erfurt' '. '. " '^^ 

IX-j Weimar . . ^T^' 

IX-6 Jena ... \/,^,^ 

ix-7 ......;;; ; ; • JJjg^ 

IX-8 Weimar .... 

^^l'"t M^"". • • • 449. 11 MS. ^66,, 68 
lX-(29) Naumburg jj^ 

X-i HaUc TT 

X-6 Bernburg j, ,^^ 

A-7 Magdeburg jj 

^~^* ... Tl / 

A-15 Magdeburg . . . IT t^»-, 

X-16 • • . . Ai 177 

(X-17) zerbst* : : : ; ; ; ; ; ; j;;;j 

(X-18) Wittenberg . tt,,^ 

A-21 Leipzig. . .45o,IIi8o.i82,i94f 

t% "^'-'^ 4;>'^4 

Al-4/8 Leipzig 43, 450 ~ II 176, 183, 193, 
293 

Xl~" .... TT 

XI-.2f Leipzig . " '"^ 

X -20 Le,p2,g ,j 

xn:rnre;.;„-::"-'^--':ä 

M53 

H Bautzen ij ^ ^ 

I-10/26 Görlitz „,^6 

n-5f Goldberg ,1 ^^ 

n-5 Breslau ^^g 

n-io Liegnitz .* .' 'n . 

II-II TT 

11-12 Neumarkt II 108 

n-i3f Breslau io IT tL 

TT r T» 1 451,11 198 

ni-.4ff Breslau....; :::;„p: 

^IZ':,, ^"^= nao9 

V-:f (Neiss-e)! ! ! ! " " " "^'«-'j 

V-.5 ^reslau) .' .'li^^f 

V-19 Breslau n,,„ 

V-27 (Lauban) „ ,5,5 

^"*' II«78.i99 



>45J 
Vl-a 

VI-14 Breslau . • *»' 

VJ-17 Breslau. . " ' /. J '"^ 

VlH/8 . . . II," : ••♦'7.11 2,, f 

Vll-9 Breslau. '. " " "''•'°9;*4..a„ 

VII-I5/24 ' TI * ■ ■ ""''«J« 

VII1-.0/20 :;■•■• "'"V'*'*^*'*^' 

Vlll-21 Breslau! ' ' " '"♦?;*'»• »99 

VIIl-28 Krakau. ""5.»JJ 

1X-2J/JO ; • • •.• • • "»5> 

X-28 . . •"'»9. 202, ,00 

XI-J/9 . . .' ii" ■ ■ "*'» 

XI-25 Krakau ; ; * ' ' " ^9. »44 2J9f 

24,4 ""J.»4M6of 

1-18 . . 

1-29 Krakau. ." "*^' 

1V-9/2J " »66f. 269. 272, 299 

IV-28 Krakau ..'.■** '' \, " '°°f 
IV-jo . . »70. II 268. ,00 

V-i ^'»71 

V-12/4 Krakau.' ..' ' {{„' ' " "'^9 
V-20 Beuthen .. "^7;"^.»° 

V-2J/28 ... ■ ■ ■ • "^70,299 

V-29 Breslau .'.'.'' '^°; '°' 

V-30 . "*70 

VI-ii .' .* • . II240 

VI-.4 Breslau.' .' .' ,5* il,,, '°!'"* 
VI-18 •""i,»75. joi 

VI-.9 Breslau! '.'.''' "'°,V 

vi-25f ■ • ;.l^'^' 

V11-4/15 : : "iil'j"' 

VII-18 Breslau. . ' "*74-^'5.4 

VII-20/, ' ' l^lii ''^ 

V11-2/ oimütz : ; -''''"riVl 

VII-27f 4^4.11278 

VIII-(?) 6hnüa. ; 4M.1 Jjo 

Ä'\2'';"^^^'^''''°'^'''^^'°' 

Vlll-21 (Znaim) ,. .' 

VIIl-22f Znaim .... n 7,f «'s! 

VlII-26/8 "75f.284,,04 

IX_,; • • • ; • • • • • "'79''°* 

IX-14 Landshut . . II |o^ 

1x1«/ r"u'"- •• -n ^7;. 504. 2. 

IX-i 8/22 Augsburg 11J05-7 

IX— 23 ,, 

IX-24/5 Dillingen .'..'/.'.[[ u JÖJ 

X-i Frankfurt jj ^^^ 

X-io/6 Frankfurt 11508,525 



H 



>: 
X 
X 

X 
XJ 
X 
X 

X 
X 

M5 



I 
I 

n 
II 
II 
II 
i\ 
\ 

V 

\ 
\ 

\ 

V- 
Y 

VJi 

Vj 

V 

VI. 
VI] 

VI 
VI 
VI. 
VI] 

vu 

VII 
VIIl 
VIII 
VIII 
VIII 
VIII 

IX 

IX- 

IX- 



«< «-V* 




40 



IX. - Bineilen bttrUhi, niimals tramig 



die bcrühm, gewordene kurze Beschreibung des Enca Silvio ■" Doch ve 

ll, ; "" r. '"'='""""•" Gesichrsausdruck und sein frohe^tje, 

Alle d,e angeführten leibUchen Strengheitcn wurden ihm nlch, ZZ. 

d,e er muhsan, f„r,sehlepp,e. Fcrnersrehcnde wie ständige Bcgleirlr "erte 

«me unveränderliche Hei.erkeh ausdrückUch an ; mi, auffallender Zfi. 

Udine .... Bin Mann von so fci^: Slt^'ru^ ^ '^rEnTsi,;- 

gesehen; immer der gleiche Ausdruck des Gesichtes heiter «n/C ^ 

wüstHcher Arbeitsamkeit "»" Fin. ol- n^ xT ''°" ""''^'■• 

offenbar .u Hilfe geTolen.' ' "''^ ''^^""'^^^ ^" ^ ^"^^ 



»" Geschichte Friedrichs lU. (Kulpis 42O 

" Udine 486. n. Vgl. Fara 440. .; 444. \^■, 44«. ^^. 



11» 



Kulpis 42f. 



Z/^/!?? ÄÄ/. 



Ein Aszetenkopf 



nächsten stehen dürfte Dieser ict r^r^rU u ,- , ;^^'^^^<^^^ ^w///ry6 Kapistran am 

Aufmerksamhit tiimeiend rZZ~R 7 f ''^'''' '^" ^"'^hfes erwecken 

so,.r .or L oL si„ä Särei^XJ '""'" """" ""' "^""^'"^ 



"•S"yi».>.*l«6r.ü^. 



-aJ*-..i »..^iJi'-A, 



V 



llnca Silvio "^ Doch vcr* 

juck und sein frohes Wesen. 

wurden ihm nicht zur Last 

c ständige Begleiter merken 

In; mit auffallender Häufig. 

[eines W^csens wieder. Einen 

beteuert Hieronymus von 

mgsgabe wie Enea Silvio 

Wesen dieses Mannes, der 

Lnicmand hat ilin je traurig 

ntes, heiter und von unver- 

laturanlage ist ihm hierbei 



22. 



11» 



Kulpis 42f. 



\von Bartolomeo (aus der vene- 
"emälde hejindct sich heute im 

'u^ahre Charakter typen. Hat 
ie des Sockels war das Bild 
]}lungen :(eitlicb Kapistran am 
Y^bus!) mit Strahlen umgehen, 
Konisation bestehen, 
iteressanten As:;etenkopJ, der 

\ Fahne und obere Legende hin- 
fast seherisch in die Ferne; 
yf fallender Haut (was durch 
-alten des Gesichtes erwecken 
^biegend solche auf der Stirn; 
trennen Mund und Wangen; 

bochmögende Persönlichkeit, 
fs tief besorgt, aber nicht ^// 
\schwendet und vollendet. 













yr - / 










s-*^ 



fc^ 



• « . 



:• •^*'. 



,1 










* ..t '■■1^ 



'^ü 
.>*i 



k^x 



« t 



II ' 



208 



XI. - Schwere Erkrankung 



fühlte er sich so weil hergestellt, daß er wenigstens der Predigt des Fi 
Friedrich beiwohnen konnte ^•^. Am Ostermontag bestieg er selbst wiede 
die Kan7xl ^•*; am Schlüsse des Vortrages sprach er von seiner Krankhei' 
dankte dem Bischof, dem Landeshauptmann, dem Bürgermeister und de 
Räten, die ihn in der Krankheit wiederholt besucht hatten, und alle 
anderen für ihre Gebete; er sei überzeugt gewesen, daß das Ende kommt 
er schreibt seine Genesung den zahllosen Gebeten zu, die für sein Lebe 
zum Himmel gestiegen seien. „Ich war schon an den Toren des Paradiese 
Ihr habt mich zurückgehalten. Ich weigere mich nicht zu sterben, verweigei 
aber auch nicht die Arbeit. Wenn es Gott so wohlgefällt, daß ich mic 
weiterhin abmühe, so verfüge er über mich nach seinem Willen." Wenn t 
glaubte, die Krankheit überstanden zu haben, so hat er sich offenbj. 
getäuscht. Er scheint noch den ganzen April schwer leidend geblieben 2 
sein; nur an dem einen und anderen Tage mag er sich zur Predigt aufgerafi 
haben ^^^. Am 22. April, Sonntag Jubilate, predigte er auf dem Elbing vc 
dem St.-Vinzenz-Tor. An diesem Tage wurden hier alljährlich kostbar 
Reliquien zur Verehrung ausgestellt. Sogar aus Preußen und Polen eilte 
Pilger herbei, den wundertätigen Vater zu sehen ^®®. 

Am 27. April hielt er im Dom dem Klerus hinter verschlossenen Türe: 
eine Standesunterweisung ^^''. Montag, 30. April, schied er von Breslau 
Auf Bitten des Bischofs ging er zunächst mit diesem nach Neiße ^•®. De 
feierliche Abschied, den ihm Breslau am 30. April bereitete, läßt erkennen 

ung. Gulden für diese Kapelle, ob man die würde hauen ^^ukMnjtig an der stat de 
Gemachs y darinn etwenn der andächtige Vater Johannes Capistranus im Lehen persönlic 
und leihlich gelegen hat; Samuel Benjamin Kloses Darstellung der inneren Verhält 
nisse der Stadt Breslau vom Jahre 1458 bis zum Jahre 1526, Script, rer. Siles. 
Breslau 1847, 253. 

^w Auszug der Predigt in Paris Cod. 9608 f. 73V-5V; Breslau Q>d. I-F-51} 
f. i28r-3or. 1^ Cod. Paris f. 75V-7V, Cod. Breslau f. i3or-i: 

i»5 Der Cod. Paris 9608 hat Nachschriften von Predigten am 12. und 13. April 
die 42. Predigt bei Jacob 11(3) i83ff ist am 14. April gehalten worden. Klose 3 
spricht von einer langen und schweren Krankheit. [Am 12. April 1453 sendt 
Kapistran aus Breslau einen Filianzbrief an Abt und Abtei Tegernsec; Münche; 
(Hauptstaatsarchiv) OFM-Litteralien 95 f. i.j 

1^ Klose 37. Am gleichen Tage noch predigt Kapistran zur Vesperzeit in dt 
St.-Johannes-Kirche; ebd. 

i»7 Klose 37; Cod. Bamberg f. 86r. ^^ Klose 38 




\' ^^^ l'^<^digt des p, 
■J^ticp er selbst >vicdcr 
[von seiner Krankheit 
Bürgermeister und den 
:ht hatten, und allen 

laß das Ende komme; 
'u, die für sein Leben 
Toren des Paradieses. 
Izu sterben, verweigere 
jlgefälh, daß ich mich 
lern Willen.- Wenn er 
hat er sich offenbar 
leidend geblieben zu 
2ur Predigt aufgerafft 
-r auf dem Elbing vor 
^r alljährlich kostbare 
ißen und Polen eilten 

verschlossenen Türen 

[hied er von Breslau. 

nach Neiße i*». Der 

kcitete, läßt erkennen, 



\K}*künftig an der stat des 

^anus im Lehen persönlich 

|ng der inneren Verhält- 

1526, Script, rer, Siles., 

J; Breslau Cod. I-F-518 
ICod. Breslau f. i3or-ir. 
m am 12. und 13. April; 
[alten worden. Klose 38 
12. April 1453 sendet 
|ci Tegernsee; München 

m zur Vesperzeit in der 

iw Klose 38. 



XI, - Kupistrtm in Ntiße 



209 



daß keineswegs ein nur vorübergehender Aufenthalt außerhalb der Stadt 
geplant war *•'*. Daß er in Wirklichkeit nach kaum drei Wochen wieder 
nach Breslau zurückkehrte, mag wenigstens teilweise mit den nach seiner 
Abreise eingetretenen Ereignissen in Zusammenhang stehen. 

6. - Ein aufgebauschter Judenprozess 

Kaum war er mit dem Bischof fortgezogen, als die Kunde die Stadt 
durchflog, in der verflossenen Karwoche sei von den Breslauer Juden ein 
Sakramentsfrevel begangen worden. Am i. oder 2. Mai drangen Stadt- 
knechte in die Breslauer Judengasse ein und führten die ganze Judenschaft 
gefangen ab; in den folgenden Tagen brachte man die Verhafteten samt 
ihrer Habe auf die königliche Burg. 

Vorausset:^ungen und Verlauf 

In den Verhören ergab sich folgender Tatbestand ^^: Der Vorsteher der 
Breslauer Judengemeinde stachelte einen jungen Juden auf, in der Fasten- 
zeit den Gott der Christen „zuwege" zu bringen. Es gelang, einen polnischen 

iw Auch die Mitteilung Faras 467, 87 von einem dreimaligen feierlichen Einzug 
Kapistrans in Breslau weist daraufhin. Cod. Bamberg f. 145 hat eine kurze Notiz 
über den Abschied aus Breslau : in der Vigil der Apostel Philipp und Jakob, als 
sich der Vater auf Bitten des Bischofs Petrus nach Neiße begab, magno comitatu 
conducehatur de Wratislavia Jallatus turma tam secularium quam spiritualium^ gaudencium 
et lugencium eius recessum suhitum. Es wird hier weiter berichtet, wie ein Knabe, der 
den abziehenden Vater gern gesehen hätte, im Gedränge unter die Hufe eines 
Pferdes geriet. Kapistran nahm das schwerverletzte Kind in seine Arme und rief 
den hl. Bernhardin an, oracione facta iuvenem tetigit et sublevavit ; mox abs aliqua 
p'aciarum accione velut inscius et minime doli capax puer fuge arripuit viam. 

200 Protokoll der Verhöre vom 22. Juni und 9. Juli, in Monumenta Poloniae 
Historica III 786ff. Weiteres Aktenmaterial bei ölsner 57ff. Der Bericht des 
Oswald Reicholf an den Rat der Stadt Wien, Breslau, 7. Juli 1453; Fischer 3oiff. 
Von zeitgenössischen erzählenden Quellen kommen in Betracht: Nikolaus Fara 
467, 87-8; Varese 499, 34; Rosizius 3iff; Eschenloer, Geschichten I I3f; Pol 3f; 
Bericht des Strigauer Stadtbuches, mitgeteilt von C. Grünhagen, in Zeitschrijt des 
Vereines für Geschichte und Altertum Schlesiens 6 (1864) 378ff; De expulsione fudae- 
orum^ in Monum, Poloniae Historica ebd. (erzählende Einleitung zu den Protokollen); 
De persecutione fudaeorum Vratislaviensium i4Jßj in Monumenta Poloniae Historica 



^. ■ \ 



lii 

I 



210 



A7. - Breslau gegen die Juden 



1 



Bauern ausLsmgcwiesc bei Öls, ein paar Meilen von Breslau, durch Geschenke 
tMt Ausführung der Tat zu bewegen. Am Mittwoch vor Gründonnerstag, 
28. März, staiil er aus der Dorfkirchc von Langewiese das Ziborium, warf 
es aber, durch ein plötzliches Gewitter erschreckt, auf freiem Feld weg, 
nachdem er zuvor 10 oder 1 1 Partikeln daraus entnommen, die er durch die 
Frau eines Breslauer Stadtknechtes den Juden überbringen ließ. 

In Gegen\k-art von etwa zwanzig Personen wurden in der Synagoge von 
Breslau die geraubten Hostien mit Rutenhieben und Messerstichen bear- 
beitet. Aus den mißhandelten Hostien floß so reichlich Blut, daß alle 
Umstehenden davon bespritzt wurden. Die blutgeröteten Gerten warf man 
nach der Tat in einen Bach. Erst einen Monat später kam das Verbrechen auf. 

Der Kirchenräuber von Langewiese, samt seinem Weibe vor Gericht 
gestellt, bekannte seine Abmachungen mit den Juden. Auf die Meldung des 
Rates hin entsandte die Regierung des Königs Ladislaus zwei mit allen 
Vollmachten ausgerüstete Boten, Sigismund Potembrunner und Oswald 
Reicholf, nach Breslau, die aber kaum vor Anfang Juni hier eingetroffen 
sein können *^^ Noch vor ihrer Ankunft hatte einer der Hauptbeschuldig- 
ten, der Jude Meyer, im Kerker Selbstmord begangen. 

Um die Mitte Mai war Kapistran aus Neiße nach Breslau zurück- 
gekehrt, ob in erster Linie infolge dieser Ereignisse oder aus anderen 
Gründen, bleibt unklar ^^^. Den Bischof, bei dem Kapistran in Neiße als 



f 



f 



f 



IV ifF (ein deutscher Auszug davon in der Breslauer Zeitung, 19. Oktober 1884). 
In neuerer Zeit sind diese Ereignisse wiederholt dargestellt worden. Außer der 
oben schon angeführten Literatur über Breslau vgl. besonders Schlesische Provin^^ial- 
blätter 40 (1804), 108 (1838), 117 (1845); Zimmermann, Geschichte der Juden im 
Herv^ogtum Schlesien, Breslau 1790. Die genaueste, die ganze ältere Literatur 
zusammenfassende Darstellung bietet Brann mit urkundlichem Material im 
Anhang, darunter der Neudruck der oben angeführten Protokolle auf Grund 
einer Kollationierung mit einer in Rom befindlichen Hs. 

Nach Fara 444, 14 hätte Kapistran gegen die Breslauer Juden eine Schrift 
herausgegeben, von der uns aber jede Spur fehlt. 

201 Das königliche Beglaubigungsschreiben ist vom 22. Mai datiert ; ölsner 1 3 2f. 

202 Nach Klose 38 ist Kapistran am 19. Mai (Pfingstsamstag) j-r^j^ör^^ und krank 
nach Breslau zurückgekommen ; danach hätte möglicherweise ein Rückfall in die 
Krankheit ihn bewogen, nach Breslau in die Mitte seiner Mitbrüder zurück- 
zukehren. Rosizius 63 gibt den 13. Mai an. Damit würde übereinstimmen, daß uns 
für diesen Tag wieder eine Predigt, die 44. bei Jacob i97ff, erhalten ist. Zur zweifei- 



I 



.A««(.<^4*-" O^** 



XI, - Maftftlhaftt ÜbfrlieffTtm^en 



21 I 



|vslrtii,durch Geschenke 
\*\u Gründonnerstag, 

iNC iks Ziborium, warf 
«Vit freiem Feld wej^^, 

[nincn, die er durch die 

nnceii ließ. 

\\ in der Synagoge von 

Li Messerstichen bear- 
iiohlich Blut, daß alle 
nrn Gerten warf man 

VM das Verbrechen auf. 
Jv. \\ cibc vor Gericht 
l Auf die Meldung des 
[viislaus zwei mit allen 
j.hrunner und Oswald 

luni hier eingetroffen 
I vier Hauptbcschuldig- 
la. 

ixTh Breslau zurück- 
ssc cxler aus anderen 
Kipistran in Neiße als 



.-^TC 19. Oktober 1884). 
trll: worden. Außer der 
pi^ Schksische Provin^ial- 
|. G( schichte der Juden im 

^xrvLt ältere Literatur 
|^::ilichcm Material im 

Protokolle auf Grund 

Vczz Juden eine Schrift 

|NLl: datiert ;ölsner i32f. 
r.5Ug) schwach und krank 
j:>e ein Rückfall in die 
.^r Mitbrüder zurück- 
oereinstimmen, daß uns 
'--hilicn ist. Zur zweifel- 



Gast weilte, hatte nämlich der Breslauer Rat über das Verfahren gegen die 
Juden ohne jede Nachricht gelassen. Darüber drückt der Bischof noch am 
2. Juni in einem Schreiben sein Befremden aus*®^ und mahnt zugleich die 
Ratsherren, mit Vorsicht zu Werke zu gehen. Wie er gehört, hätten sie 
auch Unschuldige eingezogen. Da ihn selbst Geschäfte noch länger von 
Breslau fernhielten, ersuchte er in einem Schreiben vom 14. Juni Kapistran, 
im Verein mit dem Domkapitel die nötigen Untersuchungen im Juden- 
prozeß vorzunehmen und auf dessen baldigen Abschluß zu dringen, damit 
kein Ärgernis entstehe *^*. Gleichzeitig bat der Bischof König Ladislaus, 
den Prozeß beenden zu lassen, solange Kapistran noch in Breslau sei ^^. 

Über den Verlauf des Prozesses sind wir sehr mangelhaft unterrichtet. 
Die Verhöre, die auf dem Rathaus unter Anwendung der Tortur statt- 
fanden, brachten noch schlimmere Dinge zum Vorschein. Eine Breslauer 
Bürgersfrau, eine getaufte Jüdin, beschuldigte vor dem Gerichtshofe ihren 
Vater ins Angesicht, daß er vor 16 Jahren in Löwenberg in einem Keller 
eine ähnliche Missetat mit Hostien, die er von einem Weibe gekauft, 
begangen habe. Die dreimal ins Feuer geworfenen Hostien seien dreimal 
wieder herausgesprungen. Eine alte Jüdin, die bei diesem Wunder in die 
Knie sank und ihren Glauben an den Gott der Christen bekannte, sei 
ermordet und im Keller verscharrt worden. Dann wurde das Sakrament 
auf ein Tischlein gelegt und mit einem Messer in vier Teile geschnitten; 
die Hostie blutete heftig; weder das Messer noch das Tischlein konnten 
vom Blute gereinigt werden, und so warf man alles zusammen in den Bober. 

Die Klägerin beschuldigte ferner den Juden Jonas, daß er in dem 
gleichen Keller an einem dreijährigen Christenknaben, den er von 
einem Bauern gekauft, Ritualmord begangen habe. Die Beschuldigten 
stellten alles in Abrede. Eine Kommission ging von Breslau nach Löwen- 
berg und fand an der bezeichneten Stelle die Spuren einer Feuerstätte sowie 
die Gebeine einer Frau und eines Kindes. Die Überreste wurden nach 



haften Einreihung dieser Predigt vgl. die Bemerkungen Teichmanns z^i. Nach 
Wadding XII 194 hat am 18. Mai Magister Paul (vgl. oben Anm. 185a) vor 
Kapistran seine Irrtümer abgeschworen, was wohl in Breslau geschehen sein 
dürfte, wo Paul in Haft war. 203 Brann lxxvii. 

2W Wadding XII 1 6 5 f. «» Schksische Provin^ialblätter 117(1843)615. 



'!♦ 



212 



XI. - Ztit gemäßer Prozeß 



^* 



ii 



V 



\ 
\ 




\^ 



Breslau gebracht und Kapistran übergeben. Nikolaus Fara berichtet er 
habe selbst gesehen, wie dieser die Reliquien des Christenknaben in den 
Händen hielt. 

Schließlich wurden noch weitere schlesische Judengemeinden in das 
Verfahren gezogen. Aus dem Verhör wurde nämlich bekannt, daß einige 
der in Langewiese geraubten Partikeln nach Schweidnitz geschickt, dort in 
der Synagoge in älmlicher Weise mit Stichen und Schlägen mißhandelt und 
darauf dem bettlägerigen Rabbi ins Haus gebracht worden waren, der 
drei mit dem Messer zerschnitt; eine Spanne hoch spritzte das Blut auf. 
Eine Hostie schickte der Rabbi an die Juden in Posen. In der zweiten Hälfte 
des Juni wurden auf Grund dieser Erhebungen nicht nur in Schweidnitz 
sondern auch in Jauer, Striegnitz, Reichenbach und Liegnitz die Juden 
ergriffen und ihre Habe beschlagnahmt «<>«. Insgesamt lagen in Schlesien 
318 Juden in den Gefängnissen *o'. Von den in Breslau selbst geführten 
Verhandlungen liegen uns die Protokolle der Verhöre vom 22. Juni und 
9. Juli vor. Unter den Namen der Richter vom 22. Juni fehlt noch der 
Kapistrans ; erst am 9. Juli befindet er sich unter den Vorsitzenden *08, 

Die ersten Todesurteile wurden noch vor dem 9. Juli vollstreckt, wie aus 
dem Berichte des Königsboten Reicholf an die Stadt Wien vom 7. Juli 
hervorgeht. Sie hätten, schreibt er, von den Schuldigen drei getötet und 
zwei lebendig verbrannt; „die anderen haben wir noch alle"; der Rabbi 
von Schweidnitz sei bereits gestorben ; seine Gebeine würden ausgegraben 
und verbrannt werden. Damit stimmt die Nachricht des zeitgenössischen 
Breslauer Domherrn Sigismund Rosizius überein, am 4. Juli seien in 



^ Pol 4 gibt den 17. Juni an. Am 26. Juni dehnt König Ladislaus die Voll- 
machten seiner Boten auf ganz Schlesien aus; ölsner 134. 

»7 ölsner 142. ölsner 95f nimmt an, sämtliche Gefangenen seien nach Breslau 
gebracht worden, was aber der Text der Abrechnung in keiner Weise nahelegt. 
Nur einzelne, die als Rädelsführer galten, mögen nach Breslau überstellt worden 
sein, wie der alte Rabbi von Löwenberg Caiphas, von dem Reicholf (Fischer 304) 
dies ausdrücklich berichtet. 

208 Brann nimmt willkürlich an, daß sich unter den Zeugen der Verhandlung 
vom 22. Juni auch Kapistran befand, wenn er auch nicht genannt werde. Es ist 
ebensogut damit zu rechnen, daß er erst auf Grund der Bevollmächügung durch 
den Bischof vom 14. Juni, die möglicherweise am 22. Juni noch nicht zu seiner 
Kenntnis gelangt war, regelmäßig an den Sitzungen teilnahm. 



'»•'1 



XL - Todesurteile 



*i5 



•ara berichtet, er 
•nknaben in den 

*meinden in das 
:annt, daß einige 
geschickt, dort in 
mißhandelt und 
rden waren, der 
iXc das Blut auf. 
ler zweiten Hälfte 
r in Schweidnitz, 
^gnitz die Juden 
^gen in Schlesien 
selbst geführten 
^om 22. Juni und 
[i fehlt noch der 
sitzenden ^^, 
)llstreckt, wie aus 
^'ien vom 7. Juli 
drei getötet und 
alle"; der Rabbi 
rden ausgegraben 
zeitgenössischen 
4. Juli seien in 



-adislaus die VoU- 

J seien nach Breslau 

er Weise nahelegt. 

überstellt worden 

Icholf (Fischer 304) 

der Verhandlung 
[annt werde. Es ist 
Imächtigung durch 
)ch nicht zu seiner 



Breslau zwei Juden verbrannt worden. Die allgemein verbreitete Nachricht, 
daß alle zum Tode verurteilten Juden, 41 an der Zahl, an einem einzigen 
Tage, genannt wird eben der 4. Juli, in Breslau verbrannt worden seien, 
ist demnach nicht mehr aufrechtzuerhalten. Die Hinrichtungen der als 
schuldig Befundenen erfolgten zweifellos an verschiedenen Tagen im 
Laufe des Juli und August und verteilten sich auf mehrere hchlesischc 
Städte. Ausdrücklich berichtet werden Hinrichtungen nur noch von 
Schweidnitz, wo am ij. August 17 Juden den Feuertod erlitten haben 
sollen *^. In Liegnitz kamen die gefangenen Juden zum großen Teil bei 
einer Feuersbrunst anfangs Juli im Kerker um. Alle übrigen Juden, gegen 
JOD, wurden aus Schlesien verwiesen *^®, ihre gesamte Habe verfiel dem 
König, die unter sieben Jahre alten Kinder wurden den Eltern genommen, 
getauft und christlichen Familien zur Erziehung übergeben *^^. 

Jahrhundertelang bezeichnete ein eisernes Sühnekreuz auf dem Breslauer 
Salzring die Stelle, wo die Juden ihren Frevel mit dem Feuertode hatten 



«>• Die Nachricht bei Pol II 4, daß Kapistran auch in Schweidnitz an dem 
Verfahren gegen die Juden persönlich beteiligt gewesen sei, muß dahingestellt 
bleiben. Es ist aber nicht richtig, wie Teichmann 24 angibt, die einzige Möglich- 
keit eines Besuches Kapistrans in Schweidnitz liege zwischen 10. und 13. Februar. 
Im August, zur Zeit des Prozesses in Schweidnitz, könnte er doch ganz gut dort 
gewesen sein. Er ist doch erst am 21. August von Breslau abgereist, und von 
evtl. Aufenthaltsorten Ende Juni bis August liegen keine Daten vor. 

Die nur von Nikolaus Fara berichtete Zahl 41 der Todesurteile mag richtig sein. 
Nach Reicholfs Bericht waren an dem Hostienfrevel in der Synagoge zu Breslau 
ungefähr zwanzig Personen beteiligt. Wenn wir die 1 7 in Schweidnitz Hingerich- 
teten dazurechnen, ferner die beim Raube der Hostien beteiligten Personen, so 
ergibt sich ungefähr die Zahl von 40 Hauptschuldigen. Nach dem Bericht De per- 
secutione Judaeorum^ in Mon. Pol, Hist, IV 5 wären aber in Breslau insgesamt nur 
14 schuldige Juden gerichtet worden. Nach den Glogauer Annalen, in Script, rer, 
Sites, 10, Breslau 1 877, 19 sind in Breslau die Juden um das Fest Maria Himmelfahrt 
(i J.August) verbrannt worden. Um diese Zeit mögen die letzten Todesurteile 
vollzogen worden sein. Die gleiche Quelle gibt an, einige der Juden und die zwei 
christlichen Mitschuldigen (der Hostienräuber und die Frau des Stadtknechts) 
seien mit Feuerzangen zu Tode gemartert worden. 

210 Aus Löwenberg erfolgte die Vertreibung der Juden nach B. G. Sutorius, 
Die Geschichte von Löwenberg, Bunzlau 1784, 100 erst am 4. Dezember 1453. 

*ii Fara 467, 88: Omnes filii a septennio citra wird von ölsner 97 falsch mit 
„alle mehr als siebenjährigen Kinder" wiedergegeben. 



ii 



««*,*, ^•n^.i.t'r 



)i 



214 



XI. - Vwurttilt 



büßen müssen. Das Kreuz hat in neuerer Zeit einem Blüchcrdenkmal 
weichen müssen ■^*. 



I 



f 




1: 



I 



Die Beurteilung 

Die Erinnerung an jenes grauenvolle Hochgericht ist jedoch bis heute 
lebendig geblieben. Die Rolle, die Kapistran dabei gespielt hat, wird von 
den ersten Biographen und anderen seinen Ruhmestaten beigezählt; heute 
bildet sie auch für den katholischen Beurteiler eher einen Gegenstand des 
Bedauerns, ganz zu schweigen von der jüdischen Geschichtsschreibung, 
die seinen Namen nur mit größtem Abscheu ausspricht *^^. 

Schuld oder Unschuld 

Das Urteil über dieses tragische Kapitel seines Lebens muß naturgemäß 
von der Schuldfrage ausgehen. 

Haben die schlesischen Juden tatsächlich jene Frevel begangen, die 
ihnen zur Last gelegt wurden, dann wäre über Kapistrans Verhalten weiter 
kein Wort zu verlieren, selbst wenn sein Gutachten für das Ausmaß der 
Strafe entscheidend gewesen ist, wie Nikolaus Fara berichtet. Ritualmord 
und Religionsfrevel würden auch heute schwer gestraft. Was damals über 
die schlesischen Juden verhängt wurde, überschritt durchaus nicht das 
Maß dessen, was die Justiz jener Zeit in solchen Fällen für recht und billig 
hielt. Alle die harten Urteile über Kapistrans richterliche Tätigkeit in diesem 
Prozesse haben doch nur dann einen Sinn, wenn die Schuldlosigkeit der 
verurteilten Juden angenommen wird, so daß also ein Heiliger der katholi- 
schen Kirche die Verantwortung oder gar die Hauptverantwortung trüge an 
einem furchtbaren Justizmord. 

212 Das Kreuz wurde zuerst zwischen zwei Fenstern des Stockes jenes Hauses 
angebracht, das irrtümlich für Kapistrans einstiges Absteigequartier galt, nach 
Abbruch dieses Hauses dem Verein für das Museum schlesischer Altertümer über- 
geben. E. Hintze, Katalog der . . . Ausstellung : Das Judentum in der Geschichte Schle- 
siens ^ Breslau 1929, 12. 

213 In der weitverbreiteten Geschichte der Juden von Gractz (Bd. 8, in der kleineren 
volkstümlichen Ausgabe Bd. 3) finden sich über Kapistran Ausdrücke wie : Ketv^er- 
henker^ Dieser Heilige mit einem Hennen von Stein, Dieser Menschenwürger in Gestalt 
eines demütigen Dieners Gottes^ Die geistlichen Lehrer hatten sich in Kannibalen ver- 
wandelt usw. 



■^ 



A7. - Voraufttt^unj^m 



^M 



icm Blücherdcnkmal 



ist jedoch bis heute 

^spielt hat, wird von 

ten beigezählt; heute 

|incn Gegenstand des 

rcschichtsschreibung, 
it "3. 

Sehfeld oder Unschuld 
ens muß naturgemäß 

[revel begangen, die 
:ans Verhalten weiter 
für das Ausmaß der 

^richtet. Ritualmord 
ift. Was damals über 

durchaus nicht das 

für recht und billig 
le Tätigkeit in diesem 

Schuldlosigkeit der 
Heiliger der katholi- 
rantwortung trüge an 



Den mittelalterlichen Anklagen gegen die Juden auf Kindcrmord, 
Brunnenvergiftung und Hostienfrevel stehen wir heute mit Recht sehr 
kritisch gegenüber *^*. Manche dieser Anschuldigungen tragen den Stempel 
der Erfindung offen an der Stirne; sie sind ähnlichen Anklagen einfach 
nachgebildet worden. So kehren die blutenden und springenden Hostien 
mit verdächüger Regelmäßigkeit wieder. Auffallend ist auch schon, daß 
solche Vorgänge zuweilen rasch hintereinander in benachbarten Gebieten 
sich ereignen. In einzelnen Fällen wurden derartige Beschuldigungen schon 
im Mittelalter als Verleumdungen entlarvt. Der Unfug mit blutenden 
Wunderhostien bot eine sehr bequeme Handhabe, eine Judenverfolgung 
zu rechtfertigen oder eine solche zu entfachen, wenn schwer verschuldete 
Christen keinen andern Ausweg mehr erblickten, ihre jüdischen Gläubiger 
loszuwerden. Eine blutige Hostie war leichter und gefahrloser zu beschaf- 
fen als die Leiche eines Christenkindes. 

Andererseits gehen jüdische Historiker wieder entschieden zu weit, wenn 
sie in Bausch und Bogen alle diese Anklagen als Märchen abtun, ja sie 
förmlich als psychologische Unmöglichkeiten hinstellen möchten. Raub 
und Entehrung konsekrierter Hostien sind leider keine Märchen *^^; 
Frevel dieser Art werden auch heute noch begangen. Es ist kein stich- 
haltiger Grund zu ersehen, daß nicht auch im Mittelalter einzelne Juden 
ihrem altererbten Hasse gegen Christus durch solche Freveltaten Luft 
gemacht haben sollten ^^•. 

Damit aber haben die Christen sicher viel Unrecht begangen, daß für die 
Vergehen einzelner ungezählte Unschuldige mitbüßen mußten; weiterhin, 
daß mit einer gewissen Leichtgläubigkeit jede auftauchende Anklage gegen 
die Juden als wahr genommen wurde. 



|s Stockes jenes Hauses 

:igequartier galt, nach 

I scher Altertümer über- 

in der Geschichte Schle- 

(Bd. 8, in der kleineren 
.usdrücke wie : Ketv^er- 
\enschenwürger in Gestalt 
II sich in Kannibalen vcr- 



21* Vgl. Scherer 348ff und besonders den gerecht und besonnen abwägenden 

Aufsatz von P. Browe, Die Hostienschändungen der Juden im Mittelalter^ in Römische 

Quartalschrift XXXJV iGyff. [Ebenso Ders., Eucharistiewunder 132; wo auch auf 

eine Nachricht über die Predigt Kapistrans in Striegau hingewiesen wird (aus 

dem dortigen Stadtbucli), in Zeitschr, des Vereins j, Geschichte u. Altert, Schlesiens 8 

(1864) 378.] 
215 Vgl. Browe, Die Eucharistie als Zaubermittel im Mittelalter^ in Archiv für 

Kulturgeschichte 20 (1929) 1391?, 151: „es ist uns heute unbegreiflich, wie oft im 

Mittelalter in die Kirchen eingebrochen und das Sakrament geraubt wurde". 

21» Vgl. Exkurs 18 n. 3. 






t 












216 



A7. - ZwitU Unbfkatmtt 



Zum Teil war es gewiß eine unbeabsichtigte böse Folge der Juden- 
gesctze, dieser öffentlichen Brandmarkung der Juden, daß die öffentliche 
Meinung diesem Volke jegliche Schandtat wie etwas Selbstverständliches 
zutraute. Die wilden Ausbrüche dieses Judenwahnes stehen sds trauriges 
Gegenstück dem Hexenwahn zur Seite. Im Banne dieses Wahnes mögen im 
besten Glauben zahlreiche richterliche Fehlurteile bei Judenprozessen 
gefällt worden sein. Nicht den Tatbestand zu klären, sondern die Unglück- 
lichen zu bewegen, sich schuldig zu bekennen, war dann die einzige Auf- 
gabe des Prozesses. „Wir haben unseligeres, böseres Volk nie gesehen, als 
die Juden sind; sie lassen sich eher zu Tode martern oder töten sich selbst, 
als daß sie etwas sagen", schreibt in sehr bezeichnender Weise Reicholf vom 
Breslauer Prozeß nach Wien. Bischof Nowak hielt es für notwendig, den 
Rat zur Vorsicht zu mahnen und verwahrte sich gegen die Verhaftung 
Unschuldiger. 



H 



ir 






Ob aber die gesamte Anklage gegen die schlesischen Juden wirklich 
nichts anderes war als ein verbrecherischer Anschlag mit dem Zwecke, die 
drängenden Gläubiger unschädlich zu machen - wer mag das heute noch 
entscheiden ? Der genau geschilderte Hergang beim Raub der Hostien, die 
bestimmten Angaben der Örtlichkeiten, der Zeit, aller beteiligten Personen 
(auch Christen befanden sich unter den Angeklagten) möchten fast den 
Eindruck zuverlässiger Erhebung des Tatbestandes erwecken, wenn wir 
nicht wieder wüßten, daß diese Angaben, zum Teil wenigstens, erst von den 
Folterknechten erpreßt worden sind und damit ihre Glaubwürdigkeit 
dahingestellt bleiben muß. Das Geheimnis dieses Prozesses zu lüften, bleibt 
vorläufig den Romanschriftstellern überlassen ^^', der Geschichtsschreiber 

21^ Die historische Novelle von J. Seeligcr, Der Ketv^trrichter und die Juden in 
Breslau (Breslau 1834) ist ein blutrünstiges Gemälde von Kapistrans Grausamkeit. 

Anna Bcrnard, Der Mönch von Capistrano^ Historischer Roman (Breslau 1927) 
läßt einen an die Juden tief verschuldeten Brcslauer Messerschmied die Anklage 
erfinden ; auch Kapistran wird getäuscht. Erst in der Schlacht von Belgrad gesteht 
der Messerer dem Heiligen sein Verbrechen und stirbt zur Sühne den Heldentod. 

Bei Wilhelm von Scholz, Der Wegnachlloky Roman (Berlin 1930 [neu verbreitet 
Stuttgart 1952]) erfindet die von Kapistran getaufte Jüdin Lea gegen ihre ehemali- 
gen Glaubensgenossen die furchtbaren Anklagen. Als Kapistran gleich nach voll- 
zogenem Urteil zur Erkenntnis gelangt, daß er das Opfer der Phantasie einer 
geistesgestörten, verkommenen Person geworden, bricht er physisch zusammen. 



XI, - Ktine JuätfipTtiiit Kapistrans 



^n 



Polpc der Juden. 

J daß die öffentliche 

Selbstverständliches 

Vchen als trauriges 

Wahnes mögen im 

ei Judenprozessen 

idcrn die Unglück- 

^ die einzige Auf- 

>lk nie gesehen, als 

'T töten sich selbst, 

'^eiseReicholfvom 
für notuxndig. den 
^n die Verhaftung 

-n Juden wirklich 
t dem Zwecke, die 
ag das heute noch 

\h der Hostien, die 
'teiligten Penoncn 
möchten fast den 
-wecken, wenn wir 

^stens, erst von den 

Glaubwürdigkeit 
|es zu lüften, bleibt 

reschichtsschreiber 

^fer und die Juden in 

Jstrans Grausamkeit. 

[man (Breslau 1927) 
:hmicd die Anklage 
^on Belgrad gesteht 
me den Heldentod. 
930 [neu verbreitet 

[gegen ihre chcmali- 
in gleich nach voll- 
Icr Phantasie einer 

^hysisch zusammen. 



I^min nur das eine noch feststellen: Wenn wirklich das ganze Verfahren 
gegen die schlesischen Juden einer verleumderischen Anklage entsprang, 
dann muß diese mit ungewöhnlicher Klugheit und Vorsicht ausgedacht 
und durchgeführt worden sein. 

Selbst wenn wir die ganz unzulänglichen Methoden des damaligen Ge- 
richtsverfahrens und die Voreingenommenheit der Richter mit in Rechnung 
wichen, bleibt es doch auffallend, daß damals niemand an der Schuld der 
Juden zweifelte. Das Verhalten des Bischofs Nowak beweist, daß es doch 
auch I^ute gab, die dem Prozeß nicht ganz kritiklos gegenüberstanden. Der 
Brcslauer Stadtschreiber Peter Eschenloer beklagt die Ausweisung aller 
Juden, ohne Rücksicht auf ihr Verschulden, als unchristlich, äußert aber 
nicht den geringsten Zweifel an der Wahrheit der Anklagen. Eschenloer 
kam 143 5 nach Breslau und schrieb um 1470. Demnach wäre auch späterhin 
nie etwas von dem wahren Sachverhalt durchgesickert! Darm müßten wir 
annehmen, daß die Richter, von einem unüberwindlichen Irrtum befangen, 
ihr schreckliches Fehlurteil gefällt haben. Allgemein verbreitete Vorurteile 
gegen die Judenschaft im Verein mit einer raffiniert ausgeklügelten Ver- 
leumdung hätten dann das Urteil über mehrere hundert Unschuldige her- 
aufbeschworen. 

Der Anteil Kapistrans 

Wird Unschuld angenommen, dann wäre die weitere Frage zu stellen, 
wieweit etwa Kapistrans Auftreten in Breslau diese in verbrecherischer Ab- 
sicht herbeigeführte Judenverfolgung wenigstens mittelbar veranlaßt haben 
könnte *^® ? 

Daß er zum mindesten durch seine aufreizenden Predigten während der 
Fastenzeit eine erregte Stimmung gegen die Juden hervorgerufen habe, gilt 
vielen als ausgemacht ^^®. Seit einigen Jahren liegen nun die 40 Predigten 
vom Aschermittwoch bis Palmsonntag in umfangreichen Auszügen im 
Drucke vor ^^^. In der 32. Predigt mahnt Kapristan, an Samstagen nicht 
einmal aus Verehrung der Gottesmutter die Arbeit ruhen zu lassen, damit 
nicht die Juden dies als Teilnahme an ihrer Sabbatruhe auslegen könnten ^^^ 
Das ist in den ganzen 40 Predigten die einzige Stelle, die sich mit den Juden 
befaßt! 



"8 Vgl. Exkurs 18 n. 4. 



21» Vgl. Exkurs 18 n. 4 a. 



220 Jacob 11(3). 



ii! 



218 



XI. - Zu Btginn des Proxjissti abwesend 



1)1 



!l 



Mögen auch diese Texte nicht den vollen Wortlaut der gehaltenen Pre- 
digten darstellen, soviel läßt sich mit Sicherheit erkennen, daß von einer 
ausgiebigen Judenpolcmik in diesen Fastenpredigten nicht die Rede sein 
kann. Im Vergleich mit Wien und Nürnberg hat sich Kapistran in den 
Breslauer Predigten sogar auffallend wenig mit den Juden abgegeben. Das 
mag sich vielleicht daraus erklären, daß Breslau allem Anschein nach nur 
eine kleine Judengemeinde beherbergte *^2. Er hat es hier offenbar nicht der 
Mühe wert erachtet, ähnlich wie in Wien und Nürnberg in seinen Predigt- 
zyklen auf die Judenschaft Rücksicht zu nehmen. 

Die übliche Vorstellung, daß er in der Fastenzeit zu Breslau Tag für Tag 
gegen die Juden gedonnert hätte, bis es endlich zur Katastrophe kam, er- 
weist sich als reines Phantasiegemälde. Daß er in Breslau überhaupt nichts 
gegen die Juden vorgebracht hätte, soll damit nicht behauptet w^crden. Wie 
überall bei den Fürsten und städtischen Gemeinden wdrd er auch hier auf 
die genaue Durchführung der Judengesetze und des Zins Verbotes gedrungen 
haben. Wenn demnach zwischen seiner Tätigkeit in Breslau und einem ver- 
leumderischen Angriff auf die dortige Judenschaft überhaupt ein ursäch- 
licher Zusammenhang bestanden hat, so bliebe nur noch die Möglichkeit 
übrig, daß die Anwesenheit des als scharfen Judengegners bekannten Pre- 
digers verbrecherische Elemente zu ihrer Tat ermutigt härte. 



Mancher Berichtigung bedarf auch die Überlieferung in dem, was sie 
von dem Anteil Kapistrans an dem Verfahren gegen die angeklagten Juden 
zu berichten weiß. 

Er hatte weder mit der Verhaftung der Juden etwas zu tun, wie Eschen- 
loer und Pol behaupten ^^^, noch lag die Oberleitung des Prozesses in seiner 
Hand ^^*. Die ersten vierzehn Tage nach der Ergreifung der Juden war er 



\\ 



221 Ebd. 124. 

222 Die Zahl sämtlicher aus verschiedenen schlesischen Städten eingezogenen 
Juden betrug nur 318; ölsncr 142. 

223 ,, Gegen den ausdrücklichen Wortlaut unserer Urkunden", wie ölsner 93 
dazu bemerkt. 

224 So der Bericht De persecuiione Judaeorum^ in Mon. Poloniae Hist. IV 4. In der 
Vollmacht für Potembrunner und Reicholf wird Kapistrans Name nicht erwähnt. 
Die Bestätigung des Königs über die Auslieferung des Eigentums der Juden, 
24. Juli 1453 (ölsner i34ff), nennt Kapistran nebst vielen anderen, vor denen die 



I 



A7. - Wohnf späteren Sitvimpfn hei 



219 



Icr gehaltenen Fre- 
ien, daß von einer 
ücht die Rede sein 

Kapistran in den 
|cn abgegeben. Das 

inschein nach nur 
ir offenbar nicht der 

in seinen Predig t- 

reslau Tag für Tag 
Ltastrophe kam, er- 
|u überhaupt nichts 
Luptet werden. Wie 
:d er auch hier auf 
erbotes gedrungen 
[lau und einem ver- 
rhaupt ein ursäch- 
:h die Möglichkeit 
|crs bekannten Pre- 
lätte. 

g in dem, was sie 
[angeklagten Juden 

tun, wie Eschen- 
Prozesses in seiner 
der Juden war er 



:ädten eingezogenen 

en", wie ölsner 93 

\e Hist, IV 4. In der 
lame nicht erwähnt. 
;entums der Juden, 
leren, vor denen die 



.herhaunt nicht in Breslau, sondern beim Bisehof in Neiße, dem der Rat 
St e nmal Berieht erstattete. Den Quellen .um Pro.eß ist m.t S.cherhe» 
"thaupt nur das eine zu entnehmen, daß Kapistran im wetteren Verlaufe 
d^imersuehungcn neben anderen Geistlichen den Gcrichtss.tzungcn bet- 
t^hnte. Daß die! auf ausdrücklichen Wunsch des klugen und maßvollen 
Bischofs geschah, ja daß dieser besonderes Gewicht darauf legte den Prozeß 
noeh vor der Abreise seines Gastes beendet zu sehen, läßt d.e Dmgc tn 
einem völüg neuen Lichte erscheinen und bedeutet geradezu eme Ehren- 
Ung Kapistrans gegenüber all den wiUkürUchen Voraussetzungen und 
Annahmen, unter denen sein Andenken so schwer gehtten hat . 

Was besagt ferner die Nachricht, von der so viel Aufhebens gemacht 
wird Kapistran habe die Folterknechte in der Anwendung der Tortur per- 
sönü'ch unterwiesen -, ein Zug, der das Bild des grausamen Judenhenkers 
vervollständigt ? Abgesehen von der sehr fraglichen ^'^^^^^^^^^^^^^^^^ 
Lberüeferung. müßte sie unbedingt nur in dem Smne aufgefaßt werden, daß 
er Anweisungen gab zu einer möglichst schmerzlichen Behandlung der Un- 
glü^lichen"'? Er hatte selbst die richterliche Laufbahn hinter steh, war 



J-n verhart worde^se.^^^^^^^^^ 

"1 NthtrX:87 h.te Kapistran. kraft seines Amtes als O^^^f^^^^ 

A rvhrauch der Tortur angeordnet. Die Nachricht jedoch, daß er die Henker 

n^^t e^Lb woS die Juden am härtesten angreifen könnten, stammt von 

\r7e Hrft > (Fulda I9J0 I«; vgl. AFH xxvil =9). In ein™ anderen FaUe 
;rie1ürK4iSn UaLgi i«h,e„„,n.„6 bei Manisch als spa,c,= 

"'Ä «It^i F^lriwien „=,. 44-, laute, : »M-'« -' -"/«^<-- 
»' [Die Stelle Dei rar . ^^.^ i,qäM,mt ^ /«•*<• 

Kapistran selbst die Rolle des Folterknechtes übernimmt! Vgl. Anm. 231- 



v;''^..yV5'v...'-\:^/ 



.pwt 



>?*■ 



220 



A7. - Vertmhe tiner Kiänmg 




r, . t 



ur 



ein bis zur Ängstlichkeit genauer und gewissenhafter Jurist, immer darauf 
bedacht, das Recht nicht zu verletzen. Wenn jene Nachricht den Tatsachen 
entspricht, dann kann sie vernünftigerweise bei Kapistran nur den Sinn 
haben, daß seine Belehrungen auf genaue Einhaltung der von der Prozeß^ 
Ordnung vorgesehenen Grundsätze im Gebrauche der Folter abzielten. Seine 
Anweisungen können somit ebensogut zugunsten wie zuungunsten der 
Gemarterten gelautet haben. Es ist daraus nicht einmal zu entnehmen, daß 
er selbst ein überzeugter Anhänger der Folter gewesen wäre. Jene andere 
mindestens ebensogut bezeugte Nachricht, die das Gegenteil von Kapistran 
behauptet, könnte noch immer zu Recht bestehen «^e. £§ blieb doch kaum 
dem Gutbefinden des einzelnen Richters überlassen, ob er in derartigen 
Schwerprozessen die allgemein übliche Tortur anwenden wollte oder nicht. 
Das eine wird man freilich annehmen müssen: Auf den Gang des Pro- 
zesses und das Endurteil wird er bei seinem Ansehen als Jurist und In- 
quisitor, bei der allgemeinen Verehrung, die er genoß, starken Einfluß aus- 
geübt haben. Man wird aber fragen dürfen, ob ohne ihn das Urteil wesent- 
lich milder ausgefallen wäre ? Für Religionsfrevel kannte jene Zeit nur die 



*28 Vgl. oben Kap. I Anm. 46. [Die hier für den Breslauer Prozeß entschei- 
dende Stelle, vgl. Anm. 227, erweckt mit ihrer eigens beigefügten Begründung 
sogar den Eindruck, daß der 1462 schreibende und sich erinnernde Fara in seinem 
Sinne zu Ehren Kapistrans verbindet und konstruiert. Die ganzen Breslauer Vor- 
gänge werden später, je länger je mehr, von beiden Seiten weiter ausgeknetet; 
sie dienen auf dieser Stufe höchstens noch als Ausdruck der Zeitstimmung. 
Neuestens geht (in einer Schrift der Bayerischen Akademie) ^2ib\ngcT,Quellenmrt 
26 etwas weit voran, wenn er (doch nach dem Studium Hofers) sagt: „Von Gio- 
vanni da Capestranos Lobrednern, wie etwa G.-B. Barberio, wird unter anderem 
erzählt, daß aufsein Betreiben allein zu Breslau 414 Juden zum Feuertod verurteih 
und sämtliche Juden aus Böhmen und Ungarn ausgewiesen wurden. Die meisten 
von ihnen suchten Zuflucht im Osmanenreiche Mehmeds des Eroberers, wo sie 
gute Aufnahme und Verwendung fanden". Zu „sämtliche Juden aus Böhmen und 
Ungarn" ist hier nichts mehr zu sagen. Eine kritische Schrift über „Quellenwert" 
hätte sich mit allen Ehren des Hinweises auf den 250 Jahre späteren Barberio 
enthalten dürfen oder müßte doch wenigstens einen Beleg anführen. Dabei hätte 
sich gezeigt, daß sogar bei Barberio, dessen Schwächen bekannt sind, auch nur 
von 41 Juden und (soviel wir sehen) nur einmal die Rede ist; Compendio 112. In 
Compendium 117 (rusticus hehraeique ddictorum complices merito concremati fuere) und 
danach Vita 143 (gli autori e complici de delitti insiemt col villano condannati alle fiamme) 
gibt er keine Zahl mehr an.] 



^*'^'.> 



TM->;<.v>.^ 



•■ .■,..'fc<k'.«ii.4l 



^-/ ^ 



ütm 



XI. - Ein scbm'ierigrs Kapittt 



221 



\ Nv 



- ^^*«^X immct dtnuf 

^^^'^^^ öut öw Sinn 
,. >v. t\>r. der iV^jttU. 

>^v iMun^nsttn der 

>^«. .^ciK anJcrr, 

^^^ ^^^ ^vi^ kium 

-v.' C»*nc do Pro 
^ ^- )uri5t unJ In- 

'■- '«^i-'' l rtcil \kT^cnf- 
. ^"^ ^»^ Zd: nur die 



xi-c PrArr^' cnrschci 

^-*^ f^^-» in seinem 
\ w.Tr.- Bnesliucr Vor- 
«r-?tr iu5ce knetet; 
-"cr Zcirjünimunp. 
^vj^T-ctr , i^LfXM ert 
•^ Sict: ..Von Gio- 
vr-i ur.:e: xr.dcrem 
^,5rr:Ai rcnirteilt 
* -:"^sr. Djc tacisten 
i- Lr- r^crers, mo sie 
.,r:: i-< Böhmen und 
-.-CT ^(^^ll^^^ert*' 
— "* ^"^^rrrr- Borberio 
^: ^-tr. Dibe: hirtc 
"-— ^' 5^-^- lud*: nur 
/^«v*^ 1X2. In 
-^-T«j.-./*r^/; und 



Xodcssti^fc als Sühne, die ja für ungleich geringere Vergehen verhängt 
^irurdc. Eine mildere Strafe für die Hauptschuldigen konnte gar nicht in Be- 
tracht kommen, sie wäre als Ärgernis empfunden worden. Selbst die Aus- 
weisung der gesamten Judenschaft aus Schlesien entsprach in solchen Fällen 
der allgemeinen Auffassung "^. Die Juden galten grundsätzlich nur als ge- 
duldet; der christliche Staat hielt sich für berechtigt, jederzeit, wenn das all- 
gemeine Wohl in Frage kam, seinen jüdischen Gästen nicht bloß den Auf- 
enthalt zu kündigen, sondern ihnen auch ihr Eigentum abzunehmen ^^. 
Bei der angeblichen Teilnahme auswärtiger Judengemeinden am Breslauer 
Hostienfrevel schien die Entfernung sämtlicher Juden aus dem ganzen 
I^nde als Sicherheitsmaßnahme geboten. Im übrigen vollzogen sich die 
traurigen Ereignisse in vollkommener Ruhe, ohne die sonst üblichen wilden 
Ausbrüche der Volksleidenschaft. 

Kaplstran und das Judenproblem 

Wenn der Breslauer Judenprozeß immer wieder herhalten muß, um die 
düstersten Farben für Kapistrans Charakterbild zu liefern, so ist dies schon 
deshalb verfehlt, weil gerade diese Episode seiner gegen die Juden gerich- 
teten Tätigkeit noch sehr einer weiteren Aufklärung bedarf, bevor das 
letzte Wort darüber gesprochen werden kann*^^. Das Gesamturteil über 
ihn als Judengegner muß aus Quellen geschöpft werden, die deutlicher 
reden. 

Wie sich Kapistran im ganzen zur Judenfrage gestellt hat, sagen uns vor 
allem seine Predigten. Die franziskanischen Wanderprediger jener Zeit ge- 
nießen im allgemeinen den Ruf maßloser Judenfeindschaft. Gewiß haben 
manche aus ihnen die rechten Grenzen überschritten und mußten sich hier- 
für von geistlichen und weltlichen Obrigkeiten Zurechtweisungen gefallen 

229 Albrecht IL, des Königs Ladislaus Vater, hatte z.B. im Jahre 142 1 wegen 
eines zu Enns begangenen Hostienfrevels sämtliche Juden aus ganz Österreich 
auf ewige Zeiten verbannt. Eschenloers Kritik an der Ausweisung der Juden aus 
Schlesien, Geschichten I i3f, hat mit Humanität nichts zu tun; er erinnert nur an 
die Weissagung Christi, daß dieses Geschlecht bis zum Ende der Zeiten bestehen 
werde. 

*^ Selbst der den Juden sonst milder gesinnte Alexander von Haies lehrte so; 
vgl. FranzStud XVI 13. 231 Vgl. Exkurs 18 n. 4c. 



■ '%^^^' 



•'T'^^^ '^ " '♦ '^•^ '-'^ 



(1 

M 



222 



XI, - Certihtigkei/, nicht Htt^t 



■4- 



Vi 



s I 









lassen ■^*. Insbesondere hat man sich von Kapistrans Predigttätigkeit die 
Vorstellung gebildet, daß sie in überwiegendem Maße in einem fanatischen 
Eifern gegen Sünden und Laster, in Kampfreden gegen Ketzer, Juden und 
Türken aufging. Mit den Juden hat er sich allerdings, wenigstens in Städten 
mit größeren Judengemeinden, als Prediger eingehender befaßt. Von der 
Sitte der Zeit, eigene Judenpredigten zu halten, zu deren Besuch die Juden- 
schaft verpflichtet war, hat er in Deutschland und wohl auch in Italien oft 
Gebrauch gemacht ^^^. Die üblichen Vorstellungen aber, daß er auf der 
Kanzel die Leidenschaften des christlichen Volkes gegen die Juden aufge- 
peitscht hätte, treffen nicht zu. Es finden sich ja einzelne Stellen, die in die- 
sem Sinne gedeutet werden könnten, wie die Behauptung, die Juden hielten 
sich auf Grund des Talmuds für berechtigt, sämtliche Christen zu ermorden, 
nur wegen ihrer geringen Zahl wagten sie dies nicht öffentlich zu sagen *^*. 
Wo er sich aber im Zusammenhang mit den Juden beschäftigt, sind es ein- 
fach Bekehrungspredigten, was er vorträgt. Schmerz und Entrüstung über 
die Hartnäckigkeit dieses Volkes sprechen ja oft aus seinen Worten; ver- 



i 



* 



I* 



1: 



232 Vgl. Hefele 51 ff. Nikolaus V. warnte in einer Bulle vom 5. November 1447 
unter Androhung der Exkommunikation, gegen die Juden Blutbeschuldigungen 
zu erheben, und untersagte gleichzeitig jede Art aufreizender Predigten gegen die 
Juden. Herzog Heinrich von Bayern-Landshut verwies 1449 den Prediger Feucht- 
wanger wegen seiner Judenpredigten aus dem Lande; R. Straus, Die Judenpolitik 
Her:(og Friedrichs des Reichen von Landshut ^ in Zeitschrift für Geschichte der Juden in 
Deutschland i (1929) 96ff. 

233 Das Basler Konzil schärfte die Zwangspredigten für die Juden neu ein. 
Schulte, Das katholische Kirchenrecht II, Gießen 1856, 464 bemerkt dazu: „In diesen 
Vorschriften ... liegt kein Zwang, auch kein indirekter, zur Religionsänderung, 
sondern nur vom kirchlichen Standpunkt aus die Erfüllung der Pflicht, denselben 
auch wider ihren Willen die Möglichkeit zu bieten, das Christentum kennenzu- 
lernen. Freilich, unsere Zeit wird das als einen Eingriff in die Freiheit des Indivi- 
duums ansehen ; aber jene Zeit, aus der diese Vorschriften sind, und jene Verhält- 
nisse waren nicht die unseren. Übrigens fragt es sich, ob jene Verordnungen denn 
weniger für sich haben (natürlich vorausgesetzt das Durchdrungen sein vom 
Christentum) als die Zwangspflicht, die Schule zu besuchen, auch wenn die Eltern 
oder Kinder nicht wollen ?" 

234 Z.B. in den Wiener Predigten; München Cod. lat. 16191 f. 222V. Unter 
Hinweis auf alttestamentliche Stellen, die zum Kampfe gegen heidnische Stämme 
auffordern, bemerkt er : Propter quod verhum adhuc hodiefudei taceni propter timorem ; 
tarnen in corde^ si hodie possent^ putant^ quod ohligarentur nos omnes interficere ex precepto. 



A7. - Ktin modemer Antisemititmus 



"5 



IS 



Prcdigttäügkcit die 
|c in einem fanatischen 
cn Ketzer. Juden und 
wenigstens in Städten 
ndcr befaßt. Von der 
ren Besuch die Juden- 
>hl auch in Julien oft 
aber, daß er auf der 
Rcn die Juden aufgc- 
ne Stellen, die in die- 
ng, die Juden hielten 
Christen zu ermorden 
öffentlich zu sagen *3«. 
:schäftigt, sind es ein- 
und Entrüstung über 
seinen Worten; ver- 



-^om 5- November 1447 

1 Blutbeschuldigungen 
er Predigten gegen die 
9 den Prediger Feucht- 
Straus, Die Judenpolitik 
Geschichte der Juden in 



ir die Juden neu ein. 

nerkt dazu : „In diesen 

ur Religionsänderung, 

; der Pflicht, denselben 

hristentum kennenzu- 

lie Freiheit des Indivi- 

ind, und jene Verhält- 

je Verordnungen denn 

jiirchdrungensein vom 

|| auch wenn die Eltern 

16191 f. 222V. Unter 
m heidnische Stämme 
tacent propter timorem ; 
s interficere ex precepto. 



ächtlich oder wegwerfend geht er aber nicht mit ihnen um; er nimmt sie 
ernst, „unsere Freunde**, wie er sie oft anredet. 

Rassenmäßiger Judenhaß ist ihm wie wohl dem Mittelalter überhaupt 
fremd geblieben '^^. Die Judenfrage ist für ihn eine rein religiöse. Sobald 
der Jude an Christus glaubt und sich taufen läßt, gibt es keinen Unterschied 
mehr zwischen Christ und Jud. Ja er beteuert auf der Kanzel, die Juden, 
wenn sie Gottes Wort hören, lieben zu wollen wie die nächsten Verwand- 
ten *^®. Trotz seines stürmischen Bekehrungseifers bleibt er sich aber be- 
wußt, daß sich der Glaube nicht erzwingen lasse. Als obersten Grundsatz für 
die Behandlung der Juden verkündet er: „die Juden dürfen (zum Glauben) 
nicht genötigt werden, sondern sind mit Wohlwollen zu ermuntern. Jedoch 
müssen die Dekrete der Väter beobachtet werden *^'.** Mit der Bekehrung 
des Juden zur Kirche ist ihm die Judenfrage restlos gelöst. Für die im Un- 
glauben Verharrenden gibt es aber nur eine Lösung, die Dekrete der Väter, 
das heißt, ihre möglichste Absonderung von der christlichen Gesellschaft 
im Sinne der Judengesetze. Daher sein unablässiger Kampf gegen Juden- 
privilegien, die allmählich jene Schutzmaßnahmen außer Kraft zu setzen 
drohten. 

Wenn er als Vorkämpfer gegen das Judentum über den Durchschnitt 
seiner Zeit irgendwie hinausgegangen ist, dann war es sein zähes Bemühen 
und Drängen, die geistlichen und weltlichen Gewalten zur strengen Durch- 
führung der Judengesetze und zur Abschaffung der entgegenstehenden Pri- 
vilegien zu bewegen. Vereinzelt steht er übrigens auch darin keineswegs in 
seiner Zeit da. Es lag im reformerischen Zug seines Zeitalters, die vielfach 
eingerissene W illkür und Laxheit in der Handhabung der noch immer zu 
Recht bestehenden Judengesetze zu beheben. So hat vor allem das Basler 

2^ Vgl. oben Anm. 27-30. 

23« Tantum facerem amore carnali pro parentihus meiSy quantum pro iudeis ; Cod. 
Maria-Saal 255V. 

^' Vgl. München Cod. lat. 13571 (Nürnberger Predigten) f. 38r: De Judeis^ 
quid est de Jure communi, Judei non sunt cogendi, sed cum benevolentia animandi. Sunt tarnen 
servanda decreta sanctorum patrum. Es folgen in 1 2 Punkten die Bestimmungen der 
Judengesetze. Ähnlich bei Cessi 6off: Quamvis ad fidem suscipiendam judei cogendi 
minime decernantur^ sed potius henignitate^ racione et exemplis bonis . . . servanda sunt 
tarnen etc. Es folgen in 21 Punkten wieder die Judengesetze. Der angeführte 
Grundsatz geht auf ein Wort Papst Gregors des Großen zurück, das im 
Decretum Gratiani Aufnahme fand. Vgl. FranzStud XVI 9. 



«sjMJ^fc^ 



i.'-^S-:' 



'^^'^y^^.: 



114 



XI, - SchitdliclhFHidiich 



m 



!} 




Konzil diesen Bezirk des kanonischen Rechtes sehr nachdrücklich wieder in 
Erinnerung gerufen. Die Maßnahmen des Kardinals Cusa zur strengen 
Durchführung der Judengesetze wurden in einzelnen Fällen von Rom aus 
gemildert •^®. 

Immerhin hat Kapistran eine nicht gewöhnliche Rührigkeit und Tatkraft 
entfaltet, die Judcnschaften in die ihnen von den Gesetzen gezogenen 
Schranken zurückzuweisen. Zunächst lag das ja in seinem Temperament. 
Die Juden waren durchaus nicht die einzigen Leidtragenden, die das kräf- 
tige Zugreifen dieses Tatmenschen zu fühlen bekamen. Auch seine eigenen 
Mitbrüder konnten davon erzählen, und nicht einmal vor dem päpstlichen 
Throne verstummte sein freimütiges Wort. Man kann auch nicht sagen, daß 
nur juristische Pedanterie hier im Spiele war oder eine übermäßige Ängst- 
lichkeit vor den gefährlichen Folgen eines allzu freien Verkehres der Chri- 
sten mit Juden. Dieser letzte Gesichtspunkt lag ja gewiß der ganzen Juden- 
gesetzgebung mit zugrunde und auch Kapistran betonte ihn gelegentlich, 
ja er ist in diesem Punkte strengerer Auffassung als Thomas von Aquin ^^. 

Werden aber alle seine Äußerungen zur Judenfrage zusammengenom- 
men, dann wird man eher zum Urteil gelangen, daß seine stark betonte 
Judenfeindschaft, wenn wir schon diesen Ausdruck gebrauchen wollen, in 
der ganzen Eigenart seiner Religiosität ihre tiefsten Wurzeln hatte. Ihn be- 
herrscht völlig der christliche Königs- und Reichsgedanke. Christus ist der 
König, seine Kirche das Gottesreich, die Juden - die Abkömmlinge des 
verfluchten Geschlechtes der Königsmörder. Den Christushaß haben sie 
alle von ihren Vätern geerbt und lassen ihm freien Lauf, wo immer sie es 
ungestraft tun können; dies war seine Überzeugung; „und deshalb dürfen 
wir gegen sie Verdacht hegen ; sie sind nun einmal unsere Feinde, wie öffent- 
lich bekannt ist; sie haben unseren Herrn Jesum Christum gekreuzigt **^". 

238 Vgl. Archiv für katholisches Kirchenrecht 53 (1885) 211, 21 yf. 

23» In einem juridischen Gutachten über die Frage der Erlaubtheit des Verkehrs 
zwischen Christen und Juden schränkt Kapistran die Meinung des hl. Thomas, 
soweit keine Gefahr für den Glauben bestehe, sei ein solcher Verkehr nicht zu 
beanstanden, sehr stark ein, indem er ausführt, dies gelte nur für die ganz Voll- 
kommenen; Capestrano Cod. VII f. 9V. 

^^ Wien Nat.-Bibl. Cod. 3704 f. i68v. Seine höchst pessimistische Auffassung 
der jüdischen Seele tritt hervor in seiner Stellung zu der von den Theologen oft 




iachdrücklich wieder in 
als Cusa zur strengen 
|n Fällen von Rom aus 

ührißkcit und Tatkraft 
I Gesetzen gezogenen 

seinem Temperament. 

agenden, die das kräf- 
tn. Auch seine eigenen 

1 vor dem päpstlichen 

I auch nicht sagen, daß 
he übermäßige Ängst- 
h Vcrke^es der Chri- 
jviß der ganzen Juden- 
bnte ihn gelegentlich, 

homas von Aquin ^^, 

Ige zusammengenom- 
ß seine stark betonte 
gebrauchen wollen, in 
/urzeln hatte. Ihn be- 
anke. Christus ist der 
ie Abkömmlinge des 
hristushaß haben sie 
|auf, wo immer sie es 
„und deshalb dürfen 
re Feinde, wie öffent- 
tum gekreuzigt **o"^ 



llaubthcit des Verkehrs 

nung des hl. Thomas, 

|hcr Verkehr nicht zu 

lur für die ganz Voll- 

rmistische Auffassung 
bn den Theologen oft 



A7. - Tbtologiicbe hrwägfmgtn 



"5 



Daß diesem Volke in den christlichen Ländern Aufenthalt und Duldung ge- 
währt werden muß, daran trug er schwer, wenn er sich auch, schon aus 
theologischen Erwägungen, damit abfand •*^. Daß aber Juden über Kinder 
des Reiches irgendwie herrschen sollten, und dies wurde unvermeidlich, 
sobald die gesellschaftlichen Schranken zwischen Juden und Christen fielen, 
gegen diese Zumutung bäumte sich sein hoher Christenstolz mächtig auf. 
Christen dürfen den Juden in keiner Weise dienstbar werden ■**. 

Einmal wurde er von einem Rechtsgelehrten um ein Gutachten ange- 
gangen über die Streitfrage, ob Christen die von den Juden aus rituellen 
Gründen verschmähten Fleischteile geschlachteter Tiere kaufen und essen 
dürften. Der Fragesteller war geneigt, zu bejahen. Kapistran sagte ganz ent- 
schieden nein. Was er zur Begründung vorbringt, enthüllt vielleicht am 
deutlichsten seine letzten Gedanken in der Judenfrage **3. Er fürchtet, die 
Christen möchten in den Augen der Juden minderwertig erscheinen, wenn 
sie an ihren abergläubischen Gebräuchen teilnehmen. „Wenn die Juden das 
für unrein halten, was von uns berührt worden ist, weshalb sie ja die von 
Christen geschlachteten Tiere nicht kaufen und essen wollen, warum sollten 
nicht auch die Christen es für unwürdig halten, die von den schmutzigen 
und ruchlosen Händen der ungläubigen, perfiden Juden weggelegten Stücke 
zu verspeisen ? Sie mögen sich selbst ein Tier kaufen und davon essen, was 



erörterten Frage, ob der jüdische oder der heidnische Unglaube verwerflicher sei. 
Während z.B. Alexander Haies die Gleichstellung der Juden mit den Heiden 
bekämpft (vgl. FranzStud XVI 9), lehrt Kapistran im Gegenteil, die Juden seien 
noch viel schlechter als die Heiden ; wegen ihres Verbrechens an Christus sollen 
die Juden nicht nur den Christen, sondern auch den Heiden und Sarazenen unter- 
tänig sein; Cod. Paris 9608 f. 81. In einer Wiener Predigt sagt er mit Berufung auf 
das Wort Christi von der Bußfertigkeit der Niniviten : Pejores sunt bodie judei 
nolentes credere veritatem^ quam gtntihs ; Cod. Maria-Saal f. i54r. Im Traktat De con- 
scientia serenanda verweist er auf eine Glosse: Judei sunt difficiliores ad convertendum 
et faciliores ad suhvertendum sc, fideleSy quam sunt gentiles^ quia judei legem babent et 
prophetas ; Wien Nationalbibl. Cod. 5704 f. i68v. 

^1 Vgl. Varese 499, 32. 

*42 Nota dejudeis, quod nullo modo licet Cbristianis eis servire^ presertim in temporibus 

festivitatum judeorum ; Bamberger Predigt, München Cod. lat. 18626 f. i85r. In einer 

Wiener Predigt sieht er in Esau die Juden, in Jakob die christlich gewordenen 

Heiden vorgebildet ; erstere sind diesen unterworfen : sie populus Judaicus servit 

populo gentiliy /. e, nobis ; München Cod. lat. löijif. 282r. ^^ Cessi 56fr. 



y^'Air 



#• 



226 



XL - Prakiiubt Brjabrmgen 




\\\ 



Iti 



ii> 



\ 



ihnen beliebt, das ist ihre Sache, damit jene keinen Anlaß finden, von unse- 
rem makellosen Glauben verächtlich zu denken und sich für besser 2u 
halten,** Nicht einmal den Wein sollen Christen von Juden nehmen. „Es ist 
unter unserer Würde, den Schmutz ihrer Hände und Füße, womit sie den 
Wein keltern, zu genießen, als ob wir ihre Lohnsklavcn wären. Es sei ferne 
von uns, unserem Ruhme eine solche Schmach zuzufügen. In vielen Städten 
wird es daher so gehalten, daß sich die Juden Tiere kaufen und damit an- 
fangen, was sie wollen, ebenso Weintrauben zu ihrem alleinigen Gebrauch, 
damit sie nicht etwa auch jenen Wein mit ihren unheiligen Füßen keltern, 
dessen sich unsere Priester bei ihren wahrhaften und heiligsten Opfern be- 
dienen. Vom Fleisch aber mögen sie nach ihrer Sitte Opfer bringen oder 
auch ihre Jagdhunde damit füttern, daß sie ihnen Wachtebi und Fasanen 
fangen, die sie bei ihren delikaten Gastmählern verspeisen.** Der Frage- 
steller möge also zusehen, daß er nicht sein Gewissen verletze und „unser 
Herr Jesus Christus nicht gekränkt werde durch den Verkehr seiner treu- 
losen Feinde mit den Gläubigen ^«a/« 

243 t [Bei dei- Beurteilung müssen neben den theologischen auch die histori- 
schen Gesichtspunkte gebührend in Rechnung gestellt werden, besonders der 
psychologische Effekt persönlicher Erfahrungen Kapistrans. Das gilt auch für die 
ganze Wanderpredigt des 15. Jahrhunderts. In der Zeit des frühen Kapitalismus, 
in der die Prediger scharf gegen den Wucher vorgehen und das Zinsnehmen noch 
schlechthin ablehnen, waren es ja nicht selten jüdische Geldgeber, die teilweise 
bis zu 60% und mehr Zinsen nahmen (vgl. u. a. AFH 49, 1956, 129 f.), so daß 
Christen sich einfach nicht mehr aus der vielgestaltigen Schuld knechtschaft zu 
befreien wußten, ja bisweilen ganze städtische Haushalte in Unordnung und Auf- 
lösung gerieten. Die Friedensstifter zwischen den Parteien stießen ja fast regel- 
mäßig auf die gleiche Ursache. Kapistran sah auch sonst, später vor allem im 
Gefolge des Untergangs von Konstantinopel, die handelnden Juden sehr un- 
rühmlich am Werke. Es hat eher den Anschein, als seien die Wanderprediger 
eilig und etwas a priori in die Verteidigungsstellung gesetzt worden; trotz aller 
Publikationen fehlen auch heute noch in dieser Hinsicht weithin die Spczial- 
forschungen. Über A\t judaei fenerantes sprechen so manche Predigten. Und das 
doch wohl nicht aus purer Erfindung und Böswilligkeit ? Die Traktaten- und die 
CoÄ/Z/w-Literatur wäre zu sammeln; vgl. etwa Hain 2155 ff. (im Druck des Niko- 
laus von Osimo) und Stinzing, Geschichte 545. Kapistran verficht als Jurist noch 
das Schiedlich-Friedlich der bestehenden Gesetze als die beste Lösung des 
Problems, aber schon die Generation der Schüler sucht die Frage des Mutuums 
und der Zinsen auch theoretisch zu lösen und gründet die Leihbanken der Montes 
pietatis; vgl. Holzapfel, Ghinato u. a.]. 



t 







XI. - Einfluß dts Rtssentimmts 



*^7 



ilaß finden, von unsc- 
|d sich für besser 2u 
idcn nehmen. ,,Es ist 
Füße, womit sie den 
:n wären. Es sei ferne 
:en. In vielen Städten 
:aufen und damit an- 
alleinigen Gebrauch, 
[iligen Füßen keltern, 
iciligsten Opfern be- 
Opfer bringen oder 
[achteln und Fasanen 
speisen." Der Frage- 
verletze und „unser 
Verkehr seiner treu- 



|chcn auch die histori- 

Trdcn, besonders der 
js. Das gilt auch für die 
|s frühen Kapitalismus, 

das Zinsnehmen noch 
|eldgeber, die teilweise 

>, 1956, i29f.), so daß 
|Schuldknechtschaft zu 

Unordnung und Auf- 
stießen ja fast regel- 
:, später vor allem im 
jlnden Juden sehr un- 
dic Wanderprediger 
tzt worden; trotz aller 
|t weithin die Spczial- 

ic Predigten. Und das 

>ic Traktaten- und die 
[. (im Druck des Niko- 
xrficht als Jurist noch 
lic beste Lösung des 

e Frage des Mutuums 
rihbanken der Montes 



Jeden geschäftlichen und gesellschaftlichen Verkehr zwischen Christen 
und Juden durch buchstäbliche Handhabung der Judengesetze zu unter- 
binden und die entgegenstehenden Privilegien wieder rückgängig zu ma- 
chen, war der Kerngedanke seiner Judenpolitik. 

Eine andere Frage ist, wie weit sie ihm geglückt ist. Daß er den Juden 
vieler Länder die tiefsten Wunden geschlagen, wie die jüdische Geschichts- 
schreibung behauptet ***, bedürfte noch sehr des Nachweises im einzelnen. 
In Italien gelang es ihm ja, umfassende Widerrufsedikte der Judenprivile- 
gien durchzusetzen. Aber ihre Ausführung stieß auf Hindernisse, und fak- 
tisch sind sie wohl bald wieder außer Kraft getreten. Diesseits der Alpen 
fehlte es ebensowenig an Mißerfolgen in dieser Hinsicht. Unter den ge- 
krönten Häuptern erreichte er bei den zwei notorischen Judenfreunden 
Kaiser Friedrich III. und König Kasimir IV. von Polen so gut wie gar 
nichts, so sehr ihn diese Fürsten sonst schätzten. 

So manche strengen Maßnahmen gegen die Juden verschiedener Länder 
sind ferner willkürlich mit seinem Namen in Verbindung gebracht wor- 
den •*^. Das öffentliche Gewissen aber im ganzen genommen wird hinsicht- 
lich der Judengesetze zweifellos von diesem wortgewaltigen Manne wach- 
gerüttelt worden sein. Ein schärferer Kurs gegen die Juden wird sicher in 
vielen Ländern die Folge seines Auftretens gewesen sein. Das lehrt schon 
die Tatsache, daß die Judengemeinden ihn überall fürchteten, mancherorts 
ihm sogar Geschenke anboten, die er freilich lächelnd ablehnte ^*®. Ihn 
deshalb als gehässigen Judenverfolger zu brandmarken, hieße den zeit- 
geschichtlichen Hintergrund der Judengesetzgebung verkennen. Der Kampf 
für und wider die Judenprivilegien, wie er sich damals abspielte, darf doch 
nicht aufgefaßt werden als ein Kampf der Finsternis mittelalterlicher In- 
toleranz mit der aufziehenden Morgenröte edlerer Menschlichkeit. Es hat 
sich doch um ganz andere Dinge gehandelt. Nicht Regungen menschlichen 
Mitleids, sondern sehr selbstsüchtigen Berechnungen verdankten im all- 
gemeinen die Judenprivilegien ihren Ursprung. Die Judenschaften mußten 
diese Freiheiten regelmäßig sehr teuer bezahlen, und Kaiser Friedrich IIL, 
der große Judenfreund jener Tage, konnte gegen seine jüdischen Kammer- 
knechte sehr ungemütlich werden, wenn das Geld in Frage kam 2^^. 

*** Graetz VIII 192. 245 Vgl. Exkurs 18 n. 5. ^4« Varese 499, 54. 

**' Das wohlwollende Verhalten des Kaisers gegen die Juden kann nicht mit 

seiner „Vorurteilslosigkeit" und seinem „tiefen Gefühl für Gerechtigkeit und 



' I 



2Z8 



XL - Fä/ttbe Vtraltgemtinerwig 



I» ' 






I »■ ■ 




Bei all dem bleibt aber doch die Möglichkeit bestehen, daß Kapistran in 
dem einen oder anderen Falle in seinen Maßnahmen gegen die Juden das 
Opfer einer Täuschung geworden ist. Es liegt in der menschlichen Irrtums- 
fähigkeit, daß zuzeiten Wahnideen ganze Generationen beherrschen, von 
denen sicli dann auch beste und edelste Geister nicht loszumachen ver- 
mögen. Die Geschichte des Hexenwahns bietet hierfür eines der traurigsten 
Beispiele. Man könnte auch von dem Walten eines Judenwahnes sprechen 
in dem Sinne, daß für das Verbrechen einzelner das ganze Volk zur Verant- 
wortung gezogen und überhaupt in einer Art Verfolgungswahn selbst bos- 
haft erfundenen Anklagen allzuleicht Glauben beigemessen wurde. Daß 
auch Kapistran diese verhängnisvolle Leichtgläubigkeit mit vielen seiner 
Zeitgenossen geteilt hat, ist bei seiner schon gefühlsmäßig starken Ab- 
neigung gegen das Judentum nicht so unwahrscheinlich. Nur darf man 
daraus keine ungünstigen Schlüsse auf seine Sittlichkeit ableiten. 

Auf keinen Fall aber geht es an, was oft genug geschieht, das Urteil über 
Kapistran in der Hauptsache auf die mehr oder weniger verbürgten Nach- 
richten von seiner Juden- und Ketzerfeindschaft aufzubauen. 



V w». 




St 



ii 



7. - Der Charakter Kapistrans 

Das Bild seines Wesens muß aus den gesamten Quellen geschöpft werden. 
Schon die Eindrücke, die eine Reihe hervorragender Zeitgenossen aus ihrem 
persönlichen Verkehr mit Kapistran empfingen, lehren mit voller Deutlich- 
keit, daß er unmöglich jener finstere, harte Mann gewesen sein kann, als der 
er heute nicht selten geschildert wird. Enea Silvio zum Beispiel war gewiß 
kein Anhänger einer weitabgewandten, düsteren Aszese, und selbst ein so 
lebenslustiger Fürst wie der HohenzoUer Albrecht Achilles von Branden- 
burg fand an Kapistran so großes Gefallen, daß er ihm sein volles Vertrauen 
schenkte. Ein ungenannter deutscher Zeitgenosse erklärt sogar, den Um- 
gang mit Kapistran ziehe er allen Freuden der Welt vor **®. 



Humanität" erklärt werden; Scherer 491. Vgl. z.B. sein Vorgehen gegen die 
Juden in Regensburg, Augsburg, Erfurt; Wiener 85, 203, 247. Treffender bemerkt 
Straus 116, daß Friedrichs III. Wirken für die Juden auf einzelne Fälle beschränkt 
blieb, und er „an dem Problem als solchem vorüberging". Noch schärfer Grau 94, 
108 : „(Friedrich III.) schützte die Juden nicht um ihretwillen, sondern seinetwegen" 






I 



■^■■''m- 



-^^."^^c. 



..:.:f\' 



.5 ■ V::.' 



.«».'M : ^ui— •'•. - 



& COLüMBüS 



■T- ■ ' ..mm * 



<•■ 




i' A--' 



*» ' 



ieifj 



H)^ r: 



I 



I 



I 



/k 



3* r' 




Blu k in die Zeit 



VWe 3iM.U<. ^k 2-3 0:?7<9 



Rolf Simon: 

Über die jüdische Abstammung des Christoph Kolumbus 



Auf der ganzen westlichen lialbkugeK von der kanadisch mi Ciren/c 
bis nach Feucrland, begeht man ailjährhch am 12. Okiober, also 
nicht bloß in diesem Jubiläumsjahr der USA, einen wahrhaft kon- 
tinentalen Feiertag: den ,,Columbus Day"oder- in Lateinamenk.i 
- den ,,Dia de la Raza" (Tag der Rasse) zu Ehren des großen I.ni- 
deckers. Noch immer gilt Christoph Kolumbus als der erste Furo, 
piier. der seinen Fuß auf amerikanischen Boden setzte, obwohl man 
ziemlich sicher ist, daß es der Wikinger Leif Eirickson war. Vor wc 
nigen Jahren wurde durch eine Proklamation des damaligen Priisi« 
denten Nixon der 9. Oktober als Erinnerungslag für den nt)ruegi 
sehen Seefahrer festgesetzt, der bereits auch eine amerikanische 
Briefmarke ziert. In der überreichen Kolumbus-Literatur, die nur 
noch mit der über Napoleon zu vergleichen ist, wurde das Leben 
des Kolumbus von allen Seiten durchleuchtet, ohne daß man genau 
über seine Jugendjahre und seine Abstammung Auskunft ueKn 
konnte. Erst die neuere Forschung befaßt sich mit der Hypothese 
seiner mutmaßlichen jüdischen Herkunft. Die Aimahmen über- 
schneiden sich, aber immer mehr gewinnt die Überzeugung Raum, 
daß Cristobal Colon, so wie sein spanischer Name lautete, ein ge- 
taufter Jude war und als solcher mitten im schrecklichen Gesclie- 
hen seiner Zeit - Inquisition und Vertreibung der Juden aus Spa- 
nien - ein gewagtes und nervenaufreibendes Doppelspiel zu beste- 
hen hatte. Gewiß, seinen großen Wunschiraum ..Indien" jenseits 
der bis dahin bekannten Meeresgrenze bei den Kanarischen Inseln 
zu erreichen, konnte er verwirklichen, abei er dürfte einen holuii 
Preis dafür an Verstellung und Heuchelei, an Demütigungen. 
Kränkungen und Enttäuschungen, an Geheimnistuerei und Inni- 
gen bezahlt haben. Die langen Jahre des Wartens, des Antich.uii 
brierens. der Vorbereitungen, bis er endlich die ,,Capitulaeiones 
die Vertrage mit dem spanischen Herrscheipaar Ferdinanil uin! 
Elisabeth in der Hand halte, haben sicherlich ein Höchstmaß an 
seelischen Anstrengungen eingeschlossen. Sie wären vielleicht mit 
den Bemühungen eines ,,Nichtaners" zu vergleichen, von der 



564 



COLUMßüS 



höchsten Autorität des Dritten Reiches mit dem wichtigsten 
Staatsauftrag bedacht zu werden. Colon war für sich und alle Zeit- 
genossen - die Chroniken beweisen es - eine ,, Insel". Und dieser 
Begriff von der Insel im geographischen und metaphysischen Sinn 
bildet das Thema des Buches ,,La isla y Colon" (Die Insel und Ko- 
lumbus) des argentinischen Schriftstellers Rafael Pineda ^ a'i»v, 
(Jas in den fünfziger Jahren in dem Verlag Emeee (Buenos Aires) 
erschien, aber nicht die internationale Aufmerksamkeit erregte, 
die es verdiente. In ihrer Logik bezwingend sind seine Beweise für 
die jüdische Abstammung des Großadmirals, die von vielen ande- 
ren alten und neuen Historikern aus durchsichtigen Gründen nicht 
fur Kenntnis genommen wurde. Von damals sechs Millionen Spa- 
niern waren etwa eine Million Juden und eine weitere Million dürf- 
ten infolge der ,, guten Zeiten" von Inquisition und Taulgesetzen 
Mischlinge bis zum vierten Grad gewesen sein. Weiterhin waren die 
Intelligenzberufe, zu denen auch die Seefahrer und Kartographen 
gehörten, stark mit Juden durchsetzt und nachgewiesenermaßen 
Itanden die berühmten nautischen Schulen von Katalonien, Mal- 
lorca und Sagres (Portugal) unter jüdischer Leitung; gerade zu die- 
sen hatte Kolumbus besonderen Zutritt. Es ist wenig wahischein- 
lich, daß er als ,, fanatischer Katholik", wie er gelegentlich geschil- 
dert wird, das kartographische Geheimmaterial der Akademie von 
Sagres hätte einsehen und verwerten können. Er selber behauptet, 
in Genua als Sohn eines Wollwäschers geboren zu sein. Heule noch 
sieht man in jener Hafenstadt sein ,, Geburtshaus", und eine große 
Dokumentensammlung, veröffentlicht vor Jahrzehnten von der 
italienischen Regierung, stützt sich auf diese Aussage. Aber dage- 
gen spricht, daß Kolumbus nie die italienische Sprache beherrschte, 
niemals etwas für sc ine ,, Vaterstadt "tat und selbst zu Zeiten seines 
großen Ruhmes nie von Genua reklamiert wurde, obgleich Genua 
zwei Konsuln am spanischen Hof hatte. Mehr noch: man weiß, daß 
Kolumbus in jungen Jahren als Korsar im Dienste des Königs 
Renntus von Anjou und des französischen Admirals Casenove- 
Collun bei Kap San Vicente gegen genuesische Galeeren kämpH^.- 
Außerdem sind Briefe von ihm an Genueser Behörden, an dortige 
Bürger und an seinen Bruder Bartolome erhalten, in denen er Spa- 
nisch schreibt! 



565 



¥i 



N' 



i 



Blick in die Zeit 

Die Behauptung von Rafael Pineda Janez lautet daher, daß er cinrr 
spanisch-jüdischen Familie entstamme, die Ende des 14. oder /u 
Beginn des 1 5. Jahrhunderts, nach Genua auswanderte, dort siiin. 
dig im Ghetto lebte und die spanische Sprache beibehielt. Hieraus 
erklärt es sich auch, daß er, als er nach jahrelangem Aufenthalt in 
Lissabon nach Spanien ging, dort durch sein etwas altertumlicho 
Spanisch auffiel. Seine Ehe mit der Portugiesin Felipa Monis de Pc- 
restrello, deren beide Tanten die Mätressen des Bischofs von I.iv 
sabon, Pedro de Noronha, waren, machte ihn zu einem entfernten 
Verwandten des judenfreundlichen portugiesischen Königshauses, 
sagt aber nichts über seine Beziehungen zum Judentum. Dagegen 
ist, nach seiner plötzlichen Abreise aus Portugal, sein außercheli- 
ches Zusammenleben mit der jungen Beatriz Enriquez de Arana. 
Tochter des Landwirtes Pedro de Torquemada, der jüdischer Ab- 
stammung war, aufschlußreich. Dieser Vereinigung entstammte 
Kolumbus' Sohn Fernando, der spätere Chronist der Familie. Und 
in einer Testamentserklärung bestimmte der Entdecker, gewisse 
Beträge an zwei Personen in Lissabon auszuzahlen, eine von ihnen 
bezeichnet als ,,der Jude am Eingang zum Judenviertel". 
Wir können es uns ersparen, auf die Zeit einzugehen, die zwischen 
der Ankuft des Kolumbus in Spanien, seinem Aufenthalt im Klo- 
ster La Rabida und seiner privaten Unterredung mit der Königin 
Elisabeth liegt, einer Sternstunde der Menschheit im Stefan Zw cig- 
sehen Sinn. Nur Vermutungen lassen sich über seine Helfer und 
Mittelsmänner anstellen, die ihm den Weg bis zu der entscheiden- 
den Aussprache unter vier Augen ebneten. In diesem Zusammen- 
hang steht einwandfrei fest, daß ihm viele getaufte Juden, die 
Schlüsselpositionen am Hofe und in der Verwaltung einnahmen 
und von denen einige sogar scharfe Antisemiten waren, tatkräftige 
Unterstützung zuteil werden ließen. Nur eine begnadete Phantasie 
kann sich vorstellen, wie in dieser Atmosphäre von Gefahr und 
Verfolgung, von Heuchelei und Gegenintrige, von Ehrgeiz und 
Glaubenseifer auf beiden Seiten, von Unternehmungsgeist und Bü- 
rokratie der Mann Kolumbus allein seinen Wunschtraum zu ver- 
wirklichen sucht, immer beobachtet und bespitzelt von den Augen 
und Ohren des „Santo Oficio'\ der Inquisitionsbehörde. Sollte es 
dann nicht möglich gewesen sein, daß in der entscheidenden Stun- 



566 



Simon, Kolumbus 

A^ alssich die Herrscherin und der Entdecker des noch Unbekann- 
ten gegenübersaßen, eine Königin, die nach einer neuen Welt und 
(leucn Schätzen verlangte, und ein Vasall, der sie ihr versprach. 
Heischen diesen beiden Menschen die standesüblichen Hem- 
inungen fielen? Daß sie nur noch Bundesgenossen, oder bes- 
lergesagt, Spießgesellen wurden, die alle Politik und allen Glauben 
|)eiseite ließen? Wäre es unwahrscheinlich, daß im verschw iegenen 
Ocmach der mächtigsten Frau ihrer Zeit im ureigensten Interesse 
beschlossen wird, Unklarheit zu lassen im Spiele der ganz persönli- 
chen Wünsche und Begierden und die sonst übliche Staatsräson 
beiseite zu schieben? Einige mündliche Befehle der Königin, ein 
paar Worte für den Beichtvater- und das Rätsel Kolumbus bleibt 
fördie Zukunft ohne Lösung. Auf das Talent königlicher Beamten, 
Archivare und Chronisten, Wahrheiten zu verschleiern, konnte 
tnan sich immer verlassen. 

Kehren wir zu den Tatsachen zurück. Der 31. März des Jahres 1492 
ilt ein Schicksalstag: das königliche Dekret über die Vertreibung 
der Juden erscheint, das mit einem Federstrich ein sieben Jahrhun- 
derte währendes Zusammenleben beendete. Wohl nur wir Heuti- 
gen, in diesen Jahren des 20. Jahrhunderts, können den ganzen 
Umfang dieser Massentragödie und soziologischen Umwandlung 
verstehen. Ausgenommen von der Verfolgung sind nur diejenigen, 
die sich taufen lassen - die Antwort auf diese Maßnahme w ird die 
Massenflucht der spanischen Juden, die damit jegliches Recht und 
jeden Besitz verlieren. Am 4. Januar des gleichen Jahres hatte das 
Königspaar die Reise des Kolumbus autorisiert und am 17. April 
wurden die ,,Capitulaciones'* unterzeichnet und zwar, Ironie des 
Schicksals, von dem gleichen Juan de Coloma, der auch das Ver- 
treibungsgesetz signierte. Welche Beziehungen bestehen zwischen 
diesen beiden Dokumenten? Kann es nicht möglich gewesen sein, 
daß eine Gedankenkombination plötzlich und mit dramatischer 
Wucht Gestalt annahm, nämlich: Vertreibung eines ßevölkerungs- 
teils und gleichzeitiges öffnen des Tores zu einer neuen Weh, um 
die Vertriebenen aufzunehmen? Könnte ein Jahrhundert jüdischer 
Vorausahnung kommenden Unheils in dem getauften Juden Chri- 
stobal Colon und der habgierig-fanatischen Königin Isabel Werk- 
zeuge göttlichen Willens gefunden haben? 



567 



.•>*-/ 



TH,.^.^ 






n 



> ■ 



i 



i 

n 



ü 



r •' 
11 



i'i; 



Blick in die Zeit 

Im Hafen von Palos liegen des Kolumbus drei Schiffe, die ..Sani« 
Maria'\ die „ Nina" und die „Pinta", zur Ausfahrt bereit vor Ankci 
Aber weit entfernt von den allegorischen Darstellungen eines uc. 
segneten Auslaufens ist die Wirklichkeit. Wie in vielen anderen 
spanischen Häfen stöhnen auch in Palos tausende von jüdischen 
Flüchtlingen, die nach rettenden Schiffen Ausschau halten. D^f 
viermonatige Termin ist abgelaufen und sie verdanken ihre Gn«« 
denfrist nur noch den wenigen Tagen, die ihnen Torquemadas der 
Großmeister der Inquisition, zugebilligt hat. Was tut in diesen iru« 
gischen Stunden Kolumbus? Man weiß aus Dokumenten, dali ein 
Teil seiner Besatzung von insgesamt 120 Mann aus Juden oder 
Mischlingen bestand und daß er, am letzten Tage und in der letzten 
Nacht, noch einige weitere Flüchtlinge mit an Bord nahm, die nie« 
mals in den Schiffslisten verzeichnet wurden. Weit wichtiger ah 
dieser Umstand ist jedoch eine andere Tatsache: als er am Morgen 
des 3. August die Segel hissen läßt, hat er keinen einzigen katholi- 
schen Geistlichen an Bord! Stärker als alle anderen Argumente und 
Vermutungen, daß es sich bei Kolumbus' erster Fahrt um ein „jüdi- 
sches" oder ,, ketzerisches" Unternehmen handelt, spricht dieser 
höchst überraschende Umstand! Während es im damaligen Spa- 
nien nicht die kleinste Lebensäußerung ohne geistlichen Beistand 
gab, ein Kuttenträger an jedem Ort und zu jeder Zeit zu finden war, 
das Zeichen des Kreuzes bei jeder öffentlichen und privaten Ange- 
legenheit geschlagen wurde, brechen die Schiffe der Katholischen 
Majestäten zum größten Abenteuer auf, ohne einen Vertreter der 
Kirche, der zweiten Gewalt im Staate, an Bord zu haben! Drängt 
sich nicht beinahe zwangsweise die Vermutung auf, daß sich die 
Königin und der Entdecker über dieses wichtige Detail der Expedi- 
tion schon vorher einig wurden und daß ein Machtwort der Herr- 
scherin eine sonst fast unverständliche Ausnahme zuließ? Die Hi- 
storiker schwiegen sich über diesen Punkt aus, der für einen Beob- 
achter und Kenner der spanischen Verhältnisse und Mentalität die 
Konstruktion eines ,,echt" katholischen Kolumbus für so gut wie 
unmöglich erscheinen läßt. 

Ein weiteres Indiz für unsere Behauptungen ist die Anwesenheit 
des Übersetzers Luis de Torres, eines Mannes, der sich selber als 
getauften Juden bezeichnet und indessen Händen sich ein Brief des 



568 



u, r 



Simon, Kolumbus 

Herrscherpaares an den sagenhaften Großen Khan befand, der als 
Herrscher über die auf dem Seewege zu entdeckenden Gebiete be- 
(fichtet wurde. Hätte sich im ganzen spanischen Reich nicht ein 
Uyger katholischer Würdenträger finden lassen für den gleichen 
Zweck, der außerdem noch den ehrenvollen Auftrag hätte haben 
können, den Großen Khan im günstigen SinnQ dem Christentum 
legenüber zu beeinflussen? 

An jenem denkwürdigen 12. Oktober 1492 hat Kolumbus sein Ziel 
erreicht: er betritt den ersten Inselstrand der langersehnten neuen 
Welt. Kurz darauf läuft sein Flaggschiff, die „Santa Maria", auf, und 
dcir Entdecker beschließt, einen Teil der Mannschaft in dem eben 
errichteten Fort Navidad zurückzulassen, da die beiden anderen 
Schiffe nicht genügend Platz bieten. Man nimmt an, daß es sich um 
dreißig Männer handelte, aber die Vermutung liegt nahe, daß es 
mehr gewesen sind, eben jene, die nicht im Register verzeichnet 
waren. Rafael Pineda Yanez führt interessante Einzelheilen über 
die Herkunft der sicherlich freiwillig Zurückgebliebenen an, zu de- 
nen sich, natürlich könnte man beinahe sagen, auch Luis de Torres 
gesellte. Fast alle sind jüdischer Herkunft, denen in Spanien Kerker 
oder Zwangstaufe drohen würde und die nun beinahe durch eine 
gütige Vorsehung - wie es auch Kolumbus zum Ausdruck bringt — 
die erste dokumentarisch festgelegte Europäersiedlung auf ameri- 
kanischem Boden bilden. Daß fast alle diese Männer bald einholen- 
des Ende fanden — sie brachten sich gegenseitig um oder wurden 
von den Indianern getötet - ist in unserem Zusammenhang nicht so 
wichtig wie die Tatsache, daß einer von ihnen den Indianern ge- 
genüber die christliche Religion so verächtlich machte, daß Ko- 
lumbus ihm bei seiner Rückkehr ein .lahr später als Strafe eine sil- 
berne Madonna an einer schweren Kette um den Hals legen ließ. 
Als nun der ,, Großadmiral Kastiliens auf dem Ozean, Vizekönig 
und Gouverneur" durch seine Tat wirklichen Anspruch auf diese 
Titel hatte, gab er einen weiteren Beweis seiner wahren Einstel- 
lung. Anstatt die Freudenbotschaft in Form eines (^ffi/iollen Be- 
richts zuerst dem Herrscherpaar zuzustellen, schreibt er vorher 
zwei Privatbriefe an zwei getaufte Juden in hohen Stellungen, die 
ihm entscheidend geholfen hatten: an den Hofschreiber Luis Angel 
de Santangel, der als Enkel des bekannten Juden Azarias Jinillo 



569 






.-wj"^ 



Blick in die Zeit 

erst im Jahr 1491 von der Inquisition seine Unbedenklichkcihcr» 
klärung bekommen hatte, und an Rafal oder Gabriel Sanchc/» den 
Schatzmeister des Hofes von Aragon, der ebenfalls ein gct;»uficf 
Jude war. Dann erst setzte Kolumbus seinen Brief an das Konia, 
paar auf. Ein weiteres Detail, fast ebenso überzeugend wie dm 
Fehlen eines Bordgeistlichen und ebenfalls kaum je kommcnlicfi 
ist die Tatsache, daß, ehe Kolumbus bei seiner triumphalen Kuck« 
kehr an Land gehen konnte, längs seiner Karavelle ein RudcrbiHM 
festmachte. Diesem entstiegen einige Männer: Funktionäre der In* 
quisition. Sie verhörten die Besatzung und durchsuchten das Schiff 
um nach Spanien zurückkehrende Juden zu entdecken. Sie fanticn 
zwar niemand, aber ihr Erscheinen ist doch ein Beweis dafür, daü 
Kolumbus bei seiner Abfahrt Juden an Bord hatte und daß ande- 
rerseits die Inquisition den Herrschern zeigen wollte, daß ihr auch 
trotz Gegenorder nichts verborgen geblieben war. 
Wie dann Kolumbus' Stern durch eigene und fremde Schuld ver- 
blaßte, wie die Gegenkräfte am Werk waren und er auf seiner letz- 
ten Reise in Ketten zurückgebracht wurde, wie seine letzten Le- 
bensjahre mit Klagen und Prozessen ausgefüllt waren - all dax 
brauchen wir hier nicht aufzuzählen. Wichtig bleibt nur in diesem 
Rückblick, daß der Autor von ,,La isla y Colon" genügend Einzel- 
heiten anführte, um seine Behauptung von der jüdischen Abstam- 
mung des größten Entdeckers aller Zeiten und vom Eintreten des 
Columbus für seine verfolgten Rassegenossen zu erhärten. Sicher- 
lich kommt einmal der Tag, an dem über dieses Problem vorurteils- 
los diskutiert und die historische Wahrheit endgültig festgestellt 
werden kann. 



■ 9* V 




iKMß" 




dasneuebuchn (indieReihe 

rmitdem 
li leuchtroten 
Rahnnea Herausgegeben von 
Jürgen Manthey 



Das Programm 1976 



Schenk Johannes 

Jona 

das neue buch. Band 67 DM 8- 

Hochhuth Roll 

Tod eines Jägers 
das neue buch. Band 68 DM 8.- 

Plnter Haroid 
Niemanüsiand/MonoioQ /Die Geburtstagsleier/ 
Der Hausmeister/Heimkehf 
Fünf Theaterstücke das neue buch, Band 69 
DM12.- 

ChriSt Jan 

Asphaltgrunde 

Erzählungen das neue buch, Band 70 DM 8 - 

Piwitt Hermann Peter 
Bocchenni und andere Butgefpfiichten 
Essays das neue buch. Band 71 DM10.- 

Literaturmagazin 5 

ßas Vergehen von Huren und Sehen Aspekte 
der Kullurvernichtung Herausgegeben von 
Hermann Peter Piv^^ilt und Peter Ruhmkoff 
das neue buch, Band 72 DM 12,- 

KOCh Kenneth 
Vi elen Dank 
~ Geoichte und Spiele Deutsch von Nicolas Born. 

dasneuebuch. Band 73 DM10.- 

PynchOn Thomas 
^ Roman 

das neue buch. Band 74 ca 480 Seilen. DM 18, 

Haufs Roit 

pie Geschwindigkeit eines ein/igeri Tages 
Gedichte das neue buch. Band 75 DM 10,- 



In Vorbereitung^-^ '^ ' 



Bayer Komad 

Pas Gesamiwerk 

Herausgegeben von Gerhard Ruhm das neue 
buch, Band 76 ca. 420 Seiten, DM 16.- 
Oklober 1976 

Celine Louis-Feromand 
K anonentutter 

Mit dem Notizbuch des Kürassiers Oestouches 
das neue buch. Band 79 DM 12 - Oktober 1976 

üteraturmagazin 6 

pie Literatur und die Wissenschalten Hg von 
Nicolas Born und Hemz Scniaiitf das neue buch. 
Band 77 DM 12.- November 1976 

Sartre Jean-Paul 
Per Idiot der Familie 
Gustave Flaubett 1821 -1857. 1 Die Konstitution 
(La Constitution) Deutsch von Traugolt Konig 
das neue buch. Band 78, ca 648 Seiten, 
DM32.- November/De2emberi9 76 



m 



i-^ 



570 



/ 



» (ertificatc 
"iue. Itsaid, 
' missing in 

arthekiosk, 
sscs'* on thc 
• res, atomic 
it*s). He was 
hing out to 




vi 



T{;. 



% 



I 

'A 



Kaufman 



\rch, 1979 




V- 



HISTORY 



Christopher Columbus — A lew? 



CHARLES ALPERIN 



The claim that Christopher Columbus was 
a Jew is tar from novel. First maintained 
by a Spanish scholar in the 1890s, it was 
repeated over the years by a large number 
of reputable Spanish scholars. Also, Marius 
Andr^ in France, Charles Duf f in England, 
and Hyland C. Kirk in the United States 
reached the same conclusion. Among Jews 
ihe scholars Maurice David, Moses B. An- 
zalak, Samuel Tolkowsky, Simon Wiesen- 
ihal the noted Nazi-hunter, and the great 
British historian Cecil Roth all accepted it. 

Let me summarize the evidence. 

Eight hundred years after the Moorish 
conquestof the Iberian Peninsula, and after 
gradual reconquest by the Christians, only 
one Moorish kingdom remained among 
several Christian kingdoms by the time of 
Columbus. The population of the Christian 
kingdoms was composed of Christians and 
Moors with a strong admixture of Jews, who 
had first settled in Spain at least 1 ,400 years 
before. Jews had attained important posi- 
lions in Christian and Moorish kingdoms 
alike, and the "Golden Age'' of Jewish cul- 
ture in Spain was in progress. 

Still, there was violent feeling against 
ihem. In 1391 in Scville, anli-Semitic 
rabblerousers brought about a wholesale 
massacre and looting of the Jewish quarters 
of the city. The idea spread to and was acted 
upon in cities and towns throughout (Chris- 
tian Spain despite the active Opposition of 
the King. The total number slaughtered 
may have reached 50,000. Scores of Jews 
were forced to convert; large numbers emi- 
grated. 

Throughout the 15th Century, anti- 
Semitism — pliysical, economic, social — 
continued to plague the Jews of Christian 
Spain; many more Jews lelt the (ountry, 
many more converted. Convertcd Jews and 
converted Moors were called "Conversos" 



or "New Christians.'* 

A substantial percentage, perhaps a large 
majority, of such Jews became Christians in 
name only. Publicly good Christians, in pri- 
vate they continued to practice as Jews and 
to teach their children to practice as Jews. 
They eventuaily came to be called "Mar- 
ranos," "swine" in Spanish. Although origi- 
nally an epithet of opprobrium, the word 
"Marrano" has come to denote the large 
heroic segment of the oppressed Je ws of the 
time who did not surrender to religious op- 
pression and racial persecution. 

In 1480, King Ferdinand and Queen 
Isabella insututed the Inquisition in Spain. 
It was neither insututed against, nor did it 
act against unconverted Jews; ils victims 
were Christian converts from Judaism and 
other persons defined as heretics. It was 
finally abolished in 1834. Its devices in- 
cluded encouragement of denunciations by 
informers whose names were required to be 
kept secret, barbarous tortures of defend- 
ants and witnesses alike for extracdng in- 
formation and corroborating confessions, 
and eventuaily multiple burnings at the 
stake in the public pageant called an auto- 
da-Je held at the biggest public Square avail- 
able. Being strangled by the executioner at 
an auto-da-fe prior to his igniting the fires 
was considered an act of mercy reserved for 
those vicdms who had offered penance at 
the stake. 

The Conversos, sincere and insincere, 
who remained in Spain had to live with the 
limpieza de sangre ("purily of blood") regula- 
tions, dating from even before the Inc|uisi- 
tion, which made it impossible for anyone 
with mancha (the stain of Jewish or Moorish 
blood) to pursue a wide variety of carecrs. 

1 n 1492, a few months after the surrender 
of Granada, the last Moorish stronghold, 



35 



' » 






\\\ 






ii 



1:^ 



n: 



t I i 



, ( 



J f 



'ii 



■' 



r4i 






« ; • 



'« i 






1U 









, 


■l vjI 






i't 


Wi^ 






1:^ 


.^fl 


^ 1 •■ 



). 



li 



P'erdinand and Isabclla prepared two cru- 
cial documcnts. I he first was a decrce, 
signcd on March 31, which required all 
non-convcrted Jcws to leave Spain byjuly 
3 1 . rhe dcc ree was not announced until the 
end of April, hence they had only three 
nionüis to leave. Nevertheless, the remain- 
ing Jews — somewhcre between 1 50,000 and 
300,000 of them — managed to leave by Au- 
gust 2 (the 9th day of Ab, or Tisha b'Av, in 
thejewish talendar). 

Contemporary authors write that the 
roads to the seaports and borders were 
swarining with multitudes of people — the 
cid, the young, the sick, the lame, and chil- 
dren of all ages — most on foot, some lucky 
ones on ( arts, a few riding mules and horses. 
All along the route writes one Christian 
eyewitness, the thronicler Bernäldez, their 
footsteps were dogged by priests and others 
who, tili the very last moment, were urging 
them to submit to baptism; some in distress 
converted and stayed, but very few. The 
rabbis encouraged the weary and despair- 
ing, and, when the tolumns moved, the 
women and children sang and danced and 
playcd their tambourines to cheer the 
trowd. When they at last reached the shore, 
they wept and prayed for a miracle to 
change the decree. For hours they stared at 
the waves, but no miracle came. Once 
aboard ship they were plundered, mur- 
dered, sold to pirates, abandoned ashore, 
and refused entry by many countries. 

Jews could not take their real estate with 
them, of course, and were not permitted by 
the decree to take gold, silver, currency, or 
goods on the prohibited export list. In the 
three months allotted to them they had 
gone about begging to seil their houses and 
lands, but found no buyers. They gave, 
writes Bernäldez, a house for an ass, a vine- 
yard for a small holt of wool or linen. The 
decree had expounded on religious reasons 
for the expulsion of the Jews who would not 
convert — that consorting with Jews was im- 
dermining the faith of the Conversos. 
Nevertheless, it should be noted that on 
November 23, 1492, Ferdinand issued an 
edict that all propcrty of the Jews, including 
such as had illcgally been taken from them 
by C^hristians, be confiscated and sold for 
the royal treasury. 

The olher fateful document was the 
"Capitulations of Santa F^," signed on April 



36 



17, which resulted in Columbus*sattemptlo 
find a western route to Asia. He left on 
August 3, the day after the last of the Jews 
had departed. 

Columbus's background remains re- 
markably obscure, indeed mysterious. His 
own rare and ambiguous references to his 
past created a mystery that persists unsolved 
to this day. The celebrated Spanish histo- 
rian, Salvador de Madariaga, wrote that 
Columbus, 

.... like the squid, oozes out a cloud of ink 
round every hard Square fact of his life. The 
ink, multiplied by the industry of his histo- 
rians, has made but blacker and thicker the 
mystery which attaches to him.' 

The Spanish author Blasco Ibanez gives 
three reasons that scholars have advanced 
for Columbus's secrecy about his early 
life — some people propose his shame at his 
modest origins, others suggest an attempt to 
obscure the early period in his life when he 
undoubtedly was a pirate, still others hold 

that he was of Jewish origin. ... In this era, 
which was concurrent with the Institution of 
the Inquisition and expulsion of the Jews 
from Spain, many thousands concealed their 
religion and changed their names.* 

The year of his birth is uncertain. Most 
opihions center on Genoa in 1451, the el- 
dest son of a Domenico Colombo and 
Susanna Fontanarossa, though the evidence 
gives US sixteen possible dates between 1430 
and 1456. Furthermore, in addition to 
Genoa, at least sixteen other towns in Italy, a 
number in Spain, and several in other coun- 
tries daim him as their native son. Colum- 
bus mentions Genoa as his birthpiace in 
solely one document — his mayorazgo 
(majorat or entail), a combination of a last 
will distributing his property and a declara- 
tion establishing his hereditary dynasty and 
bequeathing his privileges. However, histo- 
rians assure us that for a Seaman to claim he 
came from Genoa at the time enhanced his 
prestige. 

Consider the following five examples of 
apparcntly inconsistent ages and early oc- 
cupations of Columbus that historians have 
been hard-pressed to reconcile: 

1 . A contemporary biographer, Colum- 
bus's son Fernando, states that Columbus 
attended the University of Pavia where he 

Midstream—March, 1979 




T? 



ment 
2. 

ment 
3. 

Gen( 

man. 

wool 

and .*- 

he w; 
4. 

wrott 

thes( 

away 

Yetb 

Spaiti 

at se^ 
5. i 

Quee I 

the sc 
1451. 

ten. 

Eai 
in the 

Jou (t' 

Jou w 
with ! 
dinan 
1476, 
pens 
Casas 
pirat( 
Coull- 
battlc 
suppc 
he wa 
In 1 
on bc 
King« 
route ' 
in 14J 
Th( 
clean 
the Sj 
enceh 
spons 
bitant 
üon u 
Coli 
covei^ 
many 
the is' 
manaj 
of the 

Histor> 



i'imbus'sattemptto 
Asia. He Jeft oa 

'j^^ iast of the Jc%«» 

'ind remains re. 
i mysterious. Hb 
> references to his 
i persists unsolvcd 
^ d Spanish hisio- 
Maga, wrote ihai 



out a cloud of ink 
f aci of his life. The 
lustry of his histo- 
l^tr and thickcr ihc 
him.' 

isco Ibanez givcs 

I s have advanced 

about his early 

his shame at hb 

kcstanatiempito 

his life when hc 

stilJ others hold 

l'n. ... In thb cra, 
|| ihe institution of 
psion of ihe Jrw» 

IsconceaJed thdr 

iiames.* 

luncertain. Most 

in 1451, the el- 

('olombo and 

i<h the evidence 

sbetween 1430 

l'n addition lo 
fownsinitaly.a 
1 inothercoun- 

|ve son. Colum- 
birth place in 

INS mayorazgo 
lation of a last 
and a declara- 

li V dynastyand 

^>wever, hislo- 

iian Co Claim he 
enhanced his 

cxamples of 

and early oc- 

|iNtorianshavc 

»her, Colum- 
«t Columbus 
via where he 

March, 1979 



studied astronomy, gcometry, and cosmog- 
raphy; the roUs of the University do not 
mention him. 

2. According to Columbus's own State- 
ment, he went to sea at the age of fourteen. 

3. Documents submitled by the city of 
Genoa, if they arc speaking of the same 
man, connect him with the family trade of 
woolweaving in 1470 and 1472 in Genoa 
and Savona, at which dates, if born in 1451, 
he was between 19 and 21 years of age. 

4. On December 21, 1492, Columbus 
wrote in his Journal thal he had "followed 
the sea for twenty-three years without being 
away from it for any time worth counting." 

[», Yet before his trip in 1492 he had been in 
Spain seeking Sponsors for his plans and not 
at sea at all for some 7 years. 

5. In 1501, he wrote to the King and 
Queen that he had at that time been sailing 
the sea for 40 years, which, if he was born in 
1451, means he was sailing from the age of 
len. 

Early on he secms to have been a corsair 
in the Service of the Frenchman, Rene d'An- 
jou (though this has been disputed). D'An- 
jou was ruler of Catalonia du ring its conflict 
with King Juan II, the father of King Fer- 
dinand, as well as an enemy of Genoa. In 
1476, in anothcr disputed incident from the 
pens of both his son Fernando and of Las 
Casas, we find him sailing with the French 
pirate-admiral Guillaume de Casenove- 
Coullon on a vessel which fought in a fiery 
battle against several ships of Columbus's 
supposedly native Genoa. If Genoese, then, 
he was certainly not a patriot. 

In 1479, Columbus settled in Lisbon, but 
on being turned down bv the Portugucse 
King on his |)r oposition to find a western sea 
route to the "Indies," he emigrated to Spain 
in 1485. 

The facts of his life now bccome much 
dearer. He made many important friends at 
the Spanish royal court. Due to their influ- 
ence he was eventually able to procure royal 
sponsorship of his plans despite the exor- 
bitant rewards he demanded if his expedi- 
tion was successful. 

Columbus captained four voyages of dis- 
covery and exploration thereafter but made 
many powerful enemies. While he was in 
the islands on his third expedition, they 
managed to sccure his removal as governor 
of the lands he had discovered. Thereafter 

History 



he made constant attempts to gain royal res- 
titution of his honors and privileges and 
payment of the huge commissions due him. 
He died on May 20, 1506, unsuccessful in 
these goals and still unaware that he had 
discovered two new continents. 

So much for the facts of Columbus's life. 
Letusconsidertheproofsofhisjewishness. 

rl IS SECRECY. Columbus was not alone in 
veiling his origins. Neither his two brothers 
Bartolome and Diego, nor his contempo- 
rary biographers, his son Fernando and the 
friar Las Casas, nor his other son Diego and 
his wife in their extended litigation against 
the crown to obtain the inheritance prom- 
ised Columbus, nor anyone eise at any time 
ever divulged the hard facts of the back- 
ground Columbus was at such pains to 
obscure. The very extent of the conspiracy 
makes it obvious that the problem underly- 
ing the facts they were withholding was of 
no minor proportions. 

A French historian of Columbus, Henri 
Vignaud, concludes: 

Their silence, under all circumstances, leads 
to the belief that they were intentionaliy mute 
and that, for some reason or other which we 
cannot fathom, they did not wish to convey to 
US what they knew, what indeed they could 
not help knowing on the subject.' 

Let US look at Blasco Ibanez's three rea- 
sons for this secrecy — Columbus's modest 
background, his early life as a pirate, his 
Jewish origin. 

The piracy argument is defective. Both 
Las Casas and Fernando openly describe 
ihc two episodcs indic aling C>olumbus was a 
pirate in his youth — his Service uith Ren<^ 
D'Anjou and the incident while sailing 
under Casenove-Coullon against Genoa. In 
addition, Columbus himself wrote a letter to 
King Ferdinand in which he described his 
Service as captain of a vessel seizing ships in 
behalf of D'Anjou, the ruler of Catalonia in 
its conflict against Juan II, Ferdinand's fa- 
ther. 

As to his uncxccptional origins, Colum- 
bus himself on at least two occasions refers 
to his humble background. 

But Columbus aside, why would his early 
biographers, after all his accomplishments 
and his renown, continue the mystery long 
after his death in 1506? Fernando fmished 



37 



•.i 



I / 



**-\ 



• . . . • .. r. 



4i 



i \ 



> • 



! V 



t ' 



I * 



II«- r 



:,4 •'.( 



mmk 

k 



in 
i 

' V 

IM • 

/, ■ 
1^ 



L VX 



P'^ 




:c> 



;i 



1 



l4 



|- ■ f 




his biography just prior to bis own death in 
1539. By then Columbus had been dead 
over 30 years and his son Diego, thirteen. 
Yet, Fernando says merely that his father 
preferred not to disciose the facts of his 
family and birthplace. 

Las Casas's case is even more curious. He 
commenced his biography in 1527 but 
composed it mosdy between 1550 and 1563 
after his return to Spain from the Indies. By 
1563, over 25 years had elapsed since the 
Claims of Columbus's family against the 
crown had finally been compromised in be- 
half of his grandson Luis. Las Casas had 
been an intimate of Columbus's brolhers 
and his two sons. He had all Columbus's 
papers available; his room in Valladolid was 
reported to be so füll of documents as to 
make entry difficult. Yet he was so intent on 
hiding Columbus's background, except for 
vague generalities, that, after saying Col- 
umbus was of Genoese extraction, he sup- 
ported it by weakly and evasively quoting 
another historian who had reported only 
that everyone says Columbus is of Genoese 
origin. 

Hence, I find it almost impossible to ac- 
cept that at those late dates of authorship 
the omissions by Las Casas and Fernando of 
details about Columbus's origins resulted 
from his modest background or from his 
youth as a pirate. Something much more 
serious, it seems to me, had to be the real 
cause. We must remember that in the years 
before 1539, when Fernando wrote, as well 
as between 1550 and 1563, when Las Casas 
wrote, the Inquisition was in füll bloom in 
Spain, anti-Semitism was rampant, no ad- 
mitted Jew had resided thcre since 1492, 
and the inlamous limpieza de sangre reguia- 
tions were in effect against all Conversos, 
including those who had been sincere Chris- 
tians for generations. 

Indeed, Las Casas makes a definite pat- 
tern of evasiveness in handling Columbus's 
religiosity. He describes in detail Colum- 
bus's extensive open Christian observances, 
yet States, as Madariaga points out quoting 
Las Casas, 

"In the matters of the Christian religion, no 
doubt he was a Catholic and of much devo- 
tion." Why, no doubt? And agai»: "Having said 
all about the origin and fatherland and 
lineage and parents and even appearance and 
ways . . . and also what was known of Chris- 



38 



tianity in [Columbus]. . . ." And again: "Who 
realizing he was so feeble as a Christian, which 
certainly he was, he received the Sacraments 
with greai devotion."* 

Why, asks Madariaga, this reticencc, 
"suddenly, on referring to his Christianity?** 
The answer, as 1 see it, can only be that Las 
Casas, not wanting to lie, specifically meant 
to be ambiguous about Columbus's Chris- 
tianity. 



H 



K NEVER WROTE IN ITALIAN. The rallying 
point of the Spanish-birth advocates of Col- 
umbus, and thebaneof the Italianschool,is 
the fact that Columbus wrote fluently, even 
eloquently, in Spanish but could not write in 
Italian — an oddity for a highly intelligent, 
accomplished writer born in Genoa. The 
sole example that has been found of Col- 
umbus's written Italian, a marginal note of 
some 60 words, is such a poor example of 
Italian that the Spanish and Portuguese 
words included exceed the Italian. Fur- 
thermore, the note is in a book written itself 
in Italian in which all his other marginal 
notes, except one in Latin, are in Spanish. 

This establishes several pertinent facts 
about Columbus: that his "thought lan- 
guage" was Spanish, that he could read Ita- 
lian, and that he could not write in Italian. 
The latter fact is further strongly buttressed 
by certain Italians to whom the discoverer 
wrote in Spanish and not, as one might ex- 
pect, in Italian, such as the Genoese Ambas- 
sador to Castille, an official with the Bank of 
San Georgio in Genoa, a good friend Father 
Gorricio, and his own brother Bartolom^. 

The language factor is the principal basis 
for the Position of those Columbus sc holars, 
led by Madariaga, who assert that both the 
Spanish and Italian schools are partially 
right — that Columbus was born in Genoa of 
a family of Spanish Conversos who had at 
some time in the past emigrated from Spain 
to Italy to avoid persecution, but who had 
retained much of their Jewish culture and 
had remained faithful to Spanish, the lan- 
guage of their country of origin. 

rl IS EXTENSIVE JEWISH ASSOCIATIONS. StU- 
dents of Columbus have long pointed out 
the extent of his associations with Jews and 
Conversos throughout his career and the 
significant part they played in the success of 
his venture. Columbus himself said in a let- 

Mjdstream — March, 1979 



tertotlp 

*'constai 

and mai 

importa 

Spain w< 

Andre 
I . 
promme 

whose W' 

Diego 

Salaman« 

and Gray 

accordii; 

frien ded 

through( 

Spain. 

Juan C 

h berlain a 

\i Ferdinan 

known C< 

Seville al: 

steady flo 

royal cou' 

Diego de 

advice in t 

crown. 

Luis de 

who convt 

voyage in ( 

in the Indi 

eral specia' 

Luis de ' 

the Budgc" 

the Queen 

umbus's fn 

money toll' 

when Santi' 

. . . the n( 
defmitelv 
and distrc 
with somt 

It was Sant. 
Columbus s« 
erieson the • 
tives of San 
flames asjuc 
1491, had b( 
the Inquisiti' 
Gabriel S; 
the kingdon 
which severa 
the stake by • 
report from 
dose on the 1 
the Conversj 

History 



nd again: "Who 

I C Christian, u'/wV/i 

tlie Sacraments 

his reticence, 
s Christianity?" 
nly be that Las 
( ifically meant 
iiiibus's Chris- 



\ The rallying 

vocates of Col- 

lalian schooI,is 

tluently, even 

hld notwritein 

|lily intelligent, 

1 Genoa. The 

lound of Col- 

»rginal note of 

M)r example of 

1(1 Portuguese 

Italian. Fur- 

k written itself 

|(her marginal 

IC in Spanish. 

»crtinent facts 

ihought lan- 

ould read Ita- 

rite in Italian. 

iigly buttressed 

lihe discoverer 

one might ex- 

noese Ambas- 

ih theBankof 

I f riend Father 

r Bartolom^. 

Iprincipal basis 

rnbusscholars, 

|i that both the 

are partially 

Im in Genoa of 

I- )s who had at 

kdfromSpain 

I. but who had 

h culture and 

iriish, the lan- 

|igin. 

lATIONS. StU- 

l; pointed out 
vvith Jews and 
»reer and the 
ihesuccessof 
Ksaid in a let- 



ter to the sovercigns in 1 50 1 that he had had 
"constant relations" vvith Jews and Moors 
and many other learned men. The most 
important to Columbus while he was in 
Spain were as follows: 

Andres Cabrcra, an early protec tor, was a 
prominent Converso advisor of the Queen 
whose wife was the Queen's close friend. 

Diego de Deza, once theology professor at 
Salamanca and later Archbishop of Seville 
and Grand Inquisitor, was of Jewish descent 
according to most authorities. He be- 
friended Columbus early and stood by him 
throughout the vicissitudes of his career in 
Spain. 

Juan Cabrero, the powerful Royal Cham- 
berlain and an executor named in King 
Ferdinand's will, was also from a well- 
known Converso family. While still ill at 
Seville after his last voyage, Columbus's 
steady flow of letters to his son Diego at the 
royal court consistently referred him to 
Diego de Deza and Cabrero fbr help and 
advice in establishing his claims against the 
crown. 

Luis de Torres was a Jewish interpreter 
who converted just before Columbus's first 
voyage in order to qualify for the trip. Onte 
in the Indies, Columbus chose him for sev- 
eral special missions to the Indians. 

Luis de Santangel, the King's Minister of 
the Budget, was instrumental in changing 
the Queen's mind about Sponsoring Col- 
umbus's first voyage, and he loaned her the 
money to finance it. According to Las Casas, 
when Santangel had heard 

. . . the ncgotiations with Columbus had been 
definitely broken off, he feit as much sorrow 
and distress as if hc hinisclf had been afflictcd 
with soiiic grcat misfortune.* 

It was Santangel, not the Queen, to whom 
Columbus sent the first report of his discov- 
eries on the initial voyage. Several close rela- 
tives of Santangel were consigned to the 
flames as judaizers, and he himself in July, 
149 1 , had been sentenced to do penance by 
the Inquisition. 

Gabriel Sänchez, General Treasurer of 
the kingdoms, was also from a family of 
which several members had been bumed at 
the stake by the In(|uisition. He reccived a 
report from Columbus on his first voyage 
close on the heels of the first report sent to 
the Converso Santangel. 



The extensiveness of Columbus's Jewish 
associations led Werner Sombarl, the un- 
friendly German economic historian, later a 
dedicated Nazi, to say in 1911: 

The very discovery of America is most inti- 
mately bound up with the Jews in an extraor- 
dinary fashion. It is as though .... Columbus 
and the rest were but managing directors for 
Israel.' 

Columbus's extensive Jewish and crypto- 
Jewish Support has led many scholars to as- 
sert that Columbus's major goal on his first 
voyage was the discovery of a haven for the 
Jews from Spanish oppression. 

11 IS KNOWLEDGE OF THE OLD TES FAMEN T. 

There is a profusion of erudite Old Testa- 
ment references in Columbus's writings and 
sayings. He also had the habit of constantly 
comparing himself to characters in the He- 
brew Bible. 

An example of this appears in a letter 
Columbus wrote to the governess of Prince 
Juan: 

. . . Ict them call me by any name they want, 
for after all David, a very wise king, lended 
sheep and later was made King of Jerusalem; 
and I am a servant of that same Lbrd who 
raised David to that State. ^ 

Another appears in the log of his first 
voyage. No land was in sight, the sea was 
becalmed. Conspiracy and mutiny were in 
the air. In this State of affairs Columbus 
wrote in his log on September 23, 1492, that 
all of a sudden the sea rose very high with- 
out any wind, which of course amazed them 
all: 

. . . at that point the high sea was very neres- 
sary for me, the like of which had never oc- 
curred except in the time of the Jews, when 
they wem out of Kgypt with Moses who was 
leading them out of caplivity.* 

In his report to the monarchs on his last 
voyage, Columbus wrote that while ill with a 
high fever he heard a voice saying: 

Oh, fool. man slow to bclicve and to serve thy 
God, God of all! What more did He do for 
Moses or for David His servant? From thy 
birth, Healwaystookgreatcareof thee. When 
he saw thee of an age which satisfied Him, 
marvelously did He make thy name rcsound 
in the Earth — What more did he do for the 
people of Israel when he led them out of 









I 



M 



I' 



l 






I 



li 



:( 






I 



l-l 



I I 
\ 

t 



li ' . 

1*1 






I ' 



'•II 



March, 1979 



History 



39 



I 



f^w> 



■^ 1^ ''^ 



1«1 



Ül 



1< -■* 
i -. 

- k 
> 5 ■ 



/■'Ä^^ -«l]' 
^(t 



-^ 



•^i 



i 



ll 






i 






Vi. 






^ 






4 



Egypt? Nor for David, whom from a shephcrd 
He raiscd to bc King of Judca? . . . Thy agc 
shall not hiiicirr great things. , . . Abraham 
was over a liuiidrcd whcn he begat Isaac, and 
Sarah, was she a girl? . . .® 

(k)Iuinbus shows an extensive knowledge 
bolh of Josephus, the renegade Jewish his- 
torian, and of other books of the Hebrew 
Bible: 

Solomon rcccived at one time six hundred 
and sixty-six hundred-wcights of gold over 
and above what mcrthants and mariners 
brought and what was paid [him] in Araby. . . . 
Josephus in his Chronicie "De Antiquitatibus" 
vvrites it all down. In the "Paralipomenon" 
[Chronicies] and in the "Book of Kings" it is all 
told. . . . David in his tcstament left three 
thousand hundred-weights of gold of the In- 
diesto Solomon, asacontribution in thebuild- 
ing of the tcmplc, and according to Josephus, 
it was the gold of tliese lands. Jerusalem and 
Mount Sion are to be rebuilt by Christian 
hands: whose hands, God by the mouth of the 
Prophet says in the fourteenth Psalm. The 
Abbot Joachim said that this person would 
sally forth from Spain.'® 

The last two sentcnces are particularly 
relevant. The fourteenth Psalm says: 

Oh that the salvation of Israel were come out 
of Zion! VVhen the Lord turneth the captivity 
of His peoplc, let Jacob rejoice, let Israel be 
glad. 

Thus, Columbus is saying that the person 
who was going to rebuild Jerusalem and 
Mount Zion would come otit of Zion and 
sally forth from Spain. He assuredly isallu- 
ding here to his second great dream, the 
liberation of Jerusalem from the Muslims, 
roncerning which he was constantly seeking 
the royal couple's sponsorship. Hence, his 
association of the predicted liberator with 
both Spain and Zion is highly signifitant. 

In a similarly suggestive vein Columbu^'s 
son Fernando compares Columbus's failure 
to divulge his background to the same reti- 
cence on the part of a well-known (Christian 
w ho was born a Jew. He vvrites that the Lord 
chose Colmnbus to publish 

. . . His [the Lord's] name on disiant seas and 
shores, not in ( iiies and palaces, thereby im- 
itating Our Lord himself, who though his de- 
sceni was from the blood royal oi Jerusalem, 
yet was content to leavc his parentage from an 
()bs(ure source." 



40 



Ina letter to the King and Queen in 1502 
Columbus stated: 

I have said that, for the accomplishmenl of the 
venture in the Indies, I have bencfitted from 
neither reason, nor mathematics, nor worid 
Charts: I simply fulfilled completely what was 
said by Isaiah. . 



12 



H 



IS USF. OF JFWISH PHRASKS AND RF.FER- 

FNC:fs. In addition to the multitude of 
quotations from the Hebrew Bible in his 
writings, (>)lumbus at times expressed him- 
self in other matters in a way character- 
istically Jewish. For instance, as noted by 
Cecil Roth the British historian, Columbus 
is Computing the age of the world in a mar- 
ginal note in his own band: 

This is the computation of the creation of the 
World according to the Jews: [Here he lists 
Jewish chronology from Adam to Abraham] 
.... and from the birth of Abraham tili the 
Second House was destroyed there passed 
1 088 years, and from the destruction of the 
Second House according to the Jews up to the 
present, which is the year of our Lord 1481, 
there passed 14 13 years, and, therefore, from 
the beginning of the world to this year 1481 
there were 5241 years. '^ 

In the first place of course, he is Comput- 
ing the age of the world according to Jewish 
tradition. Where did he learn it, and why 
did he quote the Jewish as opposed to the 
Christian tradition? 

In the second place, non-Jews do not use 
the term "Second House" for the Second 
Teniple of the Jews in Jerusalem. "Second 
House" is adirect translation of the Hebrew 
Bnyif Shmi which is the designation com- 
monly used in Hebrew for the Second 
Temple. 

In the third place, non-Jews refer to the 
destruction o{ Jenisalem as having occurred 
in the year 70. Only Jews would call it "the 
destruction of the Second Hoiise.'' 

In the fourth place, in Columbus's 
chronology when you deduct 1413 from the 
year 1481, you get the year 68 CK for the 
destruction of Jerusalem. Jerusalem wasac- 
tually destroyed in 70 C.E. But according to 
Jewish tradition and to constant, inaccuratc 
repetition in Jewish lore, the destruction 
took place in 68 CE. 

And in the fifth place, Columbus himself 
dates the entry (written in Spanish) in the 

MJdstream— March, 1979 



I 



year I 
his an 
Spanis 
As V 

It is 
earl 
oste 
eas\ 
that 

Coli' 
his ow 
readin 
he wrii 
In ano' 
astron^ 
third n 
ised lai 
Of p 
|l. ments < 
verted 
Book oj 
from a 
tury b) 
vert to ( 
ina ma 
of Esdi 
"by tht 
cepted 
them VN 
conclu< 
two — a 
the pr' 
course 
Esdras 
accept( 
Christi; 
only a' 
Jews? ( 
spicuoi' 
to have 
Christi:' 



H 



IS L 

will (m 
ground 
Columl 
any sul 
10 pen 
estate a 

. . .c 

pers« 

whetl 

part 

com( 

History 



< nin 1508 




/*^ 



imentofdir 

titted rraa 

nor MtodA 

Iv what 



\n REFEÄ. 
Iiitude oT 
'ble in hb 
' ssedhim- 
< haraacr- 
iioted bf 
|( 'Olumbus 
in amar- 



ition of che 

rre he lists 

Abraham] 

.im tili the 

re passcd 

tion ofthc 

s up to ihc 

ord 1481, 

fore, from 

ycar 1481 



(■ 



|s ( omput- 
lo Jewish 
and why 
«d to ihc 

' ) not use 

Second 

Second 

Hebrew 

l'on com- 

Second 

rr to the 

\ 'ccurred 

iliifthe 

|tiinbus*s 
|f Vom the 
for the 
|ii wasac- 
irding to 
Kcurate 
truction 

liimself 
ii) in the 



.'4 



fear 148 1 , which is a good Ibur years before 
his arrival in Spain and his contacts with 
Spanish Jews. 
As Roth says: 

It is part of the intellectual ecjuipincnt of his 
carly years, passed so far as we know in an 
oslensibly non-Jewish environmcnt. It is not 
casy to explain this except on the assumption 
that his was a semi-Jewish famiiy.'* 

Columbus had the habit of annotating in 
his own band the margins of books he was 
rtading. Recognizing severai place names 
hewrites: "many Jewish places mentioned." 
In another he notes: "All nations have their 
astronomy derived from the Jews." In a 
ihird ne discusses the small size of the prom- 
iscd land of the Jews. 

Of particular significance are two coni- 
ments of Columbus on conversion and con- 
▼crted Jews. In a book he wrote called the 
Book of Prophecies is his quotation at length 
from a long letter writtcn in the 1 Ith Cen- 
tury by a renegadejew urging Jews to con- 
verttoChristianity. Elsewhere hecommcnts 
in a marginal note that the apocryphal book 
of Esdras has not been acccpted as proj>hecy 
*by the reprobate Jews, but it has been ac- 
ccpted by the innumerable ones among 
ihem who have believed in ihe Gospels"; he 
condudes: "Accordingiy Israel is divided in 
two — a division pronounced as destined by 
ihe prophet Samuel to King Saul/'*^^ Of 
course, the reason convcrted Jews accepted 
Esdras as prophecy was because Christianity 
accepted it. Why then separate converted 
Christians from all other Christians and talk 
only about converted and unconverted 
Jews? Clearly this offhand remark is con- 
spicuous ethnorentrism and m(^st unlikely 
10 have been expressed in that manner by a 
Christian of non-Jewish origin. 



H 



IS LAST WILL AND TKSTAMKN T. His last 
will (mayorazgo) attcsts his Jewish back- 
ground in severai other ways. At one point 
Columbus provides that his son Diego or 
any subsequent principal heir should take 
10 percent of the incomc from his entire 
estate and 

. . . cause the said tenth to be paid . . . to diose 
persons of my lincage who are most in need 
whether they are here or in whaiever other 
pari [of the world] . . . and, when the time 
comes for some of the tenth to be dislributcd 



to our kinsmen, tlwy ymust distrihute and spnul 
this tenth for the marriage of young women of 
our lineage who are in need of it, and to do as 
much kindness as they can. [Emphasis 
supplied)'**^ 

Of all ihe dire needs to which a poor rela- 
tive might best appiy (lolunibus's charity — 
food, clothing, shelter — why on earth did 
Columbus decide to insist that his principal 
heirs must expend these funds to provide 
assistance for p(X3r girls of his lineage in 
getting married? 

Cduld it be the continuation of a long- 
standing tradition of his father? Jewish tra- 
dition specifically requires that: "Treasur- 
ers of charity who have funds available 
should first assist poor brides to get married 
before they distribute money to other poor 
people (Yorah Daiah 249:15; Chochmas 
Odom 131). "'^'* Long before and through- 
out the Middle Ages dowries suppHed by 
Jewish fathers to their daughters were con- 
sidered an absolute necessity. To be unable 
to provide a dowry was considered a matter 
of considerable shame to a father and a de- 
privation to his daughter in her search for a 
husband. An extremely poor girl was pro- 
vided for by Community funds. The Tal- 
mud places assistance to a bride in the same 
class of ethical injunction as being just or 
fair and being benevolent or kindly, which 
bespeäks the disproportionate significance 
given \\\\smitzvah or good deed in the Jewish 
tradition. Christians too, of course, pro- 
vided brides with dowries, but they never 
accorded it the extreme ethical import Jews 
did which alone can satisfactorily explain 
this otherwise illogical provision by C^olum- 
bus in his will. 

Another curious provision of the 
mayorazgo relates to Genoa: 

I Order the said Don Diego, my son, or the 
person who inherits the said mayora/go to 
kcep and always maintain in the City of Gcnoa 
a person of our lineage, [to] . . . have foot and 
root in the said city as a native thereof,.vr) that 
he will be able to have the aid and accommodatwn of 
the said city in thase thtngs where hefinds it neces- 
sary. . . . [Emphasis supplied]'* 

One may well ask why C>olumbus does not 
mention here the sons of Antonio Columbo, 
the brother of his assumed father. They 
assuredly already had "foot and root" in 
Genoa. In any case, he revcals where undcr- 



( 



il 



1« 



U. 



u 



. u 



(,• 



l • 



h, 1979 



History 



41 



^kmtmt 



t ■■■ 



i . 



t 



**! 



(j|i*.^n \X 



^\::t 






\n 









ly 



. 1 



• 4 ■ 



i;r 



\ ■ 



1^' 



y- 



''• ri: 



lined his real reason for thc stränge Pro- 
vision. He is opcnly ordering that a safe 
refuge be set up and hcld available in Genoa 
against thc possibility that his family might 
have tc) flee Spain. Further on, he directs 
Diego to invest all the money he can spare in 
the secure San Georgio Bank in Genoa. 
Were thcse provisions merely Columbus's 
recognition of the generai vagaries of hfe or 
did they concern a possibility much more 
specific and menacing? 

Mysteriously also, Columbus at the end of 
his will leaves: 

To a Jew who was living at the entrance of the 
ghetto in Lisbon, or to another whom a priest 
shall designate. the value of a half mark in 
silver.'' 

Jews and matters of Jewish significance 
keep cropping up in all of Columbus's writ- 
ings. 

lllS USK OF IHK "BKn-HAV SYMBOL. Be- 

tvveen 1892 and 1894, the Italian govern- 
mcnt published in fifteen volumes of photo- 
static reproductions known as the Raccolta 
all the documents it could gather in Italy 
and Spain related to Columbus. The set 
contains several dozcn letters of Columbus, 
of which 13 were written to his son Diego. 
On all but one of these letters a symbol ap- 
pears in the upper left band corner above 
the first Word of die letter (see illmtration 

pagr 47). To the knowledgable eye, thc 
mark, sometimes more legible, sometimes 
less, is a disguised Hebrew "beit-hay." The 
mark had long been noted by historians but 
had not been explained except as, possibly, 

an affectionate paternal sign of recognition. 

Then a Mcbrew scholar (Maurice David) 

recognized it as identical with the "beit-hay" 

constantly uscd in correspondence by his 

father and grandfather. 
The "beit-hay" is an abbreviation of the 

Hebrew Baruch haShem. "praised be the 

Lord," and is still used today by pious Jews 

on all letters. 

Many pertinent factors about this 

monogram support its being a "beit-hay" 

Symbol: 

1 . Not one of the large number of other 
letters of Columbus extant thatare not writ- 
ten to Diego bears the sign. 

2. The penmanship of each monogram 
agrees with the penmanship of Columbus in 



42 



the body of the letter. 

3. While the letters are all written in 
Spanish or Latin from left to right, the Sym- 
bol itself is clearly written in the Hebrew 
fashion from right to left. 

4. The Hebrew custom is to write the 
"beit-hay" above the first word of the letter. 
Since Hebrew is written from right to left, 
the symbol would customarily appear in the 
Upper right-hdind corner above the first ward 
of any letter written in Hebrew. In Colum- 
bus's letters, written in Spanish and Latin 
from left to right, the mark appears in the 
Upper /f//-hand corner above the first word of 
the letter. 

5. One letter from Columbus to Diego 
dated February 25, 1505, was obviously 
written, probably from dictation. by the 
band of someone other than Columbus, but 
the signature is plainly that of Columbus. 
Scrawled in the upper left band corner 
above the first word of the letter is the same 
"beit-hay" written in a band similar to the 
signature and totally dissimilar to the 
handwriung in the balance of the letter. 

6. Most striking of all is the one letter 
written to Diego that does not bear the 
"beit-hay" symbol. The reason for Omission 
of the sign is obvious from the contents of 
the letter. Columbus teils Diego that he is 
sending a gift of some very large nuggets of 
new gold for the Queen along with the 
bearer of the letter. When Diego found an 
opportune moment to present the gift to 
her, he was to 

. . . kiss her royal hands for meandgive it tohrr 
with this letter which goes with it, and inasmudi 
as I explain the reason in uritiiig to you and to 
everyone at greater Icngth in other Irttcrs, I 
do not enlarge more. . . . [Emphasis 
supplied]** 




Obviously it was not wise to place the He- 
brew Symbol, no matter how illegible ii 
might be made, on a letter to be presented to 
the Queen. 

It is also often noted that the letters of 
Columbus, including those to Diego, beara 
small cross written at the top center. This 
particularmarkingof correspondence wasa 
common custom of Christian letter-writers 
of the period. With reflection upon Colum- 
bus as a Converso this seeming paradox in 
the letters to Diego disappears and becomes 
instead unmistakablc cvidence of the neces- 

Midstream— March, 1979 



^W 



". .# 



sarily a 
verso, \N 
Columl 
was sin. 
mon Cl 
ihbjew' 
atradiii 
with kn 

. . . ni 

monr 

theii 

selvc 

signit 



T 



HE Rl 

tends th 
rumored 
in the L 
Father Ji 
paniola, 
Columbi 
third ex| 

For (i 
been i 
from I 
neithci 
these i 

Colup 
nicknauK 
landsattl 
friar. Ma' 
show tha 
"Jew." Tl 
cans amoi 
as a Jew, , 
nicknanu 
that they 
Jews. Für 
spread ci 
nickname 
was then a 
later becai 



H 



ISFAMl 
umbusch: 
inghislife 
"Columbii 
üon of hi 
that matte 
opher eiti» 
submitted 
claim his b 
name in It 
some poiri 

History 



m I '1 




all vvritten in 
|n right, thesym- 
\n the Hebrew 

is to write the 

rd of the letter. 

»in right to left, 

ily appearin the 

n>e the first word 

I (*w. In Colum- 

Kiiish and Latin 

^ appears in ihe 

the first word of 

inbus to Diego 

was obviously 

K tation, by the 

II C.olumbus, bul 

|t of Columbus. 

I band corner 

tter is thesame 

I similar to the 

isimilar to the 

of the letter. 

the one letter 

js not bear the 

m for Omission 

ihe Contents of 

|>icgo that he is 

nge nuggetsof 

ilong with the 

>iego found an 

rnt the gift to 

\M' and give ü tohrr 
lt. and inasmudi 
iiigtoyouandto 

in othcr letiers, I 
. [Emphasif 



place the He- 
vv illegible it 
)c presenled to 



in 



the letters of 
Diego, bear a 
|j) center. This 
)(>ndencewasa 
I letter-writer» 
II lipon Colum- 
II g paradox in 
s and becomes 
c of thencces- 

-March. 1979 



> T 



sarily ambiguous predicament of the Con- 
verso, whether a Marrano or a true convert. 
Columbus by placing the cross on bis letters 
was simply and openly following the com- 
mon Christian practice, and by inscribing 
thejewish monogram vvasagain continuing 
a tradition of his father either intentionally, 
with knowledge of its import, or 

. . . mechanically, long after the letters [of the 
monogram] had lost appreciable similarity to 
their original form, and long after they them- 
selves had ceased to remember the true 
significance.'* 



HE RUMORS IN HIS TIMF. Madariaga con- 
tends that in his time Columbus was widely 
rumored to be of Jewish descent, especially 
in the Indies. He quotes from a letter of 
Father Juan deTrasierra, a resident ofHis- 
paniola, to Cardinal Cisneros in Spain upon 
Columbus's return in irons to Spain after his 
third expedition: 

For God's sakc . . . since your reverencc has 
becn the occasion . . . for freeing this land 
from the sway of King Pharaoh, see that 
neither he nor any of his nation ever come to 
these isiands.*" 

Columbus and his brothers were 
nicknamed/arflrmfi, or Pharaohs, in the is- 
lands at the time. Trasierra was a Franciscan 
friar. Madariaga adduces other evidence to 
show ihdiifaraon was Franciscan slang for 
"Jew." This vvould mean that the Francis- 
cans among themselves spoke of Columbus 
asa Jew, and by extension, considering the 
nickname given his brothers in the islands, 
that they were widely rumored there to be 
Jews. Furthermore, the rumors were wide- 
spread cnougli for Frasierra to use the 
nickname safely in a letter to Cisneros who 
was then a Cardinal and Prime Minister and 
later became Grand Inquisitor. 



H 



IS FAMILY NAMF. Although we know Col- 
umbus changed his name several times dur- 
ing his life, he was never known by the name 
"Columbus" while he lived. It is a Latiniza- 
lion of his Italian name of Colombo. For 
that matter, he was never known as Chrisl- 
opher either. According to the documents 
submitted by the city of Genoa in order to 
Claim his birth and youtifihcre, Columbus's 
name in Italy was Christoforo Colombo. At 
some point while he was in Portugal he 

History 



switched to the name Colom. In his first few 
years in Castille he was known as Cristöbal 
Colomo. Commencing with the Capitula- 
tions of Sante F^ in 1492 and continuing 
ihroughout his period as a celebrity and 
until his death, he called himself Cristobal 
Colon. 

There is no evidence of the reason for any 
of these name shifts other than the last. His 
son Fernando writes: 

... in Order to bring it into conformity with 
the land where he went to live and to start 
anew in his new Situation, he cut down the 
word to make it conform with that of old and to 
distinguish his descendants from those of his 
kinsmen, and thus called himself Colon; this 
State of affairs leads me to believe that just as 
most things related to him were burdened 
with some kind of mystery, so whatever may 
be behind the diversity in his name and sur- 
name were surely not without mystery. [Em- 
phasis supplied]^' 

The mystery here, like so many of the 
other mysteries about Columbus, can be 
readily solved by assuming his Jewish back- 
ground. Fernando admits that Columbus's 
ancestors "of old" were named Colon. 
"Colon" is a Jewish name although not ex- 
clusively so. Among the Jewish Colons on 
record are a Rabbi Joseph Colon in Lom- 
bardy in the 13th Century, a physician 
Joseph Colon in Lombardy in the 15th, a 
Rabbi Joseph ben Salomo Colon, the 
foremost Talmudist of his time, who died in 
Padua in 1480, an Elijah Colon in Bologna 
in the 16th Century, a Solomon Jedidiah 
Colon in Fossano in the 17th, a Joshua 
Colon in Turin in the 17th and 18th, and a 
Jacob Colon who prepaicd a largr marine 
atlas in the 17th Century in Holland, where 
he lived among many other descendants of 
Spanish Jews named Colon. The record also 
discioses many Jewish families named 
Colom in France, Holland, and Spain, sev- 
eral in the latter country having even been 
tried and burned by the Inquisition. 

Cecil Roth, whosespecialties were Italian- 
and Spanish-Jewish history, noted the con- 
sistent interrelationship between the names 
Colon and Colombo among Italian Jews: 

I do not mean by this that there was some 
accidental connection. I mean that a man who 
signed his Hebrew letters "Colon" wasini'fln- 
ably known in the outside world by the name 
"Colombo" " 



43 



( ' 



i 



■ h 



••**ri 



*n 



■* «IP^^^ 



:*'• 



h 















>■>• 
K. 



,'.» 



X 



r 



Columbus, moreover, took great pains to 
make certain that if at all possible bis titlcs 
and all bis estale sbould go to no one otber 
than a pcrson named Col6n. Tbe mayorazgo 
(last testamcnt) of Columbus dated 1498 
States that, after decease of tbe beirs and 
successor beirs named, bis estate and 
Privileges sbould be inberited by bis nearest 
relative, 

. . . hc being of Icgitimate birth and named 
and always named, derived from bis father 
and ancestors being named, de Colon. Said 
mayorazgo in no manner sball be inberited by 
any woman, extept if neitber here nor in any 
otber end of the world shall be found a man of 
my tme lineage who has been called, and wbose 
ancestors and hc himself have been named, de 
Colon. [Emphasis suppiicd]^' 

Tbis definitive and unequivocal de- 
volvement of bis estate and privileges solely 
to persons "named and always named" 
Colon wbose fatber and ancestors were 
named Colon bas caused no end of diffi- 
culty, as you can well imagine, for tbe 
Italian-birtb scbool. Tbis paragrapb was tbe 
logical and precise occasion for Columbus 
specifically to name Genoa and bis Colombo 
relatives if tbey actually were relatives. Cer- 
tainly at least two of the sons of Antonio 
Colombo, tbe brother of bis assumed fa- 
ther, are known to have been residing in 
Genoa at tbe time. Yet Columbus ordered a 
search of tbe world for relatives named 
Colon witbout even mentioning the Colom- 
bos in Genoa. His use of the words "my true 
lineage" at that point is most significant. 
And when mentioning women he ngain 
does not mention Genoa or the Colombos, 
not even his assumed sister Bianchinetta. By 
bis words be effectively excludes all bis sup- 
posed Italian relatives named Colombo 
from any cbance of inberiting bis estate or 
bis Privileges.^ 

1 HE OPENING OF HIS JOURNAL. At the be- 

ginning of the Journal of bis first voyage, 
Columbus wrote a sbort prologue ad- 
dressed to tbe King and Queen. The Journal 
or log was an absolutely crucial document 
for bim. In it was written, of course, a day- 
by-day arcount or diary of everything that 
occurred and everything tbat was discov- 
ered on the expedition as seen tbrough his 



44 



own eyes. Both the extent to wbich be would 
gain any recognition for his years of effoit 
to obtain backing for the expedition and ihc 
extent to wbich be would realize his dreaim 
of power, wealth, and glory would be dc- 
termined by wbat the sovereigns and the 
world would find in his Journal; its entrics 
show he was well aware of tbis. 

In the prologue he makes an ambiguous 
but revealing allusion to the Jews: 

Thus, after all the Jews had been exilcd fron 
your realnis and dominions, in the saroc 
month of January your Highnesses com- 
manded me that with a sufficient fleet 1 
sbould go to the said regions of India, and for 
tbis grantcd me many graces, and ennobled 
meso that henccforth I mightcall myselfDoo 
and be Grand Admiral of the Ocean Sea and 
Viceroy and Perpetua! Governor of all the 
Islands and mainland that I should discovcr 
and win, or that henccforth might be discov- 

ered and won in the Ocean Sea, and that my 
eldest son should succeed me, and thus from 
rank to rank forever.** 

First, why mention the Jews here at aD? 
Why mention them in tbis particular spot 
apropos of nothing eise in the long sen- 
tence? And why couple the expulsion of the 
Jews with the expedition? Furthermorc, 
why couple the two events in January? The 
month is wrong! Experts have found no 
basis for bis linking of the two events to the 
month of January. Obviously the sentence 
on the surface is meant by Columbus to caD 
the attention of themonarchsto thatpartof 
their written contract with him wbich re- 
lated to the honors and titles granted him 
and his posterity. As far as we know the 
plight of the expelled Jews had no relation 
to his enterprise or to those honors and 
titles. Or did it? 

Still more cogent is his failure, whilc men- 
tioning tbe expulsion, to make any com- 
ment on it. Tbis decree of the rulers cer- 
tainly was more widely discussed than any 
otber in Spain in tbe three months prior lo 
the commencement of his voyage, wbat with 
up to three hundred thousand people fruil- 
lessly attempting to seil all their propertics 
and swarming all over the roads leadingout 
of the kingdoms. Since the prologue of the 
Journal is specifically addressed to tbe King 
and Queen, it was nnheard of or even 
dangerous for Columbus to mention the 
expulsion at that time without some com- 

Midstream— March, 1979 



'It pliment 



tr 






4 





pliment. 
bcnellts 
reiigion 
markabl 
fidcncy 
die art o! 
scrjous ( 
jLi^ Asimi< 
T oversigii 
bcfore tl 
Jews: 

And v 

and Pi 

Faith 

cnemi' 

idolati 

Christ« 

India. 

Wbat a ' 

monarch 

What an 

andingia 

Yet no sp 

Jewish r( 

sect of M 

The Jew\^ 

view of e' 

that very 

mention \ 

of the m- 

that mom 

The wl 

error at st : 

documen 

planned. 1 

way to V 

momento' 

sors, yet n 

chose aml 

düemma. 



H 



IS MYS 
signature 
opinion c 
signed a^ 
mirante" •, 

Tbis si^ 
shades of 
zies of int 
ways to ini 
whatever 
meaning \^ 
few coinm 

Cid Sp; 

History 



:l 



'ouid 
ffort 
uithe 
V ams 
« de- 
I the 
iitries 

kiious 




from 


samc 


( om- 


irct I 


id for 


' )bled 


1 Don 


1 and 


1 the 


ovcr 


SCOV- 


it my 


' rom 


all? 


spOt 


*^rn- 


• ihe 


nre. 


Ihe 


' no 


ihe 


iice 


< all 


lof 


re- 


him 


ihc 


'lon 


ind 


(11- 


rn- 


cr- 


\ny 


; lo 


iih i . 


lil- 

< 


les 


»Ul 

:he -H 




•hc 


'T>. : 'i 






plinicntary remark to the sovereigns as to its 
benefits to the country or to the Christian 
reiigion. The Omission is even more re- 
markable in light of the high degree of pro- 
ficiency Columbus had by then attained in 
the art of flattering those in power. Was this 
serious Omission an oversight? 

A similar type of seemingly extraordinary 
oversight appears in the same prologue just 
before the remark on the expulsion of the 
Jews: 

And your Highncsses, as Catholic Christians 
and Princes devoted to the Holy Christian 
Faith and the propagators thereof, and 
encmies of the sect of Mahomct and of all 
idolatries and heresies, resolved to send nie, 
Christopher Columbus, to the said regions of 
India. . . .** 

What a perfect spot to compliment the 
monarchs for their expulsion of the Jews! 
What an opportunity to castigate the Jews 
and ingratiate himself with the royal couple! 
Yet no specific mention is made even of the 
Jewish reiigion as a heresy, although "the 
sect of Mahomet" is dutifully cited as such. 
The Jews were being expelled in the füll 
view of everyone at that very time and for 
ihat very reason. Why would Columbus not 
mention the sovereigns as being "enemies" 
of the most obvious "heretics" around at 
that moment? 

The whole sequence of ambiguity and 
error at such a critical point in such a crucial 
document strongly suggests that it was 
planned. Realizing he must somehow find a 
way to mention the very recent and 
momentous pronouncement of his Spon- 
sors, yet not wishing to approve, Columbus 
chose ambiguity as the means to resolve the 
dilemma. 



H 



'79 



IS MYSTICAL SIGNATURE. Columbus's 

signature is certainly not apt to lessen our 
opinion of him as a man of mystery. He 
signed as "Xpo FERRENS" or "El Al- 
mirante" {see illustration page 48). 

This signature has thrown writers of all 
shades of opinion on Columbus into fren- 
zies of interpretation. There are unlimited 
ways to interpret the signature but no way 
whatever to determine with assurance its 
meaning as intended by Columbus. Süll, a 
few comments are in order. 

Old Spanish Hebrew prayerbooks and 

HIstory 



Bibles frequently abbreviate oft-repeated 
words and phrascs by using ihc initial Ictter 
in Spanish for each Hebrew and Spanish 
Word with dots before and after each letter. 
Thus we find ".A." as the cutomary abbrevi- 
ation for Adonai (one of the Hebrew words 
for God), and ".A.N.D.R." iovAdonatNostro 
Dio Rey, or "God, Our Divine King." Thcre- 
fore the .S. and .S.A.S. of the first two tiers 
of Columbus's signature would probably be 
read by a Marrano as Sayito Santo Santo 
Adonai or "Holy, Holy, Holy is the Lord (of 
Hosts)," a direct (Quotation from verse 3 of 
the 6th chapter of Isaiah, Columbus's favor- 
ite prophet. Thisexclamation from Isaiah is 
also repeated in the Hebrew prayerbook as 
part of the constantly recited Kedusha. 

The "XMY" is subject to and has been 
given so many dozens of interpretations, 
none more credible or provable than any 
other, that it is useless here to make any new 
Suggestion or to choose one from among the 
multiplicity of entries. 

The signature "Xpo FERRENS" could 
mean "bcarer of Christ," which is the same 
as the meaning of Cristoforo in Italian or 
Christopher in English. One Hebrew in- 
terpretation dcrives "forgiving ini(]uity, 
transgression and sin" from the words. 

The Colon to the left of the word "Xpo" 
could easily mean the name Colon, but if 
"Xpo FERRENS" is the e(|uivalcnt of Chris- 
topher, why is the colon placed to the left of 
the Word "Xpo" as in Hebrew read from 
right to left rather than to the right of the 
Word "Ferrens" as in Latin and Spanish? 

No credible interpretation has been made 
of the other dots, slashes, and dashes in the 
signature. The triangulär form of the 
signature however has been compared to a 
cabbalistic symbol and to the ancient Jewish 
triangulär sign which is still evident today in 
the double triangle of the Star of David. 

Whatever the indefiniteness of the mean- 
ing of the mystical signature, Columbus def- 
initely wanted it retained in his family 
through the generations and in just the way 
he himself wrote it. In his mnyorazgo or last 
testament he specifically rc{|uired his prin- 
cipal heir to use as a signature an exact du- 
plicate of his own. 



H 



ISDKI.AVKD nKPARruRF. Cecil Roth tnen- 
tions another interesting facl.^^ Although 
the entire crcw and all necessary supplies 



45 



Ir* 









'!i 



■:r 



), 



'. f 






m 



■Vi 

Vi* 



:: V 



\1 



1^ 



;;• 

\ 

) ■ 



Sf 






wcre fully aboard thc Nina, thc Pinta, and 
thc Santa Maria on August 2 ready for sail- 
ing, tor some unknown reason the first voy- 
age in 1492 didn't commencc until onc-half 
hour bcfore sunrise on August 3. Why? 

As previously noted, August 2 in 1492 
was Tisha B'Av, the 9th of thc month of Ab, 
a widely-observcd fast day among all tradi- 
lional Jcvvs. On this samc date, though sepa- 
rated by over 600 years, tradition says thc 
first Tcniplc and the second Tcmple in 
Jerusalem were dcstroyed by Ncbuchad- 
nczzar of Babylon and Titus of Romc rc- 
spcctively. 

No traditional Jcw who is aware of thc 
ill-fated significancc of the date will ever 
commencc a venture, business or otherwise, 
on that day; tradition spccifically says that it 
cannot bc crowned with succcss. 

Is it possible that thc unexplained dclay in 
the dcparture of thc expedition was caused 
by Columbus, aware of the date and its 
significancc? 



H 



IS jEWISHNKSS MAKES A GRF.A I MANY 

FACTS COMPRKHF.NSIBLF.. It is astonishing 
how many of the facts which have created 
dilcmmas for Columbus's historians, 
Strange and mysterious by thcmsclves, arc 
immcdiatcly made comprehcnsible, even 
accjuirc a certain consistcncy, by mercly as- 
suming Columbus bclongcd to a family of 
reccnt Jewish origin. Consider the concise 
summary made by Walter McEntire in 
1925, long bcfore the new discoverics and 
analyses of Columbus's Jewishncss by 
Madariaga, Roth, and Maurice David: 

He was of plebeian origin, and his father and 
he pursued an avcKation in which many poor 
Jews were eiigaged, in mediaeval seclusion; 
and they lived among them — the wool com- 
bers and weavers of Genoa. 

After obtaining an education, how we know 
not, he is found writing in Biblical style, and is 
deeply concerned in thc study of thc Jewish 
prophecies which are often quoted by him. 

He associates with learned Jews — convertand 
nonconvcrt — and delights to read and study 
the books of Jewish authors. 

Is deeply interested in Jewish niysticism, and 
has a mystical signature that seems to recall 
some Jewish doctrine. 

Is aided, assisicd and proletted by Jews and 
men of Jewish blood. 

And he leaves a legacy to a Jew.*^ 



46 



Now add to McEntire's summary that: 

C^olumbus and all members of his family and 
their ciose friends took great pains in his timc 
and thereafter to conceal the facts of his back- 
ground. It was an age when the Inquisition, 
the expulsion, and the limpicza de sangre would 
have resuited in extreme detriment and seri- 
ous danger to him and his descendants if üicy 
were known to be of Jewish origin. 

His easy assumption of Portuguese and latcT 
Spanish nationality indicates at the very least 
that he was not a fully assimilated Genoese 
(and similarly for his brothers). If born in 
Genoa, his activities against Genoa as a pirate 
show he was not a patriotic Genoese. 

He never wrote in his supposedly native Ita- 
lian biit was proficient and even eloquent in 
Spanish. 

His contemporary biographer the friar Las 
Casas was tentative and ambiguous about his 
Christianity even while expounding on thc 
extensiveness of his open Christian obser- 
vances. 

In his writings he constantly compared him- 
self to heroes of the Old Testament. 

He sct and supported his goals in life from the 
Hebrew Bible. 

From his writings he obviously had a knowl- 
edge of many matters of peculiarly Jewish 
significancc and at times used particular 
terms to describe them that are characteristic 
only to Jews. 

In his writings he consistently returned to 
mentioning the Jews in one way or another. 

The short prologue to the crucial Journal of 
his first voyage which he addressed to the 
King and Queen contains a curious reference 
to their expulsion of the Jews from Spain. The 
reference is made without expression of ap- 
proval or rompliment whatcver. 

He used a synihol writtcn from right to left in 
the Hebrew fashion above the first word of 
letters to his son, and only to his son, that can 
be and has been identified as a disguised He- 
brew "beit-hay." 

Rumors of his Jewishness were abroad in his 
time. 

The departure of his first voyage was delayed 
for one day, which happened to be Tisha 
B'Av, a day of Jewish mourning when Jews 
traditionally will not commencc a new ven- 
ture. 

He changed his surname three times retiirn- 
ing at the bcginning of his fame to his ancest- 
ral name of Colon, a name held by many 
Jewish families. 

Among Italian Jews the change from "Colon" 

Midstreann — March, 1979 




% 



lo "Colon 
sible bui 

Hc insist 
petuity Ol 
named ( 
named C 

HCj made 
his suppt 

In his WT 
maintain 
commod. 
and then 
nancial r< 
ing the i* 

In his wi 
quest was 
which ht 
poor fem 
of Charit ' 
shelterisv 
sources. ' 
leave ihi« 
were Jew 

Now tak 
Columbus ' 
fact that l 
mediale Iv 



* tat 





History 



11 



imary that: 



s of his family and 
it pains in his time 

'( factsof hisback- 
II the Inquisition. 
za de sangre would 

( triment and seri- 

k scendants if they 

h origin. 

luguese and laier 
s at the very leasl 
iinilated Genoese 
liers). If born in 
(»enoa asa pirate 
Genoese. 

i,)()sedly native Ita- 
|l even eloquent in 

)licr the friar Las 
i)l)iguous about his 

|>()unding on the 
|) Christian obser- 

ly compared him- 
estament. 

•als in life from the 

•usly had a knowl- 

peculiarly Jewish 

> used particular 

|! are characteristic 

i ntly retumed to 
f way or another. 

( rucial Journal of 
addressed to the 
' iirious referencc 
1 rom Spain. The 
' xpression of ap- 
' cver. 

om night to left in 
the first Word of 
> hisson. thatcan 
as a disguised He- 
ere abroad in his 

•vage was delayed 

ned to be Tisha 

|ii ning when Jews 

IC nee a new ven- 

liiee times retum- 

ame to hisancest- 

|iK' held by many 



n 



ge from "Colon" 




Ig "Colombo" and vite-versa was not only pos- 
siblc but invariable. 

He insisted that his estate devolve in per- 
petuity only to an heir who had always been 
named Colon and whose ancestors were also 
named Colon. 

He madc no mention whatcver in his will of 
his supposed Colombo relatives in Genoa. 

In his will he ordercd his principal heir to 
maintain a relative in Genoa "for aid and ac- 
commodation" in rase "he finds it necessary" 
and thcn directed the eslablishmcnt of a Fi- 
nancial reserve in Genoa, as though anticipat- 
ing the flight of his family from Spain. 

In his will his sole substantial charitable be- 
quest was a tithe from the income of his estate 
which he requircd to be used for dowries for 
poor female relatives. The priority of this use 
of charitable funds over food, clothing and 
shelter is dictated by Jewish, and solely Jewish, 
sources. Thereby Columbus even intended to 
leave this world with final acts of charity that 
were Jewish in nature. 

Now take away from all thcse actions of 
Columbus listcd by McEntire and myself the 
fact that his background was Jewish. Im- 
mediately they become a large number of 



unexplainable mysteriesagain, thedilcinma 
his historians have succumbed to. 

As is always the case with circumstantial 
evidence, each of Columbus's above actions 
alone may be explained away, but when the 
quantity of evidente becomes substantial 
one can in any fair judgment no longer at- 
tribute it to circumstance. VVhat is more, the 
sole explanation that can fit the dozens of 
curious facts stated is Columbus's Jewish 
origin; and this conclusion fits them all 
beautifully. Some of them permit no other 
viable explanation. 

One is compelled to conclude, following 
Brother Nectario M. (a Venezuelan Roman 
Catholit friar and member historian of six 
historical academies) in an address in 1966 
before the Royal Hispano-American 
Academy, that Columbus 

. . . was a member of a lewish familv of so- 
called 'Conversos'. . . . The proofs that [he] 
was of Jewish origin are innumerable.** 

CHARLES ALPERIN is a practicing atUmin in 
White Plains, N.Y., unth a particular interest injeuish 
history. 












- -V.. 



\ V 



1 » 




•.f 



• . . » 



\J^ 



An example of Columbus's use of the "beit-hay" symbol 



< • 



r 



S 



■t 



h — March, 1979 



History 



47 



if: 



.(• 



•t«! 



! .i' ' 












t: -I 



ix* 



7V . tJ 



l'^ 



1 '• 



)■. 






J1\ ^ 



« 



7< 




-1^ V 




TWO EXAMPLES OF COLUMBUS'S 
MYSTICAL SIGNATURE 

Fooinoies 



1. Salvador de Madariaga. Chnslopher ColumbxLs: 
Bcing the Life oj the Vrry MagiußcnU Lord Don Cris- 
tiibal Colon (New York: Macmillan, 1940), p. 19. 

2. In Spanish in Viccntc Blasco Ibanez. En Busca 
del Gran Kan (Valencia: Prometeo, 1929). 

3. Vignaiid, The Real Birth Date of Columbus I45I 
(London. 1903). p. IX. 

4. Madariaga. pp. 56-57. 

5. M. Kayserli»^g. ^^nnstopher Columbxui and the 
Participation ofthejews in the Spanish and Portugnese 
Discoveries (New York: Hernion Press, 1968), p. 
59. 

6. Sombart. The jews and Modem Capitalism (New 
York: (Towell-Collier. 1962). pp. 50-51, original 
German edition. 1911. 

7. In Spanish in Fernando ('olnn. HiUoria drl 
Almir ante Don Cristohnl Colon (Madrid, 1892), Ch. 
II. 

8. In Spanish in Martin Fernandcz de Navarette, 
Coleccion de los Viajes y Descubnmientos que hicieron 
por mar los Espafioles (Madrid: Imprenta Real, 

1825). Vol. I, p. 12. 

9. Madariaga. pp. 374-375. 

10. fhfd., pp. 379-380. 

1 1 . Fernando Colon. The Life of the Admiral Chris- 
topher Colnmhus hy His Son Ferdinand, tr. and anno, 
by Benjamin Keen (New Brunswick, N.J.: Rut- 
gers University Press. 1959). p. 3. 

12. In Spanish in Raccolta di Documenti e Stndi, 
puhblicata dalla Reale Commissione Columbiana pel 
{hiarto Centenario dalla Sroperta dell' America 
(Rome, 1892-4). pt. 1. vol. II. p. 82. 

13. In Spanish in Madariaga, p. 434, note 20 to 



48 



Chap. V. 

14. Cecil Roth, Personalities and Events injeuish 
History (Philadelphia: Jewish Publication Sodety, 
1953)', p. 207. 

14a. In Latin in Madariaga, p. 451, note 37 to 
Chaptcr XI. 

15. In Spanish in IgnacioB. Anzoätegui, ed.,Laf 
Cuatro Viajes del Almirante y Su Testamento (Madrid: 
Espasa-Calpe, 1946) pp. 212, 215. 

1 5a. Zelig Pliskin,Lrtvf Your Neighbor (Jerusalem: 
Aish Hatorah, 1977), p. 397. 

16. Ibid., p. 213. 

17. Ibid., p. 221. 

18. In Spanish in John Boyd Thacher, Christ- 
opher Coluwhns: His Life. His Work, His Remains 
(New York 8c London, G.P. Piitnam's Sons, 
1903-4), Vol. III, p. 123. 

19. Roth. p. 209. 

20. Madariaga, pp. 355-6. 

21. In Spanish in Colon, Historia, Ch. I. 

22. Roth, p. 203. 

23. In Spanish in Anzoätegui, ed., p. 207. 

24. Samuel Eliot Morison, tr. and ed., Journals 
and Other Documents on the Life and Voyages of Chris- 
t opher Columbus (New York: The Heritage Press, 
1963), p. 48. 

25. Ibid., p. 48. 

26. Roth, p. 200. 

27. Waltire F. McEntire, Was Christopher Colum- 
bnsajew? (Boston: Stratford, 1925), p. 160. 

28. (Brolher) Nectario M.,Juan Colon {Colon the 
Spaniard) (New York: Chedney Press, 1971), p. 
28. 

Midstream — March, 1979 



TOP/CS 



.>^' 



1 



Worl 
every. 

"KU! 
scnse 

'In ti 

youU 



In 1951 tl 
and the 
people w( 
Arendt's ( ' 
UUitarianisv 
extent to 
likelihood 
Scale of th< 
would gua 
War, they; 
be believc« 
derided as 
even consi« 
covery to t 
lionsof coj 
that to b 
enormous 
from beut' 
proclamaii 
the Jews u 
bugs (i.e., 
body from 
Critical ' 
literature ^ 
Hannah A 
modified ( 

*n^he Incredil 
of Edward Ali 
says on Hol* 
be pnblished i 
University Pi 
University Pr 



STROUSBERO 
HMKf B'ETHEL 
HG30I18.F87 

FITBSTENBERG, HANS. 

Carl Fttrstenberg. die Lebensgeschichte eines 
deutschen Bankiers, Berlin, Ullstein, 1931, 
pp.57ff., 6?, 69if, 123, 280/ 



reproduction of xxpkadkBxotf Strousberg's fandly facing 
p.72 (Painting by Loodwig Knaus) 



o 



f 
4 



AZDJ 6]i, 1900 p.332t 



BBTHSL HARRY 



,,,..Dr. Bethel Hariy Stroussberg, (eisenbahnkönig) 
welcher Im konstituiarenden norddeutschen Reichstag mit 
mit Rothschild auf der rechten Seite des ^auses sass«.. 



Carpin, S. s Jüdische i'arlainentarier (p. 330-2) 



■i 



/ 



y 



\ 



SCHNITZER 

EDUARD 
critical biography by 

FRANK , WALTER ; 

AHASVERUS, das Leben des Dr. Eduard 
Schnitzers. (EMIN PASCHA, 1840-92) 



FORSCHUNGEN ZUR JUDENFRAGE 8 (19^3) 7-80 



O 



DK 

V95 



Voronov, fljrii Sergeevich. 

(Stil' delovoT rechl V. I. Lenina) 

Cth äcjioboh peHH B. H. JIbhuhb. : Couhojihhitbhct. 
onepF K). BopoHOB. — iCapaTOBj : H3A-bo Capax. yn-ia, 



1970. 

228 

Ine 
1.0 



20 cm. 
bn>Hographical references. 



USSR77 



1. ) 

guage 

Llbiv» 



>, Vladimir irich, 1870-1924— Lang uage. 2. Russlai lan- 
le. I. Title. 



46V655 / ^ 
Congress 



TT 



77-515326 
MiU 



STROUSBERG 
BETHEL 
long "bio by Herbert Michaelis: 

BETHEL HENRY STROUSBERG (born Neidenburg 
; 20 Nov 1823) 



oS-'-' 






FORSCHUNGEN ZUR JUDENFRAGE 8:81-133 (19^3) 



\ 



o 



jAä!<5 



f 
4 



/ 



830.6 Voswinckel, Klaus. 

P745 Paul Celan, verweigei-te Poetisierimg der Welt : Vei^uch 

no . 36 e. Deutung / Klaus VosNvmckel. — 1. Aufl. — Heidelberg : 
Stiehm, 1974. 

242 p. ; 24 cra. — (Poesie und Wissenschaft ; 86) GFRT5-A 

Blbllo^aphy: p. 2^)-231. 
Ineludes Indexes. 
DM36.00 



1. Celan, Paul— Crltlclsm and Interpretation. 

PT2605.E4Z87 

Library of Congress T5 



I. Title. 



O 



75-590547 
MiU. 



4 



STROUSBERG 



Stronsberg, B. 
r> Dr.Strousberp ui 

llßjCf peschiftäert. B< 




VJ 



N 



ll'^e^'^- Y-^^^^M^ nz<Co^-MU 



r 



f 



f' 2/ WA>r^ .7 ^^ ,1^ ^.*^'«-^. 



r. 



'^y^/^yi^cy^ 



4 



OR' 



STROUSBERG 
HENRY 



X KEITBOECK, GOTTFRIED 

Der EiHsenbahnkoenig Strousberg und seine Bedeutung 

fuer das europaeische Wirtschaftsleben, 

in BEITRAEGE ZUR GESCHICHTE DER TECHNIK UND 

INDUSTRIE, JARHBUCH DES VEREINS DEUTSCHER 

INGENIEURE, 14(1924) 65-84. 



BERLIN BIBLIOGRAPHIE (1965) p.306 



i 



STROUSBERG 
BETHEL HENRY 



Michaelis, Dr. Herbert, 
^ethel Henry Strousberg. 
inrFORSCHUITGElI ZUR JUDEI^Il'TUGE. Band 8, 
1943. Hamburg, Hanseatische verlagsan- 
stalt, 194.3. (series: Schriften des 

Reichsinstituts für 'jeschichte Hades neuen 

Deutschland. 

p. 81-133, 
gf died shortly after nap.War, father when 
^ethel was 12 (prob. I835(l^ethel bom 20Nov23 
Neidenburg). Mother: KAROLINE GOTTHEILIER of 
Inowrazlaw. original narae BARUCH HIRSCH ST. 
He niarried a British wonian, MARY ANN SV/ANN, ( 
_,_had 10 eh. ■ iio>:3fiMa5c±x6:f 31MaylS84. I 



/ 



STROUSBERG 
HENRY BETHEL 
Kohut II, p. 396-7. 

original name Baruch Heinrich Strausberg, 
"born Neidenburg Opr 20 Novl823 d, 31 May IS84. 
Berlin. list of the RRs he built. 

FOTO p.396. 



O 



■4 



STROUSBERG 



his torabstone in 




BERLINER FORUM Sept.1976 

BLOCH, PETER. 

Grabmaeler in Berlin. 



LBI 



Baptized Jews buried in Katthaeus 
Gemeinde cemetery.berlin 

1977:13^15 






J 



i 



Vh" LC^ DW 



STPOüSütRG 
HtMEi BLTiiliL 

AGtiTMtßLKG, LRiCÜ & Maximiliai Uueller-Jabusch. 

Lebensbilder deutscher Bankiers aus fuenf Jhdtn. 

F/Main, Knapp, I963. 



LEI 3950 



STROUSBiilG 



CATüLöGUE, i899, p.-^^ 



' 



Die rechtswidrige Aneignung des elektrischen Stromes. 

kitkkiit DR.JUR. ERLiuNGhlM 1898. (printed Bin) 

(#792) 



hu., 




foM^JjL. 



M. 1,^ . Co, Ui,5vr._ 



Äi5 






St 



>ri^SS 



Urj 



r-rr 



26S-1I -^^ $■<«!«; Ü(i,e U ßeu:Wi 



(^ 



Ifi^. f^;<^ .(^/^^^ cpy^C^'^^ — 



tcor^i-.^y^^^ (5^lt 



SlhOübßiitG 
(vol. III) «i^Ri 

p.112: floor plan and cut of the MGLISH i..ib..sSY 

P.n3.IlI:[ÄrSj;\r ?r ^1 ''''^ ^0 
P.113: feto ofZTslllu '°"^^^^^-- ^32-^) 

in bhftLlI^ UivD SLiJ^L üüuxj^-y 

(aut,:or: üKUiilMIiuN ViJiLlK ZU hkriiw rr-, x- ■ 
i^llUGUhü ß^i,i,K ^CnllMIM vol IT h " 
Der Hochbau, Berlin, Em.f ^SohnTl896 ^'"•* 





STROUSBERG 




1/ ' 






.. i^A fevk-YS/l \ 






/ 



tTRUDI AZERBAIDZHANSKOGO NAÜCHNO-ISSLEDOVATEL » 
SKOGO INSTITUTA MNOGOLETNYKH NASAZHDENII 
[Perennial plants] 
Azerbaidzhanskii Nauchno-Issledovatel 'skll 
Institut Mnogoletn/kh Nasazhdenii, Baku. 
1949. 




Library of Congress 



i 



0'f)^»3 1 



^ 



y ^ n / r7 / STROUSBERG 






Ki^ 



fU^> '(!0TU^^(<fl( ^-^^ /^,^/y^ 



e^>.%,^^^^^ 



/ hv// ^''^^^^ , /^ 






Qn^^^ ly^/^p 



STROUSBERG 
HEITRY 



S^S-"^^^"- 



(j.yk 



^ IP/C 






jp^W'O^'^'S'i > 








l^'ilur. r-^A^, 2.,W- .V ^^A_ 



^^/'^ 



1 







ky^ 



» 


9 




tJTKOUCBERG 

HENRY 


BEKLiWER BILDER, 
ine rormer d- 
the oritish 


V. 2, 1899; 
^sche ralais 
ii^mbassy. 


is 


nov/ 


^P'l) 


o 







4 



Haroldl. Sharfman: Jews on the frontier; Chicago/ Regnery,1977. 
MiU:E184.J5S441 1977 



CO^OM^OS- 



nay have been the 
V. arolina during the 

V 22, 1794. 



-. Wis., 1948), pp. 
luence of the three 
' a Jewish French- 
on Kilbourn and 
uljacent watci front 
• Miousands of dol- 
..n rose the cily of 
cc in pionccr days 

. friend of Franks 
w. 

, lohn La WC pur- 
ncar Michiliniack- 



can and Canadian 

I'uny made so bold 
hl* trade in Hudson 
jipany in home ter- 

"nccnnes, Indiana 
'iiiladelphia. Likely 



' Citizen. (Philadel- 
SI2." 

idrew from Mack- 

vvhich they **wan- 

war were subjected 



I0:94ff;97. 
a Fincastle, Virgi- 

y (Louisville, Ky., 

. McLean in 181 1 

t)ld by him to the 

vV'ilkins referred to 

\ Feb. 27, 1807: 



N Indiana Territory 
1807 

rge Wallace Mr. 



121/1 

121/1 
122/3 



125/4 



129/5 



130/9 
131/3 
131/4 

131/4 



132/1 
(i32^ 



A 



Sources 303 

the following articles the amount of which shall be forwarded either to 
yourselves or to my friend Gcnl. Ino Wilkins as soon as 1 receive your 
account viz- one hundred pounds of Cofee one hundred Ditto Single 
refined loaf sugar six pounds best Tea ten Gallons Madeira Wine & 
fifty pounds of rice 

I am respectfully your 

Huml Servt [Humble Servant] 
Willm H Harrison 
P.S. 

To make a füll barrel it will not be rnaterial if the quanlity of coffee & 
sugar IS encreased 20 to 25 Ibs. cach. 

Ibid., 10: 132 33 After the war, ( iiptaiii John Askin ordcrcd Lieutenant 
Lawe to notily the Indians that further hostilitics against Americans would 
be to [erat ed. 

iP/iy//S Vol. L. No. 3, Mar. 1961, p. 243 "The World of Hyman Gratz" 
by J. Solis-Cohen, Jr. 

The Grat/ brothers' role as soldiers is noted in Mcws in the War of IKP'' 
by Leon Ihihnci. /VL///.V. 2(,: 171 77 The story ol MouWc.u Mve.s role 

M u. .""oun'" '"'^"'^ ^"^"^ ^^^'^' '• '^P ^^^ ^^ Hiograph.cal data on 
INaphtah Phillips is presented in his historical sketch published in PAJHS 
21: 172-228. See also Harry L. Coles, Jhe War of I8I2 (Chicago, 1971). 

m^!j!^^.xr^^'n^^. ^'^*'"'' ^^^'^ ^-^-^^^'' G^^^l^^cin Rover (New Orleans, 
1952). Of all the studies of Jean Laffite, 1 have found Arthur^ to be the 
mos^t accurate for it is based on primary sources and interviews with des- 
cendants. 

Leon Huhner, The Life of Judah Teuro r/77J-M5^; (Philadelphia 1947) 
pp. 60-61. 

Brooks, Charles B., The Siege of New Orleans (Seattle, Wash., 1961) p. 
2oo. "^ 

Arthur, Laßtie. p. 122. Jackson misspelied Laffite. 
Ibid., pp. 123-24. 

"'■'';' ?f;,'-""^^- President Jaincs Madison's Prociamation dated Febru- 
ary 6, 1815, quoted in füll. 

The pirogue originated with the Indians. To paddle the bayous. the Bayou- 
goulas and Mongouiachas of the lowcr Mississippi cut out or burned out 
the trunks of cottonwoods, and shaped the ends similar to canoes (Indians 
et the Upper Mississippi used birch-bark canoes.) French traders improved 
the pirogue by fclimg cypress trees nearly 50 feet long and hollowing thcm 
so that they would carry from 20 to 30 incn, or several tons ol freight. 
In 1795 France received the eastcrn part of Hispaniola-the Dominican 
^^ünn T'^*"" ^P"'"- ^''^" "^«= Dominicans revolted against the French 
in 1809, the country reverted to Spain. In 1821 the Dominicans again re- 
volted, this time against Spain, and declared their country free. 

I^^ '"^"''''•'°" ''"^ <-■'"''" ccrtain Jurisdiction over unbaptized Jews The 
Holy Office prosecuted Jews for a variety of offenses, including sorcery 
and witchcraft, blasphemy of personages or objects sacred (o the Church 
and for obstructing their co-religionists from Converting to Citholicism. 
Among proofs advanced that Juan Colon, alias Cristobal CMon or Chris- 
'f ^", Fn^J""^^""' '^'^^ ^ marrano. is the find of a Span sh documcnt 
dated 1494, currently at the Universiiy of Barcelona. Therein Juan de Ba- 
romeo, Duke of Angiere, "do hcreby confess that I was forbiddcn to reveal 



< ;! 



^! 



f 



■'* 1 



! 



t' 



JO^ Sources 

the truth of this secret that was confided to me by Senor Pedro de An- 
giero, treasurer of the Catholic Majesties of Spain. However, since 1 wish 
to preserve this secret for the bcnefit of posterity and history, I hereby 
record the fact that the so-calied Christopher Columbus, or Cristobal 
Colon, came from Majorca. The aforementioned Pedro de Angiero was 
convinced that for poHtical and religious reasons Juan (Colon) of Majorca 
concealed his identity ..." 

133/2 Mendel Silber, "America in Hcbrew Literature," PA JUS, 22: 1 12 14. 

Ibn Verga, Solomon, Shebet Yehudah, Adrianople, 1550; Sabbioneta, 
1554. Joseph ha-Kohen, Emek ha-Baka. 1563-1575 (Vienna, 1852; Cracow, 
1895). 

133/3 Seymour B. Liebman, The Inquisitors and the Jews in the New World, 
Sumrnaries of Procesos, 1500 18 10, and Bibliographicäl Guide (Coral Ga- 
blcs, Fl.. 1974), p. 40. 

G. R.G. Conway, "Hernando Aloiiso, a Jewish Conquistador with Cortes 
in Mexico," PAJHS. 31: 9-31. 

Arnold Wiznitzer, "Crypto-Jcws in Mexico during the Sixteenth Century," 
PAJHS. 51, no. 3 (March 1962): 168 72. 

133/4 1 he island of Hispaniola (llispanola) or Ixt Kspanola, as callcd by Colum- 
bus, was renamed Santo Domingo after the Dominican Order, and not, as 
some historians allege, in honor of Colombus* father, Domingo, who in the 
eyes of the Church was a Jew, an unbeliever. So states Rafael Pineda 
Yanez, one of the foremost authorities on the Spanish colonial era in La 
Isla Y Colon, Buenos Aires, Argentina, 1955. It should further be noted 
that there was no priest aboard any of Columbus' three ships to Christen 
the island. 

133/5 Spain senl a Dominican mission headed by Domingo de Mcndoza and 
Pedro de Cordoba to give no quarter in the war against sin and heresy in 
Hispaniola. As part of this antiheresy, Christianization campaign, Hispani- 
ola was renamed after the Order. 

134/ 1 No such rite exists in Judaism. Introduction of a son into Judaism requires 
the act of circumcision performed by an observant Jew as a religious act 
accompanied by a ritual which includes a benediction over a cup of wine. 
The prayers are recited on behalf of the newly initiated full-fledged 
member of Israel; a few drops of the wine are then placed upon the lips of 
the child. 

134/6 The Cathedral was built upon the site of the Aztec Temple and constructed 
out of its stones, the Indian Temple having been demolished by the Spa- 
niard conquerors. 

Records of the Inquisition in the Western Hemisphere, set down in detail 
by the tribunals of the Holy Office in Mexico, and half a Century later in 
Lima, Peru, and since the early seventeenth Century at Cartagena, Colom- 
bia, disclose in detail the observances of Jewish rites by crypto-Jews, thcir 
imprisonment, torture, and the penalties meted out to them. 

135/3 At New York's Portuguese Congregation, Shearith Israel, a bathing house 
was built over a spring in Mill Street, before the erecting of the first syn- 
agogue there. At Newport, Rhode Island, too, at Yefhuat Israel, wells were 
discovered not so long ago in the synagogue ya*^d, long since covercd over, 
that seem to have been connected with a ritual pool, the location of which 
can no longer be traced. 





At PhiK 




lylcs, bi. 


136/3 


N. Tayl 




chado.' 


136/5 


Cccil f 


136/6 


1 hc e 




Marliii 




ölten - 




thereb\ 


137/2 


Gulsteii^ 


137/3 


PAJHS 


137 5 


Kccord 




detail 1 




Carla^v 




ties mci^ 


137/6 


George 




PAJHS. 


139 1 


Korn, 7 




Arthur, 




tained in 




written ; 


139/6 


PAJHS, 




Blau ur. 




the 19t( 




nam, l)i 




dies; B. 




Thoma> 


141/2 


Arthur ; 


141/3 


Ibid., p 




Jane L: 




leans, ( \ 


145/3 


AlexaiK 


145/7 


Bertran 




PAJH^ 


146/1 


Ibid., p 




Coluni ' 




perfori 


149/4 


Maxwi 




1970). 


150/3 


MAJ. . 


150/5 


Korn. 




Secret. 


151/2 


Ibid 


151/5 


Ibid., . 




bridgc. 




goods. 


152/2 


Ibid., ( 



c 



SALO WITTMAYER BARON: A SOCIAL AND RELIGIOUS HISTORY OF THE JEWS. 
vol. XIII. 2nd ed. Columbia UP, 1969- 



[ciher with his 
|st lo living in 

>tcd Christian. 
je recall, oftcn 
|services he rc- 

'or unknown 

he Canary 1$. 
|. To the very 
jilh his neigh- 

ial, he defied 

llaws of their 
jhe comniand. 
|fe and shoultl 

or morc, and 
lidiful to ihc 
[hat die Jcws 

*ld, prey ont- 
|imilar. for if 

ime. 

irkabljTjic 

Irther prosc- 

)ncentraicd 

relapso i » 
\n coast. In 
intil 1587 
\s than 107 

includin,; 

[cw Chris 
^us and hi\ 
ged .\ri%. 
hratedl\ 
f^lars talc 
cnoese of 
thri>ii^h 
[nissionr\l 
>Iarly de- 
in 1 191. 



MARRANO DISPERSION I33 

have now tried to reclaim the distinguished explorer by at- 
tributing to him a gencalogy leading back to New Christians liv- 
ing in Spanish Galicia, in the vicinity of Barcelona, or on the 
Island of Majorca. 

A variety of linguistic arguments have been bandied back 
and forth. The pro-Marrano faction points to Columbus' constant 
use of Spanish rather than Italian, while the pro-Italian group 
emphasizes the numerous Italianisms which crept into his Spanish 
style. Another curious piece of evidence occurs to Columbus' cor- 
respondence. Thirteen of the fourteen letters from Columbus to 
his son Diego bear a mark which, with some ingenuity, can be 
read as the Standard Hebrew abbreviation of be-'ezrat ha-Shem 
(With God's help), frequently used by Jews at the beginning of 
letters. The sole epistle lacking that symbol was to be shown by 
Diego to the Catholic monarchs; hence, it has been argued, the 
abbreviation was suppressed by the writer out of fear of self- 
betrayal. The Opposition claims, on the other band, that the mark 
is merely a library stamp indicating the provenance of the thirteen 
letters from a specific collection, and that the fourteenth letter 
belonged to another library. Another much discussed point relates 
to Columbus' will, which included the legacy of "half a mark of 
silver to a Jew who used to live at the gate of the Jewry in Lis- 
lx)n." Columbus' own seven-letter device in three lines reading 
S./ S. A. S./ X. M. Y. has likewise been subjected to all sorts of 
conjectures. While some read it simply Servus supplex altissimi 
Salvatoris (Suppliant Serf of the Highest Redeemer), others have 
suggested such Jewish connotations as Sanctus, Sanctus [Sanctus\ 
Adonai Sebaot (Holy, holy, [holy] is the Lord of hosts), the well- 
Inown liturgical formula borrowed from Isaiah 6:3, which was 
•ilso used by Christian apologists as a prophetic *'testimony" for 
the Trinitarian dogma. Nor can one doubt the profound impact 
<»f Christian theology upon Columbus' semivisionary, semirealistic 
«niilook on the world, which sustained him in his darkest hours. 
In his "Book of Prophecies" he quoted more extensively from 
I*wlms and Prophets, viewed through the spectacles of Nicholas 
<lc Lyra's interpretations with their substantial indebtedness to 
Jewish commentators, than from the New Testament or the 
Church Fathers, but he included several lengthy excerpts from 






i 

i 






% 



2 






} 



{ 



o 



134 



MARRANO DISPERSION 



the anti-Jewish tract by "Samuel Maroccanus/' Chapters xvi-xvii. 
He also added such purportedly original comments, deeply col- 
ored by Christian homiletics, as the various meanings of the namc 
Jerusalem: 

There is a fourfold meaning [he declared] clearly given by the Holy 
Scripture to that term. Historically, "Jerusalem" refers to that terres- 
trial city, to which pilgrims journey. Allegorically, it signifies the 
Church militant, Tropologically, it Stands for any believing souL 
Anagogically, it represents the celestial Jerusalem or the fatherland 
and kingdom of heaven. 

Although he and his ccmpanions were primarily animated by the 
widespread *'gold fever" and lust for gain, Columbus indubitably 
took quite seriously his mission *'to learn their [the American na- 
tives'] disposition and the proper method of conveying them to 
our holy [Christian] faith." Many more details have been, and 
may further be, adduced on both sides. All that can be said at this 
stage of the debate is that the weight of the evidence still favors 
Columbus' Italian ancestry but the possibility of converso antece- 
dents cannot be totally dismissed.^^ 

Be this as it may, there is no question that many Marranos, as 
well as professing Jews, were prominently involved in Columbus* 
expedition. Among the eighty-eight men who participated in 
Columbus' first journey, at least five appear to have been con- 
versos. One, Rodrigo Sänchez, had been asked by the queen to 
serve as Superintendent of the fleet. Another, Mestre Bernal, 
served as a physician; he had been accused of judaizing and had 
been reconciled by the Valencia Inquisition in 1490. The first 
sailor to sight the new land was a Marrano, Rodrigo de Triana, 
while the first Spaniard to tread on American soil was Luis Torres. 
who had adopted Christianity less than a year before the journey. 
He had been takenoalong as a linguist familiär with Arabic and 
other languages, and it was natural enough for Columbus to send 
him out first to communicate with the natives. He remained for 
the rest of his life on the island of Hispaniola (now Santo Do- 
mingo and Haiti). The eagerness of conversos to join a highly dan- 
gerous voyage of exploration was doubtless partly motivated by 
the panic which had seized the whole Community after a decade of 
relentless activity by the Spanish Inquisition. The newly promul- 



1 



gated dccrr^ 
ovcr, that 
counsel pr«^ 
Characterir 

and the di 
himsclf in 
pedition, s i 
pcllcd ihe 
month of J 
with a suflu 
cdicl of ex: 
ranos, inclu 
ihc treasur: 
Sinchcz, v: 
counsciors » 
pcdition. Sü 
\oyzgc: wir 
cxplorer's n 
Cover)'. Not 
Icticr to Sa: 
combinatic: 

ought to 

givc solemn 
ihall have b 
nexi for the 
ffigcrio] anc 

Nor must ( 
ncw cxplor. 
icicncc, 10 ^ 
tributcd. T 
before she . 
ham Zacut' 
urumenis !i 
eral critical 
r.ama, Ped: 
ptcdiclion. 
«:lipsc of i: 
local India: 



t 

4 

» » 



t 



« 
1» 






« 1 



I 



!i 



376 



LVi: MARRANO DISPERSION 



Solomon's magic for posscssion of which its (Marrano?) owner was iried by ihe In- 
quisition in 1527. 

Vet therc still arc many lacunae in our information. Additional data should !)c 
made availablc now. since the Inquisitorial archivcs, long kept on the Islands, havc 
becn transferred lo Spain. See J. Fern.lndez Pomar's bricf noie of April 1957, "El 
Archivo de la Inquisition de las Islas Canarias vuelve a Espana," Boletin of the 
Direcciön General de Archivos y Bibliotccas, VI. No. 42. pp. 12-13 (unfamiliar wiih 
Wolfs researclR^s. FernAndez Pomar apparently understatcs the figures when hc 
Claims that, in the entire pcriod of its Operation from 1499 to 1820. the Canaiiotc 
Inquisition exccutcd only 11 persons. burned 107 in effigy. condcmned 498 to re- 
conciliation. and 1.647 to penances). The use of these materials may shed a rc- 
markable light not only on the beliefs hcld and the ceremonics peiformcd by ihc 
local Marranos but also on certain prejudices currcnt among their neighbois as 
reflected, for instante, in the debate recorded in 1528 as to whether "Moors and 
Jews and all who live outside Our Holy Catholic faith have souls." See the sum- 
mary in Birch, II. 113. 

Not surprisingly. Protestants were able to retaliate sharply for the inquisitorial 
cruelties. In 1570. when a Norman Huguenot captured a ship starting from the 
Island of Gomcra for Brazil, he quickly put to death the forty Jesuit missionaries 
found on board. and landed the rest of the passcngers and crcw in a Gomera port 
See Miliares. Historia de la Inquisiciön, II. 152 fF. It may also be noted that Pedro 
Hernändez de Albor. an allcged Judaizer prosecuted in Mexico in 1538. had come 
Ihere from Vila de la Plaia in the Azores. See A. Toro. ed.. Los Judios de la Nueia 
Espana: Selecciön de documentos del siglo XVI (Publicaciones of the Archivo Gen- 
eral de la Naciön, Mexico, XX). p. 195 No. 7. 

77. Christopher Columbus. Libro de las Profedas in C. de Lollis's ed. of his 
Scritti, I. 75-160, esp. pp. 77, 94 ff.; Jourtial of the First Voyage to America, wiih 
an Intro. by Van Wyck Brooks, p. 2. On the side of Columbus' Jewish anccsiry 
one need but mention C. Garcia de la Riega's Colon, espatlol. Su origen y patria; M. 
David. Who was "Columbus-? His Real Name and Real Fatherland: a Sensational 
Discovery among the Archives 0/ Spain (claiming that Columbus "secretly rcmaincd 
a Jew. in spite of all the spying of the inglorious Inquisition); L. M. Friedman. 
"Was Christopher Columbus a Jew?" in his Jewish Pioneers and Patriots, wiih a 
Prefacc by A. S. W. Rosenbach. pp. 61-72. 381-84; S. de Madariaga. Christophrr 
Columbus: Being the Life of the Very Magnificent Lord Don Cristöbal Colon (ihe 
same view is upheld in the 1956 rcedition of that biogiaphy included in his Kl 
Ctclo hispdnico, esp. I. 65 ff .); R. Curiel, "Nuove ipotesi sulle origini ebraiche <!i 
Cristoforo Colombo." RMI, XXIV. 271-74; and, most passionately. R. Pineda Yanc/. 
"Para los que aün dudan que Colon era Judfo," Cömentario, X, 38-47 (claiming 
that the pertinent documents were wilfully destroyed by the protagonists of lim- 
pieza). In El Enigma de Colon (La otra historia del descubrimiento de America), 
Fermart (pseud.) claims thaP Ferdinand the Catholic kncw the secret of Columbus* 
descent but for obvious reasons refused to divulge it to the public. On the oppov 
ing side are arrayed such distinguished historians as S. E. Morison in his Admiral 
of the Ocean Sea: a Life of Christopher Columbus; Ramön Mendndez Pidal in hit 
La Lengua de Cristöbal Colon; P. Revelli. "L'Italianitä di Cristoforo Coloml)o." 
Studt colombiani (published by the Comitato cittadino per le celebrazioni colom- 









biane), II, 9-« 
Colon a Saniu 
töbal Colon r 
reply to .M21'.. 
judfo de Cn^ 
essay citcd a: 
ceming Co!ur 
by contcmpo:. 
See esp. Chr. 
English-Gcrm^ 
in facsimile a: 
»tili rcmains l 

An initrmo 
printcd in bis ' 
Lot in her C^' 
Cristöbal Colo: 
which in\okrs 
Majorcan and '^ 
ciön definitiv a 
{Ofar Yehudc 
y cl monognur... 
Portuguese or:. 
Maia. "A Nac. 
LXXXVII, 524- 
raphy accumu . 
Colon tat cuci 
mds justificadc. 
raphy since 10; 
of opinion arc ; 
antcccdents anc 
aftcr he achior 
perhaps becau^c 
ihc Crown of C^ 
menios ineditoi 
tiguas posestoif 
burial place k>: 
among the pco: 

Wliate\cr hii 
olic to whom l < 
and dcsir^ble ^*^ ^ 
la Sagrada Lu: : 
crcncc 10 CoIud 
Estudios amen j 
de Colon." H /. 
ligiosi di CoIc*r I 
1015. cmph^5Uir | 
hit dcfi-nir ol 1 # 
which. oC courv^ 






j*» -r* 



:.-...V^.i^.;^-^ 






,:jt- 






'■'y\. V. 






>^'^_- <#r»*-' 






■fi^V 



# «H« %^ 












L m #«•*-•» 



'O 



l»r>*ii| #*%M 












LVi: MARRANO DISPERSION 377 

biane), II, 9-38; P. Catal^ Roca, "Sobrc los italianismos obscrvados cn 1a carta de 
Col6n a Santängcl," ibid., pp. 282-90; and, most sharply, A. Älvarez Pcdioso, "Cris- 
töbal Colon non fuö hebrco," lieinsla de historia de America, No. 15, pp. 261-83 (a 
rcply to Madariaga); T. Cantazaro, "Sc pictcnde levivir la absurda tcsis del origcn 
judfo de Cristöbal Colon," El Faro a Colon, VI, 96-100; and P. Chaunu in the 
cssay cited at the end of this note. Much of this cvidence derivcs from data con- 
ccming Columbus' immediate family connections in Genoa and opinions voiccd 
by conteniporarics conccrning bis Genoesc origins, which but few really dispute. 
See csp. Christopher Columbus. Documents and Proofs of His Genoese Origin, 
English-German ed., publishcd by the City of Genoa in 1932 (with many sources 
in facsimile and an additional bibliography). The main issue, which unfortunately 
still remains unresolvcd, is the explorer's eailier antecedents. 

An intcrmediary position is taken by C. Roth in his "Who was Columbus?" re- 
printed in his Personalities and Events in Jewish History, pp. 192-211; M. Mahn- 
Lot in her Christophe Colomb; R. Llanas (or Llamas) de Niubö in "El Enigma de 
Cristöbal Colon," Sefarad, XXI, 58-64 (reproducing in facsimile a 1499 document 
which invokcs the testimony of Pedro the Martyr of Anglerfa for the explorer's 
Majorcan and Marrano origin); and, based thereon, J. M. MillAs V^allicrosa, "Solu- 
tion definitiva del problema de la patria de Colon," Tesoro de los Judios sefardies 
(Ofar Yehude Sefarad), VI, vii-xv. See also F. Cantera, "El Origcn judi'o de Colon 
y cl monograma de su firma," Atlantide, II, 303-309. The possibility of Columbus' 
Portuguese origins has not been overlooked. See C. Roma Machado de Faria e 
Mala, "A Nacionalidade jjortuguesa e o nome de Cristöbal Colon," O Instituto, 
LXXXVII, 524-73. See also the compiehensive critical survey of the vast bibliog- 
raphy accumulatcd (mainly in Spanish) before 1961 in E. Bayerri y Bertoracu's 
Colon tal cual fue: Los Problemas de la nacionalidad de Colon y su resoluciön 
rtids justißcada, pp. 11-321; and the more succinct review of "Columbus Historiog- 
raphy since 1939," by M. Torodash in HAHR, XLVI, 409-429. These differences 
of opinion are Icss amazing when we rcalize how much about the grcat explorer's 
antecedents and biographical details is still shrouded in obscurity. Even his career 
aftcr he achicved world fame has left many controvcrsial problems, despite (or 
pcrhaps becausc of) the extended lawsuits between him and his descendants and 
ihc Crown of Castile. See Pleitos de Colon, partially ed. in the Colecciön de docu- 
mentos intfditos relativos al descubrimiento, conquista y organizaciön de las an- 
tiguas posesiones espaiiolas de Ultramar, Vols. VII-VIII. Has not even Columbus' 
burial place long been a lx>ne of contention, not only among scholars but also 
among the pcoplcs of the Dominican Republic and Spain? 

Whatevcr his antecedents, Columbus pcrsonally was indubitably a pious Cath- 
olic lo whom the inissionary rcsults of his entcrprise appeared as most significant 
and desirable goals. See, for instance, F. Alvarez, "Cristöbal Colon y el estudio de 
U Sagrada Escritura," Archivo Hispalense, 2d ser. XVII, 129-40 (with special ref- 
trcncc to Columbus' Libro de las Profecias; J. Irazustra, "Colon y su tiempo," 
Estudios americanos (Seville), VII, 1-38; G. Porras Troconi, "La Vida misteriosa 
de Colon," El Faro a Colon, VI, 104-120; P. di Leturia, "Gli Ideali politico-re- 
ligiosi di Colombo nclla 'Carta' del suo Maggiorasco 1498," Humanitas, VI, 994- 
•015, emphasizing in particular the explorer's expressed love of the Holy Scpulcher, 
Hii defense of the Papacy, aiul his high estecm for scholastic philosophy, none of 
^'hidi, of course, has any bearing on his possible Jewish anccstry. See also infra. 



o 



n. 



i 



i .■ 



i 






} 



378 



LVi: MARRANO DISPERSION 



n. 78; and P. Chaunu's pcrccptive observations in "Christophe Colomb cn proic 
aux historiens," Annales ESC, XVIII, 981-94, with special refcrcnce to A. Cioran- 
escu's trilogy on Columbus and his wrilings. 

78. Christopher Columbus* oftquoled Journal of the First Voyage, hcre cited, 
with minor variations, from C. Dufl's English Irans, in The Truth about Columbus 
and the Discovery of America, pp. 120 f.; somewhat differently trans. in Columbus* 
Journal of the First Voyage to America, with an Intro. by Van VVyck Brooks, p. 
t; M. Kayserling, Christopher Columbus and the Participation of the Jews in the 
Spanish and Portuguese Discoveries, trans. from the author's [Gcrman] manuscript 
by C. Gross (also pointing out that the Portuguese Jewish astronomer Joseph 
Vecinho had earlier advised his king against supporting Columbus' venturesome 
scheme; pp. 17 ff-)- I" ^^^ populär sketch "Columbus* Doctors" (in The Americas, 
XVII, No. 6, pp. 34-37), L. H. Roddis does not mention Bernal's name, perhaps 
becausc he concentratcs only on the chief medical officers of the three ships par- 
ticipating in the expedition. The discussion on the participants in Columbus' voy- 
ages of exploration has not come to rest even after the publication of A. B. de 
Gould y Quincy*s fruits of over forty years of painstaking research in her "Nucva 
lista documentada de los tripulantes de Colon," BAH, LXXXV-CXV. However, the 
presence of at least five New Christians in the crews of the ships of the first voy- 
age seems to be assured. On Santängel, whose genealogy was reconstructed, from 
the Libro Verde de Aragon, by M. Serrano y Sanz (in his Origenes de la domina- 
ciön espatwla en America, I, 494 ff. App. i), Sänchez, Hernando de Talavera, and 
the other influential New Christians involved in that momentous undertaking, see 
M. K.'s Intro. to The Spanish Letter of Columbus to Luis de Sant' Angel Escrihano 
de Raciön of the Kingdom of Aragon, Dated 75 February, 149^. Reprintcd in Fac- 
simile, Trans, and Ed. from the Unique Copy of the Original Edition (Printcd at 
Barcelona early in April 1493), from which the passage in the text is quotcd; and 
supra, nn. Bf. and 13. See also J. Manzano Manzano's detailed reconstruction of 
the preceding negotiations in his Cristöbal Colon. Siete aiios decisivos de su vida, 
148^-1492, pp. x6i ff., 319 ff., with the notes thereon. On Zacuto's scientific werk, 
See esp. A. Fontoura da Costa, L'Almanach Perpetuum de Abraham Zacut, Leiria, 
1496 (reprinted from Actes, Conferences et Communications of the Third Inter- 
national Congress of the History of Sciences, Coimbra, 1934); and J. Bloch, "Zaculo 
and His 'Almanach Perpetuum,"* DNYPL, LVII, 315-18. 

That Columbus gave January, rather than the correct month of March, as the 
date of the decree of expulsion, is, if anything, doubly indicative of how large the 
nexus between this event and his voyage loomed in his mind. Yet we must also 
remember that the idea of discovering a new passage to India was much in the 
air and must have greatly appcaled to the adventurous spirits among the endan- 
gcred Marranos. See E. O'Gorman, La Idea del descubrimiento de America: His- 
toria de esa interprelaciön y critica de sus fundamentos, and the commcnts thereon 
by M. Bataillon in "L'Idöe de la d^couverte de l'Am^rique chez les Espagnols du 
XVI« si^cle (d'apr^ un livre r^cent),'* BH, LV, 23-55; as well as W. E. ^Vashburn's 
more pragmatic, if largely scmantic, discussion of "The Meaning of 'Discovery* in 
the Fifteenlh and Sixtecnth Centuries,** AHR, LVIII, 1-21. See also R. J. H. Gott- 
heil, "Columbus in Jewish Lilerature,** PAJHS, II, 129-37 (with refcrcnce to Jovph 
ha-Kohen and others); as well as the broadly suggestive observations by J. H. Parry 



II 

in The Spanish T 
New Vieu'poinu c 

79. Colecciön de 
organizaciön de U 
titled Colecciön . 
X, 462 ff.; and t 
Sorte de la coni' . 
idcnt of the Sup: 
in his Pasajeroi z 
HispanoAmörica. . 
Dependencies, pp 
ed., Book IX, Tu 
tiva Inquisiciön c 
Boleslao Lewin i." 
triotas), pp. 113 f! 
tudo divini cons-.. 
romanum, On th::: 
quisition, see sut^ . 

Becausc of their 
olic monarchs 2$ • 
death if they werc 
Lewin points out 
transgressions. In < 
a conflict between 
such local inquis:: 
quent occasions 10 
thorities. See J. C- 
Zumärraga primer 
cer and A. Castro 
Inquisiciön, with «^ 
ibid,, I, so6ff.; W 
Analysis of Bishop 
423-32. See also, rr 
Mexico: and the li* 

80. F. Femind«^' 
Liebman in "I^o« 
No. 1, p. 149; the 
published extensr 
fully. by C. Benr 
a Indias durante t 
fumishing dau c 
cunae and inacci 
by J. Friede in "1 
1550,- HAUE, \^ 
pendix. in his " \ 
cn la primcra m.:. 






-.rr^i^"^-"^ 









•r^r 



LVi: MARRANO DISPERSION 



381 



> *«»! OM C^ 












» «I« 






«VM»»* 1i^ » 5 









►' )i 



Jev/$ of Colonial Mexico/* HAHR, XLIII, 95-108; in his aforcmentioned cssay, "Los 
Judfos," Cuadernos americanos, XXVI, No. i, pp. 145 ff.; his earlier study "Fucnlcs 
desconocidas de la historia mcxicano-judfa," Historia mexicana, XIV, 701-714; and 
particularly A Guide to Jewish References in the Mexican Colonial Era, 1^21-1821; 
and Faith and Flame: the History of the Jews in New Spain, Most of this material 
is particularly relevant for the pcriod after 1569 and will be discussed hcrc in this 
context. Liebman also published a special monograph on "Hernando Alonso: the 
First Jew on the North-Araerican Continent," Journal of Inter-American Studies, 
V, «91-96, bringing up to date earlier studies by G. R. G. Conway, "Hernando 
Alonso, a Jewish Conquistador with Cortcs in Mexico," PA JMS, XXXI, 9-31; and 
by Boleslao Lewin, Mdrtires y conquistadores judios en la America hispana. Fran- 
cisco de Millän's trial was analyzed by R. £. Grecnlcaf in his Zumdrraga and the 
Mexican Inquisition, 1^36-1^4), esp. pp. 95 ff.; and, more fully, in his "Francisco 
MilK'^n before the Mexican Inquisition, 1538-1539," The Americas, XXI, 184-95 (o" 
ihc basis of the MS Proceso preserved in the Mexican Archivo General de la Na- 
tion). See also supra, n. 7g; and, on the underlying legal assumptions, cf. F. de los 
Rios, "The Religious Character of Colonial Law in Sixteenth Century Spain," Pro- 
ceedings of the Sixth International Congress of Philosophy, 1926, pp. 481-85, citing 
among other testimonies Pedro de Quiroga's Lihro intitulado Colöquios de la 
verdad (written ca. 1555), ed. by J. Zarco Cuevas, p. 47: "The Church ordcrs us to 
win over faithful brethren . . . on this consideration our Princes have and possess 
this land, and to interpret their posscssion in any other way is blindness of hcart." 
See, more broadly, the literature cited supra, n. 74. 

82. See J. A. de Busto Duthurburu, "Tres conversos en la captura de Atahualpa," 
Revista das Indias, XXVII, 427-44. More extensive records of the scttlemcnt of New 
Christians in Spain's South-American colonies have become available only from 
the latter part of the sixteenth Century, particularly after the establishment of the 
Lima inquisitorial headquarters in 1570. The few data about the earlier pioneers 
have been patiently culled from scattered sources by C. Larrafn de Castro in Los 
Judios en Chile Colonial; and by G. Böhm in his Nuevos antecedentes para una his- 
toria de los Judios en Chile colonial. The füll title of Pedro Mcxfa de Obando's 
werk, when published in Lima, 1621, and republished in Madrid, 1915, was Pri- 
mera parte de los cuarto libros de la Obandina, donde se trata la naturaleza y ori- 
gen de la nobleza politica y de muchas y noblissimas casas, con los que an passado 
de ellas a estos Reynos y al de Nueba Hespana. This work by a mercenary author 
will bc more fully analyzed infra, Vol. XV. For the prescnt $ee A. Bab's brief re- 
marks in "Der 'Semi-Gotha* und sein Vorgänger vor 300 Jahren/* JFF, I, 91-92. 

Considerable progress was made in ftcent decadcs in the investigation of the early 
history of the Jews in Spanish America. The most assiduous Student of that history 
has been Boleslao Lewin. See esp. his El Judio en la epoca colonial. Un aspecto de la 
historia rioplatense; idem, Mdrtires y conquistadores judios; idcm, El Santo Oficio 
tn America y el mds grande proceso inquisitorial en el Peru; idem, La Inquisiciön 
^n Hispanoam^rica, with a documentary appendix relating to the "great conspiracy" 
^' '635-39, etc. A general review was offered by J. Monin in Los Judios en la Ame- 
rica Espanola. Among recent monographs we need but mention here G. Fried- 
länder, Los H^roes olvidados (listing in alphabetical order a considerable numbcr 
of carly New Christian pioneers); and particularly L. Garcfa de Proodian's well- 
documcnted study Los Judios en America. Sus actividades en los Virreinatos de 



o 



jj • ^- .• « 



IT >• 



! 









n 



. j 



i! 
li 



t' 



382 LVi: MARRANO DISPERSION 

Nueva Castilla y Nuex>a Granada s. XVtt, with a Forcword by M. Ballcsteros Ca- 
brois. Much Information has also comc forth fiom gcneral works on the Inquisi- 
tion and thc sociopoliiical as well as rcligious historics of the vast expanscs of Latin 
America. But since most of that story was to unfold only during the late sixtccnth 
and thc scventeenth centurics. a fuller analysis of the Jewish evolution in that re- 
gion must be relcgated to a later chaptcr. 

83. Caspar Correia, Lendas da India (Legends from India), I, Part 1, pp. 125 f., 
14t. 149. »5»! Joäo de Barros, Asia. Dos feitos que os Portugueses fizeram no desco- 
brimento e conquista dos niares e terras do Oriente, Primeira d^cada, iv.ii (6th cd. 
in a modern orthography and annotated by H. Cidade with historical notcs by M. 
Mürias), pp. 168 ff.; Damiäo de Göis, Crönica do felicissimo rei D. Manuel, I, xliv, 
Coimbra 1949-55 ^^•» I» 104 f. The intriguing personality of Caspar da Gama (who 
is not to bc confused with Vasco's Arab pilot Ahmad ihn Majid) has long engaged 
the attention of scholars. Among the more rccent studies see L. Bagrow, "The Vasco 
Gama's Pilot," Studi colombiani, III, 105-110; T. A. Chumovsky, "A Identifica^äo do 
piloto ärabe de Vasco da Cama" (Portuguese trans. from the Russian by M. 
Malkicl-Jirmounsky), Ocidente, LIX, O7-75; and, more generally, the century-old 
but still valuable study by M. Kayserling, "Theilnahine von Juden an den portu- 
giesischen Entdeckungen," Jahrbuch für Geschichte der Juden, III, 303-317. Wc 
also recall thc mcdical and other Services rcndcred to the Portuguese, particularly 
Martim Affonso de Sousa, by Garcfa de Orta, discussed supra, n. 21. 

Important data on the later Inquisition of Goa were anonymously published in 
1688 by one of its prisoners (Claude Dellon, a physician) in his Relation de l'Inquisi- 
tion de Goa which was almost immediately thereafter trans. into English by H. 
Wharton under the title History of the Inquisition As It Is Exercised at Goa. It 
was recently reprinted, together with other data, by A. K. Priolkar in The Goa In- 
quisition, Being a Quartercentenary Commemoration-Study of the Inquisition in 
India. Jewish cartographers may also have becn helpful to the Portuguese in their 
eastcrn explorations. See A. Kammerer's writings, esp. his comprehensive work, La 
Mer Rouge, l'Abyssinie et l'Arabie depuis Vantiquiti, Vol. II: Les Guerres du 
poivre. Les Portugais dans l'Ocean Indien et la Mer Rouge au XVI* si^cle. Histoire 
de la cartographie Orientale; and Vol. III, Part 3: Im Cartographie du monde ori- 
ental. Mer Rouge, Ocean Indien et Extrime-Orient jusqu'au XVIII* siicle. Car- 
tographes portugais et fran^ais; as well as his earlier study of La Dicouverte de la 
Chine par les Portugais au XVI* siicle et la cartographie des Portulans; and H. 
Bemard-Maitre's comments thcreon in his "Notes sur l'ouvrage d'Albert Kammerer 
concernant l'histoire de la cartographie des Pays de la Mer Rouge et de l'Ocdan 
Indien," DEP, n.s. XVII, 199-218. See also supra, n. 78; K. G. Jayne, Vasco da Gama 
and His Successors, 1460-1^80; and, more generally, J. Bensaude, Histoire de la 
science nautique portugaise, esp. I, 27 ff.; idem, L'Astronomie nautique ä Por- 
tugal ä Npoque des grandes decouvertes, I; L. Bagrow's more recent History of 
Cartography, trans. from the German by D. L. Paisey and ed. with corrections by 
R. A. Skelton; E. do Coutö Lupi, A Emprisa portuguesa do Oriente, conquista e 
sustentagäo de senhorio do mar (seculo XVI), esp. pp. 77 ff. analyzing the mixcd 
sociorcligious motivations behind that enterprise; J. J. a Campos, History of the 
Portuguese in Bengal, with an Intro. by F. J. Monahan; A. Bariäo et al., cds., His- 
töria da expansäo portuguesa no mundo, Vols. I-III; E. Prestage, The Portuguese 
Pioneers, esp. p. 251. On the earlier Jewish Settlements in India, see supra. Vol. 
III, pp. 114 f., 284 f. n. 50; and infra. Vol. XVI. 



I 

All along, thc As 
wcre pari of thc \ 
sionary Agostinho v 
Portuguese audio: 
he also wishcd to 
tians" bccause of 
But generally thc l| 
Even while rcfcm: . 
in his report to k 
mention that Jrv%. 
(based on two Bnt. 
und Briefe aus der » 
Portugiesische for 
tee in anothcr cor. • 
centuries. See alio. t 
I: Thc Century of 1 

84. Pictro Rontl 
ane per la scoperta 
mento do Brasil, R:' 
O Descobrimento c 
nautica, id ed.; E. < 
bis zum Beginn drv 
pp. 40of!., 404, 423 
from Colonial to M> 
dale, pp. 6 ff.; M. 
A. Wiznitzer. "Thc 
98; and, more gcnt- 
1502 dispatch in a > 
recent essay, 'TemJ« 
ogy," The Americas. 
the king cxpired in 
rulc the clear tesiirrl 
contract for ten yea | 
patroon and his a 
hence the king did 
neurs. See also B. d 
de Azcvedo's comp.- 
donatärios a bist ct. 
studies, that by J. ( 
noteworthy; it iliov 
inhospi table arca. 1 
guese administrat:': 
Gon^lves's "Os C:. 
de Histöria (Säo Tu 
political sutus ind 

85. Francisco P>: 
Moluccas and Brau 
and ed. with Note» 



t\\ 









^...;r-^^r 



^/* ■^- 






lir. > 



'^> 



>^\--ti^. 






—- •^-"'--"- - 



t» I n tan rii-.«aifaMat»i>. 






r/£i2 V a^v^ /aj^ ^-^ 



y 



-JffA OK 



oi/ißi^o^^ /Q*^' 



lih'jh 



^ 




hw -iTIftliMMliillit 



^>^>mamktm\\mk I tmt 



■•»•iaiAMMHB«*««*« 






f 



' N 



Co^uM^^^ 



WAS CHRISTOPHER COLUMBUS A JEW? 

IEARNED researchers have spent years investigating 
-/ ancient archives and examining rare manuscripts and 
remote records, trying to solve the mystery of Columbus' 
origin, only to leave it like a crossword puzzle with un- 
bridged gaps and conflicting alternatives without a con- 
vincing conclusion. 

Was there some secret bond or was it mere coincidence 
that on Columbus' first American voyage five^ of the one 
hundred and twenty who manned his three tiny vessels 
have been identified as Jews? Was it accident that the great 
Marrano theologian, Diego de Deza, Bishop of Salamanca 
and Professor in its university, gave him more than moral 
Support when his project needed a champion? Abraham 
Zacuto, learned Jewish astronomer, publicly advocated the 
Columbus adventure and his astronomical tables guided the 
Western course Columbus steered.^ The Jews, Abraham 
Senior and Isaac Abravanel, royal contractors, gave their 
financial aid to the expedition. Juan Cabrero, Luis de 
Santangel, Gabriel Sanchez and Alfonso de la Caballeria, 
all Marranos, were his ardent advocates and supporters. Was 
it mere coincidence that so many Jews were thus associated 
with this enterprise? Indeed an unfriendly critic, Struck by 
all this Jewish association of Columbus, has written: 

It is as though the New World came into the horizon 
by their aid and for them alone, as though Columbus 
and the rest were but managing directors for Israel.' 

61 



62 



JEWISH PIONEERS AND PATRIOTS 



We ask whether the reference with which Columbus 
begins his Journal has personal significance: 

After the Spanish monarchs had expelled all the 
Jews from all their kingdoms and lands in January/ 
in that same month they commissioned me to under- 
take the voyage to India with a properly equipped 
fleet. 

Even from Columbus comes corroboration of Jewish 
affiliations. The first glad tidings of the success of the 
voyage, written off the Canary Islands on February 15, 1493, 
were dispatched to Luis de Santangel, Chancellor of the 
Royal Household and Controller-General of Finance in 
Aragon.^ Santangel was a native of Calatayud, which in 
the fourteenth Century had the riebest Jewish Community 
in Aragon. He himself had come from a Jewish family, 
members of which had been burned by the Inquisition for 
their Jewish faith. He had married Juana de la Caballeria, 
of a distinguished Marrano family. That Santangel was 
known as a Jew is evidenced by the fact that in 1497, as a 
mark of esteem, Ferdinand granted him, his wife and his 
children and heirs, exemption from all charges of apostasy, 
while the Inquisition in Valencia and elsewhere were ad- 
monished not to molest them or their descendants. Is there 
any significance that Columbus imparts his great news to 
his Jewish friend rather than to the king and queen direct? 

It has been asserted that "the blood that flowed in Colum- 
bus' veins was three-quarters Jewish." Even apart from 
historical proof, there are those who see the Jew in Colum- 
bus' personal characteristics. In spite of the pronouncement 
of science that there is no Jewish type, one author insists 
that **it must be admitted quite frankly that all existing 
portraits of the discoverer gave him a Jewish cast of counte- 




4 



CHRISTOPHER COLUMBUS 



V 



63 



nance."<* While the famous German Jewish author, Jacob 
Wassermann, points out: 

He has many of the traits of the eager apostate who is 
nervously anxious to cover up the paths that he has 
trodden A certain soft-heartedness in Colum- 
bus is a Jewish trait, in the best and worst sense of 
that adjective; Jewish, too, is his unmistakable incli- 
natlon to find a sentimental Solution for practica! 
Problems; Jewish likewise is his characteristic timidity 
in the face of far-reaching responsibilities — a timid- 
ity that Springs from age-long fear of the irrevocable 
and of what has been decided from above.^ 

» 

Christopher's son, Fernando Colombo, and his friend, 
Las Casas, in their biography of the discoverer, claimed a 
noble lineage for the family. They had in their hands all 
Christopher's papers, but they furnished no real information, 
much less proof, about the family and its antecedents. 

Their silence, under all circumstances, leads to the 
belief that they were intentionally mute and that, for 
some reason or other which we cannot fathom, they 
did not wish to convey to us what they knew, what 
indeed they could not help knowing on the subject.® 

So we are fairly justified in agreeing with the conclusions 
of Justin Winsor that the only real information upon which 
we can rely is that **beyond his birth of poor and respectable 
parents we know nothing positive about the earliest years 
of Columbus."* V 

That his real name is Cristobal Col6n and that he was 
the son of Domenico and Susanna Fontenarossa Colon 
seems now fairly established. The date of his birth is still 



.'L^,^^ 



,tmmmtmä6tiiummik^MiMmamJiithämia^ 



rfÜiftküHMiiig«iMfaiMli 



tJk^Un 



Mi II ■ iJibAlwriMl 




im 



mmuunbmt 



itttt 



rfUMilill 



mm 



mmmit 



MBi^Mite^^MIhi 



>*tJ«i 



64 



JEWISH PIONEERS AND PATRIOTS 



a matter of debate. Eighteen or twenty different Italian 
towns have put forth claims as his birthplace. Based partly 
upon contemporary documents from the local archives, 
but largely on the strength of his act of Mayorazgo (the 
formal legal document setting up a family property, which 
is a Strange medley of will and declaration of trust estab- 
lishing a hereditary estate), in which he declares he was 
born in Genoa, that city has generally been accorded the 
honor of being his birthplace. But in the light of critical 
analysis, that declaration is by no means conclusive. For 
a sailor of his day to boast that he came from Genoa was in 
the fashion of the hour merely to boast of superior seaman- 
ship/° like the artist of yesterday claiming to have studied 
in Paris, or a surgeon boasting of his European hospital 
training. In no documents has Columbus called hiniself a 
Genoese, while in some he has merely described himself as 
a foreigner. It has been pointed out that he called himself 
Col6n, not Colombo.^^ If a native Italian, it is curious 
that in all Columbus' correspondence and in his literary 
work he used Spanish. It is said that there are extant only 
two of his letters in Italian, and those in that faulty Italian 
commonly called * macaroni Italian.'* While his Spanish is 
not always perfect, it is at least without Italian idio